ვიკიპედია kawiki https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია განხილვა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა პორტალი პორტალი განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 1976 5411348 4937412 2026-06-11T19:20:08Z Kober 394 5411348 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = თეთრიწყარო |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = St Nicholas Church, Tetri Tskaro 1.jpg |პანორამის სიგანე = |წარწერა = წმ. ნიკოლოზის ეკლესია (XIX ს.) |გერბი = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 33 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ქვემო ქართლის მხარე |რეგიონი ცხრილში = ქვემო ქართლი |შიდა დაყოფა = |რაიონი = თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი{{!}}თეთრიწყარო |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსდა = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = გარისი, აღბულაღი, ბელი-კლიუჩი |სტატუსი-დან = 1966 |ფართობი = |მოსახლეობა = 3093<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title= მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}</ref> |აღწერის წელი = 2014 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 64 %<br/>[[სომხები]] 26 %<br/>[[რუსები]] 4 %<br/>[[აზერბაიჯანელები]] 4 %<br/>[[ბერძნები]] 2 %<br/>[[ოსები]] 1 % |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1180 |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +995 359<ref>{{Cite web |url=http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf |title=საქართველოს სატელეფონო კოდები — „სილქნეტი“ |accessdate=2011-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306061204/http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf |archivedate=2016-03-06 }}</ref> |საფოსტო ინდექსი = 2300<ref>[http://georgianpost.ge/index.php?page=101&lang=geo საქართველოს საფოსტო ინდექსები — „საქართველოს ფოსტა“]</ref> |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Tetritskaro }} '''თეთრიწყარო''' — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში ([[ქვემო ქართლის მხარე]]), [[თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი|თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის]] ცენტრი. მდებარეობს [[გომერის ქედი|გომერის ქედის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე მდინარე [[ჭივჭავა|ჭივჭავის]] ([[ხრამი|ხრამის]] მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, [[თბილისი]]–[[წალკა|წალკის]] საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1180 მ სიმაღლეზე, თბილისიდან 57 კმ-ზე. 2014 წლის აღწერით ქალაქში 3 093 მცხოვრებია. თეთრიწყარში ზომიერად ნოტიო ჰავაა, იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურა 8,6°C, იანვრის — –1,9ºC ივლისის — 19,5ºC. ნალექები 800 მმ წელიწადში. ==ისტორია== თეთრიწყაროს ადგილზე მდებარეობდა ისტორიული სოფელი [[გარისი]], შემორჩენილია სამონასტრო კომპლექსი [[პირღებული]], რომლის ეკლესიაც [[XII საუკუნე]]შია აგებული. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] დროს მოიცავდა ორ სოფელს — აღბულაღს, სადაც იდგა ქართველთა პოლკი და კონსტანტინეს, სადაც ცხოვრობდნენ სამხედრო სამსახურიდან გადამდგარი ჯარისკაცები.<ref>ჟურნალი „[[მოგზაური]]“ N4 გვ. 365 — 1901 წ.</ref> 1940 წლის 9 ოქტომბერს წელს ეწოდა თეთრიწყარო. ქალაქად გამოცხადდა [[1966]] წელს. ქალაქის სიახლოვეს არის [[თეთრი წყაროს ნასოფლარი]], [[სამშვილდე|სამშვილდის]] ნაქალაქარი. ==დემოგრაფია== 2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 3093 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 1989<ref name="აღწერა 2002">{{cite web |url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf |title=საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის შედეგბი, ტომი I |date=ნოემბერი 2003 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 დეკემბერი, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120830114644/http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf |archivedate=2012-08-30 }}</ref> || 8642 || -- || -- |- | 2002<ref name="აღწერა 2002" /> || {{კლება}} 4041 || -- || -- |- | 2014<ref name="აღწერა 2014" /> || {{კლება}} 3093 || 1433 || 1660 |} ==ლიტერატურა== {{ქე|3||სტატია=თეთრი წყარო}} {{ქსე|4|639}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი}} {{ქვემო ქართლი}} {{საქართველოს ქალაქები}} [[კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის ქალაქები]] na6o8kgehnic701vww3ww0lw4uamzi5 5411349 5411348 2026-06-11T19:20:28Z Kober 394 /* ლიტერატურა */ 5411349 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = თეთრიწყარო |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = St Nicholas Church, Tetri Tskaro 1.jpg |პანორამის სიგანე = |წარწერა = წმ. ნიკოლოზის ეკლესია (XIX ს.) |გერბი = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 33 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ქვემო ქართლის მხარე |რეგიონი ცხრილში = ქვემო ქართლი |შიდა დაყოფა = |რაიონი = თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი{{!}}თეთრიწყარო |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსდა = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = გარისი, აღბულაღი, ბელი-კლიუჩი |სტატუსი-დან = 1966 |ფართობი = |მოსახლეობა = 3093<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title= მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}</ref> |აღწერის წელი = 2014 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 64 %<br/>[[სომხები]] 26 %<br/>[[რუსები]] 4 %<br/>[[აზერბაიჯანელები]] 4 %<br/>[[ბერძნები]] 2 %<br/>[[ოსები]] 1 % |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1180 |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +995 359<ref>{{Cite web |url=http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf |title=საქართველოს სატელეფონო კოდები — „სილქნეტი“ |accessdate=2011-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306061204/http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf |archivedate=2016-03-06 }}</ref> |საფოსტო ინდექსი = 2300<ref>[http://georgianpost.ge/index.php?page=101&lang=geo საქართველოს საფოსტო ინდექსები — „საქართველოს ფოსტა“]</ref> |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Tetritskaro }} '''თეთრიწყარო''' — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში ([[ქვემო ქართლის მხარე]]), [[თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი|თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის]] ცენტრი. მდებარეობს [[გომერის ქედი|გომერის ქედის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე მდინარე [[ჭივჭავა|ჭივჭავის]] ([[ხრამი|ხრამის]] მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, [[თბილისი]]–[[წალკა|წალკის]] საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1180 მ სიმაღლეზე, თბილისიდან 57 კმ-ზე. 2014 წლის აღწერით ქალაქში 3 093 მცხოვრებია. თეთრიწყარში ზომიერად ნოტიო ჰავაა, იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურა 8,6°C, იანვრის — –1,9ºC ივლისის — 19,5ºC. ნალექები 800 მმ წელიწადში. ==ისტორია== თეთრიწყაროს ადგილზე მდებარეობდა ისტორიული სოფელი [[გარისი]], შემორჩენილია სამონასტრო კომპლექსი [[პირღებული]], რომლის ეკლესიაც [[XII საუკუნე]]შია აგებული. [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] დროს მოიცავდა ორ სოფელს — აღბულაღს, სადაც იდგა ქართველთა პოლკი და კონსტანტინეს, სადაც ცხოვრობდნენ სამხედრო სამსახურიდან გადამდგარი ჯარისკაცები.<ref>ჟურნალი „[[მოგზაური]]“ N4 გვ. 365 — 1901 წ.</ref> 1940 წლის 9 ოქტომბერს წელს ეწოდა თეთრიწყარო. ქალაქად გამოცხადდა [[1966]] წელს. ქალაქის სიახლოვეს არის [[თეთრი წყაროს ნასოფლარი]], [[სამშვილდე|სამშვილდის]] ნაქალაქარი. ==დემოგრაფია== 2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 3093 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 1989<ref name="აღწერა 2002">{{cite web |url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf |title=საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის შედეგბი, ტომი I |date=ნოემბერი 2003 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 დეკემბერი, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120830114644/http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf |archivedate=2012-08-30 }}</ref> || 8642 || -- || -- |- | 2002<ref name="აღწერა 2002" /> || {{კლება}} 4041 || -- || -- |- | 2014<ref name="აღწერა 2014" /> || {{კლება}} 3093 || 1433 || 1660 |} ==ლიტერატურა== {{ქე|4||სტატია=თეთრი წყარო}} {{ქსე|4|639}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი}} {{ქვემო ქართლი}} {{საქართველოს ქალაქები}} [[კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის ქალაქები]] 9ljx2izwxa2znvaueha1zln18hiat98 5411400 5411349 2026-06-11T19:58:01Z Kober 394 /* ისტორია */ 5411400 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = თეთრიწყარო |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = St Nicholas Church, Tetri Tskaro 1.jpg |პანორამის სიგანე = |წარწერა = წმ. ნიკოლოზის ეკლესია (XIX ს.) |გერბი = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 33 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ქვემო ქართლის მხარე |რეგიონი ცხრილში = ქვემო ქართლი |შიდა დაყოფა = |რაიონი = თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი{{!}}თეთრიწყარო |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსდა = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = გარისი, აღბულაღი, ბელი-კლიუჩი |სტატუსი-დან = 1966 |ფართობი = |მოსახლეობა = 3093<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title= მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}</ref> |აღწერის წელი = 2014 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 64 %<br/>[[სომხები]] 26 %<br/>[[რუსები]] 4 %<br/>[[აზერბაიჯანელები]] 4 %<br/>[[ბერძნები]] 2 %<br/>[[ოსები]] 1 % |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1180 |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +995 359<ref>{{Cite web |url=http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf |title=საქართველოს სატელეფონო კოდები — „სილქნეტი“ |accessdate=2011-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306061204/http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf |archivedate=2016-03-06 }}</ref> |საფოსტო ინდექსი = 2300<ref>[http://georgianpost.ge/index.php?page=101&lang=geo საქართველოს საფოსტო ინდექსები — „საქართველოს ფოსტა“]</ref> |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Tetritskaro }} '''თეთრიწყარო''' — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში ([[ქვემო ქართლის მხარე]]), [[თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი|თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის]] ცენტრი. მდებარეობს [[გომერის ქედი|გომერის ქედის]] სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე მდინარე [[ჭივჭავა|ჭივჭავის]] ([[ხრამი|ხრამის]] მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, [[თბილისი]]–[[წალკა|წალკის]] საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1180 მ სიმაღლეზე, თბილისიდან 57 კმ-ზე. 2014 წლის აღწერით ქალაქში 3 093 მცხოვრებია. თეთრიწყარში ზომიერად ნოტიო ჰავაა, იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურა 8,6°C, იანვრის — –1,9ºC ივლისის — 19,5ºC. ნალექები 800 მმ წელიწადში. ==ისტორია== ახლანდელი თეთრიწყაროს ადგილზე მდებარეობდა ისტორიული სოფლები — [[გარისი]] და [[ორთაშუა]]. XIX საუკუნის პირველ ნახევარში ეს ადგილები უკვე ნაოხარი იყო და ძირითადად ეკუთვნოდათ [[მანანა ორბელიანი|მანანა ორბელიანს]] და [[ბარათაშვილები|ბარათაშვილებს]]. რუსეთის იმპერიის მიერ ქართლ-კახეთის ანექსიის შემდეგ, 1820-იან წლებში აქ, გომერის მთის ძირში განთავსდა რუსული სამხედრო ნაწილი (შემდეგ მე-14 გრენადერთა ქართული პოლკი), 1837 წელს კი შეიქმნა სამხედრო დასახლება, რომელსაც რუსებმა „ბელი კლიუჩი“ (რუს. Белый Ключ) დაარქვეს. ადგილობრივი მოსახლეობა დასახლებას თურქულენოვანი მომთაბარეების მიერ შერქმეულ სახელს — აღბულახს უწოდებდა (ორივე სახელწოდება ქართული „თეთრი წყაროს“ პირდაპირი თარგმანია). ბელი კლიუჩის მიმდებარედ მდებარეობდა დასახლება „კონსტანტინოვკა“, სადაც ცხოვრობდნენ სამხედრო სამსახურიდან გადამდგარი ჯარისკაცები და მათი ოჯახები. 1857 წელს სამხედრო დასახლება გაუქმდა და გადაეცა სახაზინო უწყებას, რის შემდეგაც ბელი კლიუჩი დაბად გარდაიქმნა. 1937 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ დაბას ოფიციალურად უწოდა აღბულახი, ხოლო 1940 წლის 9 ოქტომბერს — თეთრიწყარო. 1966 წელს გამოცხადდა ქალაქად. საბჭოთა პერიოდში თეთრიწყაროში განთავსებული იყო განსაკუთრებული დანიშნულების ცალკე რადიოტექნიკური ბრიგადა, მუშაობდა საკონსერვო ქარხანა, მეხორცეობა-მერძევეობის „[[საბჭოთა მეურნეობა]]“. ამჟამად ქალაქში არის ადგილობრივი საწარმოები, ჯანდაცვის, განათლებისა და კულტურული დაწესებულებები. თეთრიწყაროს აღმოსავლეთ ნაწილში დგას XIX საუკუნეში აგებული რუსული ეკლესია, მის გვერდით X საუკუნის ძველი ქართული ეკლესიის ნანგრევებია, რომლის ჩუქურთმიანი ფრაგმენტები და რელიეფები ჩართულია ახალი ეკლესიის წყობაში. გარშემო მდებარე საფლავის ქვებზე მრავალი გამოსახულებაა. ქალაქის ცენტრში კიდევ ერთი ეკლესიის ნანგრევებია. [[ექვთიმე თაყაიშვილი|ექვთიმე თაყაიშვილმა]] მიაკვლია ერთ-ერთი სააგარაკო სახლის სარდაფის კედელში ჩატანებულ წარწერიან ქვას, საიდანაც გაირკვა, რომ იოანე მახარებლის ეკლესია აუგია 1701 ქაიხოსრო აბაშიშვილს, ბარათაშვილთა საგვარეულოს ერთ-ერთი შტოს წარმომადგენელს. თეთრიწყაროს სიახლოვეს გათხრილია ადრეული ბრინჯაოს ხანის [[თეთრი წყაროს ნასოფლარი|ნასახლარი]], შემორჩენილია სამონასტრო კომპლექსი [[პირღებულის მონასტერი|პირღებული]] და [[სამშვილდე|სამშვილდის ნაქალაქარი]]. ==დემოგრაფია== 2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 3093 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 1989<ref name="აღწერა 2002">{{cite web |url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf |title=საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის შედეგბი, ტომი I |date=ნოემბერი 2003 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 დეკემბერი, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120830114644/http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf |archivedate=2012-08-30 }}</ref> || 8642 || -- || -- |- | 2002<ref name="აღწერა 2002" /> || {{კლება}} 4041 || -- || -- |- | 2014<ref name="აღწერა 2014" /> || {{კლება}} 3093 || 1433 || 1660 |} ==ლიტერატურა== {{ქე|4||სტატია=თეთრი წყარო}} {{ქსე|4|639}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი}} {{ქვემო ქართლი}} {{საქართველოს ქალაქები}} [[კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის ქალაქები]] bgcwj0ka9q3jeu3ir89pgkdltz4uivp 0 2618 5411187 5411117 2026-06-11T13:35:53Z Surprizi 14671 /* ბიოგრაფია */ 5411187 wikitext text/x-wiki {{მმ*|ბარათაშვილი}} {{მმ*|ბესარიონი}} '''ბესარიონი''' ('''ბეჟანის ძე ბარათაშვილ-ორბელიშვილი'''; დ. ? — გ. [[1737]]) — აღმოსავლეთ [[საქართველო]]ს [[კათოლიკოს-პატრიარქი]] [[1724]]-[[1737]] წლებში (ინთრონიზაცია აღესრულა დაგვიანებით [[1730]] წლის 7 თებერვალს<ref group="კ">{{ციტატა|ქ~. ისაკ ფაშამ მისცა ქათალიკოსობა ბესარიონს სულ ქართველ რაზით (არზით?), ყველიერის შაბათს აკურთხეს ქართლისა და კახეთის {{comment|ლიტრაპოლიტებმა|მიტროპოლიტებმა}} და ეფისკოპოსებმან, თებერვალს შვიდსა, ქკს უიჱ|იხ. მინაწერი ხელნაწერზე K-28}}</ref>, საფიქრებელია, რომ ამის მიზეზი იყო ოსმალეთში ვიზიტით მყოფი დომენტი IV–ის დაბრუნების მოლოდინი, რომელიც საბოლოოდ გადასახლებული იქნა სულთნის მიერ და მხოლოდ 1737 წელს მიეცა სამშობლოში დაბრუნების უფლება), სასულიერო მწერალი. ==ბიოგრაფია== [[1680]]-[[1724]] წლებში გარეჯის [[გარეჯის ნათლისმცემლის მონასტერი|იოანე ნათლისმცემლის მონასტრის]] მღვდელ-მონაზონია. [[ვახტანგ VI]] რუსეთში გამგზავრებისა და [[დომენტი IV]] კათოლიკოსის [[ლორე|ლორეს ციხეში]] შეხიზვნის შემდეგ „ბესარიონ დაიპყრა [[იესე (ალიყული-ხანი)|იესეს]] გამო კათალიკოზობა“. დომენტი კათოლიკოსი ამჯერად მალე დაუბრუნდა საკათოლიკოსო ტახტს, რადგანაც „... მოინდო ფაშამ კათალიკოზი დომენტი...“, თუმცა მალე კათოლიკოსი თავად „...ევედრა, რათა წარავლინოს წინაშე ხონთქარისა, რამეთუ ჰგონებდა მუნიდამ ლხინებასა რასმე ქართლისასა...“ [[1725]] წელს „დომენტის წარსვლის შემდეგ ერწმუნა კათალიკოზობის კათედრა დავით გარეჯის ბერს ბესარიონ ბარათაშვილ-ორბელიანს, ბეჟან ბარათაშვილის ძეს, ავქსონს გრდემლისას“. ბესარიონ ბარათაშვილის საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოღვაწეობის შესახებ არსებული ცნობები მეტად მწირია. ის ჯერ კიდევ ბერობაში მოუწოდებდა [[მამია III გურიელი|მამია III გურიელს]] მის საბატონოში ტყვის სყიდვის აკრძალვისაკენ.<ref>[https://aboutguria.blogspot.com/2019/04/iii.html მამია III გურიელის ფიცის წიგნი]</ref> საინტერესოა ასევე მის მიერ [[1733]] წელს [[კონსტანტინე II (კახეთის მეფე)|კონსტანტინე II]] კახთ ბატონის გარდაცვალების შემდეგ ასტრახანში ვახტანგ მეექვსისა და [[ბაქარი|ბაქარ ბატონიშვილის]] მიმართ გაგზავნილი წერილი, საიდანაც კარგად ჩანს ბესარიონ კათოლიკოსის არსებული პოლიტიკური ვითარების რეალურად შეფასების უნარი. აღნიშნულ წერილში ბესარიონ კათოლიკოსი დაჟინებით მოითხოვს ვახტანგისაგან სამშობლოში დაბრუნებას, აღუწერს რა საამისოდ ხელსაყრელ პოლიტიკურ სიტუაციას და ქვეყნის სათავეში ჩადგომას თხოვს. ბესარიონ ბარათაშვილ-ორბელიშვილი გარეჯის ლიტერატურული სკოლის თვალსაჩინო წარმომადგენელია. ის სრულყოფილად ფლობდა ძველ ქართულ ენას, იყო ფილოსოფიურ-დოგმატიკური და პოლემიკური მწერლობის შესანიშნავი მცოდნე, შემდგენელი ქართველ წმინდანთა საკითხავების ახალი კრებულისა. მას მიეწერება ქართული „ჰაგიოგრაფიული კრებული“-ს II რედაქცია: დომენტი კათოლიკოსის ინიციატივით შედგენილი ადრინდელი კრებული ბესარიონმა შეავსო ახალი თხზულებებით ([[რაჟდენ პირველმოწამე|რაჟდენ პირველმოწამის]], მეფე [[ლუარსაბ II|ლუარსაბ II-ის]], [[ჩოლოყაშვილი, ბიძინა|ბიძინა ჩოლოყაშვილის]], [[შალვა და ელიზბარ ერისთავები|შალვა და ელიზბარ ერისთავების]] ცხოვრებანი). ბესარიონს მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ქართული ლიტურგიკული და პოლემიკური მწერლობის განვითარებაშიც. სლავურ-რუსულ პროლოგ-სვინაქსარების მიხედვით მან შეადგინა „სადღესასწაულო“-ს ახალი რედაქცია. საქართველოში მართლმადიდებლური რწმენის დასაცავად კათოლიკობისა და კათოლიკური ეკლესიის წინააღმდეგ დაწერა პოლემიკურ-დოგმატიკური თხზულება „გრდემლი“. „[[ქართლის ცხოვრება|ქართლის ცხოვრების]]“ თანახმად, „მოკუდა ბესარიონ კათალიკოზი. შემდგომად მოვიდა კათალიკოზი დომენტი სტამბოლიდამ იმერეთს, მოიყვანეს იგივე კათალიკოზად“. [[1847]] წელს [[მარი ბროსე]]მ [[მარი ბროსეს არქეოლოგიური მოგზაურობა საქართველოსა და სომხეთში|საქართველოში მოგზაურობისას]] [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოველში]] მიაკვლია საქართველოს კათალიკოსის ბესარიონ ორბელიანის საფლავს, რომელზეც გარდაცვალების წელი 1735 ეწერა.<ref>[https://books.google.ge/books?id=hkRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false M. F. Brosset, Rapports sur un voyage archeologique dans la Georgie et dans l'Armenie, St.-Petersburg, 1851]</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|2|339|ლომინაძე ბ., ქავთარია მ.}} * წიგნნი ძუელისა აღთქმისანი, ნაკვეთი 1, მეცნირება, 1989 წ., გვ.604; == კომენტარები == <references group="კ"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები}} [[კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1737]] [[კატეგორია:ბარათაშვილები|ბ]] [[კატეგორია:ორბელიანები]] 11l27dhvgjpna3c5c2mp86vunv2qja7 0 3086 5411163 3753255 2026-06-11T13:07:47Z MIKHEIL 18439 5411163 wikitext text/x-wiki {{გადასაწერი}} [[ფაილი:Lakshadweep in India (disputed hatched).svg|180px|right]] ''' ლაკშადვიპი ''' (Lakshadweep, la) — [[ინდოეთი]]ს მოკავშირე ტერიტორია, 36 კუნძულის ჯგუფი [[ინდოეთის ოკეანე]]ში. * ''' მოსახლეობა ''' - 63 ათასი; * ''' ფართობი ''' - 0.032 ათასი; * ''' ქალაქები ''' (ათ.) - კავარატტი (C, 10). * ''' ისტორია ''' - პირველი ევროპელი, რომელმაც აქ ფეხი დადგა, [[ვასკო და გამა]] იყო ([[1499]]). კუნძულები [[1877]] წლიდან [[ინგლისი|ინგლისს]] ეკუთვნოდა. ინდოეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, [[1956]] მოკავშირე ტერიტორია გახდა. [[1973]] წლამდე ლაკადივის, მანიკის და ამინდივის კუნძულები ერქვა. == ლიტერატურა == * R. C. Majumdar (1979) ''The History of Ancient Lakshadweep'', Calcutta. == რესურსები იტერნეტში == {{Commons category|Lakshadweep}} *{{wikivoyage-inline|Lakshadweep}} {{ინდოეთი}} {{ინდოეთის შტატები და ტერიტორიები}} [[კატეგორია:ინდოეთის მოკავშირე ტერიტორიები]] 48692xd4zcn7b2gqq36mgpbw8jp27u4 0 3259 5411188 4665865 2026-06-11T13:44:07Z Surprizi 14671 5411188 wikitext text/x-wiki {{მრავალმნიშვნელოვნება|დომენტი|დომენტი}} '''დომენტი III''' (გ. [[22 სექტემბერი]], [[1676]], [[მცხეთა]]) — აღმოსავლეთ [[საქართველო]]ს [[კათოლიკოს-პატრიარქი]] [[1660]]-[[1676]] წლებში, [[ქაიხოსრო მუხრანბატონი]]ს ძე. დომენტი იყო ქართლის მეფის [[ვახტანგ V]]-ის პოლიტიკის მიმდევარი. ენერგიულად იბრძოდა ტყვეებით მოვაჭრე თავადთა წინააღმდეგ. მუსლიმანურ წეს-ჩვეულებათა საპირისპიროდ ცდილობდა ქართული ქრისტიანული ჩვეულებების აღდგენას. [[1664]] წელს თბილისელი ვაჭრისაგან შეიძინა სამცხიდან ჩამოტანილი [[ანჩისხატი (ხატი)|ანჩის ხატი]] და თბილისის [[ანჩისხატი|ანჩისხატის ეკლესიაში]] დაასვენა, რომელიც შემდგომ შეაკეთა და განაახლა, ხოლო [[1675]] წელს ააგო ახალი სამრეკლოც. [[ფაილი:Anchiskhati basilica1.jpg|მინი|ანჩისხატის სამშენებლო წარწერა]] ანჩისხატის სამრეკლოს ამშვენებს შემდეგი წარწერა: {{ციტატა|ჩვენ ქრისტეს მიერ კურთხეულმან ბატონიშვილმან კათალიკოზმან დომენტი აღვაშენე სამრეკლო ესე და განვაახლე საყდარი ესე სულისა ჩემისა საოხად მეფობასა ქართლსა [[შაჰნავაზი|შანავაზისსა]]. ქ-ნსა ტნიგ (1675)}} დომენტის სახელს უკავშირდება ასევე [[მჭადიჯვრის მთავარანგელოზთა ეკლესია|მჭადიჯვრის ეკლესიის]] აგება. მანვე [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძრისთვის]] ნასყიდობით შეიძინა სახნავ-სათესი მიწები და რამდენიმე კომლი გლეხი. [[1847]] წელს [[მარი ბროსე]]მ [[მარი ბროსეს არქეოლოგიური მოგზაურობა საქართველოსა და სომხეთში|საქართველოში მოგზაურობისას]] [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოველში]] მიაკვლია საფლავის ქვას წარწერით:<ref>[https://books.google.ge/books?id=hkRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false M. F. Brosset, Rapports sur un voyage archeologique dans la Georgie et dans l'Armenie, St.-Petersburg, 1851]</ref> {{ციტატა|ადამს აქეთ შჳდი ათას ოთხმოცა და სამსა. ქრისტეს აქეთ ათას ექვსას სამოცდა ცხრასა (lis. თექვსმეტსა). ქკს. ტნიდ. ჩვენ დავით-სოლომონის ტომნი, ძმა მეფისა სახელ-დამეტებით საქებელისა ვახტანგისა და ძისა მეფისა არჩილისა, მე კათალიკოზი დომენტი, ჭეშმარიტი ერთგული ქრისტეს განკაცებისა, განვედ დაუდგრომელისა სოფლისა ამის-გან, და მდებარე არს გვამი ჩემი აქ ჩვენცა გვყვენით მსგავსნი თქვენნი და აწ ასე ვიქმენით: დავითის გულისა-თჳს შანდობით მოგვიხსენიებდით, და ღმერთ-მა თქვენცა შეგინდვნეს. ამინ, ამინ. მეფობასა მეფეთ მეფისა ძმის-წულისა ჩვენისა გიორგისა აღიწერა.}} == იხილეთ აგრეთვე == * [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები]] == ლიტერატურა == {{ქე|2|478|ლომინაძე ბ.}} {{საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები}} [[კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1676]] [[კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 22 სექტემბერი]] 5noc75j1iprlnvy2kbwa45myfhnddp8 0 11491 5411634 5139515 2026-06-12T05:02:23Z ნანა1962 171202 5411634 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ალბერ კამიუ''' ({{lang-fr|Albert Camus}}; დ. [[7 ნოემბერი]], [[1913]] — გ. [[4 იანვარი]], [[1960]]) — [[ფრანგები|ფრანგი]] მწერალი და ფილოსოფოსი, [[აბსურდი]]ს ფილოსოფიის წარმომადგენელი, [[ნობელის პრემია|ნობელის პრემიის]] ლაურეატი [[ლიტერატურა|ლიტერატურის]] დარგში ([[1957]]). == ადრეული წლები == დაიბადა მონდოვიში, [[ალჟირი]], ფრანგ ალჟირელთა ოჯახში. დედა წარმოშობით ესპანელი იყო. მამა, ლუსიენი, [[მარნის ბრძოლა]]ში დაიღუპა [[1914]] წელს პირველი მსოფლიო ომის დროს. ბავშვობა კამიუმ ალჟირის ღარიბ უბანში, ბელკურში გაატარა. ის დედამ გაზარდა, რომელიც დამლაგებლად მუშაობდა და წერა-კითხვის უცოდინარი იყო [[1923]] წელს კამიუ ლიცეუმში ირიცხება, შემდეგ კი ალჟირის უნივერსიტეტში. ახალგაზრდობაში იყო ფეხბურთელი, [[მეკარე (ფეხბურთი)|მეკარე]] და თეატრალური დასის წევრი, თუმცა [[1930]] წელს ტუბერკულოზით დაავადების გამო უნივერსიტეტის საფეხბურთო გუნდიდან წასვლა და საღამოს განყოფილებაზე გადასვლა მოუწია. [[1935]] წელს ფილოსოფიის ბაკალავრის ხარისხს იღებს, [[1936]] წლის მაისში კი იცავს სამაგისტრო თეზისს პლოტინუსსა და [[ნეოპლატონიზმი|ნეოპლატონიზმზე]]. [[1934]] წელს კამიუ საფრანგეთის კომუნისტურ პარტიაში შედის, უფრო ესპანეთის პოლიტიკური სიტუაციის გამო, ვიდრე მარქსიზმ-ლენინიზმის დოქტრინის იდეების მხარდაჭერით. [[1936]] წელს ალჟირის კომუნისტური პარტია ჩამოყალიბდა, რომლის მიზანი ალჟირის საფრანგეთისგან განთავისუფლება იყო. კამიუ უერთდება ალჟირის სახალხო პარტიას (Le Parti du Peuple Algérien), რის გამოც მას კომუნისტ ამხანაგებთან უთანხმოება მოუხდა. შედეგად, ის [[ტროცკიზმი|ტროცკისტად]] გამოაცხადეს. [[1934]] წელს კამიუ ცოლად სიმონ ჰის, ცნობილ ნარკომანს, ირთავს, თუმცა მათი ქორწინება მალევე წყდება სიმონის ღალატის გამო. [[1935]] წელს ის აფუძნებს „მშრომელთა თეატრს“ (Théâtre du Travail, მოგვიანებით გადაერქვა Théâtre de l'Equipe), რომელმაც [[1939]] წლამდე იარსება. ამავე პერიოდში ის სოციალისტურ გაზეთებში მუშაობს და მათთვის პუბლიკაციებს წერს, ძირითადად გლეხთა მწირ ცხოვრებაზე. საფრანგეთის ჯარში ის ტუბერკულოზის გამო არ ჩარიცხეს. [[1940]] წელს კამიუ ცოლად ირთავს ფრანსინ ფორს, პიანისტსა და მათემატიკოსს. [[1945]] წლის 5 სექტემბერს მათ ტყუპები - კათერინ და ჟან კამიუები შეეძინათ. ამავე წელს კამიუ იწყებს მუშაობას ჟურნალში Paris-Soir (საღამოს პარიზი). მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში კამიუ პაციფისტია, თუმცა ის [[პარიზი|პარიზში]] იმყოფებოდა ვერმახტის დროს. [[1941]] წლის 15 დეკემბერს კამიუ გაბრიელ პერის დახვრეტის მომსწრე გახდა, რამაც დასაბამი მისცა მის გერმანელთა წინააღმდეგ ამხედრებას. მომდევნო წლებში პარი-სუას დანარჩენ თანამშრომლებთან ერთად [[ბორდო]]ში გადადის. ამავე წელს ის ასრულებს თავის პირველ წიგნებს - „უცხო“ და "სიზიფეს მითი". 1942 წელს ცოტა ხნით ორანში, ალჟირში, ბრუნდება. == ლიტერატურული კარიერა == [[ფაილი:Albert Camus.jpg|thumb|220px|ალბერ კამიუ]] ომის წლებში კამიუ ფრანგული წინააღმდეგობის მოძრაობას, „კომბატს“ უერთდება, რომელიც იატაკქვეშა გაზეთს უშვებს. ეს ჯგუფი ნაცისტების წინააღმდეგ შეთქმულებებს აწყობდა და კამიუს კოდური სახელი „ბოშარი“ იყო. კამიუ გაზეთის რედაქტორი ხდება [[1943]] წელს და როცა მოკავშირეები პარიზში შევიდნენ, კამიუ ბოლო ბრძოლებს აშუქებდა. [[1947]] წელს ის კომბატიდან წავიდა, ვინაიდან გაზეთი უბრალო კომერციულ გამოცემად გადაიქცა. სწორედ ამ პერიოდში ხვდება ის [[სარტრი, ჟან-პოლ|ჟან-პოლ სარტრს]]. ომის შემდეგ კამიუ სარტრის ანტურაჟის წევრი და პარიზის [[სენ-ჟერმენი (ბულვარი)|სენ-ჟერმენის ბულვარზე]] [[კაფე დე ფლორი]]ს ხშირი სტუმარი ხდება. ამავე პერიოდში ის აშშ-შიც მოგზაურობს ფრანგულ [[ეგზისტენციალიზმი|ეგზისტენციალიზმზე]] ლექციების წასაკითხად. მიუხედავად პოლიტიკური მემარცხენეობისა მის მიერ კომუნისტური დოქტრინის მძაფრი კრიტიკა კომუნისტური პარტიებიდან უარყოფით გამოძახილს იწვევს და სარტრსაც ანაწყენებს. [[1949]] წელს კამიუს ტუბერკულოზი გაურთულდა და ორი წელი განკერძოებულად სანატორიუმში გაატარა. [[1951]] წელს ის აქვეყნებს „ამბოხს“, ფილოსოფიურ ანალიზს ამბოხსა და რევოლუციაზე, რომელშიც ხაზგასმით უარყოფს კომუნიზმს. წიგნმა მრავალი მისი კოლეგა და თანამედროვე გაანაწყენა საფრანგეთში და სარტრთან მისი საბოლოო განხეთქილების საბაბი გახდა. მწვავე კრიტიკამ ის დეპრესიაში ჩააგდო და პოლიტიკისგან თავის ასარიდებლად პიესების თარგმნას იწყებს. კამიუს ყველაზე მნიშვნელოვანი წვლილი ფილოსოფიაში იყო მისი იდეა [[აბსურდი|აბსურდზე]] - სამყაროს არსში ჩაწვდომის სურვილსა და ამის განხორციელების შეუძლებლობას შორის არსებული განხეთქილების შედეგი, რაც მან „სიზიფეს მითში“ აღწერა და შემდგომში მრავალ სხვა ნამუშევარში განავითარა. ამის გამო მრავალი კრიტიკოსი მას ახასიათებს არა როგორც ეგზისტენციალისტს, არამედ - აბსურდისტს (ორივე განსაზღვრებას თავად კამიუ უარყოფდა). 1950-იან წლებში კამიუ ადამიანთა უფლებების საკითხებით ინტერესდება. [[1952]] წელს ის ტოვებს სამსახურს [[იუნესკო]]ში, [[გაერო]]ს მიერ [[ფრანსისკო ფრანკო|ფრანკოს]] [[ესპანეთი]]ს წევრად ცნობის გამო. [[1953]] წელს ის ერთ-ერთი იმ მცირე მემარცხენეთაგანი იყო, რომელმაც მწვავედ გააკრიტიკა აღმოსავლეთ ბერლინში მუშათა გაფიცვის ჩახშობის საბჭოთა მეთოდი. [[1956]] წელს მან იგივე მეთოდები გააპროტესტა [[უნგრეთი|უნგრეთში]]. სიცოცხლის განმავლობაში კამიუ [[პაციფიზმი]]ს ერთგული და სიკვდილით დასჯის წინააღმდეგი დარჩა. ამ მხრივ მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი წვლილი იყო კიოსტლერთან ერთად დაწერილი ესსე მსოფლიოს მასშტაბით სიკვდილის დასჯის გაუქმების მორალური ვალდებულების თაობაზე. [[1954]] წელს [[ალჟირის ომი|ალჟირში დამოუკიდებლობისთვის ომის]] დაწყება კამიუსთვის მორალური დილემა გახდა. ის თავს [[პიედ-ნუარი|პიედ-ნუარს]] მიაკუთვნებდა და იცავდა საფრანგეთის მთავრობას იმ მოსაზრებით, რომ ჩრდილოეთ აფრიკის კოლონიის აჯანყება ახალი არაბული იმპერიალიზმის განუყოფელი ნაწილი იყო, რომელსაც სათავეში [[ეგვიპტე]] და ანტი-დასავლური ისტერია ედგა რუსეთის მხარდაჭერით, რათა „ევროპა ალყაში მოექციათ და ამით აშშ-ს იზოლაცია მოეხდინათ“. მიუხედავად იმისა, რომ კამიუ ალჟირის ფართო ავტონომიისა და ფედერაციის მომხრეც იყო, მას მიაჩნდა, რომ პიედ-ნუარებსა და არაბებს ერთად თანაცხოვრება შეეძლოთ. ფართომასშტაბიანი ომის დაწყების შემდეგ ის პოლიტიკურ კულუარებში სიკვდილმისჯილ ალჟირელთა დახმარებისთვის იღვწის. 1955-56 წლებში კამიუ ლ'ექსპრესისთვის მუშაობს. [[1957]] წელს მას ნობელის პრემიას ანიჭებენ ლიტერატურაში, ოფიციალურად არა მისი [[რომანი (პროზა)|რომანისთვის]] „ვარდნა“ (La Chute), არამედ სიკვდილის დასჯის პრაქტიკის წინააღმდეგ დაწერილი ესსესთვის „Réflexions Sur la Guillotine“ (შეხედულებანი გილიოტინაზე). სტოკჰოლმის უნივერსიტეტში ლექციით გამოსვლისას სტუდენტებთან საუბარში ის ალჟირის საკითხში უმოქმედებას ალჟირში მცხოვრები დედის გამო ხსნის. ეს კიდევ უფრო რადიკალურ გამიჯვნას იწვევს მისდამი ფრანგ მემარცხენე ინტელექტუალებში. [[ფაილი:Camus Monument in Villeblevin France 17-august-2003.1.JPG|thumb|left|250px|კამიუს მონუმენტი ქ. ვილებლევინში, ავტოავარიის ადგილას.]] კამიუ გარდაიცვალა [[1960]] წლის 4 იანვარს ავტოავარიაში სენთან, ქალაქ ვილებლევინში. კამიუს ადრე უთქვამს, რომ ყველაზე აბსურდული სიკვდილი ავტოკატასტროფაში დაღუპვა იქნებოდა. დაკრძალულია ლურმარენის სასაფლაოზე, ლურმარენში, ვოკლუზი, პროვანს-ალპ-კოტ დ'აზური, საფრანგეთი. კამიუს ორი ნაწარმოები მისი სიკვდილი შემდეგ გამოქვეყნდა. პირველი იყო [[უცხო (რომანი)|„უცხოს“]] ადრეული ვარიანტი სათაურით „ბედნიერი სიკვდილი“ და 1970 წელს დაიბეჭდა. მეორე ნაშრომი იყო მისი დაუმთავრებელი რომანი „პირველი ადამიანი“. ეს იყო მისი ავტობიოგრაფიული ნაშრომი საკუთარ ბავშვობაზე ალჟირში და [[1995]] წელს გამოქვეყნდა. ==მსოფლმხედველობა == === აბსურდი === აბსურდის ფილოსოფიის ამოსავალი წერტილი სამყაროს აბსურდულობის შეცნობაა. კამიუს მსოფლმხედველობის და აბსურდის მისეული გაგება ჩამოყალიბდა „[[სიზიფეს მითში]]“. ადამიანი თავისი მონოტონური ცხოვრების რომელიღაც მომენტში ფხიზლდება და უამრავს შეკითხვას უსვამს საკუთარ თავს ცხოვრებაზე, არსებობაზე, მაგრამ პასუხის ნაცვლად აბსურდის კედლებს აწყდება. ეს აბსურდი წარმოიქმნება კონფლიქტისგან, რომელიც ადამიანის მისწრაფებებსა და ობიექტურ რეალობას შორის არსებობს. გამოსავალს ზოგი იმედში ხედავს, ზოგი - [[რელიგია]]ში, ზოგიც - თვითმკვლელობაში. კამიუ თვითმკვლელობას უარყოფს, თუმცა აღიარებს, რომ ყველა ჯანსაღ ადამიანს უფიქრია ამაზე. მას მოჰყავს [[გალილეი, გალილეო|გალილეოს]] მაგალითი, რომელმაც ფილოსოფიური ჭეშმარიტება მაშინვე უარყო, როგორც კი საქმე მისი სიცოცხლის ხელყოფას შეეხო და დასძენს, რომ სწორადაც მოიქცა. თვითმკვლელობა აღიარებაა იმისა, რომ ინდივიდის ცხოვრება აუტანელი ან გაუგებარი გახდა, ე.ი. ცხოვრება აღარ ღირს. კამიუ თვითმკვლელობას უპირისპირებს საღ აზრს, აბსურდის შეცნობასა და აღიარებას, რასაც ამბოხი მოჰყვება. აბსურდის შეცნობის მაგალითია [[სიზიფე]]. მან იცის, რომ ქვა ყოველთვის ისევ დაგორდება, მაგრამ მაინც ააქვს. სიზიფე თავს აღწევს აბსურდულობას იმით, რომ შეცნობილი აქვს იგი. კამიუ აცხადებს, რომ ადამიანი, რომელიც შეიცნობს აბსურდს, უნდა შეეცადოს გარდაქმნას იგი აზრებად და დააფიქსიროს მხატვრულ შემოქმედებაში. სწორედ ხელოვნებაა ხსნის ერთადერთი გზა. ===ანარქიზმი=== კამიუ არასოდეს მალავდა მის დადებით დამოკიდებულებას [[ანარქიზმი]]ს მიმართ. ანარქისტული იდეები თავს იჩენს მის პიესებსა და ნოველებში, მაგალითისთვის la peste, L’Etat de siege, ან Les Justes. კამიუ პირველად ანარქისტებით მოიხიბლა 1938 წელს, როდესაც მუშაობდა ჟურნალისტად გაზეთში „L’Alger Republicaine“. ანარქისტმა ანდრე პრადომანომ ის წარმოადგინა „ანარქისტ სტუდენტთა ყრილობაზე“ 1948 წელს, როგორც მათი მომხრე და ანარქისტულ იდეებს ნაზიარები ადამიანი. კამიუ ასევე მხარს უჭერდა „Groupes de Liaison Internationale“, რომლებიც მხარს უჭერდნენ [[ფაშიზმი]]ს და [[სტალინიზმი]]ს მოწინააღმდეგეთ და უარყვეს ამერიკული [[კაპიტალიზმი]]. ეს ჯგუფები შეიქმნა 1947-48 წლებში და განზრახული ჰქონდათ, მატერიალურად დახმარებოდნენ ავტორიტარული რეჟიმის მსხვერპლთ. კამიუ დარჩა ამ გაზეთის მეგობარი და მატერიალური მხარდამჭერი სიცოცხლის ბოლომდე. კამიუს წიგნმა „ამბოხებული ადამიანი“ (1951) წელს გამიჯნა ის მემარცხენე [[კომუნიზმი|კომუნისტური]] იდეოლოგიისგან. მის მიმართ აგრესიით განეწყვნენ კომუნისტური პარტიის როგორც წევრები, ასევე მიმდევრებიც. წიგნის მთავარი თემაა, თუ როგორ მივიღოთ [[რევოლუცია]] ტერორისა და ძალადობრივი მეთოდების გარეშე. == ცნობილი ნამუშევრები == * ''სარჩული და პირი'', 1937 * ''ქორწინება'', 1938 (ესსეების კრებული) * ''[[სიზიფეს მითი]]'', 1942 * ''[[უცხო (რომანი)|უცხო]]'', 1942 * ''[[კალიგულა (კამიუ)|კალიგულა]]'', 1944 * ''გაუგებრობა'', 1944 * ''მოსაზრებები გილიოტინაზე'', 1947 * ''[[შავი ჭირი (წიგნი)|შავი ჭირი]]'', 1947 (კრიტიკის პრემია, 1948) * ''[[ალყა]]'', 1948 * ''წერილები გერმანელ მეგობარს'', 1948 (ლუი ნევილის ფსევდონიმით გამოქვეყნებული) * ''[[მართლები]]'', 1950 * ''ამბოხებული ადამიანი'', 1951 * ''ზაფხული'', 1954 * ''[[დაცემა]]'', 1956 * ''რეკვიემი მონაზონისთვის'', 1956, ([[უილიამ ფოლკნერი]]ს ამავე სახელწოდების პიესის ადაპტაცია) * ''გადასახლება და სამეფო'', 1957 * ''ეშმაკნი'', 1959, ([[ფიოდორ დოსტოევსკი|ფიოდორ დოსტოევსკის]] [[ეშმაკნი|რომანის]] თეატრალური ადაპტაცია) * ''დღიურები I'', 1962 * ''პირველი ადამიანი'', 1994 (დაუსრულებელი რომანი, რომელიც მისავე ქალიშვილმა გამოაქვეყნა) ==ბიბლიოგრაფია== [[ფაილი:20041113-002 Lourmarin Tombstone Albert Camus.jpg|thumb|ალბერ კამიუს საფლავის ქვა.]] * Heiner Wittmann, Albert Camus.'' Kunst und Moral. Dialoghi/Dialogues. Literatur und Kultur Italiens und Frankreichs.'' Hrsg. Dirk Hoeges, Peter Lang, Frankfurt/M u.a. 2002. * Heiner Wittmann: « [http://www.romanistik.info/pdf-1/litterature-morale-paris-11205.pdf Camus et ''[[Sartre]] : deux littéraires-philosophes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614150155/http://www.romanistik.info/pdf-1/litterature-morale-paris-11205.pdf |date=2006-06-14 }} », Texte d’une conférence présentée lors d’une Journée d’Études à la Maison Henri Heine sur la Littérature et la morale, 15 décembre 2005. * Yves Trottier, Marc Imbeault, [[Limites de la violence]], Les Presses de l'Université Laval, Québec, 2006. * ''Camus'' (1959) by Germaine Brée (ISBN 1-122-01570-4) * ''Albert Camus: A Biography'' (1997) by Herbert R. Lottman (ISBN 3-927258-06-7) * ''Albert Camus and the Minister'' (2000) by Howard E. Mumma (ISBN 1-55725-246-7) * ''Albert Camus, The Artist in the Arena'' (1965) by Emmett Parker (ASIN B0007DNKDY) * ''Albert Camus, A Study of His Work'' (1957) by Usamah Siddiqui (ASIN B0007DL7N4) * ''Albert Camus: A Life'' (2000) by Olivier Todd (ISBN 0-7867-0739-9) * ''Albert Camus. Kunst und Moral'' by Heiner Wittmann (ISBN 3-631-39525-6) * [http://burusi.wordpress.com/მწერლობა/ალბერ-კამიუ/ ხათუნა წიკლაური: :აბსურდის ციკლი ალბერ კამიუს შემოქმედებაში"] == რესურსები ინტერნეტში == {{ვიკიციტატა}} {{commons|Albert Camus}} * [http://burusi.wordpress.com/literature/albert-camus/ ალბერ კამიუს ცხოვრება, შემოქმედება] * [http://a-library.info/?p=179 არც მსხვერპლები, არც ჯალათები]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}; ალბერ კამიუ * [http://atheisme.free.fr/Biographies/Camus.htm ბიოგრაფია] {{fr icon}} * [http://terresdefemmes.blogs.com/mon_weblog/2006/01/4_janvier_1960m.html კამიუს სიკვდილი] {{fr icon}} * [http://www.aufildemeslectures.net/?P=c&au=5 ციტატები] {{fr icon}} * [http://www.evene.fr/celebre/biographie/albert-camus-49.php კამიუს წიგნების კრიტიკა, სტატიები, ციტირებები] {{fr icon}} * [http://www.citedulivre-aix.com/Typo3/fileadmin/documents/Expositions/centrecamus/index.htm Fonds Albert Camus - Cité du livre d'Aix en Provence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423142018/http://www.citedulivre-aix.com/Typo3/fileadmin/documents/Expositions/centrecamus/index.htm |date=2017-04-23 }} * [http://www.etudes-camusiennes.fr/wordpress/ Société des Études Camusiennes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180106174345/http://www.etudes-camusiennes.fr/wordpress/ |date=2018-01-06 }} * [http://camus-society.com/ The Albert Camus Society] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ნობელის პრემია ლიტერატურაში}} {{ნობელის პრემია 1957}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} {{DEFAULTSORT:კამიუ, ალბერ}} [[კატეგორია:ფრანგი მწერლები]] [[კატეგორია:ალჟირელი მწერლები]] [[კატეგორია:ფრანგი დრამატურგები]] [[კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1913]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1960]] [[კატეგორია:ფრანგი ანარქისტები]] [[კატეგორია:ფრანგი ათეისტები]] [[კატეგორია:ფრანგი ჰუმანისტები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი ფილოსოფოსები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი რომანისტები]] [[კატეგორია:ფრანგი ნობელის პრემიის ლაურეატები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ათეისტები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ესეისტები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი დრამატურგები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი მამაკაცი მწერლები]] [[კატეგორია:ალბერ კამიუს რომანები]] [[კატეგორია:ანარქო-კომუნისტები]] [[კატეგორია:ანარქო-პაციფისტები]] [[კატეგორია:ანარქო-სინდიკალისტები]] [[კატეგორია:ანტიკაპიტალისტები]] [[კატეგორია:ანტიფაშისტები]] [[კატეგორია:კონტინენტური ფილოსოფოსები]] [[კატეგორია:ფრანგი კომუნისტები]] [[კატეგორია:ფრანგი მარქსისტები]] [[კატეგორია:ფრანგი პაციფისტები]] [[კატეგორია:ფრანგი სოციალისტები]] [[კატეგორია:მემარცხენე ლიბერტარიანელები]] [[კატეგორია:ლიბერტარიანელი სოციალისტები]] [[კატეგორია:მოდერნისტი მწერლები]] [[კატეგორია:მამაკაცი ესეისტები]] [[კატეგორია:ალჟირის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] [[კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით]] ko6arlu39pp2cr7h3cviaonaee3z7yv 0 11568 5411236 4246648 2026-06-11T15:15:31Z Surprizi 14671 5411236 wikitext text/x-wiki '''კონსტანტინე მუხრანბატონი''' (გ. [[1756]]) — [[მუხრანბატონები|მუხრანბატონების]] სახლის უფროსი, შიდა ქართლის [[სადროშო|სადროშოს]] [[სარდალი]] [[1735]]–[[1756]] წლებში, [[სახლთუხუცესი]], [[თბილისი|თბილისის]] [[მოურავი]] [[1748]] წლიდან. [[თეიმურაზ II|თეიმურაზ II-ისა]] და [[ერეკლე II |ერეკლე II-ის]] თანამებრძოლი. [[ლეკიანობა|ლეკიანობის]] წინააღმდეგ ბრძოლების პერიოდში, [[1746]], მოსახლეობის დასაცავად განაახლა [[ქსანი|ქსნისა]] და [[მჭადიჯვარი|მჭადიჯვრის]] ციხეები, [[1756]] დაამთავრა შიოსუბნის გალავნისა და ბურჯების მშენებლობა. [[1749]] მონაწილეობდა ერევნის ლაშქრობაში, [[1754]]–[[1755]] —[[მჭადიჯვრის ბრძოლა 1754|მჭადიჯვრისა]] და ყვარლის ციხეების დაცვაში. დაიღუპა ლეკებთან ბრძოლაში. [[1847]] წელს [[მარი ბროსე]]მ [[მარი ბროსეს არქეოლოგიური მოგზაურობა საქართველოსა და სომხეთში|საქართველოში მოგზაურობისას]] [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოველში]] მიაკვლია საფლავის ქვას.<ref>[https://books.google.ge/books?id=hkRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false M. F. Brosset, Rapports sur un voyage archeologique dans la Georgie et dans l'Armenie, St.-Petersburg, 1851]</ref> ==ლიტერატურა== * ''გვრიტიშვილი დ.,'' ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955; {{ქსე|7|231|ჯამბურია გ.}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:მუხრანბატონი, კონსტანტინე}} [[კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1756]] [[კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო]] [[კატეგორია:სახლთუხუცესები]] [[კატეგორია:მოურავები]] 6yjyygtp0saupamc8b80rcuhoo4pvw7 0 11724 5411176 5401592 2026-06-11T13:17:44Z MIKHEIL 18439 5411176 wikitext text/x-wiki {{მმ*|ხმელთაშუა ზღვები}} {{ინფოდაფა ზღვა |სახელი = ხმელთაშუა ზღვა |ფაილი = Mediterranean Sea 16.61811E 38.99124N.jpg|frameless|ცენტრი |ფაილის_ზომა = |წარწერა = ხმელთაშუა ზღვის სატელიტური გამოსახულება |ოკეანის აუზი = [[ატლანტის ოკეანე]] |ტიპი = ხმელთაშუა |კოორდინატები = |ფართობი = 2 500 000 |მოცულობა = 3 750 |სანაპირო ხაზის სიგრძე = |საშუალო სიღრმე = |უდიდესი სიღრმე = 5 267 |სიგრძე = |სიგანე = |კუნძული = >3 300 |კუნძულების ფართობი = |ყურე = |ნალექები = |კლიმატი = |წყლის ტემპერატურა = |მარილიანობა = |მოქცევა = |სიმაღლე = |ნავსადგური = [[მარსელი]], [[ბარსელონა]],<br />[[ვალენსია]], [[ნეაპოლი]],<br />[[მალაგა (ქალაქი)|მალაგა]], [[თელ-ავივი]],<br />[[ალექსანდრია]], [[ათენი]],<br />[[ტრიპოლი]] |ფლორა = |ფაუნა = |რუკა = |რუკის ზომა = |რუკის წარწერა = }} '''ხმელთაშუა ზღვა''' [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტის ოკეანის]] აუზის ნაწილია და თითქმის მთლიანად ხმელეთითაა შემოსაზღვრული ჩრდილოეთიდან [[ევროპა|ევროპით]], სამხრეთიდან [[აფრიკა|აფრიკით]], ხოლო აღმოსავლეთიდან კი [[აზია|აზიით]]. ფართობი დაახლოებით 2,5 მილიონი კმ²-ია. [[ოკეანოლოგია]]ში მისი ალტერნატიული სახელებია '''ევროაფრიკული ხმელთაშუა ზღვა''' ან '''ევროპის ხმელთაშუა ზღვა''' სხვა ხმელეთშორისი ზღვებისგან განსასხვავებლად. უძველესი დროიდან ხმელთაშუა ზღვა დატვირთული სატრანსპორტო მაგისტრალი იყო, რაც საშუალებას აძლევდა რეგიონის ამომავალ ერებს - ეგვიპტელებს, ბერძნებს, რომაელებსა და ახლო აღმოსავლეთის ხალხებს სავაჭრო და კულტურული გაცვლები ეწარმოებინათ. ხმელთაშუა ზღვას მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს [[დასავლეთის ცივილიზაცია|დასავლეთის ცივილიზაციის]] დაბადებისა და განვითარების მიზეზთა შეცნობაში. == სახელი == ხმელთაშუა ზღვის ლათინური სახელია mediterraneus (medius, „შუა“ + terra, „მიწა, ხმელეთი“), ბერძნულში „mesogeios“. ისტორიის მანძილზე მას ალტერნატიული სახელებიც ჰქონია. მაგ. რომაელები მას უწოდებდნენ Mare Nostrum (ლათ. ჩვენი ზღვა). [[ბიბლია]]ში მას მოიხსენიებენ, როგორც „დიდი ზღვა“ ან „დასავლეთის ზღვა“. თანამედროვე [[ებრაული ენა|ებრაულში]] მას „ჰა-იამ ჰა-ტიხონ“ (הים התיכון, შუა ზღვა) ჰქვია, რაც [[გერმანული ენა|გერმანული]] ვერსიის Mittelmeer პირდაპირი ადაპტაციაა. [[თურქული ენა|თურქულად]] მას Akdeniz (თეთრი ზღვა) ჰქვია. [[არაბული ენა|არაბულად]] „ალ-ბაჰრ ალ-აბიად ალ-მუტავასიტ“ (البحر الأبيض المتوسط, შუა თეთრი ზღვა). ბრიტანეთში მას არაფორმალურად შემოკლებით „The Med-ს“ უწოდებენ. == გეოგრაფია == === ხმელთაშუა ზღვის აუზის ქვეყნები === ხმელთაშუა ზღვაზე გასასვლელი აქვს 21 (სუვერენულ) ქვეყანას, მათგან 11 ევროპულია, 5-5 კი აზიასა და აფრიკას ეკუთვნის. {| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10" |----- ! colspan="10" bgcolor="blue" |ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო ქვეყნები |----- !bgcolor="silver" width="25%"| ქვეყანა !bgcolor="silver" width="25%"| სანაპირო ზოლის სიგრძე !bgcolor="silver" width="25%"| საპორტო ქალაქები |----- | colspan="4" align="center" bgcolor="grey" | <center>'''[[ევროპა]]'''</center> |----- | {{დროშა|ესპანეთი}} || align="center" | | [[მალაგა (ქალაქი)|მალაგა]], [[კარტახენა (ესპანეთი)|კარტახენა]], [[ალიკანტე]], [[ვალენსია]], [[ტარაგონა]], [[ბარსელონა]] |----- | {{დროშა|საფრანგეთი}} || | [[მარსელი]], [[აიაჩო]], [[ნიცა]], [[კანი (პროვანსი)|კანი]], [[ტულონი]] |----- | {{დროშა|მონაკო}} || align="center" |4,1 კმ | |----- | {{დროშა|იტალია}} || align="center" | ≈7 500 კმ | [[გენუა]], [[ლივორნო]], [[ნეაპოლი]], [[სალერნო]], [[მესინა]], [[კალიარი]], [[კატანია]], [[პალერმო]], [[ტარანტო]], [[ბარი (იტალია)|ბარი]], [[ტრიესტი]] |----- | {{დროშა|სლოვენია}} || align="center" |≈47 კმ | [[კოპერი]] |----- | {{დროშა|ხორვატია}} || align="center" | | [[დუბროვნიკი]], [[სპლიტი]] |----- | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[ბოსნია და ჰერცეგოვინა]]|| align="center" |20 კმ | |----- | {{დროშა|მონტენეგრო}}|| align="center" | | |----- | {{დროშა|ალბანეთი}} || align="center" |476 კმ | [[დურესი]] |----- | {{დროშა|საბერძნეთი}} || align="center" |13 676 კმ | [[სალონიკი]], [[კერკირა (ქალაქი)|კერკირა]], [[როდოსი (ქალაქი)|როდოსი]], [[ხანია (ქალაქი)|ხანია]], [[ჰერაკლიონი]] |----- | {{დროშა|მალტა}} || align="center" | | [[ვალეტა]] |----- | colspan="4" align="center" bgcolor="grey" | <center>'''[[აზია]]'''</center> |----- | {{დროშა|თურქეთი}} || align="center" | | [[იზმირი]], [[ანტალია]], [[აივალიქი]], [[ბოდრუმი]] |----- | {{დროშა|სირია}} || align="center" | | [[ლატაკია]] |----- | {{დროშა|ლიბანი}} || align="center" |225 კმ | [[ბეირუთი]], [[სიდონი]], [[ტვიროსი]], [[ბიბლოსი]], [[ტრიპოლი (ლიბანი)|ტრიპოლი]] |----- | {{დროშა|კვიპროსი}} || align="center" | | [[ლიმასოლი]], [[ლარნაკა]] |----- | {{დროშა|ისრაელი}} || align="center" |273 კმ | [[აკო]], [[აშდოდი]], [[აშკელონი]], [[თელ-ავივი]] |----- | colspan="4" align="center" bgcolor="grey" | <center>'''[[აფრიკა]]'''</center> |----- | {{დროშა|ეგვიპტე}} || align="center" | | [[ალექსანდრია]], [[პორტ-საიდი]], [[ელ-არიში]], [[მარსა-მატრუჰი]] |----- | {{დროშა|ლიბია}} || align="center" |1770 კმ | [[ტრიპოლი]], [[ზუვარა]], [[ელ-ხუმსი]], [[სურთი]], [[რას-ელ-ანუფი]], [[ბენღაზი]], [[ელ-ბაიდა]], [[ტობრუკი]] |----- | {{დროშა|ტუნისი}} || align="center" |≈1200 კმ | [[ტუნისი (ქალაქი)|ტუნისი]], [[სფაქსი]], [[სუსი]], [[მონასტირი]] |----- | {{დროშა|ალჟირი}} || align="center" | | [[ალჟირი (ქალაქი)|ალჟირი]], [[ორანი]], [[მოსთაღანემი]] |----- | {{დროშა|მაროკო}} || align="center" | | [[ტანჟერი]], [[თეტუანი]] |----- |} === 10 უდიდესი კუნძული === [[ფაილი:Tunisia - Sicily - South Italy.jpg|330px|მინიატიურა|მარჯვნივ|[[სიცილია]] და [[სარდინია]] — ხმელთაშუა ზღვის ორი უდიდესი კუნძული.]] [[ფაილი:Baleares-rotulado.png|330px|მინიატიურა|მარჯვნივ|[[მალიორკა]] [[ბალეარის კუნძულები]]ს უდიდესი, ხოლო ხმელთაშუა ზღვაში სიდიდით მე-7 კუნძულია.]] {| class="wikitable" style="width:40%; text-align:center; font-size:90%; margin-left:1em;" |- style="background:#efefef;" !რუკა !კუნძული !კუთვნილება !ფართობი (კმ²) !მოსახლეობა |- |[[ფაილი:20090726-italy5-full.jpg|50px|frameless|ცენტრი]] |[[სიცილია]] |{{დროშა|იტალია}} |25.460 |5.048.995 |- |[[ფაილი:Sardinia topo.png|50px|frameless|ცენტრი]] |[[სარდინია]] |{{დროშა|იტალია}} |24.090 |1.672.804 |- |[[ფაილი:Cyprus lrg.jpg|50px|frameless|ცენტრი]] |[[კვიპროსი]] |{{დროშა|კვიპროსი}} (უმეტესი ნაწილი) |9.248 |803.147 |- |[[ფაილი:Corse region relief location map.jpg|50px|frameless|ცენტრი]] |[[კორსიკა]] |{{დროშა|საფრანგეთი}} |8.680 |299.209 |- |[[ფაილი:Island of Crete, Greece.JPG|50px|frameless|ცენტრი]] |[[კრეტა]] |{{დროშა|საბერძნეთი}} |8.336 |623.666 |- |[[ფაილი:Euboea topo.png|50px|frameless|ცენტრი]] |[[ევბეია]] |{{დროშა|საბერძნეთი}} |3.684 |218.032 |- |[[ფაილი:Mallorca.jpg|50px|frameless|ცენტრი]] |[[მალიორკა]] |{{დროშა|ესპანეთი}} |3.640 |869.067 |- |[[ფაილი:Lesbos 1211x897.jpg|50px|frameless|ცენტრი]] |[[ლესბოსი]] |{{დროშა|საბერძნეთი}} |1.632 |90.643 |- |[[ფაილი:Rhodos topo.png|50px|frameless|ცენტრი]] |[[როდოსი]] |{{დროშა|საბერძნეთი}} |1.400 |117.007 |- |[[ფაილი:ChiosPrefecture.jpg|50px|frameless|ცენტრი]] |[[ქიოსი (კუნძული)|ქიოსი]] |{{დროშა|საბერძნეთი}} |842 |51.936 |} === კლიმატი === {{wide image|Koppen World Map (Mediterranean Sea area only).png|769px|<center>ხმელთაშუა ზღვის მიმდებარე ტერიტორიის კლიმატური რუკა.</center>}} === ზღვის ტემპერატურა (°C) === {|class="wikitable" |+ |- ! !'''იან''' !'''თებ''' !'''მარ''' !'''აპრ''' !'''მაი''' !'''ივნ''' !'''ივლ''' !'''აგვ''' !'''სექ''' !'''ოქტ''' !'''ნოემ''' !'''დეკ''' |- |[[მარსელი]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/france/marseille.php] |13 |13 |13 |14 |16 |18 |21 |22 |21 |18 |16 |14 |- |[[ბარსელონა]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/spain/barcelona.php] |13 |13 |13 |14 |17 |20 |23 |25 |23 |20 |17 |15 |- |[[ვალენსია (ქალაქი)|ვალენსია]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/spain/valencia.php] |14 |13 |14 |15 |17 |21 |24 |26 |24 |21 |18 |15 |- |[[ნეაპოლი]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/italy/neapolitan-riviera/naples.php] |15 |14 |14 |15 |18 |22 |25 |27 |25 |22 |19 |16 |- |[[მალაგა]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/spain/costa-del-sol/malaga.php] |16 |15 |15 |16 |17 |20 |22 |23 |22 |20 |18 |16 |- |[[გიბრალტარი]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/gibraltar/gibraltar.php] |16 |15 |16 |16 |17 |20 |22 |22 |22 |20 |18 |17 |- |[[ათენი]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/greece/athens.php] |16 |15 |15 |16 |18 |21 |24 |24 |24 |21 |19 |17 |- |[[ირაკლიონი]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/greece/crete/iraklion.php] |16 |15 |15 |16 |19 |22 |24 |25 |24 |22 |20 |18 |- |[[მალტა]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/malta/valletta.php] |16 |16 |15 |16 |18 |21 |24 |26 |25 |23 |21 |18 |- |[[პაფოსი]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/cyprus/paphos.php] |18 |17 |17 |18 |20 |24 |26 |27 |26 |24 |22 |19 |- |[[ლარნაკა]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/cyprus/larnaca.php] |18 |17 |17 |18 |20 |24 |26 |27 |27 |25 |22 |19 |- |[[ლიმასოლი]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/cyprus/limassol.php] |18 |17 |17 |18 |20 |24 |26 |27 |27 |25 |22 |19 |- |[[ალექსანდრია]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/egypt/alexandria.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105193047/http://www.weather2travel.com/climate-guides/egypt/alexandria.php |date=2014-01-05 }} |18 |17 |17 |18 |20 |23 |25 |26 |26 |25 |22 |20 |- |[[თელ-ავივი]] [http://www.weather2travel.com/climate-guides/israel/tel-aviv.php] |18 |17 |17 |18 |21 |24 |26 |28 |27 |26 |23 |20 |} == გეოლოგია == [[ფაილი:Mediterranean Sea surface.jpg|მინი|300პქ|ხმელთაშუა ზღვის რელიეფური რუკა]] ხმელთაშუა ზღვის ფსკერი დაყოფილია რამდენიმე ქვაბულად, რომელთა სიღრმე 2 000-4 000 მ-მდეა. გეომორფოლოგიურად ხმელთაშუა ზღვაში სამი აუზი გამოიყოფა: # ''დასავლეთი'' — ალჟირ-პროვანსის აუზი, რომლის მაქსიმალური სიღრმე 2 800 მ-ს აღემატება და მოიცავს [[ალბორანის ზღვა|ალბორანის]], [[ბალეარის ზღვა|ბალეარის]], [[ლიგურიის ზღვა|ლიგურიის]] ზღვების ღრმულებსა და 3 600 მ-ზე მეტად ღრმა [[ტირენიის ზღვა|ტირენიის ზღვის]] ღრმულს; # ''ცენტრალური'' — 5 100 მ-ზე უფრო ღრმა ცენტრალური ქვაბული და [[ადრიატიკის ზღვა|ადრიატიკისა]] და [[იონიის ზღვა|იონიის]] ზღვების ღრმულები; # ''აღმოსავლეთი'' — ლევანტის აუზი, დაახლოებით 4 380 მ სიღრმისა, ლევანტის, [[ეგეოსის ზღვა|ეგეოსისა]] და [[მარმარილოს ზღვა|მარმარილოს]] ზღვების ღრმულები. ზოგიერთი ქვაბულის ფსკერი დაფარულია ნეოგენ-ანთროპოგენური დანალექი და ვულკანური ქანებით, რომელთა სისქე ალაგ-ალაგ 5-7 კმ-ს აღწევს. ალჟირ-პროვანსის ქვაბულის გვიანდელ მიოცენურ ნალექებში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ევაპორიტის მარილშემცველი ფენა (სისქე 1,5-2 კმ), რომელიც წარმოქმნის მარილის ტექტონიკისათვის დამახასიათებელ სტრუქტურებს. ტირენიის ქვაბულის კიდეებზე და ცენტრში გადაჭიმულია რამდენიმე რღვევის ხაზი, რომლებთანაც დაკავშირებულია ჩამქრალი და მოქმედი ვულკანები; ზოგი მათგანი აჩენს დიდ წყალქვეშა მთებს ([[ლიპარის კუნძულები]] და სხვა). ხმელთაშუა ზღვის ქვაბულების წარმოქმნას უკავშირებენ კონტინენტური დედამიწის ქერქის გაჭიმვას, ზოგის აზრით კი, პირიქით, მის შემჭიდროებასა და ჩაწევას, ზოგიც მას [[ტეთისი]]ს რელიქტად მიიჩნევს. == ეკოლოგია == == ტურიზმი == [[ფაილი:Turkey-2459 (2216286345).jpg|მინიატიურა|მარცხნივ|[[ანტალია]] [[თურქეთი]]ს ხმელთაშუა ზღვისპირეთის უმნიშვნელოვანესი კურორტია, რომელსაც წელიწადში რამდენიმე მილიონი ტურისტი სტუმრობს.]] [[ფაილი:Port Of Nice, Côte d'Azur.jpg|მინიატიურა|მარჯვნივ|[[ნიცა]] [[ლაჟვარდოვანი ნაპირი]]ს მთავარი ტურისტული ცენტრია.]] სასიამოვნო კლიმატის, ლამაზი სანაპირო ზოლის, მდიდარი ისტორიისა და მრავალფეროვანი კულტურის უნიკალური კომბინაცია ხმელთაშუა ზღვას ყველაზე პოპულარულ ტურისტულ რეგიონად აქცევს მსოფლიოში, რომელიც ტურისტთა საერთო რაოდენობის დაახლოებით მესამედს იზიდავს. ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო ქვეყნებისათვის ტურიზმი წარმოადგენს შემოსავლის ერთ-ერთ უმთავრეს წყაროს. ის, ასევე, სანაპირო პროვინციებს, მცირე დასახლებებსა და კუნძულებს ურბანული ცენტრებისაგან დამოუკიდებლად განვითარების საშუალებას აძლევს (თუმცა არცთუ იშვიათად ასეთი ცენტრები სწორედ ზღვის სანაპიროზე ყალიბდება). თუმცა, აღსანიშნავია, რომ სწორედ ტურიზმი წარმოადგენს სანაპირო ზოლისა და საზღვაო გარემოს დეგრადაციის მთავარ გამომწვევ ფაქტორს. ქვეყნისა თუ რეგიონის სწრაფი განვითარების მიზნით ხმელთაშუაზღვისპირეთის მრავალი ქვეყნის მთავრობა ხელს უწყობს ყოველწლიურად დიდი რაოდენობით ტურისტის მოზიდვას, თუმცა ეს ხშირად საზღვაო ჰაბიტატების დაზიანებისა და სანაპირო ზოლის დაბინძურების მიზეზი ხდება. სერიოზული საფრთხე ემუქრებათ ზღვის ორგანიზმებს, რომელთა მრავალი სახეობა უკვე გადაშენების ზღვარზეა. ეს ყოველივე კი ზოგ ქვეყანაში ტურიზმის სამომავლო განვითარებას ეჭვქვეშ აყენებს.<ref>[http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/oceans/marine-reserves/the-mediterranean/mediterranean-other-threats/ www.greenpeace.org]</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[ხმელთაშუა ზღვები]] * [[ხმელთაშუა ზღვის კავშირი]] * [[ხმელთაშუაზღვისპირული რასა]] * [[ხმელთაშუა ზღვის რეგიონი (თურქეთი)]] == ლიტერატურა == {{ქსე|11|490}} == რესურსები ინტერნეტში == {{commons}} * [http://www.greenpeace.org/lebanon/en გრინპისის კამპანია "დავიცვათ ჩვენი ხმელთაშუ ზღვა": საფრთხეები, გადაწყვეტილებები და ფოტო პეტიციები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012215746/http://www.greenpeace.org/lebanon/en/ |date=2007-10-12 }} * [http://www.planbleu.org/indexUK.html პლანბლუა - ხმელთაშუა ზღვის რეგიონის გარემო და განვითარება] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070624013630/http://www.planbleu.org/indexUK.html |date=2007-06-24 }} * [http://www.ibizaholidays.com/marine-traffic.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511135025/http://www.ibizaholidays.com/marine-traffic.asp |date=2011-05-11 }} ხმელთაშუა ზვაზე გემების მოძრაობა. * [http://www.foraminifera.eu/querydb.php?area=Mediterranean+Sea&aktion=suche ხმელთაშუა ზღვის მიკრო ორგანიზმები: სურათები და ინფორმაცია] == სქოლიო == {{სქოლიოს სია}} {{ზღვების სია}} [[კატეგორია:ხმელთაშუა ზღვა| ]] [[კატეგორია:ატლანტის ოკეანის ზღვები]] [[კატეგორია:ზღვები ანბანის მიხედვით]] fbom4j1qmiuu95pow549x5wrzybpvwq 0 12074 5411227 5411012 2026-06-11T15:08:58Z Mehman 75871 სასამართლოთი თქვენი თავი დააშინეთ. გაეცანით ვიკიპედიის პოლიტიკას 5411227 wikitext text/x-wiki {{გადამისამართება|თსუ}} {{განახლება}} {{უნივერსიტეტი |სახელი= ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |მშობლიური_სახელი = |ლათინური სახელი = Universitas Tphilisensis |სურათი= TSU Main Building in 2018 (2).jpg |დევიზი= |დამფუძნებლები=<li> '''[[ივანე ჯავახიშვილი]]'''</li><small> <li> [[კონსტანტინე აფხაზი]] </li> <li> [[გრიგოლ გველესიანი]]</li> <li>[[ექვთიმე თაყაიშვილი]]</li> <li>[[გიორგი ახვლედიანი]]</li> <li>[[შალვა ნუცუბიძე]]</li> <li>[[დიმიტრი უზნაძე]]</li> <li>[[გრიგოლ წერეთელი]]</li> <li>[[აკაკი შანიძე]]</li> <li>[[ანდრია რაზმაძე]]</li> <li>[[იოსებ ყიფშიძე]]</li> <li>[[კორნელი კეკელიძე]]</li> <li>[[პეტრე მელიქიშვილი]]</li></small> |დაფუძნდა= [[8 თებერვალი]], [[1918]] <br /><small>[ძვ. სტ. 26 იანვარი]</small> |ტიპი= საჯარო |endowment = |staff = |კოლეგია= |პრეზიდენტი= |პროვოსტი= |რექტორი= [[ჯაბა სამუშია]] |კანცლერი= [[ლაშა საღინაძე]] |დეკანი= |students = |undergrad = |postgrad = |bg_color=#e6f4fe |doctoral = |ქალაქი= [[თბილისი]] |შტატი= |ქვეყანა= [[საქართველო]] |კამპუსი= 11 |ფერები= |მასკოტი= |მეტსახელი=თსუ |კავშირები= |საიტი= https://www.tsu.ge/ |მისამართი= 0128, ი. ჭავჭავაძის გამზირი 1, თბილისი, საქართველო |ტელეფონი= +995 32 2250484 |coor = |ლოგო= Coat of Arms of Tbilisi State University.svg }} '''ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი''' ('''თსუ''') — [[საქართველო]]ს უძველესი და უდიდესი [[უმაღლესი სასწავლებელი]]. დაარსდა [[1918]] წლის [[8 თებერვალი|8 თებერვალს]] [ძვ. სტ. [[26 იანვარი|26 იანვარს]]], [[დავით აღმაშენებელი|დავით აღმაშენებლის]] ხსენების დღეს, [[თბილისი|თბილისში]], ძველი გიმნაზიის შენობაში. ამავე წლის 3 სექტემბერს ეწოდა — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ეს პირველი და ერთადერთი უნივერსიტეტი იყო იმ დროს მთელ [[კავკასია|კავკასიაში]]. ამჟამად თსუ-ს 7 ფაკულტეტზე 22 000-მდე სტუდენტი სწავლობს.<ref>{{cite web |url=https://www.tsu.ge/ka/page/%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%91 |title=უნივერსიტეტის შესახებ |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> უნივერსიტეტს აქვს 7 ფაკულტეტი, 16 კვლევითი ინსტიტუტი და 85-მდე სასწავლო ლაბორატორია,<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/scientific-relations/page/%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9D-DSRD |title=სამეცნიერო ლაბორატორიები |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> უმდიდრესი სამეცნიერო ბიბლიოთეკა (4 მილიონამდე წიგნითა და პერიოდული გამოცემით), 7 მუზეუმი, აგრეთვე, საკუთარი გამომცემლობა და სტამბა. უნივერსიტეტი გამოსცემს საკუთარ გაზეთს „თბილისის უნივერსიტეტი“. უნივერსიტეტს აქვს საკუთარი საერთო საცხოვრებელი.<ref>{{cite web |url=https://www.tsu.ge/ka/domitory |title=სტუდქალაქი |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> [[1917]] შეიქმნა თბილისში ქართული უნივერსიტეტის დამფუძნებელი საზოგადოება, რომელმაც ითავა უნივერსიტეტის დაფუძნებაზე ზრუნვა. უნივერსიტეტის მთავარი დამფუძნებელი იყო ცნობილი ქართველი ისტორიკოსი, აკადემიკოსი [[ივანე ჯავახიშვილი]]. თანადამფუძნებლები იყვნენ: [[კონსტანტინე აფხაზი]], [[გრიგოლ გველესიანი]], [[ექვთიმე თაყაიშვილი]], [[გიორგი ახვლედიანი]], [[შალვა ნუცუბიძე]], [[დიმიტრი უზნაძე]], [[გრიგოლ წერეთელი]], [[აკაკი შანიძე]], [[ანდრია რაზმაძე]], [[იოსებ ყიფშიძე]], [[კორნელი კეკელიძე]] და [[პეტრე მელიქიშვილი]]. პროფესორი პეტრე მელიქიშვილი, მსოფლიო სახელის მქონე ქართველი ქიმიკოსი, რუსეთის საიმპერატორო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, ივანე ჯავახიშვილის წარდგენით, არჩეულ იქნა უნივერსიტეტის პირველ რექტორად. უნივერსიტეტის გახსნის დღეს მის ეზოში საზეიმო წირვა აღავლინა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა [[კირიონ II|კირიონმა]]. [[1922]] წლის 15 იანვარს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში შეიქმნა პოლიტექნიკური ფაკულტეტი, რომლის ბაზაზე [[1928]] წელს ჩამოყალიბდა [[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]]. [[1919]]–[[1926]] წლებში თსუ-ის რექტორი იყო ივანე ჯავახიშვილი. [[1926]] წელს, საბჭოთა რეჟიმის გადაწყვეტილებით, იგი გაათავისუფლეს რექტორის მოვალეობისგან. ამასთან, მას ხანგრძლივი დროით აეკრძალა მის მიერვე დაარსებულ უნივერსიტეტში ლექციების წაკითხვა. 1991 წლის 14 ოქტომბერს თსუ–ის რექტორად დაინიშნა [[როინ მეტრეველი]]. [[1992]] წელს მისი ძალისხმევით თსუ–მ ავტონომიური უმაღლესი სასწავლებლის სტატუსი აღიდგინა (მართავს დიდი საბჭო), რაც [[1926]] წლის შემდეგ დაკარგული ჰქონდა. [[1992]] წლის [[18 აპრილი|18 აპრილს]] უნივერსიტეტის დიდმა საბჭომ როინ მეტრეველი თსუ-ის რექტორად აირჩია. პეტრე მელიქიშვილისა და ივანე ჯავახიშვილის შემდეგ როინ მეტრეველი პირველი არჩეული რექტორი იყო. 1946-1958 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი [[იოსებ სტალინი]]ს სახელობისა იყო.<ref>ენციკლოპედია „საქართველო“ სტატია: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ტ. 3 გვ. 601-606 ლიტ. გაიპარაშვილი ზ., უნივერსიტეტი, თბ. 2011</ref> [[1989]] წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს ივანე ჯავახიშვილის სახელი მიენიჭა.<ref>{{Cite web |url=http://staff.ge/education_.php?id=25 |title=ი. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი // Staff.ge |accessdate=2011-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008044958/http://staff.ge/education_.php?id=25 |archivedate=2011-10-08 }}</ref> == ქართული უმაღლესი განათლების ისტორია == [[ფაილი:Тифлис.Выставка в Гимназии.1913г.jpg|მინი|გამოფენა ტფილისის გიმნაზიაში. 1913]] საქართველოს, რომლის საუკეთესო ტრადიციები განათლების სფეროში საყოველთაოდ იყო ცნობილი (ფაზისის ფილოსოფიისა და რიტორიკის სკოლა კოლხეთში ([[IV საუკუნე]]), [[გელათის აკადემია|გელათისა]] და [[იყალთოს აკადემია|იყალთოს]] აკადემიები (XII საუკუნე), სამონასტრო-საგანმანათლებლო ცენტრები [[პალესტინა|პალესტინაში]] (V საუკუნე), [[სირია|სირიაში]] (VI საუკუნე), [[საბერძნეთი|საბერძნეთში]] (X-XI საუკუნეები), [[ბულგარეთი|ბულგარეთში]] (XI საუკუნე)), პოლიტიკურ-ეკონომიკური დაუძლურებისა და ბოლოს რუსეთის კოლონიად გადაქცევის შედეგად რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში აღარ გააჩნდა ეროვნული უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება. == თსუ-ის დაარსებისა და განვითარების ისტორია == [[ფაილი:TSU Founding Professors.jpg|thumbnail|300px|უნივერსიტეტის პირველი პედაგოგები]] [[File:TSU Silver Coin.png|thumbnail|300px|საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ უნივერსიტეტის 100 წლის საიუბილეო თარიღისადმი მიძღვნილი საკოლექციო მონეტა]] ერთ-ერთი პირველი ნაბიჯი, რომელიც [[ქართველები|ქართველმა ხალხმა]] გადადგა [[მეოცე საუკუნე|მეოცე საუკუნის]] დასაწყისში, [[საქართველო|საქართველოს]] მიერ ეროვნული დამოუკიდებლობის მოპოვებისა და ეროვნული დემოკრატიული სახელმწიფოს გამოცხადებამდე, სწორედ თბილისში ეროვნული უნივერსიტეტის შექმნა იყო. შემდგომ ბოლშევიკურ და კომუნისტურ პერიოდში, მიუხედავად თავსმოხვეული იდეოლოგიისა და მკაცრი ცენზურისა, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა შეძლო ეროვნული სულისკვეთების შენარჩუნება, ზოგადსაკაცობრიო იდეალებისადმი მსახურება, აღზარდა ეროვნული ინტელიგენციის საუკეთესო წარმომადგენლები, ჩამოაყალიბა საყოველთაოდ ცნობილი სამეცნიერო სკოლები მათემატიკაში, [[ფსიქოლოგია|ფსიქოლოგი]]აში, [[ფილოსოფია]]ში, [[ენათმეცნიერება]]ში, [[ისტორია]]ში, [[აღმოსავლეთმცოდნეობა]]ში. თსუ-მ საფუძველი ჩაუყარა საქართველოში მრავალი უმაღლესი სასწავლებლის და [[საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია|საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის]] შექმნას. 1917 წელს [[ცარიზმი]]ს დამარცხებამ და [[თებერვლის რევოლუცია]]მ შესაძლებელი გახადა [[რუსეთის იმპერია]]ში არარუსულენოვანი უნივერსიტეტის დაარსება. [[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] პეტერბურგში დააარსა საინიციატივო ჯგუფი, ხოლო მაისის დასაწყისში ჩავიდა თბილისში, სადაც ჩაიტანა უკვე მზა წესდება და დახმარებისთვის ექვთიმე თაყაიშვილს მიმართა. 12 მაისს ჯავახიშვილმა და თაყაიშვილმა გამართეს დამფუძნებელი კრების პირველი სხდომა, სადაც საპატიო თავმჯდომარედ [[პეტრე მელიქიშვილი]] აირჩიეს. დაარსების სავარაუდო თარიღად 1918 წლის დასაწყისი განისაზღვრა. დამფუძნებელმა საზოგადოებამ შექმნა ორი კომისია: აკადემიური და ფინანსური. ფინანსურს დაეკისრა უნივერსიტეტის დაარსებისთვის სახსრების მოზიდვა, ხოლო აკადემიურს — მეცნიერული ორგანიზაციისთვის ზრუნვა. აკადემიურ კომისიაში შევიდნენ: პ. მელიქიშვილი, ივ. ჯავახიშვილი, ე. თაყაიშვილი, ი. ყიფშიძე, ა. შანიძე, შ. ნუცუბიძე, ფ. გოგიჩაიშვილი, კ. კეკელიძე, დ. უზნაძე, ა. რაზმაძე. კომისიამ სხვადასხვა დროს 9 სხდომა ჩაატარა. 1917 წლის 26 ნოემბრის სხდომაზე გადაწყდა, რომ თავდაპირველად დაარსებულიყო ერთი — სიბრძნისმეტყველების ანუ ფილოსოფიური ფაკულტეტი, რომელსაც შემდეგ მიემატებოდა სხვები. 1918 წლის 13 იანვარს შედგა უნივერსიტეტის პირველი სხდომა, სადაც რექტორად ივანე ჯავახიშვილის არჩევა სურდათ, თუმცა ამ უკანასკნელმა უარი განაცხადა და რექტორად [[პეტრე მელიქიშვილი]] აირჩიეს. მიუხედავად ამისა, ფაქტობრივი რექტორი მაინც ჯავახიშვილი იყო, რადგან მელიქიშვილი არაფერს წყვეტდა უმისოდ. 1918 წლის 26 იანვარს კი უნივერსიტეტი საზეიმოდ გაიხსნა. იმავე წლის 3 სექტემბერს უნივერსიტეტი სახელმწიფო უნივერსიტეტად გამოცხადდა. ==თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორთა სია== #[[პეტრე მელიქიშვილი]] — 1918/I - 1919/XII #[[ივანე ჯავახიშვილი]] — 1919/XII -1926/VI #[[თევდორე ღლონტი]] — 1926/IX - 1928/IX #[[მალაქია ტოროშელიძე]] — 1928/IX - 1930/IX #[[ივანე ვაშაყმაძე]] — 1930/I - 1931/IX #[[ალექსანდრე ერქომაიშვილი]] — 1931/X - 1932/XII #[[ლევან აღნიაშვილი]] — 1933/IV - 1935/VI #[[კარლო ორაგველიძე]] — 1935/VI - 1937/VI #[[გიორგი კიკნაძე]] — 1937/VII - 1938/IX #[[დავით ყიფშიძე]] — 1938/X - 1942/II #[[ალექსანდრე ჯანელიძე]] — 1942/II - 1945/VII # [[ნიკოლოზ კეცხოველი]] — 1945/VII - 1953/VI # [[ილია ვეკუა]] — 1953/VII - 1953/IX, 1966/IV - 1972/IV #[[ერმილე ბურჭულაძე]] — 1953/IX - 1954/IX #[[ვიქტორ კუპრაძე]] — 1954/IX - 1958/III #[[გიორგი ძოწენიძე]] — 1958/IV - 1959/III #[[ევგენი ხარაძე]] — 1959/III - 1966/III #[[დავით ჩხიკვიშვილი]] — 1972/V - 1980/II #[[ვაჟა ოკუჯავა]] — 1980/III - 1985/IX #[[ნოდარ ამაღლობელი]] — 1985/IX - 1991/VIII #[[თამაზ გამყრელიძე]] — 1991/VIII - 1991/IX #[[ოთარ ჯაფარიძე (ისტორიკოსი)|ოთარ ჯაფარიძე]] — 1991/IX - 1991/X #[[როინ მეტრეველი]] — 1991/X - 2004/X #[[რუსუდან ლორთქიფანიძე]] — 2004/XII - 2006/IV #[[გიორგი ხუბუა]] — 2006/IV - 2010/VIII #[[ალექსანდრე კვიტაშვილი]] — 2010/VIII - 2013/VII #[[ვლადიმერ პაპავა]] — 2013/VII - 2016/III #[[დარეჯან თვალთვაძე]] (მოვალეობის შემსრულებელი) — 2016/IV - 2016/IX #[[გიორგი შარვაშიძე (რექტორი)|გიორგი შარვაშიძე]] — 2016/IX - 2022/X #[[ჯაბა სამუშია]] ({{Comment|მ/შ|მოვალეობის შემსრულებელი}}; 2022/X - 2022/XII) — 2022/XII-დან [[საბჭოთა კავშირი]]ს დაშლისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ცხოვრებაში ახალი ერა დაიწყო. მას დაეკისრა ერის სულიერებაზე ზრუნვის, ეროვნული თვითშეგნების გაღრმავების ისტორიული მისია. ამასთან მის ძირითად გამოკვეთილ მიზანს კვლავ წარმოადგენს საქართველოში თავისუფალი დემოკრატიული საზოგადოების ჩამოყალიბებისათვის ხელშეწყობა, კულტურისა და მეცნიერების განვითარება, ერის ცივილიზაციის დონის ამაღლება. ამიტომ, დღესაც ქართველი ხალხი თბილისის უნივერსიტეტს სიყვარულით და პატივისცემით მეცნიერების წმინდა ტაძარს უწოდებს. უნივერსიტეტი საზეიმოდ გაიხსნა [[1918]] წლის 26 იანვარს, — საქართველოს მეფის, [[დავით IV|დავით აღმაშენებლის]] ხსენების დღეს. მისივე სახელობის ეკლესია უნივერსიტეტის ბაღში [[1995]] წლის [[5 სექტემბერი|5 სექტემბრიდან]] შეუდგა მსახურებას. [[1989]] წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს მისი დამაარსებლის ივანე ჯავახიშვილის სახელი მიენიჭა. უნივერსიტეტის პირველ რექტორად პროფესორთა კოლეგიამ ცნობილი ქიმიკოსი, ღვაწლმოსილი პროფესორი [[პეტრე მელიქიშვილი]] აირჩია. თავიდან მუშაობას შეუდგა ერთადერთი ფაკულტეტი — სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი საენათმეცნიერო, საისტორიო და ფილოსოფიური დარგებით. პირველი ლექცია, რომელიც [[1918]] წლის [[30 იანვარი|30 იანვარს]] შედგა, ცნობილმა ქართველმა [[ისტორიკოსი|ისტორიკოსმა]] [[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] წაიკითხა. პროფესორ-მასწავლებელთა რაოდენობა [[1918]] წლის დასაწყისისათვის 18 კაცს ითვლიდა. სწავლას შეუდგა 369 სტუდენტი და 89 თავისუფალი მსმენელი. უნივერსიტეტის პირველი გამოშვება შედგა [[1922]] წელს. ამ წელს თსუ დაამთავრეს [[სიმონ ჯანაშია]]მ, [[ვარლამ თოფურია]]მ, [[არნოლდ ჩიქობავა]]მ, [[შალვა ამირანაშვილი|შალვა ამირანაშვილმა]], [[ლევან მუსხელიშვილი|ლევან (ლენკო) მუსხელიშვილმა]] და შემდგომში გამოჩენილმა სხვა მეცნიერებმა. == არქიტექტურა == [[ფაილი:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შენობა 1918 წელს.jpg|300პქ|მინი|თსუ-ის პირველი კორპუსის შენობა 1918 წელს]] [[ფაილი:Tbilisi State University building in 1920s.jpg|მინი|300პქ|უნივერსიტეტის პირველი კორპუსი გახსნის პერიოდში]] მთავარი კორპუსის ოთხსართულიანი შენობა, [[რენესანსი|რენესანსული]] არქიტექტურის მოტივებს ეფუძნება. მთავარი ფასადის ცენტრალურ ნაწილს გუმბათით დასრულებული შვერილი წარმოადგენს, რომელიც რუსტრირებული და გიგანტური კორინთული პილასტრებითაა გაფორმებული. ფართო კიბისა და სიმეტრიული პანდუსის კომპოზიცია ფასადს პარადულობას ანიჭებს. შენობის ხუროთმოძღვარია პირველი ქართველი [[არქიტექტორი]], რომელსაც აკადემიური განათლება ჰქონდა მიღებული — სიმონ კლდიაშვილი, მშენებლობის ორგანიზატორი კი — ცნობილი ქართველი პედაგოგი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე ნიკოლოზ ცხვედაძე. ბიბლიოთეკის დარბაზსა და [[ივანე ჯავახიშვილი|ივ. ჯავახიშვილის]] სახელობის აუდიტორიაში მხატვარ [[გია ბუღაძე|გ. ბუღაძის]] მიერ 2001 წელს შესრულებული მოხატულობაა.<ref>{{Cite web |url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=104&info_id=797 |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2011-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110819142535/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=104&info_id=797 |archivedate=2011-08-19 }}</ref> 1940 წელს მ. შავიშვილის პროექტით აგებული უნივერსიტეტის II კორპუსი, რომელიც ილია ჭავჭავაძის გამზირის პლასტიკურ მოხაზულობას მიჰყვება, თავისი მასშტაბით, არქიტექტურული მორთულობითა და ფერით მთავარ კორპუსს ეხამება. == უნივერსიტეტი ამჟამად == საუნივერსიტეტო საქმიანობის გარდაქმნის მნიშვნელოვანი ეტაპი [[1994]] წლის [[25 აპრილი|25 აპრილს]] დაიწყო, როცა დიდმა სამეცნიერო საბჭომ მიიღო „საუნივერსიტეტო განათლების რეფორმის კონცეფცია“, რომლის საფუძველზეც უნივერსიტეტი [[1994]] წლიდან სრულად გადავიდა სწავლების ორსაფეხურიან ფორმაზე (ეტაპობრივი გადასვლა [[1992]] წლიდან დაიწყო) და ერთიან ევროპულ საგანმანათლებლო სივრცეში ინტეგრირებისკენ გადადგა ნაბიჯი. რეფორმის I ეტაპის დასასრულს, [[2005]] წლის დამდეგს, უნივერსიტეტში ფუნქციონირებდა 22 ფაკულტეტი 184 კათედრით, 8 ფილიალი 46 ფაკულტეტით, 3 სამეცნიერო-კვლევითი და სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტი, 81 სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია და ცენტრი, 161 სასწავლო ლაბორატორია და კაბინეტი, კლინიკური საავადმყოფო და დიაგნოსტიკური ცენტრი, გამომცემლობა, სტამბა, ბიბლიოთეკა 3640693 ერთეული წიგნადი ფონდით, საერთო საცხოვრებელი 5 კორპუსით. მუშაობდა 95 საგანმანათლებლო პროგრამა ბაკალავრიატში, 194 მაგისტრატურაში და 16 ერთსაფეხურიან სწავლებაზე. ქართულ უნივერსიტეტში დაფუძნდა არაერთი საქვეყნოდ აღიარებული სამეცნიერო სკოლა: მათემატიკის ([[ანდრია რაზმაძე]], [[ნიკოლოზ მუსხელიშვილი]], [[ილია ვეკუა]], [[ვიქტორ კუპრაძე]], [[არჩილ ხარაძე]], [[ანდრია ბიწაძე]] და სხვ.), ფიზიკის ([[რაჟდენ ხუციშვილი]], [[ელეფთერ ანდრონიკაშვილი]], [[მათე მირიანაშვილი]], [[ვაგან მამასახლისოვი]], [[გივი ხუციშვილი]] და სხვ.), ქიმიის ([[პეტრე მელიქიშვილი]], [[შალვა ცინცაძე]], [[პეტრე ქომეთიანი]] და სხვ.), ფსიქოლოგიის ([[დიმიტრი უზნაძე]], [[რევაზ ნათაძე]], [[ფატი ხუნდაძე]] და სხვ.), ფიზიოლოგიის ([[ივანე ბერიტაშვილი]], [[დიმიტრი გედევანიშვილი]] და სხვ.), ისტორიოგრაფიის ([[ივანე ჯავახიშვილი]], [[სიმონ ჯანაშია]], [[ნიკოლოზ ბერძენიშვილი]], [[შოთა მესხია]], [[ვარლამ დონდუა]] და სხვ.), ლიტერატურათმცოდნეობის ([[კორნელი კეკელიძე]] და სხვ.), ქართული ფილოსოფიის ([[შალვა ნუცუბიძე]], [[სერგი დანელია]], [[მოსე გოგიბერიძე]] და სხვ.), ხელოვნებათმცოდნეობის ([[გიორგი ჩუბინაშვილი]], ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი, [[შალვა ამირანაშვილი]] და სხვ.), ქართული ენათმეცნიერების ([[აკაკი შანიძე]], [[გიორგი ახვლედიანი]], [[კარპეზ დონდუა]], [[ვარლამ თოფურია]] და სხვ.), იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების ([[არნოლდ ჩიქობავა]], [[ქეთევან ლომთათიძე]] და სხვ.), კლასიკური ფილოლოგიის ([[გრიგოლ წერეთელი]] , [[სიმონ ყაუხჩიშვილი]] და სხვ.), აღმოსავლეთმცოდნეობის ([[გიორგი წერეთელი (ენათმეცნიერი)|გიორგი წერეთელი]], [[სერგი ჯიქია]], [[მაკარ ხუბუა]], [[ვლადიმერ ფუთურიძე]], [[ვალერიან გაბაშვილი]], [[კონსტანტინე წერეთელი]], [[მზია ანდრონიკაშვილი]] და სხვ.). ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კათედრებზე და სამეცნიერო კვლევით ქვედანაყოფებში ინტენსიურად მიმდინარეობს ასპირანტებისა და სამეცნიერო ხარისხის მაძიებელთა მომზადება; ფუნქციონირებს სამეცნიერო ხარისხების მიმნიჭებელი 26 საკვალიფიკაციო საბჭო მეცნიერების თითქმის ყველა დარგში. [[1994]] წელს, 64 წლის შემდეგ, უნივერსიტეტის წიაღში დაბრუნდა უმაღლესი სამედიცინო განათლება, აღდგა საუნივერსიტეტო სამედიცინო განათლების ტრადიცია — ჯერ გაიხსნა მედიცინის სპეციალობა ბიოლოგიისა და მედიცინის ფაკულტეტზე, 2000 წელს კი მედიცინის ფაკულტეტი დამოუკიდებელ ერთეულად ჩამოყალიბდა. შეიქმნა საუნივერსიტეტო კლინიკების ასამბლეა, რომლის სასწავლო ბაზები გამოირჩევა მძლავრი მატერიალურ-ტექნიკური აღჭურვილობითა და მაღალკვალიფიციური სამეცნიერო-ინტელექტუალური პოტენციალით, გაიხსნა ჯანდაცვის მეცნიერებათა მართვის ცენტრი და უწყვეტი სამედიცინო განათლების დეპარტამენტი, შეიქმნა მედიცინის დარგის მზრუნველთა საბჭო, სამედიცინო ინფორმაციის სამსახური. პროფესორ-მასწავლებელთა და თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაცვის სამსახურშია უნივერსიტეტის დიაგნოსტიკური ცენტრი. [[1999]] წელს დაარსდა „კავკასიის ბიზნესის სკოლა“. იგი ბიზნესის ადმინისტრირების ბაკალავრისა და მაგისტრის პროგრამების ფარგლებში ამზადებს სპეციალისტებს. სკოლა დააფუძნა კონსორციუმმა, რომელშიც შედიან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი და ჯორჯიის შტატის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ატლანტაში ([[აშშ]]). უნივერსიტეტთან [[1923]] წლიდან არსებობს სტამბა, [[1933]] წლიდან – გამომცემლობა.<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/publishing-house |title=გამომცემლობა |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> [[1933]] წელს შეიქმნა უნივერსიტეტის არქივი. [[1919]] წლიდან დარგების მიხედვით გამოდის სამეცნიერო კრებული „თბილისის უნივერსიტეტის შრომები“, [[1996]] წლიდან მოქმედებს პროგრამა „სახელმძღვანელოები სტუდენტებისათვის“. უნივერსიტეტს გააჩნია ორი ყოველკვირეული გაზეთი, „თბილისის უნივერსიტეტი“ (გამოდის [[1927]] წლიდან) და „ქართული უნივერსიტეტი“ (გამოდის [[1998]] წლიდან). [[2006]] წლის აპრილიდან უნივერსიტეტის სტუდენტებსა და პროფესორ-მასწავლებლებს მიეცათ შესაძლებლობა მონაწილეობა მიიღონ განათლების სექტორში განვითარებადი, ფინანსური და სოციალური მხარდაჭერის პროგრამაში, რომელიც ხორციელდება [[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი|განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირის]] მიერ. განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი, რომელიც დაფუძნდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, დღეს წარმატებით ვითარდება, როგორც უნივერსიტეტთა და სკოლათაშორისი რესპუბლიკური პროგრამა. [[2015]] წლიდან უნივერსიტეტში ფუნქციონირებს წიგნის მაღაზიათა ქსელი „Scripta Manent“.<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/scripta-manent |title=თსუ წიგნის მაღაზია |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> == კვლევითი საქმიანობა == [[თბილისი|თბილისის]] უნივერსიტეტში მიმდინარეობს ფუნდამენტური და გამოყენებითი ხასიათის პრობლემების კვლევა. უნივერსიტეტის [[ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტი|ი. ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტში]] თეორიული შედეგების საფუძველზე ტარდება ბუნების მოვლენებისა და სახალხო მეურნეობაში წამოჭრილი ამოცანების მათემატიკური მოდელირება და რიცხვითი რეალიზაცია კომპიუტერების გამოყენებით. მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტის სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობის ძირითადი მიმართულებებია მაღალი ენერგიების არეში ნუკლონებსა და ბირთვებთან ელემენტარული ნაწილაკების ურთიერთქმედების ექსპერიმენტული კვლევა, ამაჩქარებლებზე მიღებული ინფორმაციის დამუშავების ახალი სისტემების შექმნა, თეორიული კვლევები ველის კვანტური თეორიის, ელემენტარული ნაწილაკებისა და ატომბირთვის ფიზიკაში. უკანასკნელ ხანს, გარდა ფუნდამენტური გამოკვლევებისა, მეცნიერთა ნაწილმა გამოყენებითი სამუშაოების შესრულებაზე გადაიტანა აქცენტი და მნიშვნელოვან წარმატებებსაც მიაღწია, შეიქმნა არაერთი საყურადღებო პროექტი, შემუშავდა რეკომენდაციები, მიღებულია კონკრეტული შედეგები, რომელთა დანერგვა უთუოდ მნიშვნელოვან წვლილს შეიტანს ქართული მეცნიერების წინსვლის, ქვეყნის ეკონომიკის განვითარების საქმეში. ყურადღება მახვილდება საქართველოს ბუნებრივი რესურსების შესწავლასა და მათი პრაქტიკული გამოყენების გზების ძიებაზე, ეკოლოგიური საკითხების კვლევაზე. ამა თუ იმ პრობლემატიკის შესწავლისა თუ დამუშავებისას გათვალისწინებულია რეგიონალური და ეროვნული თავისებურებანი, ისტორიული ტრადიციები, პერსპექტივები. == საერთაშორისო კავშირები == თბილისის უნივერსიტეტი ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა განვითარების საყოველთაოდ აღიარებული ცენტრია. სისტემატური ხასიათი მიიღო უნივერსიტეტელ ქართველოლოგთა მიერ საზღვარგარეთის სამეცნიერო ცენტრებში ლექციების კითხვამ, საერთაშორისო სიმპოზიუმებში მონაწილეობამ, უცხოეთში სტატიებისა და მონოგრაფიების გამოქვეყნებამ. 1978 წლიდან ქ. იენაში გერმანულ ენაზე ყოველწლიურად გამოდიოდა ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის და იენის ფრიდრიხ შილერის სახ. უნივერსიტეტების ერთობლივი სამეცნიერო ჟურნალი „[[გეორგიკა (იენა)|გეორგიკა]]“. 1991 წლიდან „გეორგიკა“ ქ. კონსტანცაში (გერმანია) გამოდის ოთხი უნივერსიტეტის – თბილისის, იენის, ზაარბრუკენისა და კონსტაცის უნივერსიტეტების – თანამშრომლობით. 1999 წლიდან კლასიკური ფილოლოგიის, ბიზანტინისტიკის და ნეოგრეცისტიკის ინსტიტუტი, რომელიც საქართველოსა და საბერძნეთის ხელისუფლების, სასწავლო-სამეცნიერო ცენტრებისა და ინტელიგენციის მხარდაჭერით შეიქმნა 1997 წელს, გამოსცემს საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალს „PHASIS“.<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/page/The-journal--Phasis-_ |title=ჟურნალი „ფაზისი“ |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> თბილისის უნივერსიტეტში არაერთი საერთაშორისო კონფერენცია და სიმპოზიუმი ჩატარდა. აღსანიშნავია ფსიქოლოგთა საერთაშორისო კონფერენციები (1979, 1986), ქართული ხელოვნების სიმპოზიუმები (II – 1977 წ., IV – 1983 წ., VI –1989 წ.), საერთაშორისო კონფერენციები რუსული ენისა და ლიტერატურის სწავლების (1980 წ., 1984 წ., 1988 წ.), გერმანული ლიტერატურის (1983 წ., 1989 წ.), კლასიკური ფილოლოგიის (1969 წ., 1975 წ., 1980 წ.,1990 წ., 1995 წ., 1996 წ.), რელიგიისა და ეთიკის (1990 წ.), საერთაშორისო კერძო სამართლის (1985 წ.) საკითხებზე, ქართველოლოგიური საერთაშორისო სიმპოზიუმები ( I -1987 წ., II – 1988 წ., III – 1995 წ.). სამეცნიერო მუშაობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებას წარმოადგენს და მდიდარი ტრადიციები აქვს [[კავკასიოლოგია|კავკასიოლოგიას]]. 1998 წლიდან გამოდის საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალი ჩაუცასიცა. უკანასკნელ წლებში ჩატარდა კავკასიოლოგთა სამი საერთაშორისო კონფერენცია ისეთ აქტუალურ საკითხებზე, როგორიცაა: კავკასია მსოფლიო ისტორიულ კონტექსტში (1996 წ.), მშვიდობიანი კავკასია (1998 წ.), კავკასია ათასწლეულთა მიჯნაზე (2000 წ.). თანამედროვეობის უმნიშვნელოვანეს პრობლემებს მიეძღვნა უნივერსიტეტში ჩატარებული საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციები: „კავკასია, დემოკრატიზაციის პრობლემები“ (1995 წ.), „სამართლის რეფორმა საქართველოში“ (1995 წ.), „საუნივერსიტეტო რეფორმა საქართველოში“ (1995 წ.), „ელინისტიკა საუკუნეთა მანძილზე“ (2000 წ.). ყოველ ზაფხულს ტარდება სკოლა-სემინარები უცხოელი ქართველოლოგებისათვის. თბილისის უნივერსიტეტს მჭიდრო პარტნიორული ურთიერთობა აქვს მსოფლიოს მრავალ სამეცნიერო-პედაგოგიურ ცენტრთან. ესენია: ზაარლანდის, ბამბერგის, გიოტინგენის, ბრემენის, კოტბუსის და იენის უნივერსიტეტები (გერმანია); ემორის უნივერსიტეტი, ჯორჯიის უნივერსიტეტი, ბრევარდის, ველსლის, მაუნთ ჰოლუოკის და ვილიამს კოლეჯები (აშშ); სენტ მერის უნივერსიტეტი (კანადა); ვარშავისა და ლოძის უნივერსიტეტები (პოლონეთი); მალაგის და სალამანკას უნივერსიტეტები (ესპანეთი); ნანტის, პარიზ 8, პარიზ 13, გრენობლის, ტულონის და ინალკოს უნივერსიტეტები (საფრანგეთი); ბრისტოლის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, ბრენელის და ლონდონის უნივერსიტეტები (დიდი ბრიტანეთი); ბუდაპეშტის ეტვეშ ლორანდის სახელობის უნივერსიტეტი (უნგრეთი); ბილკენტის, ტრაბზონის შავი ზღვის და ანკარის უნივერსიტეტები (თურქეთი); პალერმოს, რომის და საპიენცას, პიზას და ვენეციის უნივერსიტეტები (იტალია); ათენის პირეუსის, იოანინას და თესალონიკის უნივერსიტეტები (საბერძნეთი); ბირთვული ფიზიკის საერთაშორისო ცენტრი (შვეიცარია); ორხუსის უნივერსიტეტი (დანია); ბუქარესტის უნივერსიტეტი (რუმინეთი); ვენის უნივერსიტეტი (ავსტრია); თეირანისა და გილანის უნივერსიტეტები (ირანი); კაიროს უნივერსიტეტი (ეგვიპტე); ევროპის უნივერსიტეტების ასოციაცია, ევრაზიის უნივერსიტეტების ასოციაცია, იუნესკო, ევროსაბჭოს და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები; ყოფილი საბჭოთა კავშირის არაერთი უნივერსიტეტი და სამეცნიერო ცენტრი, კერძოდ, მოსკოვის, სანქტ-პეტერბურგის, კიევის, ოდესის, ერევნის, ბაქოს და სხვა უნივერსიტეტები. უნივერსიტეტში არსებობს უცხოელ მეცნიერთა და საზოგადო მოღვაწეთა საპატიო დოქტორად არჩევის ტრადიცია. == ფაკულტეტები == # ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტი # ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი # იურიდიული ფაკულტეტი # ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტი # ფსიქოლოგიისა და განათლების მეცნიერებათა ფაკულტეტი # მედიცინის ფაკულტეტი # სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტი ==ლიტერატურა== *''[[ექვთიმე თაყაიშვილი]]'', რჩეული ნაშრომები ტ. I გვ.414-418 — თბილისი, 1968 == რესურსები ინტერნეტში == {{Commonscat|Tbilisi State University}} * [http://www.tsu.ge/ თსუ-ს ოფიციალური საიტი]. * [http://www.mes.gov.ge საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010153022/http://mes.gov.ge/ |date=2017-10-10 }}. == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{საქართველოს უნივერსიტეტები}} {{თსუ-ს დამფუძნებლები}} {{თსუ-ის რექტორები}} {{თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]] [[კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით]] dhbhgg8jj4wmpjgymxq846d6bhn1g1j 5411228 5411227 2026-06-11T15:09:17Z Mehman 75871 მომხმარებელმა დაიცვა „[[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]“: [[ვპ:სპამი|ჭარბი სპამინგი]] ([რედაქტირება=ხელმისაწვდომია მხოლოდ ავტომატურად დადასტურებული მომხმარებლებისათვის] (განუსაზღვრელი) [გადატანა=ხელმისაწვდომია მხოლოდ ავტომატურად დადასტურებული მომხმარებლებისათვის] (განუსაზღვრელი)) 5411227 wikitext text/x-wiki {{გადამისამართება|თსუ}} {{განახლება}} {{უნივერსიტეტი |სახელი= ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |მშობლიური_სახელი = |ლათინური სახელი = Universitas Tphilisensis |სურათი= TSU Main Building in 2018 (2).jpg |დევიზი= |დამფუძნებლები=<li> '''[[ივანე ჯავახიშვილი]]'''</li><small> <li> [[კონსტანტინე აფხაზი]] </li> <li> [[გრიგოლ გველესიანი]]</li> <li>[[ექვთიმე თაყაიშვილი]]</li> <li>[[გიორგი ახვლედიანი]]</li> <li>[[შალვა ნუცუბიძე]]</li> <li>[[დიმიტრი უზნაძე]]</li> <li>[[გრიგოლ წერეთელი]]</li> <li>[[აკაკი შანიძე]]</li> <li>[[ანდრია რაზმაძე]]</li> <li>[[იოსებ ყიფშიძე]]</li> <li>[[კორნელი კეკელიძე]]</li> <li>[[პეტრე მელიქიშვილი]]</li></small> |დაფუძნდა= [[8 თებერვალი]], [[1918]] <br /><small>[ძვ. სტ. 26 იანვარი]</small> |ტიპი= საჯარო |endowment = |staff = |კოლეგია= |პრეზიდენტი= |პროვოსტი= |რექტორი= [[ჯაბა სამუშია]] |კანცლერი= [[ლაშა საღინაძე]] |დეკანი= |students = |undergrad = |postgrad = |bg_color=#e6f4fe |doctoral = |ქალაქი= [[თბილისი]] |შტატი= |ქვეყანა= [[საქართველო]] |კამპუსი= 11 |ფერები= |მასკოტი= |მეტსახელი=თსუ |კავშირები= |საიტი= https://www.tsu.ge/ |მისამართი= 0128, ი. ჭავჭავაძის გამზირი 1, თბილისი, საქართველო |ტელეფონი= +995 32 2250484 |coor = |ლოგო= Coat of Arms of Tbilisi State University.svg }} '''ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი''' ('''თსუ''') — [[საქართველო]]ს უძველესი და უდიდესი [[უმაღლესი სასწავლებელი]]. დაარსდა [[1918]] წლის [[8 თებერვალი|8 თებერვალს]] [ძვ. სტ. [[26 იანვარი|26 იანვარს]]], [[დავით აღმაშენებელი|დავით აღმაშენებლის]] ხსენების დღეს, [[თბილისი|თბილისში]], ძველი გიმნაზიის შენობაში. ამავე წლის 3 სექტემბერს ეწოდა — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ეს პირველი და ერთადერთი უნივერსიტეტი იყო იმ დროს მთელ [[კავკასია|კავკასიაში]]. ამჟამად თსუ-ს 7 ფაკულტეტზე 22 000-მდე სტუდენტი სწავლობს.<ref>{{cite web |url=https://www.tsu.ge/ka/page/%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%91 |title=უნივერსიტეტის შესახებ |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> უნივერსიტეტს აქვს 7 ფაკულტეტი, 16 კვლევითი ინსტიტუტი და 85-მდე სასწავლო ლაბორატორია,<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/scientific-relations/page/%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9D-DSRD |title=სამეცნიერო ლაბორატორიები |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> უმდიდრესი სამეცნიერო ბიბლიოთეკა (4 მილიონამდე წიგნითა და პერიოდული გამოცემით), 7 მუზეუმი, აგრეთვე, საკუთარი გამომცემლობა და სტამბა. უნივერსიტეტი გამოსცემს საკუთარ გაზეთს „თბილისის უნივერსიტეტი“. უნივერსიტეტს აქვს საკუთარი საერთო საცხოვრებელი.<ref>{{cite web |url=https://www.tsu.ge/ka/domitory |title=სტუდქალაქი |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> [[1917]] შეიქმნა თბილისში ქართული უნივერსიტეტის დამფუძნებელი საზოგადოება, რომელმაც ითავა უნივერსიტეტის დაფუძნებაზე ზრუნვა. უნივერსიტეტის მთავარი დამფუძნებელი იყო ცნობილი ქართველი ისტორიკოსი, აკადემიკოსი [[ივანე ჯავახიშვილი]]. თანადამფუძნებლები იყვნენ: [[კონსტანტინე აფხაზი]], [[გრიგოლ გველესიანი]], [[ექვთიმე თაყაიშვილი]], [[გიორგი ახვლედიანი]], [[შალვა ნუცუბიძე]], [[დიმიტრი უზნაძე]], [[გრიგოლ წერეთელი]], [[აკაკი შანიძე]], [[ანდრია რაზმაძე]], [[იოსებ ყიფშიძე]], [[კორნელი კეკელიძე]] და [[პეტრე მელიქიშვილი]]. პროფესორი პეტრე მელიქიშვილი, მსოფლიო სახელის მქონე ქართველი ქიმიკოსი, რუსეთის საიმპერატორო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, ივანე ჯავახიშვილის წარდგენით, არჩეულ იქნა უნივერსიტეტის პირველ რექტორად. უნივერსიტეტის გახსნის დღეს მის ეზოში საზეიმო წირვა აღავლინა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა [[კირიონ II|კირიონმა]]. [[1922]] წლის 15 იანვარს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში შეიქმნა პოლიტექნიკური ფაკულტეტი, რომლის ბაზაზე [[1928]] წელს ჩამოყალიბდა [[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]]. [[1919]]–[[1926]] წლებში თსუ-ის რექტორი იყო ივანე ჯავახიშვილი. [[1926]] წელს, საბჭოთა რეჟიმის გადაწყვეტილებით, იგი გაათავისუფლეს რექტორის მოვალეობისგან. ამასთან, მას ხანგრძლივი დროით აეკრძალა მის მიერვე დაარსებულ უნივერსიტეტში ლექციების წაკითხვა. 1991 წლის 14 ოქტომბერს თსუ–ის რექტორად დაინიშნა [[როინ მეტრეველი]]. [[1992]] წელს მისი ძალისხმევით თსუ–მ ავტონომიური უმაღლესი სასწავლებლის სტატუსი აღიდგინა (მართავს დიდი საბჭო), რაც [[1926]] წლის შემდეგ დაკარგული ჰქონდა. [[1992]] წლის [[18 აპრილი|18 აპრილს]] უნივერსიტეტის დიდმა საბჭომ როინ მეტრეველი თსუ-ის რექტორად აირჩია. პეტრე მელიქიშვილისა და ივანე ჯავახიშვილის შემდეგ როინ მეტრეველი პირველი არჩეული რექტორი იყო. 1946-1958 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი [[იოსებ სტალინი]]ს სახელობისა იყო.<ref>ენციკლოპედია „საქართველო“ სტატია: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ტ. 3 გვ. 601-606 ლიტ. გაიპარაშვილი ზ., უნივერსიტეტი, თბ. 2011</ref> [[1989]] წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს ივანე ჯავახიშვილის სახელი მიენიჭა.<ref>{{Cite web |url=http://staff.ge/education_.php?id=25 |title=ი. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი // Staff.ge |accessdate=2011-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008044958/http://staff.ge/education_.php?id=25 |archivedate=2011-10-08 }}</ref> == ქართული უმაღლესი განათლების ისტორია == [[ფაილი:Тифлис.Выставка в Гимназии.1913г.jpg|მინი|გამოფენა ტფილისის გიმნაზიაში. 1913]] საქართველოს, რომლის საუკეთესო ტრადიციები განათლების სფეროში საყოველთაოდ იყო ცნობილი (ფაზისის ფილოსოფიისა და რიტორიკის სკოლა კოლხეთში ([[IV საუკუნე]]), [[გელათის აკადემია|გელათისა]] და [[იყალთოს აკადემია|იყალთოს]] აკადემიები (XII საუკუნე), სამონასტრო-საგანმანათლებლო ცენტრები [[პალესტინა|პალესტინაში]] (V საუკუნე), [[სირია|სირიაში]] (VI საუკუნე), [[საბერძნეთი|საბერძნეთში]] (X-XI საუკუნეები), [[ბულგარეთი|ბულგარეთში]] (XI საუკუნე)), პოლიტიკურ-ეკონომიკური დაუძლურებისა და ბოლოს რუსეთის კოლონიად გადაქცევის შედეგად რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში აღარ გააჩნდა ეროვნული უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება. == თსუ-ის დაარსებისა და განვითარების ისტორია == [[ფაილი:TSU Founding Professors.jpg|thumbnail|300px|უნივერსიტეტის პირველი პედაგოგები]] [[File:TSU Silver Coin.png|thumbnail|300px|საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ უნივერსიტეტის 100 წლის საიუბილეო თარიღისადმი მიძღვნილი საკოლექციო მონეტა]] ერთ-ერთი პირველი ნაბიჯი, რომელიც [[ქართველები|ქართველმა ხალხმა]] გადადგა [[მეოცე საუკუნე|მეოცე საუკუნის]] დასაწყისში, [[საქართველო|საქართველოს]] მიერ ეროვნული დამოუკიდებლობის მოპოვებისა და ეროვნული დემოკრატიული სახელმწიფოს გამოცხადებამდე, სწორედ თბილისში ეროვნული უნივერსიტეტის შექმნა იყო. შემდგომ ბოლშევიკურ და კომუნისტურ პერიოდში, მიუხედავად თავსმოხვეული იდეოლოგიისა და მკაცრი ცენზურისა, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა შეძლო ეროვნული სულისკვეთების შენარჩუნება, ზოგადსაკაცობრიო იდეალებისადმი მსახურება, აღზარდა ეროვნული ინტელიგენციის საუკეთესო წარმომადგენლები, ჩამოაყალიბა საყოველთაოდ ცნობილი სამეცნიერო სკოლები მათემატიკაში, [[ფსიქოლოგია|ფსიქოლოგი]]აში, [[ფილოსოფია]]ში, [[ენათმეცნიერება]]ში, [[ისტორია]]ში, [[აღმოსავლეთმცოდნეობა]]ში. თსუ-მ საფუძველი ჩაუყარა საქართველოში მრავალი უმაღლესი სასწავლებლის და [[საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია|საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის]] შექმნას. 1917 წელს [[ცარიზმი]]ს დამარცხებამ და [[თებერვლის რევოლუცია]]მ შესაძლებელი გახადა [[რუსეთის იმპერია]]ში არარუსულენოვანი უნივერსიტეტის დაარსება. [[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] პეტერბურგში დააარსა საინიციატივო ჯგუფი, ხოლო მაისის დასაწყისში ჩავიდა თბილისში, სადაც ჩაიტანა უკვე მზა წესდება და დახმარებისთვის ექვთიმე თაყაიშვილს მიმართა. 12 მაისს ჯავახიშვილმა და თაყაიშვილმა გამართეს დამფუძნებელი კრების პირველი სხდომა, სადაც საპატიო თავმჯდომარედ [[პეტრე მელიქიშვილი]] აირჩიეს. დაარსების სავარაუდო თარიღად 1918 წლის დასაწყისი განისაზღვრა. დამფუძნებელმა საზოგადოებამ შექმნა ორი კომისია: აკადემიური და ფინანსური. ფინანსურს დაეკისრა უნივერსიტეტის დაარსებისთვის სახსრების მოზიდვა, ხოლო აკადემიურს — მეცნიერული ორგანიზაციისთვის ზრუნვა. აკადემიურ კომისიაში შევიდნენ: პ. მელიქიშვილი, ივ. ჯავახიშვილი, ე. თაყაიშვილი, ი. ყიფშიძე, ა. შანიძე, შ. ნუცუბიძე, ფ. გოგიჩაიშვილი, კ. კეკელიძე, დ. უზნაძე, ა. რაზმაძე. კომისიამ სხვადასხვა დროს 9 სხდომა ჩაატარა. 1917 წლის 26 ნოემბრის სხდომაზე გადაწყდა, რომ თავდაპირველად დაარსებულიყო ერთი — სიბრძნისმეტყველების ანუ ფილოსოფიური ფაკულტეტი, რომელსაც შემდეგ მიემატებოდა სხვები. 1918 წლის 13 იანვარს შედგა უნივერსიტეტის პირველი სხდომა, სადაც რექტორად ივანე ჯავახიშვილის არჩევა სურდათ, თუმცა ამ უკანასკნელმა უარი განაცხადა და რექტორად [[პეტრე მელიქიშვილი]] აირჩიეს. მიუხედავად ამისა, ფაქტობრივი რექტორი მაინც ჯავახიშვილი იყო, რადგან მელიქიშვილი არაფერს წყვეტდა უმისოდ. 1918 წლის 26 იანვარს კი უნივერსიტეტი საზეიმოდ გაიხსნა. იმავე წლის 3 სექტემბერს უნივერსიტეტი სახელმწიფო უნივერსიტეტად გამოცხადდა. ==თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორთა სია== #[[პეტრე მელიქიშვილი]] — 1918/I - 1919/XII #[[ივანე ჯავახიშვილი]] — 1919/XII -1926/VI #[[თევდორე ღლონტი]] — 1926/IX - 1928/IX #[[მალაქია ტოროშელიძე]] — 1928/IX - 1930/IX #[[ივანე ვაშაყმაძე]] — 1930/I - 1931/IX #[[ალექსანდრე ერქომაიშვილი]] — 1931/X - 1932/XII #[[ლევან აღნიაშვილი]] — 1933/IV - 1935/VI #[[კარლო ორაგველიძე]] — 1935/VI - 1937/VI #[[გიორგი კიკნაძე]] — 1937/VII - 1938/IX #[[დავით ყიფშიძე]] — 1938/X - 1942/II #[[ალექსანდრე ჯანელიძე]] — 1942/II - 1945/VII # [[ნიკოლოზ კეცხოველი]] — 1945/VII - 1953/VI # [[ილია ვეკუა]] — 1953/VII - 1953/IX, 1966/IV - 1972/IV #[[ერმილე ბურჭულაძე]] — 1953/IX - 1954/IX #[[ვიქტორ კუპრაძე]] — 1954/IX - 1958/III #[[გიორგი ძოწენიძე]] — 1958/IV - 1959/III #[[ევგენი ხარაძე]] — 1959/III - 1966/III #[[დავით ჩხიკვიშვილი]] — 1972/V - 1980/II #[[ვაჟა ოკუჯავა]] — 1980/III - 1985/IX #[[ნოდარ ამაღლობელი]] — 1985/IX - 1991/VIII #[[თამაზ გამყრელიძე]] — 1991/VIII - 1991/IX #[[ოთარ ჯაფარიძე (ისტორიკოსი)|ოთარ ჯაფარიძე]] — 1991/IX - 1991/X #[[როინ მეტრეველი]] — 1991/X - 2004/X #[[რუსუდან ლორთქიფანიძე]] — 2004/XII - 2006/IV #[[გიორგი ხუბუა]] — 2006/IV - 2010/VIII #[[ალექსანდრე კვიტაშვილი]] — 2010/VIII - 2013/VII #[[ვლადიმერ პაპავა]] — 2013/VII - 2016/III #[[დარეჯან თვალთვაძე]] (მოვალეობის შემსრულებელი) — 2016/IV - 2016/IX #[[გიორგი შარვაშიძე (რექტორი)|გიორგი შარვაშიძე]] — 2016/IX - 2022/X #[[ჯაბა სამუშია]] ({{Comment|მ/შ|მოვალეობის შემსრულებელი}}; 2022/X - 2022/XII) — 2022/XII-დან [[საბჭოთა კავშირი]]ს დაშლისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ცხოვრებაში ახალი ერა დაიწყო. მას დაეკისრა ერის სულიერებაზე ზრუნვის, ეროვნული თვითშეგნების გაღრმავების ისტორიული მისია. ამასთან მის ძირითად გამოკვეთილ მიზანს კვლავ წარმოადგენს საქართველოში თავისუფალი დემოკრატიული საზოგადოების ჩამოყალიბებისათვის ხელშეწყობა, კულტურისა და მეცნიერების განვითარება, ერის ცივილიზაციის დონის ამაღლება. ამიტომ, დღესაც ქართველი ხალხი თბილისის უნივერსიტეტს სიყვარულით და პატივისცემით მეცნიერების წმინდა ტაძარს უწოდებს. უნივერსიტეტი საზეიმოდ გაიხსნა [[1918]] წლის 26 იანვარს, — საქართველოს მეფის, [[დავით IV|დავით აღმაშენებლის]] ხსენების დღეს. მისივე სახელობის ეკლესია უნივერსიტეტის ბაღში [[1995]] წლის [[5 სექტემბერი|5 სექტემბრიდან]] შეუდგა მსახურებას. [[1989]] წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს მისი დამაარსებლის ივანე ჯავახიშვილის სახელი მიენიჭა. უნივერსიტეტის პირველ რექტორად პროფესორთა კოლეგიამ ცნობილი ქიმიკოსი, ღვაწლმოსილი პროფესორი [[პეტრე მელიქიშვილი]] აირჩია. თავიდან მუშაობას შეუდგა ერთადერთი ფაკულტეტი — სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი საენათმეცნიერო, საისტორიო და ფილოსოფიური დარგებით. პირველი ლექცია, რომელიც [[1918]] წლის [[30 იანვარი|30 იანვარს]] შედგა, ცნობილმა ქართველმა [[ისტორიკოსი|ისტორიკოსმა]] [[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] წაიკითხა. პროფესორ-მასწავლებელთა რაოდენობა [[1918]] წლის დასაწყისისათვის 18 კაცს ითვლიდა. სწავლას შეუდგა 369 სტუდენტი და 89 თავისუფალი მსმენელი. უნივერსიტეტის პირველი გამოშვება შედგა [[1922]] წელს. ამ წელს თსუ დაამთავრეს [[სიმონ ჯანაშია]]მ, [[ვარლამ თოფურია]]მ, [[არნოლდ ჩიქობავა]]მ, [[შალვა ამირანაშვილი|შალვა ამირანაშვილმა]], [[ლევან მუსხელიშვილი|ლევან (ლენკო) მუსხელიშვილმა]] და შემდგომში გამოჩენილმა სხვა მეცნიერებმა. == არქიტექტურა == [[ფაილი:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შენობა 1918 წელს.jpg|300პქ|მინი|თსუ-ის პირველი კორპუსის შენობა 1918 წელს]] [[ფაილი:Tbilisi State University building in 1920s.jpg|მინი|300პქ|უნივერსიტეტის პირველი კორპუსი გახსნის პერიოდში]] მთავარი კორპუსის ოთხსართულიანი შენობა, [[რენესანსი|რენესანსული]] არქიტექტურის მოტივებს ეფუძნება. მთავარი ფასადის ცენტრალურ ნაწილს გუმბათით დასრულებული შვერილი წარმოადგენს, რომელიც რუსტრირებული და გიგანტური კორინთული პილასტრებითაა გაფორმებული. ფართო კიბისა და სიმეტრიული პანდუსის კომპოზიცია ფასადს პარადულობას ანიჭებს. შენობის ხუროთმოძღვარია პირველი ქართველი [[არქიტექტორი]], რომელსაც აკადემიური განათლება ჰქონდა მიღებული — სიმონ კლდიაშვილი, მშენებლობის ორგანიზატორი კი — ცნობილი ქართველი პედაგოგი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე ნიკოლოზ ცხვედაძე. ბიბლიოთეკის დარბაზსა და [[ივანე ჯავახიშვილი|ივ. ჯავახიშვილის]] სახელობის აუდიტორიაში მხატვარ [[გია ბუღაძე|გ. ბუღაძის]] მიერ 2001 წელს შესრულებული მოხატულობაა.<ref>{{Cite web |url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=104&info_id=797 |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2011-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110819142535/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=104&info_id=797 |archivedate=2011-08-19 }}</ref> 1940 წელს მ. შავიშვილის პროექტით აგებული უნივერსიტეტის II კორპუსი, რომელიც ილია ჭავჭავაძის გამზირის პლასტიკურ მოხაზულობას მიჰყვება, თავისი მასშტაბით, არქიტექტურული მორთულობითა და ფერით მთავარ კორპუსს ეხამება. == უნივერსიტეტი ამჟამად == საუნივერსიტეტო საქმიანობის გარდაქმნის მნიშვნელოვანი ეტაპი [[1994]] წლის [[25 აპრილი|25 აპრილს]] დაიწყო, როცა დიდმა სამეცნიერო საბჭომ მიიღო „საუნივერსიტეტო განათლების რეფორმის კონცეფცია“, რომლის საფუძველზეც უნივერსიტეტი [[1994]] წლიდან სრულად გადავიდა სწავლების ორსაფეხურიან ფორმაზე (ეტაპობრივი გადასვლა [[1992]] წლიდან დაიწყო) და ერთიან ევროპულ საგანმანათლებლო სივრცეში ინტეგრირებისკენ გადადგა ნაბიჯი. რეფორმის I ეტაპის დასასრულს, [[2005]] წლის დამდეგს, უნივერსიტეტში ფუნქციონირებდა 22 ფაკულტეტი 184 კათედრით, 8 ფილიალი 46 ფაკულტეტით, 3 სამეცნიერო-კვლევითი და სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტი, 81 სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია და ცენტრი, 161 სასწავლო ლაბორატორია და კაბინეტი, კლინიკური საავადმყოფო და დიაგნოსტიკური ცენტრი, გამომცემლობა, სტამბა, ბიბლიოთეკა 3640693 ერთეული წიგნადი ფონდით, საერთო საცხოვრებელი 5 კორპუსით. მუშაობდა 95 საგანმანათლებლო პროგრამა ბაკალავრიატში, 194 მაგისტრატურაში და 16 ერთსაფეხურიან სწავლებაზე. ქართულ უნივერსიტეტში დაფუძნდა არაერთი საქვეყნოდ აღიარებული სამეცნიერო სკოლა: მათემატიკის ([[ანდრია რაზმაძე]], [[ნიკოლოზ მუსხელიშვილი]], [[ილია ვეკუა]], [[ვიქტორ კუპრაძე]], [[არჩილ ხარაძე]], [[ანდრია ბიწაძე]] და სხვ.), ფიზიკის ([[რაჟდენ ხუციშვილი]], [[ელეფთერ ანდრონიკაშვილი]], [[მათე მირიანაშვილი]], [[ვაგან მამასახლისოვი]], [[გივი ხუციშვილი]] და სხვ.), ქიმიის ([[პეტრე მელიქიშვილი]], [[შალვა ცინცაძე]], [[პეტრე ქომეთიანი]] და სხვ.), ფსიქოლოგიის ([[დიმიტრი უზნაძე]], [[რევაზ ნათაძე]], [[ფატი ხუნდაძე]] და სხვ.), ფიზიოლოგიის ([[ივანე ბერიტაშვილი]], [[დიმიტრი გედევანიშვილი]] და სხვ.), ისტორიოგრაფიის ([[ივანე ჯავახიშვილი]], [[სიმონ ჯანაშია]], [[ნიკოლოზ ბერძენიშვილი]], [[შოთა მესხია]], [[ვარლამ დონდუა]] და სხვ.), ლიტერატურათმცოდნეობის ([[კორნელი კეკელიძე]] და სხვ.), ქართული ფილოსოფიის ([[შალვა ნუცუბიძე]], [[სერგი დანელია]], [[მოსე გოგიბერიძე]] და სხვ.), ხელოვნებათმცოდნეობის ([[გიორგი ჩუბინაშვილი]], ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი, [[შალვა ამირანაშვილი]] და სხვ.), ქართული ენათმეცნიერების ([[აკაკი შანიძე]], [[გიორგი ახვლედიანი]], [[კარპეზ დონდუა]], [[ვარლამ თოფურია]] და სხვ.), იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების ([[არნოლდ ჩიქობავა]], [[ქეთევან ლომთათიძე]] და სხვ.), კლასიკური ფილოლოგიის ([[გრიგოლ წერეთელი]] , [[სიმონ ყაუხჩიშვილი]] და სხვ.), აღმოსავლეთმცოდნეობის ([[გიორგი წერეთელი (ენათმეცნიერი)|გიორგი წერეთელი]], [[სერგი ჯიქია]], [[მაკარ ხუბუა]], [[ვლადიმერ ფუთურიძე]], [[ვალერიან გაბაშვილი]], [[კონსტანტინე წერეთელი]], [[მზია ანდრონიკაშვილი]] და სხვ.). ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კათედრებზე და სამეცნიერო კვლევით ქვედანაყოფებში ინტენსიურად მიმდინარეობს ასპირანტებისა და სამეცნიერო ხარისხის მაძიებელთა მომზადება; ფუნქციონირებს სამეცნიერო ხარისხების მიმნიჭებელი 26 საკვალიფიკაციო საბჭო მეცნიერების თითქმის ყველა დარგში. [[1994]] წელს, 64 წლის შემდეგ, უნივერსიტეტის წიაღში დაბრუნდა უმაღლესი სამედიცინო განათლება, აღდგა საუნივერსიტეტო სამედიცინო განათლების ტრადიცია — ჯერ გაიხსნა მედიცინის სპეციალობა ბიოლოგიისა და მედიცინის ფაკულტეტზე, 2000 წელს კი მედიცინის ფაკულტეტი დამოუკიდებელ ერთეულად ჩამოყალიბდა. შეიქმნა საუნივერსიტეტო კლინიკების ასამბლეა, რომლის სასწავლო ბაზები გამოირჩევა მძლავრი მატერიალურ-ტექნიკური აღჭურვილობითა და მაღალკვალიფიციური სამეცნიერო-ინტელექტუალური პოტენციალით, გაიხსნა ჯანდაცვის მეცნიერებათა მართვის ცენტრი და უწყვეტი სამედიცინო განათლების დეპარტამენტი, შეიქმნა მედიცინის დარგის მზრუნველთა საბჭო, სამედიცინო ინფორმაციის სამსახური. პროფესორ-მასწავლებელთა და თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაცვის სამსახურშია უნივერსიტეტის დიაგნოსტიკური ცენტრი. [[1999]] წელს დაარსდა „კავკასიის ბიზნესის სკოლა“. იგი ბიზნესის ადმინისტრირების ბაკალავრისა და მაგისტრის პროგრამების ფარგლებში ამზადებს სპეციალისტებს. სკოლა დააფუძნა კონსორციუმმა, რომელშიც შედიან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი და ჯორჯიის შტატის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ატლანტაში ([[აშშ]]). უნივერსიტეტთან [[1923]] წლიდან არსებობს სტამბა, [[1933]] წლიდან – გამომცემლობა.<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/publishing-house |title=გამომცემლობა |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> [[1933]] წელს შეიქმნა უნივერსიტეტის არქივი. [[1919]] წლიდან დარგების მიხედვით გამოდის სამეცნიერო კრებული „თბილისის უნივერსიტეტის შრომები“, [[1996]] წლიდან მოქმედებს პროგრამა „სახელმძღვანელოები სტუდენტებისათვის“. უნივერსიტეტს გააჩნია ორი ყოველკვირეული გაზეთი, „თბილისის უნივერსიტეტი“ (გამოდის [[1927]] წლიდან) და „ქართული უნივერსიტეტი“ (გამოდის [[1998]] წლიდან). [[2006]] წლის აპრილიდან უნივერსიტეტის სტუდენტებსა და პროფესორ-მასწავლებლებს მიეცათ შესაძლებლობა მონაწილეობა მიიღონ განათლების სექტორში განვითარებადი, ფინანსური და სოციალური მხარდაჭერის პროგრამაში, რომელიც ხორციელდება [[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი|განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირის]] მიერ. განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი, რომელიც დაფუძნდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, დღეს წარმატებით ვითარდება, როგორც უნივერსიტეტთა და სკოლათაშორისი რესპუბლიკური პროგრამა. [[2015]] წლიდან უნივერსიტეტში ფუნქციონირებს წიგნის მაღაზიათა ქსელი „Scripta Manent“.<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/scripta-manent |title=თსუ წიგნის მაღაზია |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> == კვლევითი საქმიანობა == [[თბილისი|თბილისის]] უნივერსიტეტში მიმდინარეობს ფუნდამენტური და გამოყენებითი ხასიათის პრობლემების კვლევა. უნივერსიტეტის [[ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტი|ი. ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტში]] თეორიული შედეგების საფუძველზე ტარდება ბუნების მოვლენებისა და სახალხო მეურნეობაში წამოჭრილი ამოცანების მათემატიკური მოდელირება და რიცხვითი რეალიზაცია კომპიუტერების გამოყენებით. მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტის სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობის ძირითადი მიმართულებებია მაღალი ენერგიების არეში ნუკლონებსა და ბირთვებთან ელემენტარული ნაწილაკების ურთიერთქმედების ექსპერიმენტული კვლევა, ამაჩქარებლებზე მიღებული ინფორმაციის დამუშავების ახალი სისტემების შექმნა, თეორიული კვლევები ველის კვანტური თეორიის, ელემენტარული ნაწილაკებისა და ატომბირთვის ფიზიკაში. უკანასკნელ ხანს, გარდა ფუნდამენტური გამოკვლევებისა, მეცნიერთა ნაწილმა გამოყენებითი სამუშაოების შესრულებაზე გადაიტანა აქცენტი და მნიშვნელოვან წარმატებებსაც მიაღწია, შეიქმნა არაერთი საყურადღებო პროექტი, შემუშავდა რეკომენდაციები, მიღებულია კონკრეტული შედეგები, რომელთა დანერგვა უთუოდ მნიშვნელოვან წვლილს შეიტანს ქართული მეცნიერების წინსვლის, ქვეყნის ეკონომიკის განვითარების საქმეში. ყურადღება მახვილდება საქართველოს ბუნებრივი რესურსების შესწავლასა და მათი პრაქტიკული გამოყენების გზების ძიებაზე, ეკოლოგიური საკითხების კვლევაზე. ამა თუ იმ პრობლემატიკის შესწავლისა თუ დამუშავებისას გათვალისწინებულია რეგიონალური და ეროვნული თავისებურებანი, ისტორიული ტრადიციები, პერსპექტივები. == საერთაშორისო კავშირები == თბილისის უნივერსიტეტი ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა განვითარების საყოველთაოდ აღიარებული ცენტრია. სისტემატური ხასიათი მიიღო უნივერსიტეტელ ქართველოლოგთა მიერ საზღვარგარეთის სამეცნიერო ცენტრებში ლექციების კითხვამ, საერთაშორისო სიმპოზიუმებში მონაწილეობამ, უცხოეთში სტატიებისა და მონოგრაფიების გამოქვეყნებამ. 1978 წლიდან ქ. იენაში გერმანულ ენაზე ყოველწლიურად გამოდიოდა ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის და იენის ფრიდრიხ შილერის სახ. უნივერსიტეტების ერთობლივი სამეცნიერო ჟურნალი „[[გეორგიკა (იენა)|გეორგიკა]]“. 1991 წლიდან „გეორგიკა“ ქ. კონსტანცაში (გერმანია) გამოდის ოთხი უნივერსიტეტის – თბილისის, იენის, ზაარბრუკენისა და კონსტაცის უნივერსიტეტების – თანამშრომლობით. 1999 წლიდან კლასიკური ფილოლოგიის, ბიზანტინისტიკის და ნეოგრეცისტიკის ინსტიტუტი, რომელიც საქართველოსა და საბერძნეთის ხელისუფლების, სასწავლო-სამეცნიერო ცენტრებისა და ინტელიგენციის მხარდაჭერით შეიქმნა 1997 წელს, გამოსცემს საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალს „PHASIS“.<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/page/The-journal--Phasis-_ |title=ჟურნალი „ფაზისი“ |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> თბილისის უნივერსიტეტში არაერთი საერთაშორისო კონფერენცია და სიმპოზიუმი ჩატარდა. აღსანიშნავია ფსიქოლოგთა საერთაშორისო კონფერენციები (1979, 1986), ქართული ხელოვნების სიმპოზიუმები (II – 1977 წ., IV – 1983 წ., VI –1989 წ.), საერთაშორისო კონფერენციები რუსული ენისა და ლიტერატურის სწავლების (1980 წ., 1984 წ., 1988 წ.), გერმანული ლიტერატურის (1983 წ., 1989 წ.), კლასიკური ფილოლოგიის (1969 წ., 1975 წ., 1980 წ.,1990 წ., 1995 წ., 1996 წ.), რელიგიისა და ეთიკის (1990 წ.), საერთაშორისო კერძო სამართლის (1985 წ.) საკითხებზე, ქართველოლოგიური საერთაშორისო სიმპოზიუმები ( I -1987 წ., II – 1988 წ., III – 1995 წ.). სამეცნიერო მუშაობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებას წარმოადგენს და მდიდარი ტრადიციები აქვს [[კავკასიოლოგია|კავკასიოლოგიას]]. 1998 წლიდან გამოდის საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალი ჩაუცასიცა. უკანასკნელ წლებში ჩატარდა კავკასიოლოგთა სამი საერთაშორისო კონფერენცია ისეთ აქტუალურ საკითხებზე, როგორიცაა: კავკასია მსოფლიო ისტორიულ კონტექსტში (1996 წ.), მშვიდობიანი კავკასია (1998 წ.), კავკასია ათასწლეულთა მიჯნაზე (2000 წ.). თანამედროვეობის უმნიშვნელოვანეს პრობლემებს მიეძღვნა უნივერსიტეტში ჩატარებული საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციები: „კავკასია, დემოკრატიზაციის პრობლემები“ (1995 წ.), „სამართლის რეფორმა საქართველოში“ (1995 წ.), „საუნივერსიტეტო რეფორმა საქართველოში“ (1995 წ.), „ელინისტიკა საუკუნეთა მანძილზე“ (2000 წ.). ყოველ ზაფხულს ტარდება სკოლა-სემინარები უცხოელი ქართველოლოგებისათვის. თბილისის უნივერსიტეტს მჭიდრო პარტნიორული ურთიერთობა აქვს მსოფლიოს მრავალ სამეცნიერო-პედაგოგიურ ცენტრთან. ესენია: ზაარლანდის, ბამბერგის, გიოტინგენის, ბრემენის, კოტბუსის და იენის უნივერსიტეტები (გერმანია); ემორის უნივერსიტეტი, ჯორჯიის უნივერსიტეტი, ბრევარდის, ველსლის, მაუნთ ჰოლუოკის და ვილიამს კოლეჯები (აშშ); სენტ მერის უნივერსიტეტი (კანადა); ვარშავისა და ლოძის უნივერსიტეტები (პოლონეთი); მალაგის და სალამანკას უნივერსიტეტები (ესპანეთი); ნანტის, პარიზ 8, პარიზ 13, გრენობლის, ტულონის და ინალკოს უნივერსიტეტები (საფრანგეთი); ბრისტოლის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, ბრენელის და ლონდონის უნივერსიტეტები (დიდი ბრიტანეთი); ბუდაპეშტის ეტვეშ ლორანდის სახელობის უნივერსიტეტი (უნგრეთი); ბილკენტის, ტრაბზონის შავი ზღვის და ანკარის უნივერსიტეტები (თურქეთი); პალერმოს, რომის და საპიენცას, პიზას და ვენეციის უნივერსიტეტები (იტალია); ათენის პირეუსის, იოანინას და თესალონიკის უნივერსიტეტები (საბერძნეთი); ბირთვული ფიზიკის საერთაშორისო ცენტრი (შვეიცარია); ორხუსის უნივერსიტეტი (დანია); ბუქარესტის უნივერსიტეტი (რუმინეთი); ვენის უნივერსიტეტი (ავსტრია); თეირანისა და გილანის უნივერსიტეტები (ირანი); კაიროს უნივერსიტეტი (ეგვიპტე); ევროპის უნივერსიტეტების ასოციაცია, ევრაზიის უნივერსიტეტების ასოციაცია, იუნესკო, ევროსაბჭოს და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები; ყოფილი საბჭოთა კავშირის არაერთი უნივერსიტეტი და სამეცნიერო ცენტრი, კერძოდ, მოსკოვის, სანქტ-პეტერბურგის, კიევის, ოდესის, ერევნის, ბაქოს და სხვა უნივერსიტეტები. უნივერსიტეტში არსებობს უცხოელ მეცნიერთა და საზოგადო მოღვაწეთა საპატიო დოქტორად არჩევის ტრადიცია. == ფაკულტეტები == # ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტი # ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი # იურიდიული ფაკულტეტი # ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტი # ფსიქოლოგიისა და განათლების მეცნიერებათა ფაკულტეტი # მედიცინის ფაკულტეტი # სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტი ==ლიტერატურა== *''[[ექვთიმე თაყაიშვილი]]'', რჩეული ნაშრომები ტ. I გვ.414-418 — თბილისი, 1968 == რესურსები ინტერნეტში == {{Commonscat|Tbilisi State University}} * [http://www.tsu.ge/ თსუ-ს ოფიციალური საიტი]. * [http://www.mes.gov.ge საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010153022/http://mes.gov.ge/ |date=2017-10-10 }}. == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{საქართველოს უნივერსიტეტები}} {{თსუ-ს დამფუძნებლები}} {{თსუ-ის რექტორები}} {{თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]] [[კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით]] dhbhgg8jj4wmpjgymxq846d6bhn1g1j 5411552 5411228 2026-06-11T22:08:38Z ობლიგაციები 167814 საქართველოს კანონი სახელმწიფო მნიშვნელობის სიმბოლოების შესახებ, მუხლი 8: 1. დაუშვებელია დადგენილი წესით ჰერალდიკის სახელმწიფო საბჭოსთან შეთანხმებული და საჯარო დაწესებულების მიერ დამტკიცებული სახელმწიფო მნიშვნელობის სიმბოლოს ნიმუშისა და მისი ნებისმიერი პარამეტრის ცვლილება, აგრეთვე დაზიანებული, სახეცვლილი (შესაბამისი ნიმუშისგან განსხვავებული) სახელმწიფო მნიშვნელობის სიმბოლოს გამოსახვა, აღმართვა, გამოფენა. უნივერსიტეტის გერბი: https://www.tsu.ge/ka/page/%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%91%E1%83%9 5411552 wikitext text/x-wiki {{გადამისამართება|თსუ}} {{განახლება}} {{უნივერსიტეტი |სახელი= ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |მშობლიური_სახელი = |ლათინური სახელი = Universitas Tphilisensis |სურათი= TSU Main Building in 2018 (2).jpg |დევიზი= |დამფუძნებლები=<li> '''[[ივანე ჯავახიშვილი]]'''</li><small> <li> [[კონსტანტინე აფხაზი]] </li> <li> [[გრიგოლ გველესიანი]]</li> <li>[[ექვთიმე თაყაიშვილი]]</li> <li>[[გიორგი ახვლედიანი]]</li> <li>[[შალვა ნუცუბიძე]]</li> <li>[[დიმიტრი უზნაძე]]</li> <li>[[გრიგოლ წერეთელი]]</li> <li>[[აკაკი შანიძე]]</li> <li>[[ანდრია რაზმაძე]]</li> <li>[[იოსებ ყიფშიძე]]</li> <li>[[კორნელი კეკელიძე]]</li> <li>[[პეტრე მელიქიშვილი]]</li></small> |დაფუძნდა= [[8 თებერვალი]], [[1918]] <br /><small>[ძვ. სტ. 26 იანვარი]</small> |ტიპი= საჯარო |endowment = |staff = |კოლეგია= |პრეზიდენტი= |პროვოსტი= |რექტორი= [[ჯაბა სამუშია]] |კანცლერი= [[ლაშა საღინაძე]] |დეკანი= |students = |undergrad = |postgrad = |bg_color=#e6f4fe |doctoral = |ქალაქი= [[თბილისი]] |შტატი= |ქვეყანა= [[საქართველო]] |კამპუსი= 11 |ფერები= |მასკოტი= |მეტსახელი=თსუ |კავშირები= |საიტი= https://www.tsu.ge/ |მისამართი= 0128, ი. ჭავჭავაძის გამზირი 1, თბილისი, საქართველო |ტელეფონი= +995 32 2250484 |coor = |ლოგო= TSU Logo.png }} '''ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი''' ('''თსუ''') — [[საქართველო]]ს უძველესი და უდიდესი [[უმაღლესი სასწავლებელი]]. დაარსდა [[1918]] წლის [[8 თებერვალი|8 თებერვალს]] [ძვ. სტ. [[26 იანვარი|26 იანვარს]]], [[დავით აღმაშენებელი|დავით აღმაშენებლის]] ხსენების დღეს, [[თბილისი|თბილისში]], ძველი გიმნაზიის შენობაში. ამავე წლის 3 სექტემბერს ეწოდა — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ეს პირველი და ერთადერთი უნივერსიტეტი იყო იმ დროს მთელ [[კავკასია|კავკასიაში]]. ამჟამად თსუ-ს 7 ფაკულტეტზე 22 000-მდე სტუდენტი სწავლობს.<ref>{{cite web |url=https://www.tsu.ge/ka/page/%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%91 |title=უნივერსიტეტის შესახებ |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> უნივერსიტეტს აქვს 7 ფაკულტეტი, 16 კვლევითი ინსტიტუტი და 85-მდე სასწავლო ლაბორატორია,<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/scientific-relations/page/%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%9D-DSRD |title=სამეცნიერო ლაბორატორიები |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> უმდიდრესი სამეცნიერო ბიბლიოთეკა (4 მილიონამდე წიგნითა და პერიოდული გამოცემით), 7 მუზეუმი, აგრეთვე, საკუთარი გამომცემლობა და სტამბა. უნივერსიტეტი გამოსცემს საკუთარ გაზეთს „თბილისის უნივერსიტეტი“. უნივერსიტეტს აქვს საკუთარი საერთო საცხოვრებელი.<ref>{{cite web |url=https://www.tsu.ge/ka/domitory |title=სტუდქალაქი |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> [[1917]] შეიქმნა თბილისში ქართული უნივერსიტეტის დამფუძნებელი საზოგადოება, რომელმაც ითავა უნივერსიტეტის დაფუძნებაზე ზრუნვა. უნივერსიტეტის მთავარი დამფუძნებელი იყო ცნობილი ქართველი ისტორიკოსი, აკადემიკოსი [[ივანე ჯავახიშვილი]]. თანადამფუძნებლები იყვნენ: [[კონსტანტინე აფხაზი]], [[გრიგოლ გველესიანი]], [[ექვთიმე თაყაიშვილი]], [[გიორგი ახვლედიანი]], [[შალვა ნუცუბიძე]], [[დიმიტრი უზნაძე]], [[გრიგოლ წერეთელი]], [[აკაკი შანიძე]], [[ანდრია რაზმაძე]], [[იოსებ ყიფშიძე]], [[კორნელი კეკელიძე]] და [[პეტრე მელიქიშვილი]]. პროფესორი პეტრე მელიქიშვილი, მსოფლიო სახელის მქონე ქართველი ქიმიკოსი, რუსეთის საიმპერატორო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, ივანე ჯავახიშვილის წარდგენით, არჩეულ იქნა უნივერსიტეტის პირველ რექტორად. უნივერსიტეტის გახსნის დღეს მის ეზოში საზეიმო წირვა აღავლინა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა [[კირიონ II|კირიონმა]]. [[1922]] წლის 15 იანვარს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში შეიქმნა პოლიტექნიკური ფაკულტეტი, რომლის ბაზაზე [[1928]] წელს ჩამოყალიბდა [[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]]. [[1919]]–[[1926]] წლებში თსუ-ის რექტორი იყო ივანე ჯავახიშვილი. [[1926]] წელს, საბჭოთა რეჟიმის გადაწყვეტილებით, იგი გაათავისუფლეს რექტორის მოვალეობისგან. ამასთან, მას ხანგრძლივი დროით აეკრძალა მის მიერვე დაარსებულ უნივერსიტეტში ლექციების წაკითხვა. 1991 წლის 14 ოქტომბერს თსუ–ის რექტორად დაინიშნა [[როინ მეტრეველი]]. [[1992]] წელს მისი ძალისხმევით თსუ–მ ავტონომიური უმაღლესი სასწავლებლის სტატუსი აღიდგინა (მართავს დიდი საბჭო), რაც [[1926]] წლის შემდეგ დაკარგული ჰქონდა. [[1992]] წლის [[18 აპრილი|18 აპრილს]] უნივერსიტეტის დიდმა საბჭომ როინ მეტრეველი თსუ-ის რექტორად აირჩია. პეტრე მელიქიშვილისა და ივანე ჯავახიშვილის შემდეგ როინ მეტრეველი პირველი არჩეული რექტორი იყო. 1946-1958 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი [[იოსებ სტალინი]]ს სახელობისა იყო.<ref>ენციკლოპედია „საქართველო“ სტატია: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ტ. 3 გვ. 601-606 ლიტ. გაიპარაშვილი ზ., უნივერსიტეტი, თბ. 2011</ref> [[1989]] წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს ივანე ჯავახიშვილის სახელი მიენიჭა.<ref>{{Cite web |url=http://staff.ge/education_.php?id=25 |title=ი. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი // Staff.ge |accessdate=2011-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008044958/http://staff.ge/education_.php?id=25 |archivedate=2011-10-08 }}</ref> == ქართული უმაღლესი განათლების ისტორია == [[ფაილი:Тифлис.Выставка в Гимназии.1913г.jpg|მინი|გამოფენა ტფილისის გიმნაზიაში. 1913]] საქართველოს, რომლის საუკეთესო ტრადიციები განათლების სფეროში საყოველთაოდ იყო ცნობილი (ფაზისის ფილოსოფიისა და რიტორიკის სკოლა კოლხეთში ([[IV საუკუნე]]), [[გელათის აკადემია|გელათისა]] და [[იყალთოს აკადემია|იყალთოს]] აკადემიები (XII საუკუნე), სამონასტრო-საგანმანათლებლო ცენტრები [[პალესტინა|პალესტინაში]] (V საუკუნე), [[სირია|სირიაში]] (VI საუკუნე), [[საბერძნეთი|საბერძნეთში]] (X-XI საუკუნეები), [[ბულგარეთი|ბულგარეთში]] (XI საუკუნე)), პოლიტიკურ-ეკონომიკური დაუძლურებისა და ბოლოს რუსეთის კოლონიად გადაქცევის შედეგად რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში აღარ გააჩნდა ეროვნული უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება. == თსუ-ის დაარსებისა და განვითარების ისტორია == [[ფაილი:TSU Founding Professors.jpg|thumbnail|300px|უნივერსიტეტის პირველი პედაგოგები]] [[File:TSU Silver Coin.png|thumbnail|300px|საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ უნივერსიტეტის 100 წლის საიუბილეო თარიღისადმი მიძღვნილი საკოლექციო მონეტა]] ერთ-ერთი პირველი ნაბიჯი, რომელიც [[ქართველები|ქართველმა ხალხმა]] გადადგა [[მეოცე საუკუნე|მეოცე საუკუნის]] დასაწყისში, [[საქართველო|საქართველოს]] მიერ ეროვნული დამოუკიდებლობის მოპოვებისა და ეროვნული დემოკრატიული სახელმწიფოს გამოცხადებამდე, სწორედ თბილისში ეროვნული უნივერსიტეტის შექმნა იყო. შემდგომ ბოლშევიკურ და კომუნისტურ პერიოდში, მიუხედავად თავსმოხვეული იდეოლოგიისა და მკაცრი ცენზურისა, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა შეძლო ეროვნული სულისკვეთების შენარჩუნება, ზოგადსაკაცობრიო იდეალებისადმი მსახურება, აღზარდა ეროვნული ინტელიგენციის საუკეთესო წარმომადგენლები, ჩამოაყალიბა საყოველთაოდ ცნობილი სამეცნიერო სკოლები მათემატიკაში, [[ფსიქოლოგია|ფსიქოლოგი]]აში, [[ფილოსოფია]]ში, [[ენათმეცნიერება]]ში, [[ისტორია]]ში, [[აღმოსავლეთმცოდნეობა]]ში. თსუ-მ საფუძველი ჩაუყარა საქართველოში მრავალი უმაღლესი სასწავლებლის და [[საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია|საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის]] შექმნას. 1917 წელს [[ცარიზმი]]ს დამარცხებამ და [[თებერვლის რევოლუცია]]მ შესაძლებელი გახადა [[რუსეთის იმპერია]]ში არარუსულენოვანი უნივერსიტეტის დაარსება. [[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] პეტერბურგში დააარსა საინიციატივო ჯგუფი, ხოლო მაისის დასაწყისში ჩავიდა თბილისში, სადაც ჩაიტანა უკვე მზა წესდება და დახმარებისთვის ექვთიმე თაყაიშვილს მიმართა. 12 მაისს ჯავახიშვილმა და თაყაიშვილმა გამართეს დამფუძნებელი კრების პირველი სხდომა, სადაც საპატიო თავმჯდომარედ [[პეტრე მელიქიშვილი]] აირჩიეს. დაარსების სავარაუდო თარიღად 1918 წლის დასაწყისი განისაზღვრა. დამფუძნებელმა საზოგადოებამ შექმნა ორი კომისია: აკადემიური და ფინანსური. ფინანსურს დაეკისრა უნივერსიტეტის დაარსებისთვის სახსრების მოზიდვა, ხოლო აკადემიურს — მეცნიერული ორგანიზაციისთვის ზრუნვა. აკადემიურ კომისიაში შევიდნენ: პ. მელიქიშვილი, ივ. ჯავახიშვილი, ე. თაყაიშვილი, ი. ყიფშიძე, ა. შანიძე, შ. ნუცუბიძე, ფ. გოგიჩაიშვილი, კ. კეკელიძე, დ. უზნაძე, ა. რაზმაძე. კომისიამ სხვადასხვა დროს 9 სხდომა ჩაატარა. 1917 წლის 26 ნოემბრის სხდომაზე გადაწყდა, რომ თავდაპირველად დაარსებულიყო ერთი — სიბრძნისმეტყველების ანუ ფილოსოფიური ფაკულტეტი, რომელსაც შემდეგ მიემატებოდა სხვები. 1918 წლის 13 იანვარს შედგა უნივერსიტეტის პირველი სხდომა, სადაც რექტორად ივანე ჯავახიშვილის არჩევა სურდათ, თუმცა ამ უკანასკნელმა უარი განაცხადა და რექტორად [[პეტრე მელიქიშვილი]] აირჩიეს. მიუხედავად ამისა, ფაქტობრივი რექტორი მაინც ჯავახიშვილი იყო, რადგან მელიქიშვილი არაფერს წყვეტდა უმისოდ. 1918 წლის 26 იანვარს კი უნივერსიტეტი საზეიმოდ გაიხსნა. იმავე წლის 3 სექტემბერს უნივერსიტეტი სახელმწიფო უნივერსიტეტად გამოცხადდა. ==თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორთა სია== #[[პეტრე მელიქიშვილი]] — 1918/I - 1919/XII #[[ივანე ჯავახიშვილი]] — 1919/XII -1926/VI #[[თევდორე ღლონტი]] — 1926/IX - 1928/IX #[[მალაქია ტოროშელიძე]] — 1928/IX - 1930/IX #[[ივანე ვაშაყმაძე]] — 1930/I - 1931/IX #[[ალექსანდრე ერქომაიშვილი]] — 1931/X - 1932/XII #[[ლევან აღნიაშვილი]] — 1933/IV - 1935/VI #[[კარლო ორაგველიძე]] — 1935/VI - 1937/VI #[[გიორგი კიკნაძე]] — 1937/VII - 1938/IX #[[დავით ყიფშიძე]] — 1938/X - 1942/II #[[ალექსანდრე ჯანელიძე]] — 1942/II - 1945/VII # [[ნიკოლოზ კეცხოველი]] — 1945/VII - 1953/VI # [[ილია ვეკუა]] — 1953/VII - 1953/IX, 1966/IV - 1972/IV #[[ერმილე ბურჭულაძე]] — 1953/IX - 1954/IX #[[ვიქტორ კუპრაძე]] — 1954/IX - 1958/III #[[გიორგი ძოწენიძე]] — 1958/IV - 1959/III #[[ევგენი ხარაძე]] — 1959/III - 1966/III #[[დავით ჩხიკვიშვილი]] — 1972/V - 1980/II #[[ვაჟა ოკუჯავა]] — 1980/III - 1985/IX #[[ნოდარ ამაღლობელი]] — 1985/IX - 1991/VIII #[[თამაზ გამყრელიძე]] — 1991/VIII - 1991/IX #[[ოთარ ჯაფარიძე (ისტორიკოსი)|ოთარ ჯაფარიძე]] — 1991/IX - 1991/X #[[როინ მეტრეველი]] — 1991/X - 2004/X #[[რუსუდან ლორთქიფანიძე]] — 2004/XII - 2006/IV #[[გიორგი ხუბუა]] — 2006/IV - 2010/VIII #[[ალექსანდრე კვიტაშვილი]] — 2010/VIII - 2013/VII #[[ვლადიმერ პაპავა]] — 2013/VII - 2016/III #[[დარეჯან თვალთვაძე]] (მოვალეობის შემსრულებელი) — 2016/IV - 2016/IX #[[გიორგი შარვაშიძე (რექტორი)|გიორგი შარვაშიძე]] — 2016/IX - 2022/X #[[ჯაბა სამუშია]] ({{Comment|მ/შ|მოვალეობის შემსრულებელი}}; 2022/X - 2022/XII) — 2022/XII-დან [[საბჭოთა კავშირი]]ს დაშლისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ცხოვრებაში ახალი ერა დაიწყო. მას დაეკისრა ერის სულიერებაზე ზრუნვის, ეროვნული თვითშეგნების გაღრმავების ისტორიული მისია. ამასთან მის ძირითად გამოკვეთილ მიზანს კვლავ წარმოადგენს საქართველოში თავისუფალი დემოკრატიული საზოგადოების ჩამოყალიბებისათვის ხელშეწყობა, კულტურისა და მეცნიერების განვითარება, ერის ცივილიზაციის დონის ამაღლება. ამიტომ, დღესაც ქართველი ხალხი თბილისის უნივერსიტეტს სიყვარულით და პატივისცემით მეცნიერების წმინდა ტაძარს უწოდებს. უნივერსიტეტი საზეიმოდ გაიხსნა [[1918]] წლის 26 იანვარს, — საქართველოს მეფის, [[დავით IV|დავით აღმაშენებლის]] ხსენების დღეს. მისივე სახელობის ეკლესია უნივერსიტეტის ბაღში [[1995]] წლის [[5 სექტემბერი|5 სექტემბრიდან]] შეუდგა მსახურებას. [[1989]] წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს მისი დამაარსებლის ივანე ჯავახიშვილის სახელი მიენიჭა. უნივერსიტეტის პირველ რექტორად პროფესორთა კოლეგიამ ცნობილი ქიმიკოსი, ღვაწლმოსილი პროფესორი [[პეტრე მელიქიშვილი]] აირჩია. თავიდან მუშაობას შეუდგა ერთადერთი ფაკულტეტი — სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი საენათმეცნიერო, საისტორიო და ფილოსოფიური დარგებით. პირველი ლექცია, რომელიც [[1918]] წლის [[30 იანვარი|30 იანვარს]] შედგა, ცნობილმა ქართველმა [[ისტორიკოსი|ისტორიკოსმა]] [[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილმა]] წაიკითხა. პროფესორ-მასწავლებელთა რაოდენობა [[1918]] წლის დასაწყისისათვის 18 კაცს ითვლიდა. სწავლას შეუდგა 369 სტუდენტი და 89 თავისუფალი მსმენელი. უნივერსიტეტის პირველი გამოშვება შედგა [[1922]] წელს. ამ წელს თსუ დაამთავრეს [[სიმონ ჯანაშია]]მ, [[ვარლამ თოფურია]]მ, [[არნოლდ ჩიქობავა]]მ, [[შალვა ამირანაშვილი|შალვა ამირანაშვილმა]], [[ლევან მუსხელიშვილი|ლევან (ლენკო) მუსხელიშვილმა]] და შემდგომში გამოჩენილმა სხვა მეცნიერებმა. == არქიტექტურა == [[ფაილი:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შენობა 1918 წელს.jpg|300პქ|მინი|თსუ-ის პირველი კორპუსის შენობა 1918 წელს]] [[ფაილი:Tbilisi State University building in 1920s.jpg|მინი|300პქ|უნივერსიტეტის პირველი კორპუსი გახსნის პერიოდში]] მთავარი კორპუსის ოთხსართულიანი შენობა, [[რენესანსი|რენესანსული]] არქიტექტურის მოტივებს ეფუძნება. მთავარი ფასადის ცენტრალურ ნაწილს გუმბათით დასრულებული შვერილი წარმოადგენს, რომელიც რუსტრირებული და გიგანტური კორინთული პილასტრებითაა გაფორმებული. ფართო კიბისა და სიმეტრიული პანდუსის კომპოზიცია ფასადს პარადულობას ანიჭებს. შენობის ხუროთმოძღვარია პირველი ქართველი [[არქიტექტორი]], რომელსაც აკადემიური განათლება ჰქონდა მიღებული — სიმონ კლდიაშვილი, მშენებლობის ორგანიზატორი კი — ცნობილი ქართველი პედაგოგი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე ნიკოლოზ ცხვედაძე. ბიბლიოთეკის დარბაზსა და [[ივანე ჯავახიშვილი|ივ. ჯავახიშვილის]] სახელობის აუდიტორიაში მხატვარ [[გია ბუღაძე|გ. ბუღაძის]] მიერ 2001 წელს შესრულებული მოხატულობაა.<ref>{{Cite web |url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=104&info_id=797 |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2011-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110819142535/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=104&info_id=797 |archivedate=2011-08-19 }}</ref> 1940 წელს მ. შავიშვილის პროექტით აგებული უნივერსიტეტის II კორპუსი, რომელიც ილია ჭავჭავაძის გამზირის პლასტიკურ მოხაზულობას მიჰყვება, თავისი მასშტაბით, არქიტექტურული მორთულობითა და ფერით მთავარ კორპუსს ეხამება. == უნივერსიტეტი ამჟამად == საუნივერსიტეტო საქმიანობის გარდაქმნის მნიშვნელოვანი ეტაპი [[1994]] წლის [[25 აპრილი|25 აპრილს]] დაიწყო, როცა დიდმა სამეცნიერო საბჭომ მიიღო „საუნივერსიტეტო განათლების რეფორმის კონცეფცია“, რომლის საფუძველზეც უნივერსიტეტი [[1994]] წლიდან სრულად გადავიდა სწავლების ორსაფეხურიან ფორმაზე (ეტაპობრივი გადასვლა [[1992]] წლიდან დაიწყო) და ერთიან ევროპულ საგანმანათლებლო სივრცეში ინტეგრირებისკენ გადადგა ნაბიჯი. რეფორმის I ეტაპის დასასრულს, [[2005]] წლის დამდეგს, უნივერსიტეტში ფუნქციონირებდა 22 ფაკულტეტი 184 კათედრით, 8 ფილიალი 46 ფაკულტეტით, 3 სამეცნიერო-კვლევითი და სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტი, 81 სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია და ცენტრი, 161 სასწავლო ლაბორატორია და კაბინეტი, კლინიკური საავადმყოფო და დიაგნოსტიკური ცენტრი, გამომცემლობა, სტამბა, ბიბლიოთეკა 3640693 ერთეული წიგნადი ფონდით, საერთო საცხოვრებელი 5 კორპუსით. მუშაობდა 95 საგანმანათლებლო პროგრამა ბაკალავრიატში, 194 მაგისტრატურაში და 16 ერთსაფეხურიან სწავლებაზე. ქართულ უნივერსიტეტში დაფუძნდა არაერთი საქვეყნოდ აღიარებული სამეცნიერო სკოლა: მათემატიკის ([[ანდრია რაზმაძე]], [[ნიკოლოზ მუსხელიშვილი]], [[ილია ვეკუა]], [[ვიქტორ კუპრაძე]], [[არჩილ ხარაძე]], [[ანდრია ბიწაძე]] და სხვ.), ფიზიკის ([[რაჟდენ ხუციშვილი]], [[ელეფთერ ანდრონიკაშვილი]], [[მათე მირიანაშვილი]], [[ვაგან მამასახლისოვი]], [[გივი ხუციშვილი]] და სხვ.), ქიმიის ([[პეტრე მელიქიშვილი]], [[შალვა ცინცაძე]], [[პეტრე ქომეთიანი]] და სხვ.), ფსიქოლოგიის ([[დიმიტრი უზნაძე]], [[რევაზ ნათაძე]], [[ფატი ხუნდაძე]] და სხვ.), ფიზიოლოგიის ([[ივანე ბერიტაშვილი]], [[დიმიტრი გედევანიშვილი]] და სხვ.), ისტორიოგრაფიის ([[ივანე ჯავახიშვილი]], [[სიმონ ჯანაშია]], [[ნიკოლოზ ბერძენიშვილი]], [[შოთა მესხია]], [[ვარლამ დონდუა]] და სხვ.), ლიტერატურათმცოდნეობის ([[კორნელი კეკელიძე]] და სხვ.), ქართული ფილოსოფიის ([[შალვა ნუცუბიძე]], [[სერგი დანელია]], [[მოსე გოგიბერიძე]] და სხვ.), ხელოვნებათმცოდნეობის ([[გიორგი ჩუბინაშვილი]], ნიკოლოზ ჩუბინაშვილი, [[შალვა ამირანაშვილი]] და სხვ.), ქართული ენათმეცნიერების ([[აკაკი შანიძე]], [[გიორგი ახვლედიანი]], [[კარპეზ დონდუა]], [[ვარლამ თოფურია]] და სხვ.), იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების ([[არნოლდ ჩიქობავა]], [[ქეთევან ლომთათიძე]] და სხვ.), კლასიკური ფილოლოგიის ([[გრიგოლ წერეთელი]] , [[სიმონ ყაუხჩიშვილი]] და სხვ.), აღმოსავლეთმცოდნეობის ([[გიორგი წერეთელი (ენათმეცნიერი)|გიორგი წერეთელი]], [[სერგი ჯიქია]], [[მაკარ ხუბუა]], [[ვლადიმერ ფუთურიძე]], [[ვალერიან გაბაშვილი]], [[კონსტანტინე წერეთელი]], [[მზია ანდრონიკაშვილი]] და სხვ.). ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კათედრებზე და სამეცნიერო კვლევით ქვედანაყოფებში ინტენსიურად მიმდინარეობს ასპირანტებისა და სამეცნიერო ხარისხის მაძიებელთა მომზადება; ფუნქციონირებს სამეცნიერო ხარისხების მიმნიჭებელი 26 საკვალიფიკაციო საბჭო მეცნიერების თითქმის ყველა დარგში. [[1994]] წელს, 64 წლის შემდეგ, უნივერსიტეტის წიაღში დაბრუნდა უმაღლესი სამედიცინო განათლება, აღდგა საუნივერსიტეტო სამედიცინო განათლების ტრადიცია — ჯერ გაიხსნა მედიცინის სპეციალობა ბიოლოგიისა და მედიცინის ფაკულტეტზე, 2000 წელს კი მედიცინის ფაკულტეტი დამოუკიდებელ ერთეულად ჩამოყალიბდა. შეიქმნა საუნივერსიტეტო კლინიკების ასამბლეა, რომლის სასწავლო ბაზები გამოირჩევა მძლავრი მატერიალურ-ტექნიკური აღჭურვილობითა და მაღალკვალიფიციური სამეცნიერო-ინტელექტუალური პოტენციალით, გაიხსნა ჯანდაცვის მეცნიერებათა მართვის ცენტრი და უწყვეტი სამედიცინო განათლების დეპარტამენტი, შეიქმნა მედიცინის დარგის მზრუნველთა საბჭო, სამედიცინო ინფორმაციის სამსახური. პროფესორ-მასწავლებელთა და თანამშრომელთა ჯანმრთელობის დაცვის სამსახურშია უნივერსიტეტის დიაგნოსტიკური ცენტრი. [[1999]] წელს დაარსდა „კავკასიის ბიზნესის სკოლა“. იგი ბიზნესის ადმინისტრირების ბაკალავრისა და მაგისტრის პროგრამების ფარგლებში ამზადებს სპეციალისტებს. სკოლა დააფუძნა კონსორციუმმა, რომელშიც შედიან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი და ჯორჯიის შტატის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ატლანტაში ([[აშშ]]). უნივერსიტეტთან [[1923]] წლიდან არსებობს სტამბა, [[1933]] წლიდან – გამომცემლობა.<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/publishing-house |title=გამომცემლობა |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> [[1933]] წელს შეიქმნა უნივერსიტეტის არქივი. [[1919]] წლიდან დარგების მიხედვით გამოდის სამეცნიერო კრებული „თბილისის უნივერსიტეტის შრომები“, [[1996]] წლიდან მოქმედებს პროგრამა „სახელმძღვანელოები სტუდენტებისათვის“. უნივერსიტეტს გააჩნია ორი ყოველკვირეული გაზეთი, „თბილისის უნივერსიტეტი“ (გამოდის [[1927]] წლიდან) და „ქართული უნივერსიტეტი“ (გამოდის [[1998]] წლიდან). [[2006]] წლის აპრილიდან უნივერსიტეტის სტუდენტებსა და პროფესორ-მასწავლებლებს მიეცათ შესაძლებლობა მონაწილეობა მიიღონ განათლების სექტორში განვითარებადი, ფინანსური და სოციალური მხარდაჭერის პროგრამაში, რომელიც ხორციელდება [[განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი|განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირის]] მიერ. განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი, რომელიც დაფუძნდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, დღეს წარმატებით ვითარდება, როგორც უნივერსიტეტთა და სკოლათაშორისი რესპუბლიკური პროგრამა. [[2015]] წლიდან უნივერსიტეტში ფუნქციონირებს წიგნის მაღაზიათა ქსელი „Scripta Manent“.<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/scripta-manent |title=თსუ წიგნის მაღაზია |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> == კვლევითი საქმიანობა == [[თბილისი|თბილისის]] უნივერსიტეტში მიმდინარეობს ფუნდამენტური და გამოყენებითი ხასიათის პრობლემების კვლევა. უნივერსიტეტის [[ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტი|ი. ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტში]] თეორიული შედეგების საფუძველზე ტარდება ბუნების მოვლენებისა და სახალხო მეურნეობაში წამოჭრილი ამოცანების მათემატიკური მოდელირება და რიცხვითი რეალიზაცია კომპიუტერების გამოყენებით. მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტის სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობის ძირითადი მიმართულებებია მაღალი ენერგიების არეში ნუკლონებსა და ბირთვებთან ელემენტარული ნაწილაკების ურთიერთქმედების ექსპერიმენტული კვლევა, ამაჩქარებლებზე მიღებული ინფორმაციის დამუშავების ახალი სისტემების შექმნა, თეორიული კვლევები ველის კვანტური თეორიის, ელემენტარული ნაწილაკებისა და ატომბირთვის ფიზიკაში. უკანასკნელ ხანს, გარდა ფუნდამენტური გამოკვლევებისა, მეცნიერთა ნაწილმა გამოყენებითი სამუშაოების შესრულებაზე გადაიტანა აქცენტი და მნიშვნელოვან წარმატებებსაც მიაღწია, შეიქმნა არაერთი საყურადღებო პროექტი, შემუშავდა რეკომენდაციები, მიღებულია კონკრეტული შედეგები, რომელთა დანერგვა უთუოდ მნიშვნელოვან წვლილს შეიტანს ქართული მეცნიერების წინსვლის, ქვეყნის ეკონომიკის განვითარების საქმეში. ყურადღება მახვილდება საქართველოს ბუნებრივი რესურსების შესწავლასა და მათი პრაქტიკული გამოყენების გზების ძიებაზე, ეკოლოგიური საკითხების კვლევაზე. ამა თუ იმ პრობლემატიკის შესწავლისა თუ დამუშავებისას გათვალისწინებულია რეგიონალური და ეროვნული თავისებურებანი, ისტორიული ტრადიციები, პერსპექტივები. == საერთაშორისო კავშირები == თბილისის უნივერსიტეტი ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა განვითარების საყოველთაოდ აღიარებული ცენტრია. სისტემატური ხასიათი მიიღო უნივერსიტეტელ ქართველოლოგთა მიერ საზღვარგარეთის სამეცნიერო ცენტრებში ლექციების კითხვამ, საერთაშორისო სიმპოზიუმებში მონაწილეობამ, უცხოეთში სტატიებისა და მონოგრაფიების გამოქვეყნებამ. 1978 წლიდან ქ. იენაში გერმანულ ენაზე ყოველწლიურად გამოდიოდა ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის და იენის ფრიდრიხ შილერის სახ. უნივერსიტეტების ერთობლივი სამეცნიერო ჟურნალი „[[გეორგიკა (იენა)|გეორგიკა]]“. 1991 წლიდან „გეორგიკა“ ქ. კონსტანცაში (გერმანია) გამოდის ოთხი უნივერსიტეტის – თბილისის, იენის, ზაარბრუკენისა და კონსტაცის უნივერსიტეტების – თანამშრომლობით. 1999 წლიდან კლასიკური ფილოლოგიის, ბიზანტინისტიკის და ნეოგრეცისტიკის ინსტიტუტი, რომელიც საქართველოსა და საბერძნეთის ხელისუფლების, სასწავლო-სამეცნიერო ცენტრებისა და ინტელიგენციის მხარდაჭერით შეიქმნა 1997 წელს, გამოსცემს საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალს „PHASIS“.<ref>{{cite web |url=https://tsu.ge/ka/page/The-journal--Phasis-_ |title=ჟურნალი „ფაზისი“ |accessdate=23.09.2025 |author= |date= |work= |publisher=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |archiveurl= |archivedate= }}</ref> თბილისის უნივერსიტეტში არაერთი საერთაშორისო კონფერენცია და სიმპოზიუმი ჩატარდა. აღსანიშნავია ფსიქოლოგთა საერთაშორისო კონფერენციები (1979, 1986), ქართული ხელოვნების სიმპოზიუმები (II – 1977 წ., IV – 1983 წ., VI –1989 წ.), საერთაშორისო კონფერენციები რუსული ენისა და ლიტერატურის სწავლების (1980 წ., 1984 წ., 1988 წ.), გერმანული ლიტერატურის (1983 წ., 1989 წ.), კლასიკური ფილოლოგიის (1969 წ., 1975 წ., 1980 წ.,1990 წ., 1995 წ., 1996 წ.), რელიგიისა და ეთიკის (1990 წ.), საერთაშორისო კერძო სამართლის (1985 წ.) საკითხებზე, ქართველოლოგიური საერთაშორისო სიმპოზიუმები ( I -1987 წ., II – 1988 წ., III – 1995 წ.). სამეცნიერო მუშაობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებას წარმოადგენს და მდიდარი ტრადიციები აქვს [[კავკასიოლოგია|კავკასიოლოგიას]]. 1998 წლიდან გამოდის საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალი ჩაუცასიცა. უკანასკნელ წლებში ჩატარდა კავკასიოლოგთა სამი საერთაშორისო კონფერენცია ისეთ აქტუალურ საკითხებზე, როგორიცაა: კავკასია მსოფლიო ისტორიულ კონტექსტში (1996 წ.), მშვიდობიანი კავკასია (1998 წ.), კავკასია ათასწლეულთა მიჯნაზე (2000 წ.). თანამედროვეობის უმნიშვნელოვანეს პრობლემებს მიეძღვნა უნივერსიტეტში ჩატარებული საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციები: „კავკასია, დემოკრატიზაციის პრობლემები“ (1995 წ.), „სამართლის რეფორმა საქართველოში“ (1995 წ.), „საუნივერსიტეტო რეფორმა საქართველოში“ (1995 წ.), „ელინისტიკა საუკუნეთა მანძილზე“ (2000 წ.). ყოველ ზაფხულს ტარდება სკოლა-სემინარები უცხოელი ქართველოლოგებისათვის. თბილისის უნივერსიტეტს მჭიდრო პარტნიორული ურთიერთობა აქვს მსოფლიოს მრავალ სამეცნიერო-პედაგოგიურ ცენტრთან. ესენია: ზაარლანდის, ბამბერგის, გიოტინგენის, ბრემენის, კოტბუსის და იენის უნივერსიტეტები (გერმანია); ემორის უნივერსიტეტი, ჯორჯიის უნივერსიტეტი, ბრევარდის, ველსლის, მაუნთ ჰოლუოკის და ვილიამს კოლეჯები (აშშ); სენტ მერის უნივერსიტეტი (კანადა); ვარშავისა და ლოძის უნივერსიტეტები (პოლონეთი); მალაგის და სალამანკას უნივერსიტეტები (ესპანეთი); ნანტის, პარიზ 8, პარიზ 13, გრენობლის, ტულონის და ინალკოს უნივერსიტეტები (საფრანგეთი); ბრისტოლის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, ბრენელის და ლონდონის უნივერსიტეტები (დიდი ბრიტანეთი); ბუდაპეშტის ეტვეშ ლორანდის სახელობის უნივერსიტეტი (უნგრეთი); ბილკენტის, ტრაბზონის შავი ზღვის და ანკარის უნივერსიტეტები (თურქეთი); პალერმოს, რომის და საპიენცას, პიზას და ვენეციის უნივერსიტეტები (იტალია); ათენის პირეუსის, იოანინას და თესალონიკის უნივერსიტეტები (საბერძნეთი); ბირთვული ფიზიკის საერთაშორისო ცენტრი (შვეიცარია); ორხუსის უნივერსიტეტი (დანია); ბუქარესტის უნივერსიტეტი (რუმინეთი); ვენის უნივერსიტეტი (ავსტრია); თეირანისა და გილანის უნივერსიტეტები (ირანი); კაიროს უნივერსიტეტი (ეგვიპტე); ევროპის უნივერსიტეტების ასოციაცია, ევრაზიის უნივერსიტეტების ასოციაცია, იუნესკო, ევროსაბჭოს და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები; ყოფილი საბჭოთა კავშირის არაერთი უნივერსიტეტი და სამეცნიერო ცენტრი, კერძოდ, მოსკოვის, სანქტ-პეტერბურგის, კიევის, ოდესის, ერევნის, ბაქოს და სხვა უნივერსიტეტები. უნივერსიტეტში არსებობს უცხოელ მეცნიერთა და საზოგადო მოღვაწეთა საპატიო დოქტორად არჩევის ტრადიცია. == ფაკულტეტები == # ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტი # ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი # იურიდიული ფაკულტეტი # ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტი # ფსიქოლოგიისა და განათლების მეცნიერებათა ფაკულტეტი # მედიცინის ფაკულტეტი # სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტი ==ლიტერატურა== *''[[ექვთიმე თაყაიშვილი]]'', რჩეული ნაშრომები ტ. I გვ.414-418 — თბილისი, 1968 == რესურსები ინტერნეტში == {{Commonscat|Tbilisi State University}} * [http://www.tsu.ge/ თსუ-ს ოფიციალური საიტი]. * [http://www.mes.gov.ge საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010153022/http://mes.gov.ge/ |date=2017-10-10 }}. == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{საქართველოს უნივერსიტეტები}} {{თსუ-ს დამფუძნებლები}} {{თსუ-ის რექტორები}} {{თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]] [[კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით]] asoc5gkija43wfzaxbrrkvnwof2snl6 0 20768 5411289 5375309 2026-06-11T18:06:59Z Ninuc10 165985 შესწორდა მცდარბეჭდილი 5411289 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Dharma Wheel (2).svg|მინი|[[დჰარმაჩაკრა]] — ბუდიზმის სიმბოლო.]] '''ბუდიზმი''' (ასევე ''დჰარმა'' ან ბუდა ''დჰარმა'', დაახ. ნიშნავს: კანონი ან გაღვიძებულის კანონი) — [[რელიგია]], პრაქტიკული [[ფილოსოფია]], ასევე ზოგიერთი წარმოდგენით [[ფსიქოლოგია]], რომელიც ემყარება [[სიდჰართა გაუტამა|სიდჰართა გაუტამას]] სწავლებას. ბუდიზმი მსოფლიო რელიგიაა, რომელსაც შემოქმედი [[ღმერთი]]ს ცნება არ გააჩნია. მედიტაციის შედეგად მორწმუნე არა ღმერთს, არმედ საკუთარ სულს უკავშირდება. ის არც [[მონოთეიზმი|მონოთეისტურია]], არც [[პოლითეიზმი|პოლითეისტური]] და არც [[პანთეიზმი|პანთეისტური]]. ბუდიზმის თანახმად, არსებობს მრავალი ღვთაებრივი არსება, მაგრამ არცერთი არ არის სამყაროს შემოქმედი ან მარადიული.<ref>Harvey, Peter (2019). „''Buddhism and Monotheism“,'' p. 1. Cambridge University Press.</ref><ref>Kapstein, Matthew T. ''The Buddhist Refusal of Theism,'' Diogenes 2005; 52; 61.</ref> მისთვის უცხოა საღვთო წერილი,როგორც შეუვალი ატორიტეტი. ბუდიზმის თეორიას და პრაქტიკას არ ახასიათებს მკაცრი დოგმატიზმი და უნიფიცირებული ტიპიკონი. წარმოიშვა ძველ [[ინდოეთის სუბკონტინენტი|ინდოეთის სუბკონტინენტზე]], დაახ. [[ძვ. წ. VI საუკუნე|ძვ. წ. VI]]-[[ძვ. წ. V საუკუნე|V]] საუკუნეებში, მაგრამ ფართო გავრცელება ინდოეთის გარეთ ჰპოვა, განსაკუთრებით კი [[ჩინეთი|ჩინეთში]], ჩინეთის გვლით კი [[იაპონია]]ში, [[კორეა]]ში და შორეული აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნებში. ბუდიზმი ვრცელდებოდა ხუთი საუკუნის განმავლობაში ბუდას გარდაცვალებიდან, შემდგომ ორ ათასწლეულში კი დომინანტური რელიგია გახდა ცენტრალურ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ და აღმოსავლეთ [[აზია]]ში. ბუდიზმის ძლიერი კერა არსებობდა [[ტიბეტი|ტიბეტში]], სადაც [[ტიბეტური ენა|ტიბეტურ ენაზე]] შეიქმნა მდიდარი ბუდისტური ლიტერატურა. ტიბეტის გავლენით ბუდიზმი გავრცელდა [[მონღოლები|მონღოლებს]] შორისაც. სახელწოდება დაკავშირებულია სიდჰართა გაუმატამასთან, რომელიც გახდა [[ბუდა]] ანუ გასხივოსნებული, ამიტომ ბუდას მიმდევრები და თაყვანისმცემლები ბუდისტებად იწოდებიან. ამჟამად ბუდიზმი იყოფა სამ ძირითად ტრადიციად: [[თერავადა]], [[მაჰაიანა]] და [[ვაჯრაიანა]]. მსოფლიოში დაახლოებით 500 მილიონი ბუდისტია და ბუდიზმი ერთ-ერთ მსოფლიო რელიგიად ითვლება.<ref name="Pew_2012a">{{cite web|work=Global Religious Landscape|title=Buddhists|date=18 December 2012|publisher=Pew Research Center|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-buddhist/|access-date=13 March 2015|archive-date=8 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408011020/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-buddhist/|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170525141543/http://www.gordonconwell.edu/resources/documents/1IBMR2015.pdf „Christianity 2015: Religious Diversity and Personal“]</ref> მიმდევართა რაოდენობით მეოთხეა მსოფლიოში [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]], [[ისლამი|ისლამისა]] და [[ინდუიზმი]]ს შემდეგ.<ref>Lopez, Donald S. Jr. (2001), The Story of Buddhism, HarperCollins, p. 239.</ref> == ისტორია == ===ბუდას ცხოვრება=== [[ფაილი:Hong Kong Budha.jpg|მინი|ბუდას ქანდაკება [[ჰონგ-კონგი|ჰონგ-კონგში]].]] {{მთავარი|სიდჰართა გაუტამა}} სიდჰარტა გაუტამა ბუდას ბიოგრაფია თაობიდან თაობას ზეპირად გადაეცემოდა და მხოლოდ რამდენიმე ასწლეულის შემდეგ მისი მიმდევრების მიერ იქნა ჩაწერილი. მისი ცხოვრების ყველაზე ცნობილი ეპიზოდები თავმოყრილია კრებულში [[ჯატაკა]], რომელიც პალიზეა შედგენილი (ერთ-ერთი უძველესი ინდური ენა) [[ძვ. წ. II საუკუნე|ძვ. წ. II საუკუნეში]]. სიდჰარტა (რაც ნიშნავს: „მიზანს მიღწეული“) გაუტამა [[ძვ. წ. 558|ძვ. წ. 558 წელს]] (სხვა ვერსიით [[ძვ. წ. 567|567 წ.]]) დაიბადა ქალაქ [[კაპილავასტუ]]ში, რომელიც [[ჰიმალაი]]ს მთის ძირში, თანამედროვე [[ნეპალი|ნეპალის]] სამხრეთში მდებარეობს. მისი მამა, შუდჰოდანა, გაუტამას საგვარეულოს შაკიების ცნობილი კლანის წარმომადგენელი იყო და მეფე-მეომრების უმაღლეს კასტას მიეკუთვნებოდა. ცნობილია მისი დედის სახელიც — მაიადევა („მაია“ [[სანსკრიტი|სანსკრიტზე]] ნიშნავს წუთისოფელს, მოჩვენებით სამყაროს). სიდჰარტას შობიდან შვიდი დღის თავზე დედა გარდაიცვალა. ჩვილის გაზრდა დეიდამ, მაჰაპრაჯაპატიმ, იკისრა. იგი მეფემ ცოლად შეირთო და მან დის, მაიას, ადგილი დაიკავა. 16 ან 19 წლის ასაკში სიდჰარტა დაქორწინდა [[იაშოდჰარა|იაშოდჰარაზე]], რომლისგანაც ეყოლა ვაჟიშვილი [[რაჰულა]]<ref>[https://www.budsas.org/ebud/rdbud/rdbud-01.htm ''Immediate Family of the Buddha''. Sections 3. Maha Pajapati Gotami, and 4. Yasodhara.] by Radhika Abeysekera.</ref>. გადმოცემის მიხედვით, ერთმა წინასწარმეტყველმა მეფე შუდჰოდანას ამცნო, რომ მისი ვაჟი ოთხ საგანს იხილავდა, რაც უფლისწულის ცხოვრებას სრულიად შეცვლიდა — ისიც მეფე გახდებოდა, ოღონდ არა ამ ქვეყნისა. ამის გამო მამამ ვაჟიშვილი გარესამყაროსგან სრულ იზოლაციაში მოაქცია; ცდილობდა, მემკვიდრეს არ ეხილა ცხოვრების სიმძიმე და ტრაგიზმი, არ დაენახა მათხოვრები, სნეულები, ხეიბრები და მოხუცები, არ განეცადა ადამიანის სიკვდილით მოგვრილი ტკივილი. უფლისწული სასახლიდან გაუსვლელად, სრულ ფუფუნებაში ცხოვრობდა, მაგრამ მან მალევე იგრძნო ამგვარი ყოფის ამაოება. 29 წლის გაუტამამ მსახურთან ერთად სასახლის გალავანს გადააბიჯა. გარეთ მან ოთხი „სიახლე“ იხილა, რამაც შეძრა იგი და მისი ცხოვრება შეცვალა. „ოთხი წამიერი ხილვის“ ამბავში გადმოცემულია, თუ როგორ შეიტყო სიდჰარტამ, მამის მცდელობის მიუხედავად დაეცვა იგი გარესამყაროსგან, რომ ადამიანთა ცხოვრება ტანჯვითაა აღსავსე. მან ნახა სიბერე (დაუძლურებული მოხუცი), ავადმყოფობა (დასნეულებული ადამიანი), სიკვდილი (მკვდარი სხეული) და ბოლოს სრული სიმშვიდე (მოხეტიალე, თავგადაპარსული ბერი). ნანახისა და განცდილის სიმძაფრემ გაუტამას საბოლოოდ გადააწყვეტინა განდგომისა და შინაგანი სრულყოფის გზაზე სიარული. უფლისწულმა დატოვა სახლი და შეუდგა „დიად გზას“ ხსნის საძებნელად. თავდაპირველად იგი შეუერთდა [[ინდუიზმი|ინდუისტ]] ასკეტ ბერებს იმ იმედით, რომ სხეულის დათრგუნვა სიმშვიდეს მოუტანდა და ტანჯვას დააძლევინებდა. ექვსწლიანი უკიდურესად ასკეტური ცხოვრების შემდეგ იგი მიხვდა, რომ მიზანს ვერ მიაღწია. გაუტამამ „ოქროს შუალედის“, ანუ „შუა გზის“ პრინციპი ჩამოაყალიბა. მან უარი თქვა როგორც სრულ ასკეტიზმზე, ასევე „მიშვებულ“ ცხოვრებაზე და ღრმა მედიტაციას მიეცა. ერთხელ სიდჰარტა გაუტამა, რომელიც უკვე 35 წლისა იყო, მდინარე საიას ნაპირას, [[ლეღვი|ლეღვის ხის]] ძირას დაჯდა და დადო აღთქმა, რომ ადგილს არ მოიცვლიდა, სანამ განსხივოსნებას არ მიაღწევდა. ორმოცდამეცხრე დღეს ოთხი ჭეშმარიტება გამოეცხადა და ამის შემდეგ დაერქვა ბუდჰა, რაც „გასხივოსნებულს“, „გამოღვიძებულს“ ნიშნავს, ხოლო ხეს, რომლის ქვეშაც ის იჯდა, ეწოდა ბოდჰი (სიბრძნის ხე). ბუდას პირველი ზრახვა იყო ხალხისთვის გაეცხადებინა ეს ჭეშმარიტებანი, როგორც ტანჯვისგან დახსნის გზა, მაგრამ სიკვდილის დემონი, მარა, შეუჩნდა მას და ოთხი თუ შვიდი კვირის განმავლობაში ცდილობდა აეძულებინა იგი, ამ მისიაზე უარი ეთქვა. ამის მიუხედავად, ბუდამ დაძლია შიში, ცდუნება და თავისი მოძღვრების ქადაგებას შეუდგა<ref>{{cite book|last1=Vogel|first1=Jean Philippe|last2=Barnouw|first2=Adriaan Jacob|title=Buddhist Art in India, Ceylon, and Java|publisher=Asian Educational Services|pages=70–71|year=1936}}</ref>. ბუდამ პირველი ქადაგება ბენარესის მახლობლად, ცხოველთა ბაღში წარმოთქვა. გადმოცემის თანახმად, მისი პირველი მსმენელები ხუთი ადამიანი და ორი [[ირემი]] იყვნენ. ქადაგება ასე დაიწყო: {{ციტატა|ბჭენი ხსნისა დაე, გაცხადდეს ყველასათვის! ადამიანებო, განიხვენით ყურნი თქვენი და მისმინეთ მე: გზა ხსნისა ნაპოვნია! მე გმოძღვრავთ თქვენ და, თუ ჩემი სწავლის თანახმად იცხოვრებთ, მიიღებთ იმას, რისთვისაც კეთილშობილნი ჭაბუკნი ტოვებენ სამშობლოს და მიდიან უცხო ქვეყნებში გასანათლებლად. თქვენ იხილავთ ჭეშმარიტებას“}} ამის შემდეგ, მომდევნო 45 წლის განმავლობაში, ბუდამ თითქმის მთელი [[ინდოეთი]] მოიარა, მრავალი მიმდევარი შეიძინა, დააარსა ბუდისტთა საკრებულოები და მამათა მონასტრები. ბუდა, ღრმად მოხუცებული, 80 თუ 85 წლისა, გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების მიზეზი გახდა [[სოკო]]ს კერძი, რომელიც მას ერთმა ნალბანდმა მიართვა. ცნობილია ბუდას გიგანტური ქანდაკებები, რომლებზეც მისი უკანასკნელი დაძინებაა აღბეჭდილი. გადმოცემის მიხედვით, მან სიკვდილის წინ ლოტოსის ფორმა მიიღო, ერთგული ბერების წინაშე უკანასკნელი ქადაგება წარმოთქვა, მარჯვენა მხარ-თეძოზე წამოწვა, ხელი თავქვეშ ამოიდო, ღრმა მედიტაციაში ჩაიძირა და პარინირვანაში შევიდა. ბუდას გვამი დაწვეს და მისი ფერფლი რვა მოწაფემ გაინაწილა. ბუდას მოძღვრება მისმა მოწაფეებმა მთელ ჩრდილოეთ ინდოეთში გაავრცელეს. ===გავრცელება=== [[ფაილი:Buddhist Expansion.svg|მინი|ბუდიზმის გავრცელების რუკა.]] ბუდას მისია მისმა მოწაფეებმა გააღრმავეს. ისინი, ძირითადად, აღმოსავლეთის ქვეყნებში მოღვაწეობდნენ, რის შედეგადაც [[ნეპალი|ნეპალის]], [[ტიბეტი|ტიბეტის]], [[ვიეტნამი|ვიეტნამის]], [[ჩინეთი|ჩინეთის]], [[კორეა|კორეის]], [[იაპონია|იაპონიის]], [[შრი-ლანკა|შრი-ლანკის]], [[მიანმარი|მიანმარის]], [[ტაილანდი|ტაილანდის]], [[ლაოსი|ლაოსისა]] და [[კამბოჯა|კამბოჯის]] დიდი ნაწილი ბუდას მოძღვრებას ეზიარა. იმის გამო, რომ ბუდიზმში დოგმათა და წეს-განგებათა სისტემა არ არსებობს, ეს რელიგია მრავალ მიმდინარეობად და ტრადიციად დაიყო. ამის ერთ-ერთ მიზეზად ასახელებენ ადგილობრივ (დამხვდურ) რელიგიებთან და კულტურებთან ბუდიზმის შემგუებლობას. აღმოცენდა და ჩამოყალიბდა ბუდიზმის შემდეგი ფორმები: [[ძენი]] (ჩინეთი), [[ბუდიზმი იაპონიაში|ჩანი]] (იაპონია), [[ამიტაბჰა]] (სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია), [[ვაჯრაიანა]] (ტიბეტი, ბუტანი, ნეპალი, მონღოლეთი). ბუდიზმის ელემენტებმა სხვა რელიგიურ სისტემებშიც შეაღწიეს და მათ წიაღში ახალ ტრადიციებს დაუდეს სათავე, ესენია: ბიონი, შინტო, შინბესტუ, შიუგო და სხვ. მთავარი იდეალის, [[ნირვანა]]ს შესახებ კამათის შედეგად [[III საუკუნე|III საუკუნეში]] ბუდისტები ორ ნაწილად გაიყვნენ და ორი მიმართულება წარმოიშვა: * [[მაჰაიანა]], ანუ „ხსნის ფართო გზა“ - „დიდი ეტლი“, გავრცელებულია ნეპალსა და ჩრდილოეთის ქვეყნებში * [[თერავადა]], ანუ „ხსნის ვიწრო გზა“ - „პატარა ეტლი, გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მეტი მიმდევარი მაჰაიანას ჰყავს (60%). ისინი თვლიან, რომ ნირვანაში შესვლა, პოტენციურად, ყველასთვისაა შესაძლებელი. მათ შორის არიან გასხივოსნებული ადამიანები - ბოდჰისატვები, რომლებიც ნებაყოფლობით გადადებენ ნირვანაში შესვლას, რათა სხვებს ტანჯვის შემსუბუქებაში, კარმის გაუმჯობესებასა და სამსარისაგან თავის დაღწევაში დაეხმარონ. თერავადას მიმდევრები ამბობენ, რომ ნირვანას მხოლოდ რჩეულები მიაღწევენ და ისინი მეტწილად ბერები არიან, რომლებიც მკაცრი ასკეტიზმით გამოირჩევიან. ბუდიზმის ქადაგება ჩინეთში ადრიდანვე დაიწყო, მაგრამ ამ მისიამ წარმატებას [[VI საუკუნე|VI საუკუნეში]] მიაღწია, როდესაც იქ ინდოელი ბერი ბოდჰიდრამა ჩავიდა. ბუდისტებს სწამთ, რომ ის ბუდას ინკარნაცია იყო. ახალ წელს, როდესაც იგი კედლის წინ მედიტაციის წესს ასრულებდა, მისი ფეხები გახმა და სული ნირვანაში შევიდა. ამ ქვეყანაში ბუდიზმის ის სახეობა ჩამოყალიბდა, რომელიც ძენის სახელითაა ცნობილი („ძენი“ მედიტაციას, ლოცვას ნიშნავს). მისი დამაარსებელია ჰუინენგი ([[673]]-[[713]]), რომლის მოძღვრება [[XIII საუკუნე|XII]]-[[XIII საუკუნე|XIII]] საუკუნეებში გადაამუშავეს იაპონელმა ბერებმა აიზიამ და დოგენმა. ასე შეიქმნა ჩანი, ანუ ჩინური ძენის იაპონური ვარიანტი. ძენ-ჩანისათვის დამახასიათებელია ხაზგასმა „საკუთარი ბუნების ხილვასა და შეცნობაზე“ და ჩინურ-იაპონურ ხალხურ რელიგიებთან სინთეზი. მთავარი კითხვა, რომელსაც ძენჩანის მიმდევრები საკუთარი თავის წინაშე სვამენ, ასეთია: „რა იყო შენი ჭეშმარიტი სახე, ვიდრე შენ დედა და მამა გაგაჩენდნენ?“. გვიან შუა საუკუნეებში ბუდიზმის ყველაზე მძლავრი კერა ტიბეტში ჩამოყალიბდა. მოძღვარმა ტონგჯაჰიმ იქ [[XIV საუკუნე|XIV]]-[[XVIII საუკუნე|XV]] საუკუნეების მიჯნაზე, ე.წ. ყვითელქუდიანთა სკოლა დააარსა, რომელიც მკაცრი დისციპლინით და ჰუმანური პრინციპების მიმართ განსაკუთრებული ყურადღებით გამოირჩეოდა. მათ, ყვითელქუდიანებმა, შექმნეს თეოკრატიული სახელმწიფო, რომლის უმაღლესი ხელისუფალი [[დალაი-ლამა]] გახდა. ამის გამო ტიბეტურ ბუდიზმს ლამაიზმს უწოდებენ. სიტყვა მონღოლურია და ნიშნავს: ოკეანის დარი მოძღვარი („დალაი“ - ოკეანე, „ლამა“ - მოძღვარი). ეს ტიტული, რომელიც ბუდისტთა პირველ მოძღვარსა და მსოფლიო ავტორიტეტს ნიშნავს, მონღოლთა მთავარმა ალთან ქანმა [[1578]] წელს დააწესა და ამ პატივით პირველად ტიბეტელი ლამა სონამ გიტსო მოიხსენია. ლამაიზმი [[XVII საუკუნე|XVII]]-[[XVIII საუკუნე|XVIII]] საუკუნეებში რუსეთშიც, ძირითადად, [[ყალმუხები|ყალმუხებს]], [[ბურიატები|ბურიატებსა]] და [[ტუველები|ტუველებს]] შორის გავრცელდა. არსებობს დალაი ლამას გამორჩევის რწმენა და წესი. ეს ადამიანები [[ბოდჰისატვა|ბოდჰისატვები]] არიან და, ამავე დროს, მეორე პირველის რეინკარნაციას წარმოადგენს. მათი არსება ერთია, რომელიც წუთისოფელში სხვადასხვა ადამიანის (ნირმანაკაიას) სახით შემოდის. მათი საერთო სახელი არის „თანაგრძნობის ბოდჰისატვა“. გარდაცვლილი დალაი ლამას ინკარნაციის (ხელახალი განსხეულების) მოძიების, აღმოჩენისა და მოხმობის პროცესს ტიბეტურად ტულკუ ეწოდება. მას ბერების საგანგებო კომისია წარმართავს. დადიან ოჯახებში, სადაც პატარა ბავშვია, ეძებენ ბავშვებს, რომლებსაც გამორჩეული ნიშნები აქვთ (მშობლების უჩვეულო სიზმარი, უჩვეულო უნარი, ცისარტყელა). ასეთ ბავშვებს ერთად შეკრებენ და რამდენიმე დავალებას მისცემენ, რათა გაარკვიონ, მათგან რომელია ხელახლა დაბადებული დალაი ლამა. მთავარი დავალება რამდენიმე რიტუალურ საგანს შორის გარდაცვლილი დალაი ლამას პირადი საგნის ამოცნობაა. ბავშვი, რომელიც ამ გამოცდას ჩააბარებს, ოფიციალურად და საზეიმოდ წინამავალი დალაი ლამას რეინკარნაციად გამოცხადდება. მას მონასტერში გადაიყვანენ და მის აღზრდა-განათლებას შეუდგებიან. სანამ ის სრულწლოვანი გახდება, სახელმწიფოს რეგენტი მართავს. [[XIV დალაი ლამა|ამჟამინდელი დალაი ლამა]], რომლის სახელია ტენსინ გიატსო, მე-14 ასეთი ლამაა. [[1959]] წელს, როდესაც ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ჯარები ტიბეტში შევიდნენ და იქ კომუნისტური რეჟიმი დაამყარეს, იგი ემიგრაციაში წავიდა და სამშობლოში დაბრუნების უფლება დღემდე ვერ მოიპოვა. == მოძღვრება == [[ფაილი:The wheel of life, Buddhism Bhavachakra.jpg|მინი|ტრადიციული [[ტიბეტი|ტიბეტური]] მხატვრობა ([[თანგკა]]), გამოსახულია [[ბჰავაჩაკრა]] და [[სამსარა|სამსარას]] სამეფოები.]] ბუდას მოძღვრების საერთო სახელია დჰამასაკატავატანასუტა, ანუ, მარტივად, დჰამას ბორბალი. ითვლება, რომ ეს ბორბალი ბენარესში ამოქმედდა, როდესაც ბუდამ პირველი ქადაგება წარმოთქვა. ეს და სხვა ქადაგებები რამდენიმე წლის შემდეგ, ბუდას გარდაცვალებამდე, ჩაიწერეს, რითაც ბუდას მოძღვრების წიგნის ფორმით გადმოცემას ჩაეყარა საფუძველი. ბუდას მოძღვრება არ იცნობს ყოვლისშემძლე და ყოვლისშემოქმედ ღმერთს და არც მსოფლიო სულს. მისთვის უცხოა როგორც [[მონოთეიზმი]], ისე [[პოლითეიზმი]]. ამის მიუხედავად, ბუდიზმში ბევრი ღვთაებრივი არსებაა, როგორიცაა [[დევა (ბუდიზმი)|დევაები]], [[ასურა (ბუდიზმი)|ასურები]] და [[იაკშა|იაკშები]]. ისინი სხვა სამყაროებში ცხოვრობენ და გააჩნიათ ზებუნებრივი ძალები, მაგრამ არ არიან ყოვლისშემძლეები და არც უკვდავები, მიუხედავად იმისა, რომ ძალიან დიდხანს ცხოვრობენ. ამიტომაც ისინი ხშირად ტრადიციული გაგებით ღმერთებად არ ითვლებიან<ref>Buswell, Robert E; Lopez, Donald S. The Princeton Dictionary of Buddhism, pp. 230-233. Princeton University Press, Nov 24, 2013.</ref>. ბუდიზმის ანთროპოსოფია, ნატურ-რელიგია და მისტიკა, ძირითადად, [[ვედური რელიგია|ძველ ვედურ რელიგიას]]<ref>AL Basham (1951), History and Doctrines of the Ajivikas – a Vanished Indian Religion, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-81-208-1204-8}}, pp. 94–103</ref> ეფუძნება, მაგრამ უარყოფილია როგორც [[ტრიმურტი]], ისე ღვთაებათა კულტი და [[ვარნა (ინდუიზმი)|კასტათა]] (ვარნათა) სისტემა, შენარჩუნებულია რწმენა [[მეტემფსიქოზი|მეტემფსიქოზის]], [[რეინკარნაცია|რეინკარნაციის]], [[კარმა|კარმის]], [[სამსარა|სამსარისა]] და [[დჰარმა|დჰარმისა]]. ამდენად, ბუდას მოძღვრება არ არის თეოლოგია ამ სიტყვის პირდაპირი გაგებით. ესაა მოძღვრება მორალის, მედიტაციისა და ჭეშმარიტების შესახებ. ავტორმა იგი არა ღვთაებრივი გამოცხადების, არამედ მედიტაციის მეშვეობით შეითვისა. მისი გასხივოსნება საკუთარი სულის აქტივობის საფუძველზე მოხდა. ბუდას მოძღვრების — ბუდიზმის საფუძველია ოთხი ჭეშმარიტება<ref>Лестер Р. Ч. Буддизм / пер. А. Н. Коваль // Религиозные традиции мира. Т. 2. — М.: КРОН-ПРЕСС, 1996. — С. 272.</ref>: # ყველაფერი ტანჯვაა წუთისოფელში. მთელი სიცოცხლე გადის მორალურ, სულიერ ან ფიზიკურ ტანჯვაში. დაბადება არის ტანჯვა, სნეულება არის ტანჯვა, სიყვარული არის ტანჯვა, სიყვარულის საგანთან განშორება არის ტანჯვა, სიყვარულის ვერმიხვდომა არის ტანჯვა, სიბერე, სიკვდილი არის ტანჯვა. # არსებობს ტანჯვის მიზეზი, ეს არის წყურვილი ყოფნისა, არსებობისა, სიცოცხლისა, რასაც ადამიანი მიჰყავს დაბადებიდან დაბადებისკენ. ტანჯვას იწვევს სურვილები, ვნებები, სწრაფვანი სურვილთა დასაკმაყოფილებლად და სხვ. # შესაძლებელია ტანჯვის თავიდან აცილება: ამისთვის ადამიანმა უარი უნდა თქვას ყოველგვარ სურვილზე. # არსებობს ტანჯვის აცილების სხვა გზა, რაც ადამიანებს საბოლოო ხსნას მოუტანს. ხსნის გზა რვა საფეხურისგან შედგება<ref>Vetter, Tilmann (1988). The Ideas and Meditative Practices of Early Buddhism, pp. 11–14.</ref>: # მართალი სარწმუნოება ანუ, რწმენა, რომ სიცოცხლე ტანჯვაა. # მართალი განზრახვა, რათა მოვიქცეთ ამ ოთხი ჭეშმარიტების შესაბამისად. # მართალი სიტყვა, ანუ მართალი განზრახვის გამოხატვა მართალი სიტყვით. # მართალი საქმე, ანუ მართალი ქცევა, როგორც მართალი სიტყვის რეალიზაცია, რათა ერთი იყოს სიტყვა და საქმე იმ ოთხი ჭეშმარიტების შესატყვისად. # მართალი ცხოვრება: არავის ავნო, არ მიაყენო ზიანი ცოცხალ არსებას. # მართალი სწრაფვა: მისწრაფებანი, ტენდენციები იმ ოთხი ჭეშმარიტების კვალდაკვალ. # მართალი მეხსიერება: ადამიანს ყოველთვის უნდა ახსოვდეს, თუ კიდევ რა რჩება გაუკეთებელი ჭეშმარიტი ცხოვრების გზაზე. # მართალი თვითდაუნჯება: მეხსიერებაში, ხსოვნაში აღარ უნდა ინახებოდეს მიწიერი ცხოვრების შთაბეჭდილებები, რადგან მიწიერი ცხოვრება ილუზიაა. ტანჯვათა მოსპობის გზა მოიცავს ხუთ მცნებას<ref>Harvey, Peter (2000), An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues, Cambridge University Press, p. 67.</ref>: # არ მოკლა არც ერთი კაცი, არც ერთი ცხოველი, არც ერთი ცოცხალი არსება. # არ მოიპარო, არ მიითვისო, რაც შენ არ გეკუთვნის. # არ იმრუშო. # არ იცრუო და ცილი არ დასწამო სხვას. # თავი აარიდე ალკოჰოლსა და ნარკოტიკს. [[ფაილი:01-วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร.jpg|მინი|ბუდისტური ტაძარი.]] ბუდისტების რელიგიური იდეალი არის [[ნირვანა]]. ეს არის სრული სიმშვიდე: არა სიცოცხლე, არა სიკვდილი, არამედ — თავისებური ყოფნა, უფრო — ზეყოფნა, როდესაც ყოველი შეგრძნება ნულოვან წერტილშია მოქცეული. მოკვდავთაგან პირველი, ვინც ნირვანას მიაღწია, იყო ბუდა, რომელიც ისე არ მომკვდარა, როგორც მოკვდავნი კვდებიან. არსებობს ძველი გადმოცემა, რომელიც გვაუწყებს, რომ თავისი მომავალი რეინკარნაციის წრებრუნვიდან გასვლის შესახებ ბუდამ თვითონვე იწინასწარმეტყველა. როდესაც იგი დაიბადა, შვიდი ნაბიჯი გადადგა და წარმოთქვა: „მე მსოფლიოს თავი ვარ, ეს ჩემი უკანასკნელი დაბადებაა. ამიერიდან მეტი არსებობა მე აღარ მომეცემა“. და მართლაც, ბუდისტებს სწამთ, რომ ორმოცი წლის ხეტიალისა და ჭეშმარიტებათა ქადაგების შემდეგ, ოთხმოცდახუთი წლის ასაკში, ბუდა ნირვანაში წავიდა, რასაც ისინი ასე სახელდებენ: მაჰაპარინირვანა („დიდი გადასვლა ნირვანაში“). გადმოცემით, ბუდას უკანასკნელი სიტყვები ყოფილა: „ახლა კი, ბერებო, მეტს ვერაფერს გეტყვით, გარდა იმისა, რომ ყოველი ქმნილება დასაღუპად არის განწირული. მთელი ძალით ესწრაფეთ ხსნას“. ხსნა სწორედ ნირვანაშია. იქ წყვეტს მოქმედებას კარმისა და სამსარას კანონი. ამ სფეროში ბუდისტების რწმენა ვედურ ტრადიციას ეფუძნება; კერძოდ, იმის მიხედვით, თუ რას აკეთებდა პიროვნება მოცემულ ცხოვრებაში, განისაზღვრება მომავალი. ზნეობრივი ცხოვრების ხარისხი განაპირობებს ხელახალი დაბადების სახეს. ჩვენ, წინარე ცხოვრებაში მოპოვებული მადლის კვალდაკვალ, შეიძლება დავიბადოთ მცენარედ, ცხოველად, ასეთ ან ისეთ ადამიანად. იდეალი კი დაბადება-სიკვდილთა ციკლიდან გასვლა და ნირვანას მიღწევა, ე.ი. ბუდად გარდასახვაა. ბუდიზმი პასუხს არ სცემს კითხვას, თუ როგორ წარმოიშვა [[სამყარო]]. ყველაფერი, რაც არსებობს, მუდამ არსებობდა; ყველაფერი მუდმივ ცვალებადობაშია. სამყარო მხოლოდ ილუზიაა. ამიტომ ბუდისტები არ სვამენ კითხვას, როდის და როგორ წარმოიშვა სამყარო. ერთადერთი რეალური, ჭეშმარიტი არსებობა აქვს ნირვანას, რისკენაც უნდა მიისწრაფვოდეს ადამიანი. ამისათვის, პირველ რიგში, კარმის გაუმჯობესებაა საჭირო, რათა წუთისოფელს მომავალში უფრო და უფრო მაღალი რეგისტრის არსებად მოევლინო, დაძლიო სამსარა და ნირვანას ეზიარო. ნირვანას გზა სიმშვიდისა და ნეტარების მდგომარეობას გულისხმობს. ბუდა ამბობს: „მწუხარების სამეფოში ნირვანა არ არსებობს; ნირვანა მწუხარების უარყოფაა. მე, სიდჰარტა გაუტამა, ზნეობის თვითგაუმჯობესებას ვწირავ ჩემს თავს, რათა უმაღლეს ზნეობრივ სიმშვიდეს — ნირვანას მივაღწიო“. ბუდიზმი კატეგორიულად უარყოფს ბოროტების წინააღმდეგ ძალისმიერ ბრძოლას და უმაღლეს ზნეობრივ პრინციპად მტრის სიყვარულს მიიჩნევს. ბუდა ამბობს: „ვაი მას, ვინც ძალადობას ძალადობით ებრძვის!... მტრობა არასდროს მოსპობილა მტრობით. ნუ გძულს ის, ვისაც ეზიზღები. მოიკალი გულში მტრობის გრძნობა... განრისხება სიკეთით დაამარცხე, ბოროტება — სიქველით“. ასევე: „მან გამლანძღა, მან მტანჯა!... ვინც ასე გოდებს, მტრობის გრძნობა დაიხშოს გულში, რადგან მტრობა მტრობითვე ვერ მოისპობა. მისი დაძლევა არამტრობით თუ მოხერხდება. ამგვარი წესია უკუნისიდან“. თუ რა გზით შეიძლება წუთისოფლის დაძლევა, ამაზე პასუხს ერთ ბუდისტურ იგავში ვპოულობთ: ახალგაზრდა და მდიდარ ქალს, კასაგოტამის, მოულოდნელად ერთადერთი შვილი გარდაეცვალა. დედამ ფიქრადაც არ გაიკარა ჩვილის სიკვდილი; მკერდზე მიიკონა იგი და კარდაკარ სიარულს შეუდგა: „ავადაა ბავშვი და წამალი შემაწიეთო“. — „მხოლოდ ბუდა თუ გიშველისო“... „კარგიო“, — უთხრა ბუდამ, — „მხოლოდ მდოგვის მარცვალი მომიტანე იმ ოჯახიდან, სადაც არავინ მომკვდარა“. კასაგოტამი დავალების შესრულებას შეუდგა, მაგრამ ამაოდ, რადგან ყველა ოჯახს ჰყავდა მკვდარი: ზოგი შვილს მისტიროდა, ზოგი — დედ-მამას, ზოგი — მეგობარს. პასუხიც ასეთი იყო: „ცოცხლები ცოტანი არიან, მკვდრები ბევრიო“. მაშინ განათდა მშობლის გონება და მან მოიწმინდა ცრემლი, რადგან დარწმუნდა, რომ მისი ვაჟი მოკვდა. გოდება ამის გამო უქმი იყო, მწუხარება — უგუნურება. ბუდამაც უთხრა: უგუნურებაა გიყვარდეს ის, რაც წარმავალია, რაც ჩვენს ხელთ არ არის და რაც საპნის ბუშტივით ქრება. === ცხოვრების წესი და მსახურება === [[ფაილი:Buddhism in Belgium.JPG|მინი|სხვადასხვა ტრადიციის ბუდისტები ერთად.]] ბუდისტი მლოცველის საბოლოო მიზანი გასხივოსნება, ანუ სატარის მიღწევაა, რისთვისაც [[მედიაცია|მედიტაციას]] მიმართავენ. ამ დროს ისინი, მეტწილად, ლოტოსის ფორმას იღებენ: ფეხებს გადაიჯვარედინებენ, დასხდებიან და სიჩუმეში ჩაიძირებიან. ბუდისტები გაერთიანებული არიან სანგებში (მორწმუნეთა თემი). არსებობს საკრებულო ტაძრებიც და მონასტრებიც. ფართოდაა გავრცელებული ბერობის ის სახე, რომელსაც მწირ-მონაზვნობა ჰქვია. იგულისხმება, რომ ბერებმა ამქვეყნიური ცდუნებანი დაამარცხეს, ისინი არა მარტო ზემოთ ჩამოთვლილ მცნებებს იცავენ, არამედ უფრო ღრმა ასკეტიზმსაც, როგორიცაა: * [[მარხვა]] (შუადღის შემდეგ). * გართობა-სანახაობებზე ([[ცეკვა|ცეკვაზე]], [[სიმღერა|სიმღერაზე]], [[თეატრი|თეატრზე]]) უარის თქმა. * მორთვა-მოკაზმულობაზე ხელის აღება. * რბილი საწოლის უარყოფა. * [[ოქრო]]-[[ვერცხლი|ვერცხლის]] საჩუქრად მიუღებლობა. არსებობს გადმოცემა, რომლის მიხედვით, ბუდა ექსტრემისტულ (უკიდურეს) ასკეტიზმს ეწინააღმდეგებოდა. მან, ერთხელ თურმე ბრაჰმანების მაგალითით შთაგონებულმა, ისე იმარხულა, რომ ნეკნები ამოუვარდა და ვეღარ აზროვნებდა. ამის გამო დარწმუნდა, რომ ასეთი მძაფრი მარხვა ის გზა არაა, რომელიც გასხივოსნებამდე მიგიყვანს. ბუდისტები, ჩვეულებრივ, მათი პირველი მცნების შესაბამისად [[ვეგეტარიანელობა|ვეგეტარიანელები]] არიან. დღესასწაულები, ძირითადად, ბუდას ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს მოვლენებს უკავშირდება. მრავალრიცხოვანი [[პილიგრიმი|საპილიგრიმო]] მსვლელობები იმართება იქ, სადაც ბუდას ფეხი დაუდგამს და კვალი დაუტოვებია. ესენია: კაპილავასტუ - ბუდას მშობლიური ქალაქი, ბოდჰიგია, სადაც ის გასხივოსნდა, ბენარესი, სადაც მან პირველად იქადაგა და კუსანარა, სადაც გარდაიცვალა. ტაძრებში ბუდას უზარმაზარი ქანდაკებები დგას, რომელთა ფეხის მტევნებთან მლოცველები განირთხმებიან და ტკბილ ჩაის შესწირავენ. იქვეა ლოცვის წისქვილები, რომელთა დახმარებით მლოცველებს შეუძლიათ გაიგონ, რამდენი მანტრა წარმოთქვეს. ბუდიზმს სხვა სტილის აზროვნებისა და რწმენათა სისტემის მიმართ ტოლერანტობის მაღალი კულტურა ახასიათებს. ამ ნიშნით [[მაურიების იმპერია]] გამოირჩეოდა. მისი დამაარსებელი [[აშოკა]], ბევრი დაპყრობითი ომისა და სისასტიკის გამოჩენის შემდეგ ბუდას მოძღვრებას ეზიარა და დაიწყო ზრუნვა, რათა ქვეყანაში ომის ყიჟინა დჰარმის სადიდებელ ჰანგებს შეეცვალა. იმის მიუხედავად, რომ იგი ღრმად მორწმუნე ბუდისტი გახდა და სიცოცხლე ამ რელიგიის ინდოეთის საზღვრებს გარეთ გავრცელებას მიუძღვნა, სხვა რელიგიების განვითარებასაც უწყობდა ხელს. ცნობილია მისი ქვაზე ამოტვიფრული ედიქტი, რომელშიც იკითხება: {{ციტატა|იმპერატორი პატივს სცემს ყველა თემის წევრსა თუ ასკეტს. აღავსებს მათ საჩუქრებითა და პატივით. მაგრამ მისთვის თემებზე მუდმივი ზრუნვა უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე საჩუქრები და პატივი. ყოველი თემი განსხვავდება ერთმანეთისაგან, მაგრამ მათ აქვთ საერთო საფუძველი, რაც ყველას უნდა ახსოვდეს. უჯეროა მხოლოდ საკუთარი თემის პატივგება ან უპირობოდ სხვისი თემის შებღალვა. ვინც პატივს სცემს თავის თემს, ხოლო სხვებს საკუთარი თემის ერთგულებისა თუ თავისი თავის განდიდების ჟინით შეურაცხყოფს, უდიდეს ზიანს აყენებს საკუთარ თემს. თანხმობა იარსებებს მაშინ, როდესაც ერთმანეთს მოუსმენენ და პატივს მიაგებენ ერთმანეთის მოძღვრებებს. მეფეს სურს, რომ ყველა თემის წევრი საფუძვლიანად ერკვეოდეს თავის რწმენაში და ქადაგებდეს წესრიგს.}} == ბუდიზმის მიმდინარეობები == {{მთავარი|ბუდიზმის სკოლები}} === თერავადა === [[ფაილი:Buddhist monk in Khao Luang-Sukhothai.JPG|მინი|ბუდისტი ბერი.]] [[თერავადა]] ბუდიზმის ორთოდოქსულ მიმდინარეობას წარმოადგენს, რომელიც ყველაზე ახლოს დგას ადრეული ბუდიზმის დოგმატიკასთან, თუმცა ამ მიმართულების სწავლებაც იცვლებოდა და ღრმავდებოდა დროთა განმავლობაში. მას ზოგჯერ სამხრეთულ ბუდიზმზსაც უწოდებენ (გავრცელებულია [[შრი-ლანკა|შრი-ლანკაში]], [[მიანმარი|მიანმარში]], [[ტაილანდი|ტაილანდში]] და სხვ.). თერავადას სწავლების მიხედვით, ბუდამ ამ სამყაროში გასხივოსნებას სხვადასხვა დროს განხორციელებული ხუთასზე მეტი რეინკარნაციის შემდეგ მიაღწია. იგი მეოთხე ბუდად ითვლება მიმდინარე (ამჟამინდელ) სანსარაში. მის გარდა, კიდევ 20 ბუდა არსებობდა წინა სანსარებში. ბუდა მაშინ ევლინება სამყაროს, როდესაც კაცობრიობა სულიერ-ზნეობრივ უფსკრულს უახლოვდება. მათი ფუნქციაა კაცობრიობას სიბნელიდან და ცდომილებიდან ამოსასვლელი გზა მიუთითონ. შორეულ მომავალში, როდესაც სამყარო დაივიწყებს დჰარმას, გამოჩნდება ახალი ბუდა, სახელად [[მაიტრეა]], რომლის სწავლებები გაუტამა ბუდას სწავლებების მსგავსი იქნება.<ref>Horner (1975), ''The minor anthologies of the Pali canon'', p. 97. Regarding Metteyya, Bv XXVII, 19: „I [Gautama Buddha] at the present time am the Self-Awakened One, and there will be Metteyya....“</ref> იგი უკანასკნელი ბუდა იქნება მიმდინარე სანსარაში. თერავადას სწავლებით, დანარჩენ ადამიანებს შეუძლიათ ნირვანის მიღწევა, მაგრამ ყველას არ ძალუძს გახდეს ბუდა. ნირვანაში გადასულ ადამიანებს არჰატებს უწოდებენ. არჰატობა მხოლოდ მათთვის არის შესაძლებელი, ვინც სრულიად შეაქცია ზურგი მიჯაჭვულობას, სიძულვილსა და არასწორ ხედვას სამყაროზე<ref>[https://www.britannica.com/topic/arhat არჰატი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა]</ref>. === მაჰაიანა === [[მაჰაიანა|მაჰაიანას]] სხვაგვარად ბუდიზმის ჩრდილოეთ სკოლასაც უწოდებენ (გავრცელებულია [[ტიბეტი|ტიბეტში]], [[მონღოლეთი|მონღოლეთში]], [[ჩინეთი|ჩინეთში]], [[კორეა|კორეასა]] და [[იაპონია|იაპონიაში]]). თერავადასგან განსხვავებით მაჰაიანა სულის ხსნის/განთავისუფლების უნივერსალურ ხასიათზე მიუთითებს. ბუდას მდგომარეობის მიღწევა ყველა ადამიანს შეუძლია, რამდენადაც თითოეულ ადამიანში დაბადებიდანვე ჩადებულია ბუდას პოტენცია. მაჰაიანასთვის სულიერი ხსნა მიიღწევა არა მხოლოდ განდეგილობაში, არამედ ერში ცხოვრების პირობებშიც. მაჰიანაში აგრეთვე აქცენტი კეთდება სამქადაგებლო საქმიანობაზე, საზოგადოებრივ და სახელმწიფოებრივ ცხოვრებაში აქტიურად ჩართვაზე. მაჰაიანას სწავლება უფრო მეტად ადამიანის ინტუიციისკენ არის მიმართული, ვიდრე გონებისკენ. ეს მიმდინარეობა ბუდისტური სწავლების იმგვარი განმარტებისკენ მიისწრაფვის, რომ შესაძლებელი იყოს განსხვავებული ინტელექტუალური ყაიდისა და სულიერი განვითარების სხვადასხვა დონეზე მყოფი ადამიანის მოზიდვა. მაჰაიანას მიმდევრები მიიჩნევენ, რომ ბუდები ერთგვარი კოსმიური ცნობიერების მატერიალიზაციის (განსხეულების) შედეგად იბადებიან. ისინი მისტიური ბუდები არიან, რომლებიც მარადიულად არსებობენ დროისა და სივრცის მიუხედავად. ეს მსოფლიო ბუდა ყოველივეს განჭოლავს და ყოველ ადამიანში არსებობს, რომლებსაც ასევე შეუძლიათ ამ კოსმიური ცნობიერების საკუთარ თავში გამოვლენა და გასხივოსნების მიღწევა. მაჰაიანაში ბუდების რიცხვი ძალიან ბევრია. ბუდიზმის ამ მიმდინარეობის ზოგიერთ მონასტერში 1000-მდე ბუდის გამოსახულებაა. === ვაჯრაიანა === [[ვაჯრაიანა|ვაჯრაიანას]] მიმდინარეობის სწავლების თანახმად, ბუდას მდგომარეობის მიღწევა რეინკარნაციათა ხანგრძლივი ჯაჭვის გარეშეც შესაძლებელია. ვაჯრაიანას სწავლებით, ეს მიღწევადია მაგიისა და იოგის ვარჯიშების საშუალებით გურუს ხელმძღვანელობით. გარდა მედიტაციისა, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ასევე იდამის ჭვრეტას, მანტრების კითხვას და სხვა მაგიური წესების აღსრულებას (მათ შორის ეროტიკული ხასიათისაც). ვაჯრაიანასთვის დამახასიათებელია მისტიკური სწავლება, რომელიც ადამიანსა და სამყაროს ერთმანეთთან აიგივებს. ყველა გარეგნული პროცესი და მოვლენა დაკავშირებულია ადამიანის სხეულთან და მის ფსიქიკასთან. ამიტომ როდესაც ადამიანი საკუთარ თავს ცვლის, ის ამით სამყაროსაც ცვლის. == ბუდისტური ტექსტები == [[ფაილი:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|thumb|ბუდას ქანდაკება, [[ტოკიოს ეროვნული მუზეუმი]]დან, თარიღდება I-II საუკუნით.]] ქრისტეს მსგავსად არც ბუდას დაუტოვებია ჩვენთვის რაიმე წერილობითი წყარო, თუმცა ძნელია იმის დაშვება, რომ იგი უწიგნური ყოფილიყო. იგი ასწავლიდა ზეპირი სიტყვით და ამგვარადვე გადაიცემოდა მისი სიტყვა ხალხშიც. მაგრამ ბუდას გარდაცვალების შემდეგ მისი მოწაფეების წინაშე მოძღვრების დადგენის საჭიროება გაჩნდა. სწორედ ამ მიზნით იქნა მოწვეული პირველი ბუდისტური კრება. ძვ.წ. დაახლოებით 480 წელს გამოქვაბულში ქალაქ [[რაჯაგრიჰა]]ს მახლობლად შეიკრიბნენ ბუდას უშუალო მოწაფეები. ითვლება, რომ ამ კრებაზე, რომელსაც [[კაშიაპა]] ხელმძღვანელობდა, [[ანანდა]]ს, ბუდას უსაყვარლესი მოწაფის, დახმარებით დადგინდა [[სუტა-პიტაკა|სუტა-პიტაკასა]] და [[აბჰიდჰამა-პიტაკა]]ს ტექსტები. მაგრამ მოძღვრება კვლავ ზეპირი გადმოცემით ვრცელდებოდა და საბოლოოდ ბუდისტური კანონი მხოლოდ IV [[ბუდისტური კრებები|ბუდისტურ კრებაზე]] ჩაიწერა, კუნძულ [[შრი-ლანკა|შრი-ლანკაზე]]. კრების ჩატარების ზუსტი თარიღი უცნობია. პირველი ბუდისტური ტრადიცია მას ძვ.წ. [[29]] წელს მიაკუთვნებს, ხოლო მეორე დიდი ბუდისტური მიმართულება, [[მაჰაიანა]] — [[I საუკუნე|I საუკუნეს]]. უცნობია იყო თუ არა იქამდე ბუდისტური კანონი სრულად ან ნაწილობრივ დაფიქსირებული წერილობითი სახით, ერთადერთი უძველესი წყარო, რომელიც გაგვაჩნია არის შრი-ლანკაზე ჩაწერილი ტექსტი. მას [[ტრიპიტაკა]] ეწოდება. [[თერავადა|თერავადას]] ბერებმა ის [[პალმა|პალმის]] ფოთლებზე ჩაწერეს. ტექსტი [[პალი]]ზე (ძველ ინდურ სალაპარაკო ენაზე) დაიწერა, ამიტომ მას ხშირად პალის კანონის სახელითაც მოიხსენიებენ. სიტყვასიტყვით ტიპიტაკა ნიშნავს სამ კალათს და შეესაბამება ტექსტის დაყოფას სამ ძირითად ნაწილად: * [[ვინაია-პიტაკა]], რომელშიც შესულია მითითებები ბერებისა და მონაზვნებისთვის, მონასტრული ცხოვრების მომაწესრიგებელი ნორმები და სხვა. * [[სუტა-პიტაკა]] გადმოგვცემს ბუდისტურ მოძღვრებას საერთოდ, ხოლო * [[აბჰიდჰამა-პიტაკა]] ამ მოძღვრების ფილოსოფიურ დამუშავებას წარმოადგენს. სუტა-პიტაკაში დამატების სახით ასევე შესულია ორი კრებული: [[დჰამაპადა]] — აფორიზმებისა და ბრძნული გამონათქვამების შემცველი ტექსტი და [[ჯატაკა]] - მონათხრობები ბუდას წარსული დაბადებების შესახებ. ითვლება, რომ გასხივოსნებასთან ერთად ბუდამ მიიღო ჭეშმარიტი ცოდნა და შეიცნო სამყარო წარსულსა, აწმყოსა და მომავალში. შესაბამისად, მან შეიძინა ცოდნა თავისი წარსული და სხვათა წარსული თუ მომავალი დაბადებების შესახებ. მოწაფეებთან საუბრის დროს იგი ხშირად ყვებოდა სხვადასხვა ისტორიებს წარსული დაბადებებიდან და მათ მაგალითზე ხსნიდა ეთიკურ ნორმებს ან რაიმე სხვა საკითხებს. ორივე ეს კრებული, დჰამაპადა და ჯატაკა, ბუდისტური ლიტერატურის ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ წიგნებს წარმოადგენენ. ხოლო სუტა-პიტაკას ძირითად ნაწილში გადმოცემულია ბუდისტური მოძღვრების ბირთვი: ოთხი კეთილშობილი ჭეშმარიტება და რვასაფეხურიანი გზა. === ტრიპიტაკა === [[ფაილი:Tripitaka Koreana.jpg|მინი|[[XI საუკუნე|XI საუკუნის]] კორეული ტრიპიტაკა.]] [[ტრიპიტაკა]] ბუდისტური სწავლების ძირითადი დებულებები გადმოცემულია ე. წ. კანონიკურ ლიტერატურაში. მათში დაფიქსირებულია თავად ბუდას ქადაგებები და გამოცხადებები, რომელიც შემდგომში მისი მოწაფეების მიერ ჩაიწერა. მასშივეა განთავსებული ბუდისტური დოგმების, წესჩვეულებებისა და მორალური პრინციპების ახსნა-განმარტებები. ეს ლიტერატურა ცნობილია სახელწოდებით „ტრიპიტაკა“, რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „სამმაგ კალათას“, უფრო ხშირად კი ითარგმნება როგორც „კანონთა სამი კალათა“. გადმოცემის მიხედვით, ბუდას გარდაცვალების შემდეგ, მისი მიმდევარი ბერები ერთად შეიკრიბნენ და ბუდას უახლოესი მოწაფეების მოწმობები მოისმინეს იმასთან დაკავშირებით თუ როგორი იყო ბუდას სწავლების ძირითადი პრინციპები. ერთმა ბუდას მიერ გამოთქმული ის პრინციპები გადმოსცა, რომლებიც ბერთა ცხოვრების წესგანგებას ეხება. მეორემ საკუთრივ რელიგიური მოძღვრება, რომელიც ბუდას მიერ საუბრებისა და იგავების ფორმით იყო გადმოცემული. მესამემ კი მასწავლებლის ფილოსოფიური ხასიათის მსჯელობები გაიხსენა. სწორედ ამ მიზეზით დაიყო მისი სწავლება სამ ნაწილად: # „კალათა წესდებისა“, რომელშიც ჩაწერილია დისციპლინარული წესები ბერებისთვის. # „კალათა სწავლა-მოძღვრებისა“, რომელშიც ჩაწერილია ბუდას ქადაგებები და გამონათქვამები. # „კალათა კომენტარებისა“, რომელიც შეიცავს ახსნა-განმარტებებს ბუდისტური ფილოსოფიური დებულებებისა და ზოგადად დოქტრინისა. ტრიპიტაკაში შემავალი სწავლება საუკუნეების განმავლობაში განიცდიდა ფორმირებას, სანამ იგი საბოლოო სახით ჩამოყალიბდებოდა. იგი თავდაპირველად ზეპირი გზით გადაეცემოდა თაობიდან თაობას. ეს სწავლება პირველად ჩაწერილ იქნა პალის ენაზე [[ძვ. წ. I საუკუნე|ძვ. წ. I საუკუნეში]] ცეილონის კუნძულზე ([[შრი-ლანკა]]). მოგვიანებით კი სხვადასხვა ბუდისტურმა სკოლამ და მიმდინარეობამ ტრიპიტაკის ბევრი ადგილი შეცვალა და გადააკეთა. ამიტომ [[1871]] წელს მანდალაში ([[მიანმარი|ბირმა]]) მოიწვიეს საერთო ბუდისტური კრება, სადაც 2,400-მა ბუდისტმა ბერმა სხვადასხვა ხელნაწერისა და თარგმანის შეჯერებით ერთიანი, უნიფიცირებული ტრიპიტაკის ტექსტი ჩამოაყალიბა. ეს ტექსტი ამოკვეთეს 729 მარმარილოს ფილაზე, რომელთაგან თითოეული მოათავსეს ცალკეულ მინიატურულ ტაძარში. ამრიგად შეიქმნა პატარა ქალაქ-ბიბლიოთეკა სახელწოდებით კუტოდო. მას შემდეგ ეს ქალაქი ბუდისტების სათაყვანებელი ადგილია. === სუტრების კალათა === გარდა ტრიპიტაკისა, არსებობს სხვა ბუდისტური ტექსტებიც. მათი კრებითი სახელია „სუტრების კალათა“, რომელიც ხუთ ნაწილად იყოფა. თითოეულ ამ ნაწილში სხვადასხვა ზომის ტექსტები შედის და ისინი აუცილებლად შემდეგი სიტყვებით იწყება: „ასე მოვისმინე მე...“. ამ ფრაზას მიაწერენ ანანდას, ბუდას საყვარელ მოწაფეს, რომელმაც ბუდას ნირვანაში გადასვლის შემდგომ მოძღვრის ქადაგებები პირველად ჩატარებულ ბუდისტურ კრებაზე გაიხსენა. ზოგიერთმა სუტრამ დიდი პოპულარობა მოიხვეჭა და შესაბამისად მათზე მრავალი განმარტება დაიწერა. ასეთია, მაგალითად, „<nowiki/>[[ალმასის სუტრა]]<nowiki/>“, რომელმაც სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ბუდისტებზე დიდი გავლენა მოახდინა. ეს სუტრა მოწმობს, რომ ამ სამყაროში ყველაფერი არის მაია, ანუ ილუზორულია და არარეალური. ამის გაცნობიერებით კი შესაძლებელია „სიცარიელის, განდგომილებისა და სიმშვიდის“ შენარჩუნება. ჩინეთსა და იაპონიაში პოპულარულია „უზენაესი კანონის ლოტოსის სუტრა“. მასში საუბარია ბუდას ტრანსცენდენტურობის (მიღმურობის) შესახებ, რადგან იგი წარმოდგენილია არა როგორც ისტორიული პიროვნება, არამედ მთლიანად სამყაროს არსად. ამ სუტრას ბუდიზმის ამ ქვეყნებში გავრცელებული მიმდინარების მაჰაიანას სახელმძღვანელოსაც უწოდებენ. ამ სუტრაში ასევე წინა პლანზეა წამოწეული რწმენა საყოველთაო (ყველა ადამიანის) გადარჩენის შესაძლებლობის შესახებ. იაპონური ბუდიზმისთვის ასევე დიდი მნიშვნელობა აქვს „ოქროსფერი სინათლის სუტრას“. მასში აღნიშნულია, რომ ბუდა ყველაში და ყველაფერში (მათ შორის ნივთებშიც) იმყოფება და რომ იგი თანაუგრძნობს ყველა ცოცხალ არსებას. == ბუდიზმი და საქართველო == ძველ [[საქართველო|საქართველოში]] ბუდისტთა თემის არსებობა არ დასტურდება და არც ქართული კულტურის ბუდისტურ სამყაროსთან ცოცხალი კონტაქტებია სავარაუდებელი. ამასთანავე, ფაქტია, რომ ქართული საზოგადოების ელიტარულ ნაწილს ადრეულ შუა საკუნეებში ამა თუ იმ გზით და ამა თუ იმ ფორმით ბუდას ცხოვრებასა და სამქადაგებლო პრაქტიკაზე წარმოდგენა ჰქონდა. ამის თქმის უფლებას გვაძლევს ძველი ქართული ორიგინალური და ნათარგმნი ლიტერატურა, მათ შორის, [[იაკობ ცურტაველი|იაკობ ხუცესის]] „<nowiki/>[[შუშანიკის წამება]]<nowiki/>“ ([[476]]-[[483]]). არსებობს თვალსაზრისი, რომ იქ ნახსენები ეთნონიმი ჰონები („მე ბრძოლად წარვალ ჰონთა ზედა“) ინდოეთის მკვიდრ ხალხს „<nowiki/>[[ეფთალიტები|თეთრ ჰუნებს]]<nowiki/>“ გულისხმობს. [[V საუკუნე|V საუკუნის]] II ნახევარში ინდოეთამდე მეფე [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ გორგასალმაც]] ჩააღწია და, სავარაუდოა, რომ მან ბუდას და ბუდისტების შესახებაც მიიღო ინფორმაცია. ბუდიზმთან გარკვეულ კავშირს ხედავენ იმ ასკეტურ და მისტიკურ მიმართულებაში, რომელსაც გიმნოსოფისტობა, ანუ შიშველმართალობა ეწოდება და, რაც ქართულ სასულიერო მწერლობაშიც ცნობილია. ქართული კულტურის ბუდიზმთან კონტაქტის მაგალითია შუა საუკუნეების ქრისტიანულ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული წიგნის - „<nowiki/>[[ვარლაამი და იოასაფი|ვარლაამისა და იოასაფის]]<nowiki/>“ ისტორია. ესაა ბუდას ცხოვრების ქრისტიანიზებული ვერსია, რომელშიც მოთხრობილია ინდოეთის გაქრისტიანების ამბავი. მეცნიერებაში დღემდე აზრთა სხვადასხვაობაა, თუ სად და რომელ ენაზე შეიქმნა ეს თხზულება. მკვლევარები დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ მის ქართულ ვარიანტს, რომელსაც „<nowiki/>[[სიბრძნე ბალავარისი]]<nowiki/>“ ან „ბალავარიანი“ ეწოდება. ეს ძეგლი (რედაქცია) საქართველოში არაბობის დროს, VII-X საუკუნეებში, ჩამოყალიბდა და, როგორც [[გიორგი მთაწმიდელი|გიორგი მთაწმინდელი]] გვაუწყებს, X-XI საუკუნეებში [[ექვთიმე მთაწმიდელი|ექვთიმე ათონელმა]] ბერძნულ ენაზე თარგმნა, ბერძნულიდან კი ლათინურად ითარგმნა და მთელ კულტურულ მსოფლიოში გავრცელდა. ქართველები ინდუიზმითა და ბუდიზმით დაინტერესებული იყვნენ აღორძინების ხანაშიც და მომდევნო საუკუნეებშიც. ამას ადასტურებს [[XVIII საუკუნე|XVII]]-[[XVIII საუკუნე|XVIII]] საუკუნეების ანონიმი საზღაპრო მოთხრობა „დაფნის ქალაქის ამბავი“ და ის ლიტერატურული წყაროები, რაც [[სულხან-საბა ორბელიანი|სულხან საბა-ორბელიანის]] იგავ-არაკთა კრებულსა და აღნიშნული ეპოქის სხვა სამოძღვრო-დიდაქტიკურ ნაწარმოებებს უდევს საფუძვლად. ბუდისტურ ლიტერატურაზე, ცხოვრების წესსა და ფილოსოფიაზე ბევრს წერდნენ და მის მიმართ სიმპათიებსაც გამოხატავდნენ [[XIX საუკუნე|XIX]]-[[XX საუკუნე|XX]] საუკუნეების ცნობილი ქართველი მოაზროვნეები და პუბლიცისტები: [[არჩილ ჯორჯაძე]], [[ივანე გომართელი]] და [[ივანე როსტომაშვილი]]. დღეს საქართველოში, [[თბილისი|თბილისში]], ბუდისტების მცირე ჯგუფი არსებობს. == ლიტერატურა == *{{წიგნი | ავტორი=ონიკაშვილი დ.; ჯაში მ.| სათაური=მსოფლიო რელიგიები| გამომცემლობა=მშვიდობის, დემოკრატიის და განვითარების კავკასიური ინსტიტუტი |ადგილი=თბილისი|წელი=2011| origyear=|ბმული=| isbn=| edition=|გვერდები=247-285}} *{{წიგნი | ავტორი= პაპუაშვილი ნ.| series=ბუდიზმი| სათაური=„რელიგიები საქართველოში“| გამომცემლობა=[[საქართველოს სახალხო დამცველი|სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა]] |ადგილი=თბილისი|წელი=2008| origyear=|ბმული=| isbn=978-9941-0-0902-0| edition=|გვერდები=391-399}} * {{Citation | last =Hayes | first =Richard P. | year =2013 |chapter =The Internet as Window onto American Buddhism | editor-last1 =Queen | editor-first =Christopher | editor-last2 =Williams | editor-first2 =Duncan Ryuken | title =American Buddhism: Methods and Findings in Recent Scholarship | publisher =Routledge}} * {{citation|last=Henderson|first=Carol E.|title=Culture and Customs of India|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2002}} * {{citation|last=Hill|first=John E.|title=Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE|publisher=Charleston, South Carolina: BookSurge|year=2009|isbn=978-1-4392-2134-1}} * {{Citation | last =Lamb | first =Christopher | year =2001 | chapter =Cosmology, myth and symbolism | editor-last =Harvey | editor-first =Peter | title =Buddhism | publisher =Bloomsbury Publishing}} * {{Citation | last =Matthews | first =Bruce | year =1986 |chapter=Post-Classical Developments In The Concepts of Karma and Rebirth in Theravada Buddhism |editor=Ronald W. Neufeldt |title=Karma and rebirth: Post-classical developments | publisher =SUNY}} * {{Citation | last =McFarlane| first =Stewart |chapter=Making Moral Decisions | year =2001 |editor= Peter Harvey |title=Buddhism| publisher =Continuum |isbn=978-0-8264-5350-1 }} * {{Citation | last =Mitchell| first = Donald W. | year =2002| title =Buddhism: introducing the Buddhist experience| publisher =Oxford University Press|isbn=978-0-19-513951-8}} * {{Citation | last =Nattier|first= Jan | title =A Few Good Men: The Bodhisattva Path according to The Inquiry of Ugra (Ugrapariprccha)|publisher=University of Hawai'i Press|year=2003|isbn=978-0-8248-2607-9}} == რესურსები ინტერნეტში == * [https://tricycle.org/beginners/ რა არის ბუდიზმი? (ინგლისურად)] * [https://suttacentral.net/?lang=en ადრეული ბუდისტური ტექსტები (ინგლისურად)] * [http://www.buddhanet.net/ ბუდისტური განათლების და ინფორმაციის ქსელი (ინგლისურად)] * [https://www.dhammatalks.org/ ბუდისტური ბიბლიოთეკა (ინგლისურად)] * [https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%96%E1%83%9B%E1%83%98 ბუდიზმი — ბიბლიოვიკი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ბუდიზმი|*]] hkofxd6zg5ugm10ugx5384tqqalxust 5411291 5411289 2026-06-11T18:12:57Z Ninuc10 165985 5411291 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Dharma Wheel (2).svg|მინი|[[დჰარმაჩაკრა]] — ბუდიზმის სიმბოლო.]] '''ბუდიზმი''' (ასევე ''დჰარმა'' ან ბუდა ''დჰარმა'', დაახ. ნიშნავს: კანონი ან გაღვიძებულის კანონი) — [[რელიგია]], პრაქტიკული [[ფილოსოფია]], ასევე ზოგიერთი წარმოდგენით [[ფსიქოლოგია]], რომელიც ემყარება [[სიდჰართა გაუტამა|სიდჰართა გაუტამას]] სწავლებას. ბუდიზმი მსოფლიო რელიგიაა, რომელსაც შემოქმედი [[ღმერთი]]ს ცნება არ გააჩნია. მედიტაციის შედეგად მორწმუნე არა ღმერთს, არმედ საკუთარ სულს უკავშირდება. ის არც [[მონოთეიზმი|მონოთეისტურია]], არც [[პოლითეიზმი|პოლითეისტური]] და არც [[პანთეიზმი|პანთეისტური]]. ბუდიზმის თანახმად, არსებობს მრავალი ღვთაებრივი არსება, მაგრამ არცერთი არ არის სამყაროს შემოქმედი ან მარადიული.<ref>Harvey, Peter (2019). „''Buddhism and Monotheism“,'' p. 1. Cambridge University Press.</ref><ref>Kapstein, Matthew T. ''The Buddhist Refusal of Theism,'' Diogenes 2005; 52; 61.</ref> მისთვის უცხოა საღვთო წერილი,როგორც შეუვალი ატორიტეტი. ბუდიზმის თეორიას და პრაქტიკას არ ახასიათებს მკაცრი დოგმატიზმი და უნიფიცირებული ტიპიკონი. წარმოიშვა ძველ [[ინდოეთის სუბკონტინენტი|ინდოეთის სუბკონტინენტზე]], დაახ. [[ძვ. წ. VI საუკუნე|ძვ. წ. VI]]-[[ძვ. წ. V საუკუნე|V]] საუკუნეებში, მაგრამ ფართო გავრცელება ინდოეთის გარეთ ჰპოვა, განსაკუთრებით კი [[ჩინეთი|ჩინეთში]], ჩინეთის გავლით კი [[იაპონია]]ში, [[კორეა]]ში და შორეული აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნებში. ბუდიზმი ვრცელდებოდა ხუთი საუკუნის განმავლობაში ბუდას გარდაცვალებიდან, შემდგომ ორ ათასწლეულში კი დომინანტური რელიგია გახდა ცენტრალურ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ და აღმოსავლეთ [[აზია]]ში. ბუდიზმის ძლიერი კერა არსებობდა [[ტიბეტი|ტიბეტში]], სადაც [[ტიბეტური ენა|ტიბეტურ ენაზე]] შეიქმნა მდიდარი ბუდისტური ლიტერატურა. ტიბეტის გავლენით ბუდიზმი გავრცელდა [[მონღოლები|მონღოლებს]] შორისაც. სახელწოდება დაკავშირებულია სიდჰართა გაუმატამასთან, რომელიც გახდა [[ბუდა]] ანუ გასხივოსნებული, ამიტომ ბუდას მიმდევრები და თაყვანისმცემლები ბუდისტებად იწოდებიან. ამჟამად ბუდიზმი იყოფა სამ ძირითად ტრადიციად: [[თერავადა]], [[მაჰაიანა]] და [[ვაჯრაიანა]]. მსოფლიოში დაახლოებით 500 მილიონი ბუდისტია და ბუდიზმი ერთ-ერთ მსოფლიო რელიგიად ითვლება.<ref name="Pew_2012a">{{cite web|work=Global Religious Landscape|title=Buddhists|date=18 December 2012|publisher=Pew Research Center|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-buddhist/|access-date=13 March 2015|archive-date=8 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408011020/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-buddhist/|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170525141543/http://www.gordonconwell.edu/resources/documents/1IBMR2015.pdf „Christianity 2015: Religious Diversity and Personal“]</ref> მიმდევართა რაოდენობით მეოთხეა მსოფლიოში [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]], [[ისლამი|ისლამისა]] და [[ინდუიზმი]]ს შემდეგ.<ref>Lopez, Donald S. Jr. (2001), The Story of Buddhism, HarperCollins, p. 239.</ref> == ისტორია == ===ბუდას ცხოვრება=== [[ფაილი:Hong Kong Budha.jpg|მინი|ბუდას ქანდაკება [[ჰონგ-კონგი|ჰონგ-კონგში]].]] {{მთავარი|სიდჰართა გაუტამა}} სიდჰარტა გაუტამა ბუდას ბიოგრაფია თაობიდან თაობას ზეპირად გადაეცემოდა და მხოლოდ რამდენიმე ასწლეულის შემდეგ მისი მიმდევრების მიერ იქნა ჩაწერილი. მისი ცხოვრების ყველაზე ცნობილი ეპიზოდები თავმოყრილია კრებულში [[ჯატაკა]], რომელიც პალიზეა შედგენილი (ერთ-ერთი უძველესი ინდური ენა) [[ძვ. წ. II საუკუნე|ძვ. წ. II საუკუნეში]]. სიდჰარტა (რაც ნიშნავს: „მიზანს მიღწეული“) გაუტამა [[ძვ. წ. 558|ძვ. წ. 558 წელს]] (სხვა ვერსიით [[ძვ. წ. 567|567 წ.]]) დაიბადა ქალაქ [[კაპილავასტუ]]ში, რომელიც [[ჰიმალაი]]ს მთის ძირში, თანამედროვე [[ნეპალი|ნეპალის]] სამხრეთში მდებარეობს. მისი მამა, შუდჰოდანა, გაუტამას საგვარეულოს შაკიების ცნობილი კლანის წარმომადგენელი იყო და მეფე-მეომრების უმაღლეს კასტას მიეკუთვნებოდა. ცნობილია მისი დედის სახელიც — მაიადევა („მაია“ [[სანსკრიტი|სანსკრიტზე]] ნიშნავს წუთისოფელს, მოჩვენებით სამყაროს). სიდჰარტას შობიდან შვიდი დღის თავზე დედა გარდაიცვალა. ჩვილის გაზრდა დეიდამ, მაჰაპრაჯაპატიმ, იკისრა. იგი მეფემ ცოლად შეირთო და მან დის, მაიას, ადგილი დაიკავა. 16 ან 19 წლის ასაკში სიდჰარტა დაქორწინდა [[იაშოდჰარა|იაშოდჰარაზე]], რომლისგანაც ეყოლა ვაჟიშვილი [[რაჰულა]]<ref>[https://www.budsas.org/ebud/rdbud/rdbud-01.htm ''Immediate Family of the Buddha''. Sections 3. Maha Pajapati Gotami, and 4. Yasodhara.] by Radhika Abeysekera.</ref>. გადმოცემის მიხედვით, ერთმა წინასწარმეტყველმა მეფე შუდჰოდანას ამცნო, რომ მისი ვაჟი ოთხ საგანს იხილავდა, რაც უფლისწულის ცხოვრებას სრულიად შეცვლიდა — ისიც მეფე გახდებოდა, ოღონდ არა ამ ქვეყნისა. ამის გამო მამამ ვაჟიშვილი გარესამყაროსგან სრულ იზოლაციაში მოაქცია; ცდილობდა, მემკვიდრეს არ ეხილა ცხოვრების სიმძიმე და ტრაგიზმი, არ დაენახა მათხოვრები, სნეულები, ხეიბრები და მოხუცები, არ განეცადა ადამიანის სიკვდილით მოგვრილი ტკივილი. უფლისწული სასახლიდან გაუსვლელად, სრულ ფუფუნებაში ცხოვრობდა, მაგრამ მან მალევე იგრძნო ამგვარი ყოფის ამაოება. 29 წლის გაუტამამ მსახურთან ერთად სასახლის გალავანს გადააბიჯა. გარეთ მან ოთხი „სიახლე“ იხილა, რამაც შეძრა იგი და მისი ცხოვრება შეცვალა. „ოთხი წამიერი ხილვის“ ამბავში გადმოცემულია, თუ როგორ შეიტყო სიდჰარტამ, მამის მცდელობის მიუხედავად დაეცვა იგი გარესამყაროსგან, რომ ადამიანთა ცხოვრება ტანჯვითაა აღსავსე. მან ნახა სიბერე (დაუძლურებული მოხუცი), ავადმყოფობა (დასნეულებული ადამიანი), სიკვდილი (მკვდარი სხეული) და ბოლოს სრული სიმშვიდე (მოხეტიალე, თავგადაპარსული ბერი). ნანახისა და განცდილის სიმძაფრემ გაუტამას საბოლოოდ გადააწყვეტინა განდგომისა და შინაგანი სრულყოფის გზაზე სიარული. უფლისწულმა დატოვა სახლი და შეუდგა „დიად გზას“ ხსნის საძებნელად. თავდაპირველად იგი შეუერთდა [[ინდუიზმი|ინდუისტ]] ასკეტ ბერებს იმ იმედით, რომ სხეულის დათრგუნვა სიმშვიდეს მოუტანდა და ტანჯვას დააძლევინებდა. ექვსწლიანი უკიდურესად ასკეტური ცხოვრების შემდეგ იგი მიხვდა, რომ მიზანს ვერ მიაღწია. გაუტამამ „ოქროს შუალედის“, ანუ „შუა გზის“ პრინციპი ჩამოაყალიბა. მან უარი თქვა როგორც სრულ ასკეტიზმზე, ასევე „მიშვებულ“ ცხოვრებაზე და ღრმა მედიტაციას მიეცა. ერთხელ სიდჰარტა გაუტამა, რომელიც უკვე 35 წლისა იყო, მდინარე საიას ნაპირას, [[ლეღვი|ლეღვის ხის]] ძირას დაჯდა და დადო აღთქმა, რომ ადგილს არ მოიცვლიდა, სანამ განსხივოსნებას არ მიაღწევდა. ორმოცდამეცხრე დღეს ოთხი ჭეშმარიტება გამოეცხადა და ამის შემდეგ დაერქვა ბუდჰა, რაც „გასხივოსნებულს“, „გამოღვიძებულს“ ნიშნავს, ხოლო ხეს, რომლის ქვეშაც ის იჯდა, ეწოდა ბოდჰი (სიბრძნის ხე). ბუდას პირველი ზრახვა იყო ხალხისთვის გაეცხადებინა ეს ჭეშმარიტებანი, როგორც ტანჯვისგან დახსნის გზა, მაგრამ სიკვდილის დემონი, მარა, შეუჩნდა მას და ოთხი თუ შვიდი კვირის განმავლობაში ცდილობდა აეძულებინა იგი, ამ მისიაზე უარი ეთქვა. ამის მიუხედავად, ბუდამ დაძლია შიში, ცდუნება და თავისი მოძღვრების ქადაგებას შეუდგა<ref>{{cite book|last1=Vogel|first1=Jean Philippe|last2=Barnouw|first2=Adriaan Jacob|title=Buddhist Art in India, Ceylon, and Java|publisher=Asian Educational Services|pages=70–71|year=1936}}</ref>. ბუდამ პირველი ქადაგება ბენარესის მახლობლად, ცხოველთა ბაღში წარმოთქვა. გადმოცემის თანახმად, მისი პირველი მსმენელები ხუთი ადამიანი და ორი [[ირემი]] იყვნენ. ქადაგება ასე დაიწყო: {{ციტატა|ბჭენი ხსნისა დაე, გაცხადდეს ყველასათვის! ადამიანებო, განიხვენით ყურნი თქვენი და მისმინეთ მე: გზა ხსნისა ნაპოვნია! მე გმოძღვრავთ თქვენ და, თუ ჩემი სწავლის თანახმად იცხოვრებთ, მიიღებთ იმას, რისთვისაც კეთილშობილნი ჭაბუკნი ტოვებენ სამშობლოს და მიდიან უცხო ქვეყნებში გასანათლებლად. თქვენ იხილავთ ჭეშმარიტებას“}} ამის შემდეგ, მომდევნო 45 წლის განმავლობაში, ბუდამ თითქმის მთელი [[ინდოეთი]] მოიარა, მრავალი მიმდევარი შეიძინა, დააარსა ბუდისტთა საკრებულოები და მამათა მონასტრები. ბუდა, ღრმად მოხუცებული, 80 თუ 85 წლისა, გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების მიზეზი გახდა [[სოკო]]ს კერძი, რომელიც მას ერთმა ნალბანდმა მიართვა. ცნობილია ბუდას გიგანტური ქანდაკებები, რომლებზეც მისი უკანასკნელი დაძინებაა აღბეჭდილი. გადმოცემის მიხედვით, მან სიკვდილის წინ ლოტოსის ფორმა მიიღო, ერთგული ბერების წინაშე უკანასკნელი ქადაგება წარმოთქვა, მარჯვენა მხარ-თეძოზე წამოწვა, ხელი თავქვეშ ამოიდო, ღრმა მედიტაციაში ჩაიძირა და პარინირვანაში შევიდა. ბუდას გვამი დაწვეს და მისი ფერფლი რვა მოწაფემ გაინაწილა. ბუდას მოძღვრება მისმა მოწაფეებმა მთელ ჩრდილოეთ ინდოეთში გაავრცელეს. ===გავრცელება=== [[ფაილი:Buddhist Expansion.svg|მინი|ბუდიზმის გავრცელების რუკა.]] ბუდას მისია მისმა მოწაფეებმა გააღრმავეს. ისინი, ძირითადად, აღმოსავლეთის ქვეყნებში მოღვაწეობდნენ, რის შედეგადაც [[ნეპალი|ნეპალის]], [[ტიბეტი|ტიბეტის]], [[ვიეტნამი|ვიეტნამის]], [[ჩინეთი|ჩინეთის]], [[კორეა|კორეის]], [[იაპონია|იაპონიის]], [[შრი-ლანკა|შრი-ლანკის]], [[მიანმარი|მიანმარის]], [[ტაილანდი|ტაილანდის]], [[ლაოსი|ლაოსისა]] და [[კამბოჯა|კამბოჯის]] დიდი ნაწილი ბუდას მოძღვრებას ეზიარა. იმის გამო, რომ ბუდიზმში დოგმათა და წეს-განგებათა სისტემა არ არსებობს, ეს რელიგია მრავალ მიმდინარეობად და ტრადიციად დაიყო. ამის ერთ-ერთ მიზეზად ასახელებენ ადგილობრივ (დამხვდურ) რელიგიებთან და კულტურებთან ბუდიზმის შემგუებლობას. აღმოცენდა და ჩამოყალიბდა ბუდიზმის შემდეგი ფორმები: [[ძენი]] (ჩინეთი), [[ბუდიზმი იაპონიაში|ჩანი]] (იაპონია), [[ამიტაბჰა]] (სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია), [[ვაჯრაიანა]] (ტიბეტი, ბუტანი, ნეპალი, მონღოლეთი). ბუდიზმის ელემენტებმა სხვა რელიგიურ სისტემებშიც შეაღწიეს და მათ წიაღში ახალ ტრადიციებს დაუდეს სათავე, ესენია: ბიონი, შინტო, შინბესტუ, შიუგო და სხვ. მთავარი იდეალის, [[ნირვანა]]ს შესახებ კამათის შედეგად [[III საუკუნე|III საუკუნეში]] ბუდისტები ორ ნაწილად გაიყვნენ და ორი მიმართულება წარმოიშვა: * [[მაჰაიანა]], ანუ „ხსნის ფართო გზა“ - „დიდი ეტლი“, გავრცელებულია ნეპალსა და ჩრდილოეთის ქვეყნებში * [[თერავადა]], ანუ „ხსნის ვიწრო გზა“ - „პატარა ეტლი, გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მეტი მიმდევარი მაჰაიანას ჰყავს (60%). ისინი თვლიან, რომ ნირვანაში შესვლა, პოტენციურად, ყველასთვისაა შესაძლებელი. მათ შორის არიან გასხივოსნებული ადამიანები - ბოდჰისატვები, რომლებიც ნებაყოფლობით გადადებენ ნირვანაში შესვლას, რათა სხვებს ტანჯვის შემსუბუქებაში, კარმის გაუმჯობესებასა და სამსარისაგან თავის დაღწევაში დაეხმარონ. თერავადას მიმდევრები ამბობენ, რომ ნირვანას მხოლოდ რჩეულები მიაღწევენ და ისინი მეტწილად ბერები არიან, რომლებიც მკაცრი ასკეტიზმით გამოირჩევიან. ბუდიზმის ქადაგება ჩინეთში ადრიდანვე დაიწყო, მაგრამ ამ მისიამ წარმატებას [[VI საუკუნე|VI საუკუნეში]] მიაღწია, როდესაც იქ ინდოელი ბერი ბოდჰიდრამა ჩავიდა. ბუდისტებს სწამთ, რომ ის ბუდას ინკარნაცია იყო. ახალ წელს, როდესაც იგი კედლის წინ მედიტაციის წესს ასრულებდა, მისი ფეხები გახმა და სული ნირვანაში შევიდა. ამ ქვეყანაში ბუდიზმის ის სახეობა ჩამოყალიბდა, რომელიც ძენის სახელითაა ცნობილი („ძენი“ მედიტაციას, ლოცვას ნიშნავს). მისი დამაარსებელია ჰუინენგი ([[673]]-[[713]]), რომლის მოძღვრება [[XIII საუკუნე|XII]]-[[XIII საუკუნე|XIII]] საუკუნეებში გადაამუშავეს იაპონელმა ბერებმა აიზიამ და დოგენმა. ასე შეიქმნა ჩანი, ანუ ჩინური ძენის იაპონური ვარიანტი. ძენ-ჩანისათვის დამახასიათებელია ხაზგასმა „საკუთარი ბუნების ხილვასა და შეცნობაზე“ და ჩინურ-იაპონურ ხალხურ რელიგიებთან სინთეზი. მთავარი კითხვა, რომელსაც ძენჩანის მიმდევრები საკუთარი თავის წინაშე სვამენ, ასეთია: „რა იყო შენი ჭეშმარიტი სახე, ვიდრე შენ დედა და მამა გაგაჩენდნენ?“. გვიან შუა საუკუნეებში ბუდიზმის ყველაზე მძლავრი კერა ტიბეტში ჩამოყალიბდა. მოძღვარმა ტონგჯაჰიმ იქ [[XIV საუკუნე|XIV]]-[[XVIII საუკუნე|XV]] საუკუნეების მიჯნაზე, ე.წ. ყვითელქუდიანთა სკოლა დააარსა, რომელიც მკაცრი დისციპლინით და ჰუმანური პრინციპების მიმართ განსაკუთრებული ყურადღებით გამოირჩეოდა. მათ, ყვითელქუდიანებმა, შექმნეს თეოკრატიული სახელმწიფო, რომლის უმაღლესი ხელისუფალი [[დალაი-ლამა]] გახდა. ამის გამო ტიბეტურ ბუდიზმს ლამაიზმს უწოდებენ. სიტყვა მონღოლურია და ნიშნავს: ოკეანის დარი მოძღვარი („დალაი“ - ოკეანე, „ლამა“ - მოძღვარი). ეს ტიტული, რომელიც ბუდისტთა პირველ მოძღვარსა და მსოფლიო ავტორიტეტს ნიშნავს, მონღოლთა მთავარმა ალთან ქანმა [[1578]] წელს დააწესა და ამ პატივით პირველად ტიბეტელი ლამა სონამ გიტსო მოიხსენია. ლამაიზმი [[XVII საუკუნე|XVII]]-[[XVIII საუკუნე|XVIII]] საუკუნეებში რუსეთშიც, ძირითადად, [[ყალმუხები|ყალმუხებს]], [[ბურიატები|ბურიატებსა]] და [[ტუველები|ტუველებს]] შორის გავრცელდა. არსებობს დალაი ლამას გამორჩევის რწმენა და წესი. ეს ადამიანები [[ბოდჰისატვა|ბოდჰისატვები]] არიან და, ამავე დროს, მეორე პირველის რეინკარნაციას წარმოადგენს. მათი არსება ერთია, რომელიც წუთისოფელში სხვადასხვა ადამიანის (ნირმანაკაიას) სახით შემოდის. მათი საერთო სახელი არის „თანაგრძნობის ბოდჰისატვა“. გარდაცვლილი დალაი ლამას ინკარნაციის (ხელახალი განსხეულების) მოძიების, აღმოჩენისა და მოხმობის პროცესს ტიბეტურად ტულკუ ეწოდება. მას ბერების საგანგებო კომისია წარმართავს. დადიან ოჯახებში, სადაც პატარა ბავშვია, ეძებენ ბავშვებს, რომლებსაც გამორჩეული ნიშნები აქვთ (მშობლების უჩვეულო სიზმარი, უჩვეულო უნარი, ცისარტყელა). ასეთ ბავშვებს ერთად შეკრებენ და რამდენიმე დავალებას მისცემენ, რათა გაარკვიონ, მათგან რომელია ხელახლა დაბადებული დალაი ლამა. მთავარი დავალება რამდენიმე რიტუალურ საგანს შორის გარდაცვლილი დალაი ლამას პირადი საგნის ამოცნობაა. ბავშვი, რომელიც ამ გამოცდას ჩააბარებს, ოფიციალურად და საზეიმოდ წინამავალი დალაი ლამას რეინკარნაციად გამოცხადდება. მას მონასტერში გადაიყვანენ და მის აღზრდა-განათლებას შეუდგებიან. სანამ ის სრულწლოვანი გახდება, სახელმწიფოს რეგენტი მართავს. [[XIV დალაი ლამა|ამჟამინდელი დალაი ლამა]], რომლის სახელია ტენსინ გიატსო, მე-14 ასეთი ლამაა. [[1959]] წელს, როდესაც ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ჯარები ტიბეტში შევიდნენ და იქ კომუნისტური რეჟიმი დაამყარეს, იგი ემიგრაციაში წავიდა და სამშობლოში დაბრუნების უფლება დღემდე ვერ მოიპოვა. == მოძღვრება == [[ფაილი:The wheel of life, Buddhism Bhavachakra.jpg|მინი|ტრადიციული [[ტიბეტი|ტიბეტური]] მხატვრობა ([[თანგკა]]), გამოსახულია [[ბჰავაჩაკრა]] და [[სამსარა|სამსარას]] სამეფოები.]] ბუდას მოძღვრების საერთო სახელია დჰამასაკატავატანასუტა, ანუ, მარტივად, დჰამას ბორბალი. ითვლება, რომ ეს ბორბალი ბენარესში ამოქმედდა, როდესაც ბუდამ პირველი ქადაგება წარმოთქვა. ეს და სხვა ქადაგებები რამდენიმე წლის შემდეგ, ბუდას გარდაცვალებამდე, ჩაიწერეს, რითაც ბუდას მოძღვრების წიგნის ფორმით გადმოცემას ჩაეყარა საფუძველი. ბუდას მოძღვრება არ იცნობს ყოვლისშემძლე და ყოვლისშემოქმედ ღმერთს და არც მსოფლიო სულს. მისთვის უცხოა როგორც [[მონოთეიზმი]], ისე [[პოლითეიზმი]]. ამის მიუხედავად, ბუდიზმში ბევრი ღვთაებრივი არსებაა, როგორიცაა [[დევა (ბუდიზმი)|დევაები]], [[ასურა (ბუდიზმი)|ასურები]] და [[იაკშა|იაკშები]]. ისინი სხვა სამყაროებში ცხოვრობენ და გააჩნიათ ზებუნებრივი ძალები, მაგრამ არ არიან ყოვლისშემძლეები და არც უკვდავები, მიუხედავად იმისა, რომ ძალიან დიდხანს ცხოვრობენ. ამიტომაც ისინი ხშირად ტრადიციული გაგებით ღმერთებად არ ითვლებიან<ref>Buswell, Robert E; Lopez, Donald S. The Princeton Dictionary of Buddhism, pp. 230-233. Princeton University Press, Nov 24, 2013.</ref>. ბუდიზმის ანთროპოსოფია, ნატურ-რელიგია და მისტიკა, ძირითადად, [[ვედური რელიგია|ძველ ვედურ რელიგიას]]<ref>AL Basham (1951), History and Doctrines of the Ajivikas – a Vanished Indian Religion, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-81-208-1204-8}}, pp. 94–103</ref> ეფუძნება, მაგრამ უარყოფილია როგორც [[ტრიმურტი]], ისე ღვთაებათა კულტი და [[ვარნა (ინდუიზმი)|კასტათა]] (ვარნათა) სისტემა, შენარჩუნებულია რწმენა [[მეტემფსიქოზი|მეტემფსიქოზის]], [[რეინკარნაცია|რეინკარნაციის]], [[კარმა|კარმის]], [[სამსარა|სამსარისა]] და [[დჰარმა|დჰარმისა]]. ამდენად, ბუდას მოძღვრება არ არის თეოლოგია ამ სიტყვის პირდაპირი გაგებით. ესაა მოძღვრება მორალის, მედიტაციისა და ჭეშმარიტების შესახებ. ავტორმა იგი არა ღვთაებრივი გამოცხადების, არამედ მედიტაციის მეშვეობით შეითვისა. მისი გასხივოსნება საკუთარი სულის აქტივობის საფუძველზე მოხდა. ბუდას მოძღვრების — ბუდიზმის საფუძველია ოთხი ჭეშმარიტება<ref>Лестер Р. Ч. Буддизм / пер. А. Н. Коваль // Религиозные традиции мира. Т. 2. — М.: КРОН-ПРЕСС, 1996. — С. 272.</ref>: # ყველაფერი ტანჯვაა წუთისოფელში. მთელი სიცოცხლე გადის მორალურ, სულიერ ან ფიზიკურ ტანჯვაში. დაბადება არის ტანჯვა, სნეულება არის ტანჯვა, სიყვარული არის ტანჯვა, სიყვარულის საგანთან განშორება არის ტანჯვა, სიყვარულის ვერმიხვდომა არის ტანჯვა, სიბერე, სიკვდილი არის ტანჯვა. # არსებობს ტანჯვის მიზეზი, ეს არის წყურვილი ყოფნისა, არსებობისა, სიცოცხლისა, რასაც ადამიანი მიჰყავს დაბადებიდან დაბადებისკენ. ტანჯვას იწვევს სურვილები, ვნებები, სწრაფვანი სურვილთა დასაკმაყოფილებლად და სხვ. # შესაძლებელია ტანჯვის თავიდან აცილება: ამისთვის ადამიანმა უარი უნდა თქვას ყოველგვარ სურვილზე. # არსებობს ტანჯვის აცილების სხვა გზა, რაც ადამიანებს საბოლოო ხსნას მოუტანს. ხსნის გზა რვა საფეხურისგან შედგება<ref>Vetter, Tilmann (1988). The Ideas and Meditative Practices of Early Buddhism, pp. 11–14.</ref>: # მართალი სარწმუნოება ანუ, რწმენა, რომ სიცოცხლე ტანჯვაა. # მართალი განზრახვა, რათა მოვიქცეთ ამ ოთხი ჭეშმარიტების შესაბამისად. # მართალი სიტყვა, ანუ მართალი განზრახვის გამოხატვა მართალი სიტყვით. # მართალი საქმე, ანუ მართალი ქცევა, როგორც მართალი სიტყვის რეალიზაცია, რათა ერთი იყოს სიტყვა და საქმე იმ ოთხი ჭეშმარიტების შესატყვისად. # მართალი ცხოვრება: არავის ავნო, არ მიაყენო ზიანი ცოცხალ არსებას. # მართალი სწრაფვა: მისწრაფებანი, ტენდენციები იმ ოთხი ჭეშმარიტების კვალდაკვალ. # მართალი მეხსიერება: ადამიანს ყოველთვის უნდა ახსოვდეს, თუ კიდევ რა რჩება გაუკეთებელი ჭეშმარიტი ცხოვრების გზაზე. # მართალი თვითდაუნჯება: მეხსიერებაში, ხსოვნაში აღარ უნდა ინახებოდეს მიწიერი ცხოვრების შთაბეჭდილებები, რადგან მიწიერი ცხოვრება ილუზიაა. ტანჯვათა მოსპობის გზა მოიცავს ხუთ მცნებას<ref>Harvey, Peter (2000), An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues, Cambridge University Press, p. 67.</ref>: # არ მოკლა არც ერთი კაცი, არც ერთი ცხოველი, არც ერთი ცოცხალი არსება. # არ მოიპარო, არ მიითვისო, რაც შენ არ გეკუთვნის. # არ იმრუშო. # არ იცრუო და ცილი არ დასწამო სხვას. # თავი აარიდე ალკოჰოლსა და ნარკოტიკს. [[ფაილი:01-วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร.jpg|მინი|ბუდისტური ტაძარი.]] ბუდისტების რელიგიური იდეალი არის [[ნირვანა]]. ეს არის სრული სიმშვიდე: არა სიცოცხლე, არა სიკვდილი, არამედ — თავისებური ყოფნა, უფრო — ზეყოფნა, როდესაც ყოველი შეგრძნება ნულოვან წერტილშია მოქცეული. მოკვდავთაგან პირველი, ვინც ნირვანას მიაღწია, იყო ბუდა, რომელიც ისე არ მომკვდარა, როგორც მოკვდავნი კვდებიან. არსებობს ძველი გადმოცემა, რომელიც გვაუწყებს, რომ თავისი მომავალი რეინკარნაციის წრებრუნვიდან გასვლის შესახებ ბუდამ თვითონვე იწინასწარმეტყველა. როდესაც იგი დაიბადა, შვიდი ნაბიჯი გადადგა და წარმოთქვა: „მე მსოფლიოს თავი ვარ, ეს ჩემი უკანასკნელი დაბადებაა. ამიერიდან მეტი არსებობა მე აღარ მომეცემა“. და მართლაც, ბუდისტებს სწამთ, რომ ორმოცი წლის ხეტიალისა და ჭეშმარიტებათა ქადაგების შემდეგ, ოთხმოცდახუთი წლის ასაკში, ბუდა ნირვანაში წავიდა, რასაც ისინი ასე სახელდებენ: მაჰაპარინირვანა („დიდი გადასვლა ნირვანაში“). გადმოცემით, ბუდას უკანასკნელი სიტყვები ყოფილა: „ახლა კი, ბერებო, მეტს ვერაფერს გეტყვით, გარდა იმისა, რომ ყოველი ქმნილება დასაღუპად არის განწირული. მთელი ძალით ესწრაფეთ ხსნას“. ხსნა სწორედ ნირვანაშია. იქ წყვეტს მოქმედებას კარმისა და სამსარას კანონი. ამ სფეროში ბუდისტების რწმენა ვედურ ტრადიციას ეფუძნება; კერძოდ, იმის მიხედვით, თუ რას აკეთებდა პიროვნება მოცემულ ცხოვრებაში, განისაზღვრება მომავალი. ზნეობრივი ცხოვრების ხარისხი განაპირობებს ხელახალი დაბადების სახეს. ჩვენ, წინარე ცხოვრებაში მოპოვებული მადლის კვალდაკვალ, შეიძლება დავიბადოთ მცენარედ, ცხოველად, ასეთ ან ისეთ ადამიანად. იდეალი კი დაბადება-სიკვდილთა ციკლიდან გასვლა და ნირვანას მიღწევა, ე.ი. ბუდად გარდასახვაა. ბუდიზმი პასუხს არ სცემს კითხვას, თუ როგორ წარმოიშვა [[სამყარო]]. ყველაფერი, რაც არსებობს, მუდამ არსებობდა; ყველაფერი მუდმივ ცვალებადობაშია. სამყარო მხოლოდ ილუზიაა. ამიტომ ბუდისტები არ სვამენ კითხვას, როდის და როგორ წარმოიშვა სამყარო. ერთადერთი რეალური, ჭეშმარიტი არსებობა აქვს ნირვანას, რისკენაც უნდა მიისწრაფვოდეს ადამიანი. ამისათვის, პირველ რიგში, კარმის გაუმჯობესებაა საჭირო, რათა წუთისოფელს მომავალში უფრო და უფრო მაღალი რეგისტრის არსებად მოევლინო, დაძლიო სამსარა და ნირვანას ეზიარო. ნირვანას გზა სიმშვიდისა და ნეტარების მდგომარეობას გულისხმობს. ბუდა ამბობს: „მწუხარების სამეფოში ნირვანა არ არსებობს; ნირვანა მწუხარების უარყოფაა. მე, სიდჰარტა გაუტამა, ზნეობის თვითგაუმჯობესებას ვწირავ ჩემს თავს, რათა უმაღლეს ზნეობრივ სიმშვიდეს — ნირვანას მივაღწიო“. ბუდიზმი კატეგორიულად უარყოფს ბოროტების წინააღმდეგ ძალისმიერ ბრძოლას და უმაღლეს ზნეობრივ პრინციპად მტრის სიყვარულს მიიჩნევს. ბუდა ამბობს: „ვაი მას, ვინც ძალადობას ძალადობით ებრძვის!... მტრობა არასდროს მოსპობილა მტრობით. ნუ გძულს ის, ვისაც ეზიზღები. მოიკალი გულში მტრობის გრძნობა... განრისხება სიკეთით დაამარცხე, ბოროტება — სიქველით“. ასევე: „მან გამლანძღა, მან მტანჯა!... ვინც ასე გოდებს, მტრობის გრძნობა დაიხშოს გულში, რადგან მტრობა მტრობითვე ვერ მოისპობა. მისი დაძლევა არამტრობით თუ მოხერხდება. ამგვარი წესია უკუნისიდან“. თუ რა გზით შეიძლება წუთისოფლის დაძლევა, ამაზე პასუხს ერთ ბუდისტურ იგავში ვპოულობთ: ახალგაზრდა და მდიდარ ქალს, კასაგოტამის, მოულოდნელად ერთადერთი შვილი გარდაეცვალა. დედამ ფიქრადაც არ გაიკარა ჩვილის სიკვდილი; მკერდზე მიიკონა იგი და კარდაკარ სიარულს შეუდგა: „ავადაა ბავშვი და წამალი შემაწიეთო“. — „მხოლოდ ბუდა თუ გიშველისო“... „კარგიო“, — უთხრა ბუდამ, — „მხოლოდ მდოგვის მარცვალი მომიტანე იმ ოჯახიდან, სადაც არავინ მომკვდარა“. კასაგოტამი დავალების შესრულებას შეუდგა, მაგრამ ამაოდ, რადგან ყველა ოჯახს ჰყავდა მკვდარი: ზოგი შვილს მისტიროდა, ზოგი — დედ-მამას, ზოგი — მეგობარს. პასუხიც ასეთი იყო: „ცოცხლები ცოტანი არიან, მკვდრები ბევრიო“. მაშინ განათდა მშობლის გონება და მან მოიწმინდა ცრემლი, რადგან დარწმუნდა, რომ მისი ვაჟი მოკვდა. გოდება ამის გამო უქმი იყო, მწუხარება — უგუნურება. ბუდამაც უთხრა: უგუნურებაა გიყვარდეს ის, რაც წარმავალია, რაც ჩვენს ხელთ არ არის და რაც საპნის ბუშტივით ქრება. === ცხოვრების წესი და მსახურება === [[ფაილი:Buddhism in Belgium.JPG|მინი|სხვადასხვა ტრადიციის ბუდისტები ერთად.]] ბუდისტი მლოცველის საბოლოო მიზანი გასხივოსნება, ანუ სატარის მიღწევაა, რისთვისაც [[მედიაცია|მედიტაციას]] მიმართავენ. ამ დროს ისინი, მეტწილად, ლოტოსის ფორმას იღებენ: ფეხებს გადაიჯვარედინებენ, დასხდებიან და სიჩუმეში ჩაიძირებიან. ბუდისტები გაერთიანებული არიან სანგებში (მორწმუნეთა თემი). არსებობს საკრებულო ტაძრებიც და მონასტრებიც. ფართოდაა გავრცელებული ბერობის ის სახე, რომელსაც მწირ-მონაზვნობა ჰქვია. იგულისხმება, რომ ბერებმა ამქვეყნიური ცდუნებანი დაამარცხეს, ისინი არა მარტო ზემოთ ჩამოთვლილ მცნებებს იცავენ, არამედ უფრო ღრმა ასკეტიზმსაც, როგორიცაა: * [[მარხვა]] (შუადღის შემდეგ). * გართობა-სანახაობებზე ([[ცეკვა|ცეკვაზე]], [[სიმღერა|სიმღერაზე]], [[თეატრი|თეატრზე]]) უარის თქმა. * მორთვა-მოკაზმულობაზე ხელის აღება. * რბილი საწოლის უარყოფა. * [[ოქრო]]-[[ვერცხლი|ვერცხლის]] საჩუქრად მიუღებლობა. არსებობს გადმოცემა, რომლის მიხედვით, ბუდა ექსტრემისტულ (უკიდურეს) ასკეტიზმს ეწინააღმდეგებოდა. მან, ერთხელ თურმე ბრაჰმანების მაგალითით შთაგონებულმა, ისე იმარხულა, რომ ნეკნები ამოუვარდა და ვეღარ აზროვნებდა. ამის გამო დარწმუნდა, რომ ასეთი მძაფრი მარხვა ის გზა არაა, რომელიც გასხივოსნებამდე მიგიყვანს. ბუდისტები, ჩვეულებრივ, მათი პირველი მცნების შესაბამისად [[ვეგეტარიანელობა|ვეგეტარიანელები]] არიან. დღესასწაულები, ძირითადად, ბუდას ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს მოვლენებს უკავშირდება. მრავალრიცხოვანი [[პილიგრიმი|საპილიგრიმო]] მსვლელობები იმართება იქ, სადაც ბუდას ფეხი დაუდგამს და კვალი დაუტოვებია. ესენია: კაპილავასტუ - ბუდას მშობლიური ქალაქი, ბოდჰიგია, სადაც ის გასხივოსნდა, ბენარესი, სადაც მან პირველად იქადაგა და კუსანარა, სადაც გარდაიცვალა. ტაძრებში ბუდას უზარმაზარი ქანდაკებები დგას, რომელთა ფეხის მტევნებთან მლოცველები განირთხმებიან და ტკბილ ჩაის შესწირავენ. იქვეა ლოცვის წისქვილები, რომელთა დახმარებით მლოცველებს შეუძლიათ გაიგონ, რამდენი მანტრა წარმოთქვეს. ბუდიზმს სხვა სტილის აზროვნებისა და რწმენათა სისტემის მიმართ ტოლერანტობის მაღალი კულტურა ახასიათებს. ამ ნიშნით [[მაურიების იმპერია]] გამოირჩეოდა. მისი დამაარსებელი [[აშოკა]], ბევრი დაპყრობითი ომისა და სისასტიკის გამოჩენის შემდეგ ბუდას მოძღვრებას ეზიარა და დაიწყო ზრუნვა, რათა ქვეყანაში ომის ყიჟინა დჰარმის სადიდებელ ჰანგებს შეეცვალა. იმის მიუხედავად, რომ იგი ღრმად მორწმუნე ბუდისტი გახდა და სიცოცხლე ამ რელიგიის ინდოეთის საზღვრებს გარეთ გავრცელებას მიუძღვნა, სხვა რელიგიების განვითარებასაც უწყობდა ხელს. ცნობილია მისი ქვაზე ამოტვიფრული ედიქტი, რომელშიც იკითხება: {{ციტატა|იმპერატორი პატივს სცემს ყველა თემის წევრსა თუ ასკეტს. აღავსებს მათ საჩუქრებითა და პატივით. მაგრამ მისთვის თემებზე მუდმივი ზრუნვა უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე საჩუქრები და პატივი. ყოველი თემი განსხვავდება ერთმანეთისაგან, მაგრამ მათ აქვთ საერთო საფუძველი, რაც ყველას უნდა ახსოვდეს. უჯეროა მხოლოდ საკუთარი თემის პატივგება ან უპირობოდ სხვისი თემის შებღალვა. ვინც პატივს სცემს თავის თემს, ხოლო სხვებს საკუთარი თემის ერთგულებისა თუ თავისი თავის განდიდების ჟინით შეურაცხყოფს, უდიდეს ზიანს აყენებს საკუთარ თემს. თანხმობა იარსებებს მაშინ, როდესაც ერთმანეთს მოუსმენენ და პატივს მიაგებენ ერთმანეთის მოძღვრებებს. მეფეს სურს, რომ ყველა თემის წევრი საფუძვლიანად ერკვეოდეს თავის რწმენაში და ქადაგებდეს წესრიგს.}} == ბუდიზმის მიმდინარეობები == {{მთავარი|ბუდიზმის სკოლები}} === თერავადა === [[ფაილი:Buddhist monk in Khao Luang-Sukhothai.JPG|მინი|ბუდისტი ბერი.]] [[თერავადა]] ბუდიზმის ორთოდოქსულ მიმდინარეობას წარმოადგენს, რომელიც ყველაზე ახლოს დგას ადრეული ბუდიზმის დოგმატიკასთან, თუმცა ამ მიმართულების სწავლებაც იცვლებოდა და ღრმავდებოდა დროთა განმავლობაში. მას ზოგჯერ სამხრეთულ ბუდიზმზსაც უწოდებენ (გავრცელებულია [[შრი-ლანკა|შრი-ლანკაში]], [[მიანმარი|მიანმარში]], [[ტაილანდი|ტაილანდში]] და სხვ.). თერავადას სწავლების მიხედვით, ბუდამ ამ სამყაროში გასხივოსნებას სხვადასხვა დროს განხორციელებული ხუთასზე მეტი რეინკარნაციის შემდეგ მიაღწია. იგი მეოთხე ბუდად ითვლება მიმდინარე (ამჟამინდელ) სანსარაში. მის გარდა, კიდევ 20 ბუდა არსებობდა წინა სანსარებში. ბუდა მაშინ ევლინება სამყაროს, როდესაც კაცობრიობა სულიერ-ზნეობრივ უფსკრულს უახლოვდება. მათი ფუნქციაა კაცობრიობას სიბნელიდან და ცდომილებიდან ამოსასვლელი გზა მიუთითონ. შორეულ მომავალში, როდესაც სამყარო დაივიწყებს დჰარმას, გამოჩნდება ახალი ბუდა, სახელად [[მაიტრეა]], რომლის სწავლებები გაუტამა ბუდას სწავლებების მსგავსი იქნება.<ref>Horner (1975), ''The minor anthologies of the Pali canon'', p. 97. Regarding Metteyya, Bv XXVII, 19: „I [Gautama Buddha] at the present time am the Self-Awakened One, and there will be Metteyya....“</ref> იგი უკანასკნელი ბუდა იქნება მიმდინარე სანსარაში. თერავადას სწავლებით, დანარჩენ ადამიანებს შეუძლიათ ნირვანის მიღწევა, მაგრამ ყველას არ ძალუძს გახდეს ბუდა. ნირვანაში გადასულ ადამიანებს არჰატებს უწოდებენ. არჰატობა მხოლოდ მათთვის არის შესაძლებელი, ვინც სრულიად შეაქცია ზურგი მიჯაჭვულობას, სიძულვილსა და არასწორ ხედვას სამყაროზე<ref>[https://www.britannica.com/topic/arhat არჰატი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა]</ref>. === მაჰაიანა === [[მაჰაიანა|მაჰაიანას]] სხვაგვარად ბუდიზმის ჩრდილოეთ სკოლასაც უწოდებენ (გავრცელებულია [[ტიბეტი|ტიბეტში]], [[მონღოლეთი|მონღოლეთში]], [[ჩინეთი|ჩინეთში]], [[კორეა|კორეასა]] და [[იაპონია|იაპონიაში]]). თერავადასგან განსხვავებით მაჰაიანა სულის ხსნის/განთავისუფლების უნივერსალურ ხასიათზე მიუთითებს. ბუდას მდგომარეობის მიღწევა ყველა ადამიანს შეუძლია, რამდენადაც თითოეულ ადამიანში დაბადებიდანვე ჩადებულია ბუდას პოტენცია. მაჰაიანასთვის სულიერი ხსნა მიიღწევა არა მხოლოდ განდეგილობაში, არამედ ერში ცხოვრების პირობებშიც. მაჰიანაში აგრეთვე აქცენტი კეთდება სამქადაგებლო საქმიანობაზე, საზოგადოებრივ და სახელმწიფოებრივ ცხოვრებაში აქტიურად ჩართვაზე. მაჰაიანას სწავლება უფრო მეტად ადამიანის ინტუიციისკენ არის მიმართული, ვიდრე გონებისკენ. ეს მიმდინარეობა ბუდისტური სწავლების იმგვარი განმარტებისკენ მიისწრაფვის, რომ შესაძლებელი იყოს განსხვავებული ინტელექტუალური ყაიდისა და სულიერი განვითარების სხვადასხვა დონეზე მყოფი ადამიანის მოზიდვა. მაჰაიანას მიმდევრები მიიჩნევენ, რომ ბუდები ერთგვარი კოსმიური ცნობიერების მატერიალიზაციის (განსხეულების) შედეგად იბადებიან. ისინი მისტიური ბუდები არიან, რომლებიც მარადიულად არსებობენ დროისა და სივრცის მიუხედავად. ეს მსოფლიო ბუდა ყოველივეს განჭოლავს და ყოველ ადამიანში არსებობს, რომლებსაც ასევე შეუძლიათ ამ კოსმიური ცნობიერების საკუთარ თავში გამოვლენა და გასხივოსნების მიღწევა. მაჰაიანაში ბუდების რიცხვი ძალიან ბევრია. ბუდიზმის ამ მიმდინარეობის ზოგიერთ მონასტერში 1000-მდე ბუდის გამოსახულებაა. === ვაჯრაიანა === [[ვაჯრაიანა|ვაჯრაიანას]] მიმდინარეობის სწავლების თანახმად, ბუდას მდგომარეობის მიღწევა რეინკარნაციათა ხანგრძლივი ჯაჭვის გარეშეც შესაძლებელია. ვაჯრაიანას სწავლებით, ეს მიღწევადია მაგიისა და იოგის ვარჯიშების საშუალებით გურუს ხელმძღვანელობით. გარდა მედიტაციისა, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ასევე იდამის ჭვრეტას, მანტრების კითხვას და სხვა მაგიური წესების აღსრულებას (მათ შორის ეროტიკული ხასიათისაც). ვაჯრაიანასთვის დამახასიათებელია მისტიკური სწავლება, რომელიც ადამიანსა და სამყაროს ერთმანეთთან აიგივებს. ყველა გარეგნული პროცესი და მოვლენა დაკავშირებულია ადამიანის სხეულთან და მის ფსიქიკასთან. ამიტომ როდესაც ადამიანი საკუთარ თავს ცვლის, ის ამით სამყაროსაც ცვლის. == ბუდისტური ტექსტები == [[ფაილი:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|thumb|ბუდას ქანდაკება, [[ტოკიოს ეროვნული მუზეუმი]]დან, თარიღდება I-II საუკუნით.]] ქრისტეს მსგავსად არც ბუდას დაუტოვებია ჩვენთვის რაიმე წერილობითი წყარო, თუმცა ძნელია იმის დაშვება, რომ იგი უწიგნური ყოფილიყო. იგი ასწავლიდა ზეპირი სიტყვით და ამგვარადვე გადაიცემოდა მისი სიტყვა ხალხშიც. მაგრამ ბუდას გარდაცვალების შემდეგ მისი მოწაფეების წინაშე მოძღვრების დადგენის საჭიროება გაჩნდა. სწორედ ამ მიზნით იქნა მოწვეული პირველი ბუდისტური კრება. ძვ.წ. დაახლოებით 480 წელს გამოქვაბულში ქალაქ [[რაჯაგრიჰა]]ს მახლობლად შეიკრიბნენ ბუდას უშუალო მოწაფეები. ითვლება, რომ ამ კრებაზე, რომელსაც [[კაშიაპა]] ხელმძღვანელობდა, [[ანანდა]]ს, ბუდას უსაყვარლესი მოწაფის, დახმარებით დადგინდა [[სუტა-პიტაკა|სუტა-პიტაკასა]] და [[აბჰიდჰამა-პიტაკა]]ს ტექსტები. მაგრამ მოძღვრება კვლავ ზეპირი გადმოცემით ვრცელდებოდა და საბოლოოდ ბუდისტური კანონი მხოლოდ IV [[ბუდისტური კრებები|ბუდისტურ კრებაზე]] ჩაიწერა, კუნძულ [[შრი-ლანკა|შრი-ლანკაზე]]. კრების ჩატარების ზუსტი თარიღი უცნობია. პირველი ბუდისტური ტრადიცია მას ძვ.წ. [[29]] წელს მიაკუთვნებს, ხოლო მეორე დიდი ბუდისტური მიმართულება, [[მაჰაიანა]] — [[I საუკუნე|I საუკუნეს]]. უცნობია იყო თუ არა იქამდე ბუდისტური კანონი სრულად ან ნაწილობრივ დაფიქსირებული წერილობითი სახით, ერთადერთი უძველესი წყარო, რომელიც გაგვაჩნია არის შრი-ლანკაზე ჩაწერილი ტექსტი. მას [[ტრიპიტაკა]] ეწოდება. [[თერავადა|თერავადას]] ბერებმა ის [[პალმა|პალმის]] ფოთლებზე ჩაწერეს. ტექსტი [[პალი]]ზე (ძველ ინდურ სალაპარაკო ენაზე) დაიწერა, ამიტომ მას ხშირად პალის კანონის სახელითაც მოიხსენიებენ. სიტყვასიტყვით ტიპიტაკა ნიშნავს სამ კალათს და შეესაბამება ტექსტის დაყოფას სამ ძირითად ნაწილად: * [[ვინაია-პიტაკა]], რომელშიც შესულია მითითებები ბერებისა და მონაზვნებისთვის, მონასტრული ცხოვრების მომაწესრიგებელი ნორმები და სხვა. * [[სუტა-პიტაკა]] გადმოგვცემს ბუდისტურ მოძღვრებას საერთოდ, ხოლო * [[აბჰიდჰამა-პიტაკა]] ამ მოძღვრების ფილოსოფიურ დამუშავებას წარმოადგენს. სუტა-პიტაკაში დამატების სახით ასევე შესულია ორი კრებული: [[დჰამაპადა]] — აფორიზმებისა და ბრძნული გამონათქვამების შემცველი ტექსტი და [[ჯატაკა]] - მონათხრობები ბუდას წარსული დაბადებების შესახებ. ითვლება, რომ გასხივოსნებასთან ერთად ბუდამ მიიღო ჭეშმარიტი ცოდნა და შეიცნო სამყარო წარსულსა, აწმყოსა და მომავალში. შესაბამისად, მან შეიძინა ცოდნა თავისი წარსული და სხვათა წარსული თუ მომავალი დაბადებების შესახებ. მოწაფეებთან საუბრის დროს იგი ხშირად ყვებოდა სხვადასხვა ისტორიებს წარსული დაბადებებიდან და მათ მაგალითზე ხსნიდა ეთიკურ ნორმებს ან რაიმე სხვა საკითხებს. ორივე ეს კრებული, დჰამაპადა და ჯატაკა, ბუდისტური ლიტერატურის ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ წიგნებს წარმოადგენენ. ხოლო სუტა-პიტაკას ძირითად ნაწილში გადმოცემულია ბუდისტური მოძღვრების ბირთვი: ოთხი კეთილშობილი ჭეშმარიტება და რვასაფეხურიანი გზა. === ტრიპიტაკა === [[ფაილი:Tripitaka Koreana.jpg|მინი|[[XI საუკუნე|XI საუკუნის]] კორეული ტრიპიტაკა.]] [[ტრიპიტაკა]] ბუდისტური სწავლების ძირითადი დებულებები გადმოცემულია ე. წ. კანონიკურ ლიტერატურაში. მათში დაფიქსირებულია თავად ბუდას ქადაგებები და გამოცხადებები, რომელიც შემდგომში მისი მოწაფეების მიერ ჩაიწერა. მასშივეა განთავსებული ბუდისტური დოგმების, წესჩვეულებებისა და მორალური პრინციპების ახსნა-განმარტებები. ეს ლიტერატურა ცნობილია სახელწოდებით „ტრიპიტაკა“, რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „სამმაგ კალათას“, უფრო ხშირად კი ითარგმნება როგორც „კანონთა სამი კალათა“. გადმოცემის მიხედვით, ბუდას გარდაცვალების შემდეგ, მისი მიმდევარი ბერები ერთად შეიკრიბნენ და ბუდას უახლოესი მოწაფეების მოწმობები მოისმინეს იმასთან დაკავშირებით თუ როგორი იყო ბუდას სწავლების ძირითადი პრინციპები. ერთმა ბუდას მიერ გამოთქმული ის პრინციპები გადმოსცა, რომლებიც ბერთა ცხოვრების წესგანგებას ეხება. მეორემ საკუთრივ რელიგიური მოძღვრება, რომელიც ბუდას მიერ საუბრებისა და იგავების ფორმით იყო გადმოცემული. მესამემ კი მასწავლებლის ფილოსოფიური ხასიათის მსჯელობები გაიხსენა. სწორედ ამ მიზეზით დაიყო მისი სწავლება სამ ნაწილად: # „კალათა წესდებისა“, რომელშიც ჩაწერილია დისციპლინარული წესები ბერებისთვის. # „კალათა სწავლა-მოძღვრებისა“, რომელშიც ჩაწერილია ბუდას ქადაგებები და გამონათქვამები. # „კალათა კომენტარებისა“, რომელიც შეიცავს ახსნა-განმარტებებს ბუდისტური ფილოსოფიური დებულებებისა და ზოგადად დოქტრინისა. ტრიპიტაკაში შემავალი სწავლება საუკუნეების განმავლობაში განიცდიდა ფორმირებას, სანამ იგი საბოლოო სახით ჩამოყალიბდებოდა. იგი თავდაპირველად ზეპირი გზით გადაეცემოდა თაობიდან თაობას. ეს სწავლება პირველად ჩაწერილ იქნა პალის ენაზე [[ძვ. წ. I საუკუნე|ძვ. წ. I საუკუნეში]] ცეილონის კუნძულზე ([[შრი-ლანკა]]). მოგვიანებით კი სხვადასხვა ბუდისტურმა სკოლამ და მიმდინარეობამ ტრიპიტაკის ბევრი ადგილი შეცვალა და გადააკეთა. ამიტომ [[1871]] წელს მანდალაში ([[მიანმარი|ბირმა]]) მოიწვიეს საერთო ბუდისტური კრება, სადაც 2,400-მა ბუდისტმა ბერმა სხვადასხვა ხელნაწერისა და თარგმანის შეჯერებით ერთიანი, უნიფიცირებული ტრიპიტაკის ტექსტი ჩამოაყალიბა. ეს ტექსტი ამოკვეთეს 729 მარმარილოს ფილაზე, რომელთაგან თითოეული მოათავსეს ცალკეულ მინიატურულ ტაძარში. ამრიგად შეიქმნა პატარა ქალაქ-ბიბლიოთეკა სახელწოდებით კუტოდო. მას შემდეგ ეს ქალაქი ბუდისტების სათაყვანებელი ადგილია. === სუტრების კალათა === გარდა ტრიპიტაკისა, არსებობს სხვა ბუდისტური ტექსტებიც. მათი კრებითი სახელია „სუტრების კალათა“, რომელიც ხუთ ნაწილად იყოფა. თითოეულ ამ ნაწილში სხვადასხვა ზომის ტექსტები შედის და ისინი აუცილებლად შემდეგი სიტყვებით იწყება: „ასე მოვისმინე მე...“. ამ ფრაზას მიაწერენ ანანდას, ბუდას საყვარელ მოწაფეს, რომელმაც ბუდას ნირვანაში გადასვლის შემდგომ მოძღვრის ქადაგებები პირველად ჩატარებულ ბუდისტურ კრებაზე გაიხსენა. ზოგიერთმა სუტრამ დიდი პოპულარობა მოიხვეჭა და შესაბამისად მათზე მრავალი განმარტება დაიწერა. ასეთია, მაგალითად, „<nowiki/>[[ალმასის სუტრა]]<nowiki/>“, რომელმაც სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ბუდისტებზე დიდი გავლენა მოახდინა. ეს სუტრა მოწმობს, რომ ამ სამყაროში ყველაფერი არის მაია, ანუ ილუზორულია და არარეალური. ამის გაცნობიერებით კი შესაძლებელია „სიცარიელის, განდგომილებისა და სიმშვიდის“ შენარჩუნება. ჩინეთსა და იაპონიაში პოპულარულია „უზენაესი კანონის ლოტოსის სუტრა“. მასში საუბარია ბუდას ტრანსცენდენტურობის (მიღმურობის) შესახებ, რადგან იგი წარმოდგენილია არა როგორც ისტორიული პიროვნება, არამედ მთლიანად სამყაროს არსად. ამ სუტრას ბუდიზმის ამ ქვეყნებში გავრცელებული მიმდინარების მაჰაიანას სახელმძღვანელოსაც უწოდებენ. ამ სუტრაში ასევე წინა პლანზეა წამოწეული რწმენა საყოველთაო (ყველა ადამიანის) გადარჩენის შესაძლებლობის შესახებ. იაპონური ბუდიზმისთვის ასევე დიდი მნიშვნელობა აქვს „ოქროსფერი სინათლის სუტრას“. მასში აღნიშნულია, რომ ბუდა ყველაში და ყველაფერში (მათ შორის ნივთებშიც) იმყოფება და რომ იგი თანაუგრძნობს ყველა ცოცხალ არსებას. == ბუდიზმი და საქართველო == ძველ [[საქართველო|საქართველოში]] ბუდისტთა თემის არსებობა არ დასტურდება და არც ქართული კულტურის ბუდისტურ სამყაროსთან ცოცხალი კონტაქტებია სავარაუდებელი. ამასთანავე, ფაქტია, რომ ქართული საზოგადოების ელიტარულ ნაწილს ადრეულ შუა საკუნეებში ამა თუ იმ გზით და ამა თუ იმ ფორმით ბუდას ცხოვრებასა და სამქადაგებლო პრაქტიკაზე წარმოდგენა ჰქონდა. ამის თქმის უფლებას გვაძლევს ძველი ქართული ორიგინალური და ნათარგმნი ლიტერატურა, მათ შორის, [[იაკობ ცურტაველი|იაკობ ხუცესის]] „<nowiki/>[[შუშანიკის წამება]]<nowiki/>“ ([[476]]-[[483]]). არსებობს თვალსაზრისი, რომ იქ ნახსენები ეთნონიმი ჰონები („მე ბრძოლად წარვალ ჰონთა ზედა“) ინდოეთის მკვიდრ ხალხს „<nowiki/>[[ეფთალიტები|თეთრ ჰუნებს]]<nowiki/>“ გულისხმობს. [[V საუკუნე|V საუკუნის]] II ნახევარში ინდოეთამდე მეფე [[ვახტანგ I გორგასალი|ვახტანგ გორგასალმაც]] ჩააღწია და, სავარაუდოა, რომ მან ბუდას და ბუდისტების შესახებაც მიიღო ინფორმაცია. ბუდიზმთან გარკვეულ კავშირს ხედავენ იმ ასკეტურ და მისტიკურ მიმართულებაში, რომელსაც გიმნოსოფისტობა, ანუ შიშველმართალობა ეწოდება და, რაც ქართულ სასულიერო მწერლობაშიც ცნობილია. ქართული კულტურის ბუდიზმთან კონტაქტის მაგალითია შუა საუკუნეების ქრისტიანულ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული წიგნის - „<nowiki/>[[ვარლაამი და იოასაფი|ვარლაამისა და იოასაფის]]<nowiki/>“ ისტორია. ესაა ბუდას ცხოვრების ქრისტიანიზებული ვერსია, რომელშიც მოთხრობილია ინდოეთის გაქრისტიანების ამბავი. მეცნიერებაში დღემდე აზრთა სხვადასხვაობაა, თუ სად და რომელ ენაზე შეიქმნა ეს თხზულება. მკვლევარები დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ მის ქართულ ვარიანტს, რომელსაც „<nowiki/>[[სიბრძნე ბალავარისი]]<nowiki/>“ ან „ბალავარიანი“ ეწოდება. ეს ძეგლი (რედაქცია) საქართველოში არაბობის დროს, VII-X საუკუნეებში, ჩამოყალიბდა და, როგორც [[გიორგი მთაწმიდელი|გიორგი მთაწმინდელი]] გვაუწყებს, X-XI საუკუნეებში [[ექვთიმე მთაწმიდელი|ექვთიმე ათონელმა]] ბერძნულ ენაზე თარგმნა, ბერძნულიდან კი ლათინურად ითარგმნა და მთელ კულტურულ მსოფლიოში გავრცელდა. ქართველები ინდუიზმითა და ბუდიზმით დაინტერესებული იყვნენ აღორძინების ხანაშიც და მომდევნო საუკუნეებშიც. ამას ადასტურებს [[XVIII საუკუნე|XVII]]-[[XVIII საუკუნე|XVIII]] საუკუნეების ანონიმი საზღაპრო მოთხრობა „დაფნის ქალაქის ამბავი“ და ის ლიტერატურული წყაროები, რაც [[სულხან-საბა ორბელიანი|სულხან საბა-ორბელიანის]] იგავ-არაკთა კრებულსა და აღნიშნული ეპოქის სხვა სამოძღვრო-დიდაქტიკურ ნაწარმოებებს უდევს საფუძვლად. ბუდისტურ ლიტერატურაზე, ცხოვრების წესსა და ფილოსოფიაზე ბევრს წერდნენ და მის მიმართ სიმპათიებსაც გამოხატავდნენ [[XIX საუკუნე|XIX]]-[[XX საუკუნე|XX]] საუკუნეების ცნობილი ქართველი მოაზროვნეები და პუბლიცისტები: [[არჩილ ჯორჯაძე]], [[ივანე გომართელი]] და [[ივანე როსტომაშვილი]]. დღეს საქართველოში, [[თბილისი|თბილისში]], ბუდისტების მცირე ჯგუფი არსებობს. == ლიტერატურა == *{{წიგნი | ავტორი=ონიკაშვილი დ.; ჯაში მ.| სათაური=მსოფლიო რელიგიები| გამომცემლობა=მშვიდობის, დემოკრატიის და განვითარების კავკასიური ინსტიტუტი |ადგილი=თბილისი|წელი=2011| origyear=|ბმული=| isbn=| edition=|გვერდები=247-285}} *{{წიგნი | ავტორი= პაპუაშვილი ნ.| series=ბუდიზმი| სათაური=„რელიგიები საქართველოში“| გამომცემლობა=[[საქართველოს სახალხო დამცველი|სახალხო დამცველის ბიბლიოთეკა]] |ადგილი=თბილისი|წელი=2008| origyear=|ბმული=| isbn=978-9941-0-0902-0| edition=|გვერდები=391-399}} * {{Citation | last =Hayes | first =Richard P. | year =2013 |chapter =The Internet as Window onto American Buddhism | editor-last1 =Queen | editor-first =Christopher | editor-last2 =Williams | editor-first2 =Duncan Ryuken | title =American Buddhism: Methods and Findings in Recent Scholarship | publisher =Routledge}} * {{citation|last=Henderson|first=Carol E.|title=Culture and Customs of India|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2002}} * {{citation|last=Hill|first=John E.|title=Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE|publisher=Charleston, South Carolina: BookSurge|year=2009|isbn=978-1-4392-2134-1}} * {{Citation | last =Lamb | first =Christopher | year =2001 | chapter =Cosmology, myth and symbolism | editor-last =Harvey | editor-first =Peter | title =Buddhism | publisher =Bloomsbury Publishing}} * {{Citation | last =Matthews | first =Bruce | year =1986 |chapter=Post-Classical Developments In The Concepts of Karma and Rebirth in Theravada Buddhism |editor=Ronald W. Neufeldt |title=Karma and rebirth: Post-classical developments | publisher =SUNY}} * {{Citation | last =McFarlane| first =Stewart |chapter=Making Moral Decisions | year =2001 |editor= Peter Harvey |title=Buddhism| publisher =Continuum |isbn=978-0-8264-5350-1 }} * {{Citation | last =Mitchell| first = Donald W. | year =2002| title =Buddhism: introducing the Buddhist experience| publisher =Oxford University Press|isbn=978-0-19-513951-8}} * {{Citation | last =Nattier|first= Jan | title =A Few Good Men: The Bodhisattva Path according to The Inquiry of Ugra (Ugrapariprccha)|publisher=University of Hawai'i Press|year=2003|isbn=978-0-8248-2607-9}} == რესურსები ინტერნეტში == * [https://tricycle.org/beginners/ რა არის ბუდიზმი? (ინგლისურად)] * [https://suttacentral.net/?lang=en ადრეული ბუდისტური ტექსტები (ინგლისურად)] * [http://www.buddhanet.net/ ბუდისტური განათლების და ინფორმაციის ქსელი (ინგლისურად)] * [https://www.dhammatalks.org/ ბუდისტური ბიბლიოთეკა (ინგლისურად)] * [https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%96%E1%83%9B%E1%83%98 ბუდიზმი — ბიბლიოვიკი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ბუდიზმი|*]] 0doyoi053gdmj7n0fp76s96n2jo2p7k 0 21434 5411768 5383904 2026-06-12T10:25:52Z ~2026-34700-18 184138 /* */ 5411768 wikitext text/x-wiki {{მმ*|იოსელიანი}} {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = ჯაბა იოსელიანი | სურათი = jaba ioseliani.jpg | სურათის ზომა = 230px | წარწერა სურათის ქვეშ = | ხელმოწერა = | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი|1926|7|10|df=y}} | დაბადების ადგილი = [[ხაშური]], [[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]], [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირი]] | გარდაცვალების თარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი|2003|3|4|df=y}}&nbsp;&nbsp;(76&nbsp;წ.) | გარდაცვალების ადგილი = [[თბილისი]], [[საქართველო]] | მოქალაქეობა = [[ფაილი:Flag of Georgia (1990-2004).svg|25პქ]]&nbsp;[[საქართველო]] | ეროვნება = [[ფაილი:Flag of Georgia.svg|25პქ]]&nbsp;[[ქართველები|ქართველი]] | საარჩევნო ოლქი = | მამა = კონსტანტინე იოსელიანი | დედა = | მეუღლე = | შვილები = | განათლება = [[შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტი|თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტი]] | პროფესია = თეატრმცოდნე | საქმიანობა = [[მწერალი]],&nbsp;[[პოლიტიკა|პოლიტიკოსი]], სამხედრო მეთაური | რელიგია = | ჯილდოები =[[ფაილი:GEO Vakhtang Gorgasal Order 1rank BAR.svg|60px|link=ვახტანგ გორგასლის ორდენი|ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენი]]&nbsp;{{ღირსების ორდენი}} | პარტია = | საიტი = | შენიშვნა = | რიგი = [[ფაილი:Flag of Georgia (1990-2004).svg|left|25პქ]][[ფაილი:Coat of arms of the Democratic Republic of Georgia.svg|right|23პქ]][[საქართველო]]ს სამხედრო საბჭოს წევრი | თანამდებობა დაიკავა = [[6 იანვარი]] [[1992]] | თანამდებობა დატოვა = [[10 მარტი]] [[1992]] | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი = [[ზვიად გამსახურდია]]<br /><small>(როგორც საქართველოს რესპუბლიკის პრეზიდენტი)</small> | მემკვიდრე = [[ედუარდ შევარდნაძე]]<br /><small>(როგორც საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარე)</small> }} [[ფაილი:იოსელიანი და კიტოვანი.jpg|thumb|მარჯვნივ|255პქ|ჯაბა იოსელიანი და [[თენგიზ კიტოვანი]]]] '''ჯაბა იოსელიანი''' (დ. [[10 ივლისი]], [[1926]], [[ხაშური]] — გ. [[4 მარტი]], [[2003]], [[თბილისი]]) — XX საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოს და 90-იანი წლების პირველი ნახევრის ქართველი პოლიტიკოსი,„[[საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭო]]ს“ წევრი 1992 წლის 6 იანვარიდან ამავე წლის 10 მარტამდე, სამხედრო მეთაური და შეიარაღებული ფორმირება „[[მხედრიონი|მხედრიონის]]“ დამაარსებელი და ლიდერი. ==ბიოგრაფია== დაიბადა [[ხაშური|ხაშურში]]. სწავლობდა [[ლენინგრადის უნივერსიტეტი|ლენინგრადის უნივერსიტეტში]] აღმოსავლემცოდნეობის ფაკულტეტზე, რომელიც არ დაუმთავრებია. პირველად დააპატიმრეს 1942 წელს. 1948 წელს ლენინგრადში ბანკის ძარცვაში მონაწილეობის გამო 25 წელი მიესაჯა. 17 წელი ციხეში გაატარა.<ref>{{cite news | title=ჯაბა კონსტანტინოვიჩ იოსელიანი |publisher=მონაცემთა ბაზა "ლაბირინთი"| url=http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=40706| | language = ენა: [[რუსული ენა|რუსული]]}}</ref> 1965 წელს ჯაბა იოსელიანი ისევ ციხეში მოხვდა, ამჯერად მკვლელობისთვის. ის წამყვანი ფიგურა გახდა რუსეთის კრიმინალურ სამყაროში, როგორც [[კანონიერი ქურდი]]. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ თეატრალური ხელოვნების ინსტიტუტში ჩააბარა, რომლის დამთავრების შემდეგ ამავე ინსტიტუტის კათედრაზე დაიწყო მუშაობა. დაწერილი აქვს რამდენიმე სცენარი თეატრალური სპექტაკლისთვის. მიიღო [[პროფესორი]]ს წოდება თეატრალური ხელოვნების სფეროში საქმიანობისთვის. 1989 წლის აგვისტოში დააარსა შეიარაღებული არაფორმალური დაჯგუფება [[მხედრიონი]]. დაჯგუფების გაცხადებული მიზანი იყო [[აფხაზეთი]]სა და [[სამხრეთ ოსეთი]]ს რეგიონების დაცვა სეპარატისტული ელემენტებისგან. 1991 წლის თებერვალში მისი ორგანიზაცია პრეზიდენტმა [[ზვიად გამსახურდია]]მ უკანონოდ გამოაცხადა, ხოლო თავად იოსელიანი მხედრიონის წევრებთან ერთად დააპატიმრეს.<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=370013 მეცნიერი, ქურდი და ზოგადი]. გაზეთი: კომერსანტი. ავტორი: ვლადიმირ ნოვიკოვი. გამოცემა: № 9 (512). თარიღი: 10 მარტი 2003</ref> 1991 წლის 27 დეკემბერს იოსელიანი ციხიდან გაიქცა და მონაწილეობა მიიღო [[საქართველოს სამოქალაქო ომი|გამსახურდიას ჩამოგდებაში]]. იოსელიანი გახდა 1992 წლის იანვარ-მარტში [[საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭო]]ს ერთ-ერთი ლიდერი,<ref>{{cite news | title=ჯაბა იოსელიანის ცხოვრება| author=ავტორები: ივან დროზდოვი, ვლადიმირ მირაშნიჩენკო |publisher=გამომცემელი: ჟურნალი კომერსანტი| url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?fromsearch=2b3282e2-ce05-405f-ad61-f670f79ed903&docsid=5668| date=თარიღი: 13 ივლისი 1992| language=ენა: [[რუსული ენა|რუსული]]}}</ref><ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=370014 მე სხვა გზა არ მქონდა - ან ციხეში ან კომკავშირში (ინტერვიუ)]. გაზეთი: კომერსანტი. გამოცემა:№ 9 (512). თარიღი: 10 მარტი 2003</ref> ხოლო მოგვიანებით [[საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭო]]ს ერთ-ერთი წევრი. იგი გავლენიანი ფიგურა ხდება პრეზიდენტ [[ედუარდ შევარდნაძე|ედუარდ შევარდნაძის]] პერიოდშიც, რომელიც იძულებული იყო მხედრიონის შეიარაღებულ დაჯგუფებას დაყრდნობოდა სახელმწიფო თავდაცვის ძალების უსუსურობის გამო. იოსელიანის უპირატესობა ქვეყნის მმართველობაში იმითაც გამოიხატებოდა, რომ მისი ოფისი [[საქართველოს პარლამენტი|პარლამენტის შენობაში]] ზუსტად შევარდნაძის ოფისის თავზე იყო და ის მუდამ გარშემორტყმული იყო შეიარაღებული მცველებით. [[1992]]-[[1995]] წლებში იყო [[საქართველოს პარლამენტის მესამე მოწვევის დეპუტატები|საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი]] (თბილისი, ნაძალადევის მაჟორიტარი). იოსელიანი მონაწილეობდა და მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა [[აფხაზეთის შეიარაღებული კონფლიქტი (1992-93)|აფხაზეთის ომში]], რომელიც საქართველოს დამარცხებით დამთავრდა 1993 წლის აგვისტო-სექტემბერში. 1995 წლის აგვისტოში შევარდნაძეზე მოწყობილი ტერაქტის გამო იოსელიანი დააპატიმრეს, მხედრიონი კი დაშალეს და აკრძალეს. დაკრძალულია [[თბილისი|თბილისში]], [[დიდუბის პანთეონი|დიდუბის საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში]]. == ლიტერატურული საქმიანობა == ჯაბა იოსელიანი ავტორია სამი მონოგრაფიის, 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, ოთხი რომანის და ექვსი სპექტაკლის, რომლებიც [[საქართველო]]ს სხვადასხვა თეატრებში დაიდგა. საქართველოს [[შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტი]]ს პროფესორი. გამოიცა [[რუსული ენა|რუსულ ენაზე]] ნათარგმნი მისი ორი წიგნი „ლიმონათის ქვეყანა“ და „სამი განზომილება“. საკუთარ წიგნში „ლიმონათის ქვეყანა“ იგი მოგვითხრობს საკუთარ ცხოვრებაზე, 2002 წელს ასევე დაესწრო წიგნის პრეზენტაციას [[მოსკოვი|მოსკოვში]].<ref>[http://euro.svoboda.org/programs/rtl/2002/RTL.012302.asp კავკასიური ქრონიკები]. გამოაქვეყნა: [[რადიო თავისუფლება]]. თარიღი: 2 იანვარი 2002</ref> ლევ ანინსკის ჟურნალში „ხალხთა მეგობრობა“ („Дружба народов“) აღწერა რომანი „ლიმონათის ქვეყანა“ საკუთარ ესეში.<ref>ლევ ანინსკი. [http://magazines.russ.ru/druzhba/2001/12/limon.html ლიმონების ჯოჯოხეთი] ჟურნალი: ხალხთა მეგობრობა. გამოცემა:№ 12. თარიღი: 2001</ref> [[რუსეთი]]ს ელჩმა [[საქართველო]]ში [[ვიაჩესლავ კოვალენკო]]მ რომანის გამოსვლის შემდეგ განაცხადა: როგორც ჩანს, ის იყო საინტერესო ადამიანი, კაცი დიდი ვნებებით, წინააღმდეგობებით და საუცხოო პიროვნებით.<ref>[https://web.archive.org/web/20070510184224/http://www.georgia.mid.ru/interv/34.html ვფიქრობ, თბილისში, საქართველოში, ბევრ შთაბეჭდილებას მივიღებ - კოვალენკო]. გამოაქყვეყნა: [[რუსეთი]]ს საელჩო [[საქართველო]]ში. თარიღი: 10 მარტი 2007</ref> == მოღვაწეობა == * მაშველთა კორპუსის საპატიო თავმჯდომარე (1989-1995) * საგანგებო მდგომარეობის დროებითი კომიტეტის თავმჯდომარე (1993-1994) * საქართველოს პარლამენტის წევრი (1992-1995) * საქართველოს სამხედრო საბჭოს წევრი (1992-1992) == ნაწარმოებები == * ლიმონათის ქვეყანა - თბილისი, აზრი, 2001. - 496გვ. 2000 ეგზემპლარი. - ISBN: 99928-70-47-8. * სამი განზომილება - თბილისი, აზრი, 1999. - 511გვ. 2000 ეგზემპლარი. - ISBN: 99928-70-12-5 ==ლიტერატურა== *{{წიგნი|ავტორი=[[სტივენ ჯონსი|ჯონსი ს.]]|სათაური=„საქართველო: პოლიტიკური ისტორია დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ“|გამომცემლობა=სოციალური მეცნიერებების ცენტრი|ორიგინალი=Georgia: A Political History of Independence|ადგილი=თბილისი|წელი=2013 [2012]|isbn=978-9941-0-5972-8|ბმული=http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/79960|გვერდები=}} == რესურსები ინტერნეტში == {{nplg ბიოგრაფია|00000088}} *[http://www.parliament.ge/ge/parlamentarebi/wina-mowvevis-parlamentebi/saqartvelos-parlamenti-1992-1995-ww/jaba-ioseliani-45164.page ჯაბა იოსელიანი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი] * [http://www.useug.com/cnobk/llcnobili/4905.html მოკლე ბიოგრაფია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140126052230/http://www.useug.com/cnobk/llcnobili/4905.html |date=2014-01-26 }} * [http://criminalnaya.ru/publ/73-1-0-1277 კანონიერი ქურდები და ჯაბა იოსელიანი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825223250/http://www.criminalnaya.ru/publ/73-1-0-1277 |date=2010-08-25 }} * [http://www.kommersant.ru/doc/369449 საქართველო კონცეფციების გარეშე დარჩა] * [http://www.novopol.ru/-zabyityie-uroki-djabyi-ioseliani-text6645.html ჯაბა იოსელიანი დავიწყებული გაკვეთილები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825133547/http://novopol.ru/-zabyityie-uroki-djabyi-ioseliani-text6645.html |date=2013-08-25 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრები}} {{იდენტიფიკატორები}} {{DEFAULTSORT:იოსელიანი, ჯაბა}} [[კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები]] [[კატეგორია:ხაშურში დაბადებულები]] [[კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1926]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 4 მარტი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2003]] [[კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები]] [[კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები]] [[კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:იოსელიანები|ჯაბა]] [[კატეგორია:კრიმინალები]] [[კატეგორია:ქართველი მწერლები]] [[კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით]] 82zkylpt2zhwsjpvwtiasv8bvapfom0 0 23085 5411185 5276871 2026-06-11T13:30:50Z MIKHEIL 18439 5411185 wikitext text/x-wiki {{წაშლის კანდიდატი/ძირი|მიზეზი=ამ სახით წასაშლელია|11|06|2026|}} {{მმ*|კუპრაშვილი}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ჰენრი კუპრაშვილი | მშობსახელი = | პორტრეტი = Henry_kuprashvili_60_1grey.JPG |ფოტოს სიგანე = | წარწერა = ჰენრი კუპრაშვილი, 2006 | დაბ თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1946|9|13}} | დაბ ადგილი = [[ხაშური]], [[საქართველოს სსრ]] | გარდ თარიღი = | საქმიანობა = სპორტსმენი, მეცნიერი, პროფესორი | გარდ ადგილი = | ჯილდოები = [[ფაილი:GEO_Vakhtang_Gorgasal_Order_2rank_BAR.svg|50px|link=ვახტანგ გორგასლის ორდენი|ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენი]] მედლები: ბაირონის (ოქრო, დიდი ბრიტანეთი), [[მედალი „მხედრული მამაცობისათვის“|„მხედრული მამაცობისათვის]] (საქართველო), „სამაგალითო სამსახურისათვის“ (უკრაინა), „თავისუფლების მსოფლიო მედალი“ (ამერიკის ბიოგრაფიული ინსტიტუტი) }} '''ჰენრი კუპრაშვილი''' (დ. [[13 სექტემბერი]], [[1946]], [[ხაშური]], [[საქართველოს სსრ]]) — [[ისტორიკოსი]], [[ჟურნალისტი]], [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგი]], მოცურავე. მსოფლიო ჩემპიონი [[ბიატლი|ბიატლსა]] და [[ტრიატლი|ტრიატლში]] ([[თანამედროვე ხუთჭიდი]]).<ref>{{cite web|url=https://www.uipmworld.org/event/uipm-2018-biathletriathle-world-championships?event=biathle-men-masters-70|title=UIPM BIATHLE/TRIATHLE WORLD CHAMPIONSHIPS, Results}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ghn.ge/news/214290-henri-kuprashvili-msoflio-chempionia|title=ჰენრი კუპრაშვილი მსოფლიო ჩემპიონია}}</ref> ექვსგზის მსოფლიო ჩემპიონი ზამთრის ცურვაში. <ref>{{cite web|url=https://ghn.ge/news/292164-henri-kuprashvili-6-gzis-msoflio-chempionia-tsurvashi-qvelaze-titulovani-motsurave-damoukidebel-sakartveloshi?fbclid=IwAR0yxbf_59OpjykYnmzv_gs2-yTHEbz6e81oHO9aqwvHI4yz4jvVEPD8-WU|title=ჰენრი კუპრაშვილი 6 გზის მსოფლიო ჩემპიონია ცურვაში - ყველაზე ტიტულოვანი მოცურავე დამოუკიდებელ საქართველოში}}</ref> საქართველოს სპორტის დამსახურებული მოღვაწე.<ref>{{cite web|url=http://gza.kvirispalitra.ge/life/6959-ra-stereotipi-daamskhvria-sportis-damsakhurebulma-moghvatsem.html|title=რა სტერეოტიპი დაამსხვირა სპორტის დამსახურებულმა მოღვაწემ}}</ref> [[საქართველოს ცურვის ეროვნულ სახეობათა ფედერაცია|საქართველოს ცურვის ეროვნულ სახეობათა ფედერაციის]] პრეზიდენტი. == ბიოგრაფია == === წინაპრები === [[ფაილი:Luka Kuprashvili.jpg|thumb| [[ლუკა კუპრაშვილი]] დედასთან, მარიამ ყიფიანთან ერთად. 1912]] ჰენრი კუპრაშვილის ბაბუა, [[ლუკა კუპრაშვილი]] (1896-1924 წლებში [[ცუცხვათი|ცუცხვათელი]] მღვდლის შვილი) საბჭოთა რუსეთის ბატონობის წინააღმდეგ მიმართული [[1924 წლის აჯანყება|1924 წლის აჯანყების]] დროს ოკრიბაში აჯანყებულთა რაზმის მეთაური. აჯანყების დამარცხების მიუხედავად, იგი [[ოკრიბა|ოკრიბის]] ტყიდან არ გამოვიდა და განაგრძობდა ბრძოლას თანამებრძოლ კაპიტონ დოღონაძესთან ერთად. 29 აგვისტოს ბოლშევიკებთან შეტაკების დროს ის დაიჭრა (ესროლა ბოლშევიკმა კეზევაძემ სოფელ კურსებიდან). დევნილმა რამდენიმე კილომეტრი იარა და სოფლის წყაროსთან რისია უგრეხელიძის ხელში გარდაიცვალა (იყო 28 წლის). დარჩა 18 წლის ფეხმძიმე (ჰენრი კუპრაშვილის მომავალ მამაზე, ოთარიზე) მეუღლე, რომელიც შვილებთან ერთად მთელი ცხოვრება ბოლშევიკების მუდმივი წნეხის ქვეშ იმყოფებოდა.<ref>ყველას რაიმე აქვს სახსოვარი. გაზ. "საქართველოს რესპუბლიკა", #308, 1999 წლის 13 ნოემბერი</ref><ref>ჯიქია ლევან. 1924 წლის აჯანყება დასავლეთ საქართველოში. დისერტაცია ისტორიის დოქტორის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად. სამეცნიერო ხელმძღვანელი: ვახტანგ გურული. საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი. თბილისი, 2012. https://ru.scribd.com/document/365068628/1924-წლის-აჯანყება-დასავლეთ-საქართველოში</ref><ref>გაზეთი. „მუშა და გლეხი“, თბილისი, 1924, #38 </ref> ===განათლება=== ჰენრი კუპრაშვილმა დაამთავრა ქ. [[თბილისი]]ს [[გალაკტიონ ტაბიძე|გალაკტიონ ტაბიძის]] სახელობის 51-ე საშუალო [[სკოლა]]. ასევე, წარჩინებით დაამთავრა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს [[ისტორია|ისტორიის]] [[ფაკულტეტი]]<ref>ინფორმაცია შუა საუკუნის ისტორიის სტუდენტთა სამეცნიერო წრის წევრების შესახებ. გაზ. ”თბილისის უნივერსიტეტი”, #6, 1972 წლის 25 თებერვალი</ref> და [[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი|სპი-ს]] საზოგადოებრივ პროფესიათა ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება.<ref>გაზეთ ”ლენინელის” სპეცნომერი მომზადდა ჟურნალისტიკის განყოფილების სტუდენტ ჰენრი კუპრაშვილის ხელმძღვანელობით. სპი-ს გაზ. ”ლენინელი”, # 39, 1975 წლის 19 დეკემბერი</ref> სხვაგვარად აზროვნებისათვისა და არალეგალური ლიტერატურის გავრცელებისათვის [[სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტი]]ს მიერ გაფრთხილებული იყო პირველად, [[1967]] წელს [[წითელი არმია|საბჭოთა არმიაში]] სამსახურის პერიოდში, მეორედ, [[1975]] წელს [[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი|საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში]] მუშაობისას. გაფრთხილება მიიღო [[2004]] წლის 20 ოქტომბერსაც, ამჯერად, საქართველოს [[ეროვნული უშიშროების საბჭო]]ს აპარატის ორი პასუხისმგებელი მუშაკისგან (მდივნის მოადგილე სიხარულიძე და სამსახურის უფროსი მ. კალანდაძე) გაზ. "24 საათში" სტატიის „მეფემ არ იცის, თორემ...“ გამოქვეყნებისთვის,<ref>''ჰენრი კუპრაშვილი''. «მეფემ არ იცის, თორემ...» - გაზ. «24 საათი», #142, 2004 წლის 17 ივნისი</ref> აუკრძალეს შემდგომში მათთან შეთანხმების გარეშე სტატიების ბეჭდვა. მისთვის (მაშინ იგი [[ეროვნული უშიშროების საბჭო]]ს აპარატში ინფორმაციის ანალიზის განყოფილების უფროსად მუშაობდა) მათი ულტიმატუმი მიუღებელი იყო და იმავე გაზეთში კვლავ გამოაქვეყნა სტატია „ეროვნული უშიშროების უზრუნველყოფის მნიშვნელოვანი ასპექტი“,<ref>''ჰენრი კუპრაშვილი''. ეროვნული უშიშროების უზრუნველყოფის მნიშვნელოვანი ასპექტი. გაზ. «24 საათი», #254. 26.10.04).</ref> ამის შემდეგ იგი მკაცრად დაისაჯა. === საქმიანობა=== 1968-2006 წლებში ჰენრი კუპრაშვილი იყო [[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]]ს უფროსი [[პრეპარატორი]], [[ლაბორანტი]], უფროსი ლაბორანტი, უფროსი მასწავლებელი, [[პროფკავშირი]]ს გაერთიანებული [[კომიტეტი]]ს თავმჯდომარის მოადგილე,<ref>სპი-ს გაერთიანებული პროფკავშირული ორგანიზაციის კონფერენცია. გაზ. ”ლენინელი”, # 37, 1984 წლის 28 დეკემბერი</ref> დოცენტი, [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიისა]] და [[საერთაშორისო ურთიერთობები]]ს კათედრის [[პროფესორი]]. 1977-1979 წლებში მუშაობდა, როგორც სახალხო კონტროლის [[თბილისი]]ს საქალაქო კომიტეტის მეთოდკაბინეტის გამგე.<ref>დათვალიერება და შედეგები. გაზ. „თბილისი“, #148, 1978 წლის 29 ივნისი</ref> 1989-1992 წლებში მისი საქმიანობა [[საქართველოს სახალხო ფრონტი|საქართველოს სახალხო ფრონტში]] მუშაობას ეხებოდა - ჯერ სააღრიცხვო განყოფილების ხელმძღვანელად, შემდეგ [[საქართველოს სახალხო ფრონტი]]ს თავმჯდომარის თანაშემწედ. 1992 წლის მარტიდან 1992 წლის დეკემბრამდე იგი [[საქართველოს მინისტრთა კაბინეტი|საქართველოს მინისტრთა კაბინეტში]] [[ცხინვალი]]ს რეგიონის პრობლემათა სპეციალური სამთავრობო კომისიის პასუხისმგებელ მდივნად მუშაობდა.<ref>საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის დადგენილება #407 (06.04.92) „ცხინვალის რეგიონის პრობლემათა სპეციალური სახელმწიფო კომისიის შესახებ“. საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის დადგენილებანი 1992 წლის აპრილი, თბილისი, 1992, გვ.72-76</ref> 1992-1996 წლებში [[საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის აპარატი|საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის აპარატში]], ჯერ სახელმწიფო მრჩევლის, შემდეგ მთავარი სახელმწიფო მრჩევლის და სახელმწიფოს მეთაურის დავალებების კონტროლისა და ცენტრალურ მმართველობით ორგანოებთან ურთიერთობის სამსახურის ხელმძღვანელის პოზიცია ეკავა.<ref>საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის განკარგულება (12.07.95), თბილისი, 1995</ref> 1996-2004 წლებში ჰენრი კუპრაშვილი [[საქართველო]]ს [[ეროვნული უშიშროების საბჭო]]ს აპარატში მუშაობდა. იყო საინფორმაციო-ანალიტიკური განყოფილების უფროსი;<ref>საქართველოს პრეზიდენტის # 32 განკარგულება (01.02.96), გაზ. ”საქართველოს რესპუბლიკა”, .02.96;</ref> საინფორმაციო-ანალიტიკური სამსახურის უფროსი;<ref>საქართველოს პრეზიდენტის #განკარგულება (02.02.97)</ref> უსაფრთხოების მიმდინარე მდგომარეობის მონიტორინგის, ანალიზისა და ინფორმაციის დეპარტამენტის დირექტორი;<ref>ინფორმაცია დანიშვნის შესახებ. გაზ. ”საქართველოს რესპუბლიკა”, #11, 2003 წლის 14 იანვარი; საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულება #30 (11.01.03)</ref> საორგანიზაციო და საიდუმლოების დაცვის დეპარტამენტის სპეციალისტი; ინფორმაციის ანალიზის განყოფილების უფროსი. [[1996]]-[[2001]] წლებში იყო [[საქართველო]]ს [[სახელმწიფო]]ს წარმომადგენელი [[დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობა|დსთ]]-ს წევრი სახელმწიფოების [[ინფორმატიზაცია|ინფორმატიზაციის]] საკოორდინაციო საბჭოში. 2005 წლის თებერვლიდან 2010 წლამდე იყო სახელისუფლებო სპეციალური კავშირებისა და ინფორმაციის სააგენტოს სიტუაციური ცენტრის კოორდინაციის განყოფილების უფროსი და შიდაუსაფრთხოების სამმართველოს ინსპექტორი. 2009 წლის სექტემბრიდან დღემდე იგი [[საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი]]ს სამართლისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტის [[პროფესორი]]ა. ჰენრი კუპრაშვილი ავტორია 5 მონოგრაფიის, 7 სახელმძღვანელოსი, 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, პრესაში გამოქვეყნებული 400-ზე მეტი სტატიის, ინტერვიუსა და საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციაზე წაკითხული 50-ზე მეტი მოხსენებისა. მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 15-ზე მეტი სადოქტორო დისერტაცია. იგი არის სტუ-ს სამართლისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტზე განხორციელებული მულტი და ინტერდისციპლინური სასწავლო-სამეცნიერო თეორიულ-პრაქტიკულ ღონისძიებათა პროექტის „[[პოლიტიკა სამსჯავროზე]]“ ავტორი და ხელმძღვანელი.<ref>{{cite web|url=http://law.gtu.ge/%E1%83%9E%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A0-%E1%83%B0%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9E%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A/|title=პროფესორმა ჰენრი კუპრაშვილმა ზამთრის ცურვის მსოფლიო ჩემპიონატში ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა}}</ref> სხვადასხვა დროს მისი სამეცნიერო კვლევების სფეროები იყო: [[პოლიტოლოგია|პოლიტოლოგიის]] პრობლემები, [[ინფორმაცია|საინფორმაციო]] [[პოლიტიკა|პოლიტიკის]] თავისებურებები [[საინფორმაციო ეპოქა]]ში, საინფორმაციო-ანალიტიკური ტექნოლოგიები, [[ეროვნული უშიშროება]], [[საერთაშორისო ურთიერთობები]], [[საგარეო პოლიტიკა]], [[ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა]], ევროპის პოლიტიკური სისტემა, ევროპის პოლიტიკური მიმდნარეობები და სხვა. == მიღწევები == [[File:Henri Kuprashvili wins 6 gold, 1 silver at Winter Swimming World Championships 2023.png|thumb|მსოფლიო ჩემპიონატი (სლოვენია, ბლედი, 2023). 1. ჰენრი კუპრაშვილი (საქართველო); 2. ვოიცეხ გრაბოვსკი (პოლონეთი); 3. მატი იულკონენი (ფინეთი)]] [[ფაილი:Henry Dasrdanelles1.jpg|მინი|მარჯვნივ|დარდანელის სრუტის გადაცურვისას]] [[ფაილი:Henri kuprashvili - World Championships 2014.JPG|thumb|ზამთრის ცურვის მსოფლიო ჩემპიონატი. ჰენრი კუპრაშვილი - 22.03.2014, როვანიემი, ფინეთი]] [[File:Henri Kuprashvili World Champion in Biathle (2018, Hurghada, Egypt).png||thumb|მსოფლიო ჩემპიონატი. 1. ჰენრი კუპრაშვილი (საქართველო), დრო: 05:45.50; 2. ბობ გარდენი (სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა), დრო: 06:22.30; 3. პეტერ კოლეტი (დიდი ბრიტანეთი) დრო: 06:43.90]] === დამსახურებანი === მასობრივი ინფორმაციის საშუალებათა აზრით, „ჰენრი კუპრაშვილმა გააცოცხლა [[ქართული ცურვა]], ანუ ცურვის ქართული სტილი და საფუძველი ჩაუყარა უნიკალური, კოლხურ–იბერიული მეთოდით ცურვის სწავლებასა და განვითარებას“.<ref>''ედუარდ შევარდნაძე''. ბატონ ჰენრი კუპრაშვილს. გაზ. “საქართველოს რესპუბლიკა”. #213, 04.09.02;</ref> აღინიშნებოდა, რომ მან ასევე „სათავე დაუდო მსოფლიოში სრუტეთა გადაცურვის ახალ წესს“,<ref>''გურანდა გურასაშვილი''. ლორდ ბაირონიდან ჰენრი კუპრაშვილამდე. ჟურნ. „ოლიმპიელი“, #2-4, 2002</ref> და დაამყარა მსოფლიო რეკორდი ახალი წესით ცურვაში.<ref>საქართველოს მსოფლიო რეკორდები. გაზ. “დილის გაზეთი”. 2002 წლის 25-27 მაისი</ref> მას ეკუთვნის ცურვის ეროვნული სახეობების შემსწავლელი პირველი ქართული სახელმძღვანელო;<ref>საინფორმაციო სააგენტო მედია ნიუსი – „დარდანელის გმირი“ სახელმძღვანელოს გამოსცემს. გაზ. “ხვალინდელი დღე”, # 168, 02.09.03; ''ჰენრი კუპრაშვილი''. [[ქართული ცურვა]].[სახელმძღვ. ცურვის მოყვარულთათვის / რედ.: პროფ.[[გიორგი დოლიძე]]; მხატვ.: [[ლევან ძაგნიძე]], მე-2 გამოც. – [[ქუთაისი]] : [[ქუთაისის უნივერსიტეტი]]ს გამ-ბა, 2005</ref> შემდგომში მან დაგეგმა იმავე ყაიდით [[ბოსფორის სრუტე|ბოსფორის]], [[გიბრალტარის სრუტე|გიბრალტარის]] და [[ლა-მანში]]ს სრუტეების გადაცურვა. არის [[ჩოხოსნები - 1973|დავით აღმაშენებლის ჩოხოსანთა კავშირის „ჩოხოსნები – 1973“]] წევრი,<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/user/udrekeli#p/u/4/9vQFGRnaVSY |title=YouTube}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/user/udrekeli#p/u/0/HHohrBeGXVI |title=YouTube}}</ref> დამაარსებელი და მისი თავმჯდომარე; [[1990]] წელს შექმნილი [[საქართველოს ზღვისპირეთის დამცველთა ასოციაცია "აიეტი"|საქართველოს ზღვისპირეთის დამცველთა ასოციაცია „აიეტის“]]<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=RIV-FD8jBu8 |title=YouTube}}</ref> დამაარსებელი და თავმჯდომარე; [[2010]] წელს შექმნილი [[საქართველოს ცურვის ეროვნულ სახეობათა ფედერაცია|საქართველოს ცურვის ეროვნულ სახეობათა ფედერაციის]] პრეზიდენტი; [[საქართველოს ჟურნალისტთა ფედერაცია|საქართველოს ჟურნალისტთა ფედერაციის]] წევრი; სპორტსაზოგადოება [[დინამო (სპორტსაზოგადოება)|დინამოს]] წევრი. [[1989]] წელს საქართველოს [[იმედი (სამხედრო ფორმირება)|ერის ღირსების დამცველთა ასოციაცია «იმედის»]] წინამძღვრად იქნა არჩეული. არჩეული იყო [[საქართველოს სახალხო ფრონტი]]ს <ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=ux1agRKVZ9o|title=YouTube}}</ref> დარბაზის წევრად ([[1989]]-[[1992]]). [[ფაილი:Генри Купрашвили. Босфор-2005.jpg|მინიატიურა|კუპრაშვილი ბოსფორის სრუტის გადაცურვის შემდეგ]] 1990 წელს [[საქართველოს სახალხო ფრონტი]]ს მიერ წარდგენილი იყო [[საქართველოს სსრ უზენაესი საბჭო]]ს [[დეპუტატი|დეპუტატობის]] კანდიდატად. არჩევნების ჩაშლის შემდეგ იგი იმავე წელს, შემოდგომისათვის დანიშნულ საქართველოს უზენაესი საბჭოს არჩევნებზე საქართველოს სახალხო ფრონტმა დეპუტატობის კანდიდატად წარადგინა [[დმანისი]]ს #41 საარჩევნო ოლქში.<ref>საქართველოს სახალხო ფრონტის მიერ წამოყენებული დეპუტატობის კანდიდატები ქალაქ თბილისში. გაზ. ”საქართველო”, #3, 1990 წლის 11 თებერვალი</ref> საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქმა, უწმინდესმა და უნეტარესმა [[ილია II]]–ემ ჰენრი კუპრაშვილს [[1988]] წელს უბოძა ოქროს ჯვარი, [[2003]] წელს კი - ვერცხლის დიდი ჯვარი და ფოტოსურათი წარწერით <ref>საინფორმაციო სააგენტო „მედია-ნიუსი“ – კუპრაშვილმა პატრიარქის ლოცვა-კურთხევა მიიღო. გაზ. “ალია”, # 26, 2003 წლის 8–10 მარტი</ref> === წოდებები === [[საჯარო მოხელეთა საკლასო ჩინები|პირველი კლასის სახელმწიფო მრჩეველი]],<ref name="ReferenceA">საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულება #1299 (09.10.03) საქართველოს ეროვნული უშიშროების საბჭოს აპარატში მთავარ საჯარო თანამდებობაზე მომუშავე სახელმწიფო მოხელეთათვის საკლასო ჩინების მინიჭების შესახებ. საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებები და განკარგულებები. (კრებული), თბილისი, 2003</ref> [[პოლიტიკა|პოლიტიკის]] მეცნიერებათა დოქტორი,<ref>საინფორმაციო სააგანტოო ”მედია-ნიუსი” – ჰენრი კუპრაშვილმა მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი მიიღო. გაზ. “ახალი თაობა”, # 174, 2003 წლის 27 ივნისი ნათელა ფაილოძე – დარდანელის დამპყრობმა მეცნიერების მწვერვალზეც ”ასცურა”. გაზ. “საქართველოს რესპუბლიკა”, #174, 2003 წლის 4 ივნისი</ref> [[პროფესორი]]. [[ვიცე-პოლკოვნიკი]].<ref>საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 603 (13.09.96) ვადამდე წოდების მინიჭების შესახებ. საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებები და განკარგულებები. (კრებული). თბილისი, 1996. გაზ. ”საქართველოს რესპუბლიკა” , № 188,1996 წლის 18 სექტემბერი; Graduate Recognition Book. George C. Marshall European Center for Security Stdies, October, 2007</ref> [[ჯორჯ მარშალის ევროპული ცენტრი|ჯორჯ მარშალის ცენტრის კურსდამთავრებული]].<ref>Recognition Book. Senior Executive Course, 15-26 May, 2000.George C. Marshall European Center for Security Stdies. College of International and Security Studies. Garmisch-Parten-kirchen.Germany. 2000</ref> [[ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენი]]ს,<ref>საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულება (№ 1172, 06.09.02) ჰენრი კუპრაშვილის ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენით დაჯილდოების შესახებ. გაზ.“საქართველოს რესპუბლიკა”, № 219,2002 წლის 11 სექტემბერი</ref><ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=HSAJxot4Dm0 |title=YouTube}}</ref> [[მედალი "მხედრული მამაცობისათვის"|მედლის "მხედრული მამაცობისათვის"]]<ref>საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის № 258 (12.12.93) ბრძანებულება (მოხალისეთა რაზმის ”აიეტის” მეთაურის ჰენრი კუპრაშვილის მედლით ”მხედრული მამაცობისათვის” დაჯილდოების შესახებ), გაზ. ”საქართველოს რესპუბლიკა”, № 266, 1993 წლის 18 დეკემბერი</ref> და [[ჯორჯ ნოელ გორდონ ბაირონი|ჯორჯ ბაირონის ოქროს მედლის]]<ref>საინფორმაციო სააგენტო „საქინფორმი“ – დარდანელის გმირი ბაირონის საერთაშორისო საზოგადოების მედლით დაჯილდოვდა. გაზ. “საქართველოს რესპუბლიკა”, #86, 2003 წლის 2 აპრილი</ref> კავალერი. [[მსოფლიო]] მასმედიის მიერ მისთვის შერქმეული მეტსახელები: [[ადამიანი]] [[დელფინები|დელფინი]] (ტ/კ [[სი-ენ-ენი]] 17.02.01, 05.11.02), [[დარდანელის სრუტე|დარდანელის]] გმირი, [[წყალი|წყლის]] [[პრომეთე]], [[სრუტე]]თა მბრძანებელი, კაცი [[ლეგენდა]] და სხვ. ეს თიკუნები მიიღო მას შემდეგ, რაც [[2002|2002 წლის]] [[30 აგვისტო]]ს, კაცობრიობის [[ისტორია]]ში პირველად, ქართული სამხედრო-საწვრთნელი წესით, ანუ ოთხგან [[ხელფეხშეკრული კოლხური]]თ [[დარდანელის სრუტე]] [[ევროპა|ევროპიდან]] [[აზია]]ში, 12 [[კილომეტრი]] 3 საათსა და 15 წუთში გადაცურა. მანამდე კი [[2001]] წლის [[28]] [[იანვარი|იანვარს]], სპორტკომპლექს "ლაგუნა ვერეს" [[აუზი|აუზში]] ჰენრი კუპრაშვილმა ამავე სტილით გაცურა ორი კილომეტრი 92 წუთში, რასაც მსოფლიოს სხვადასხვა ტელეკომპანიები აშუქებდნენ. [[2002]] წელს გაზეთ [[ახალი ეპოქა (გაზეთი)|„ახალი ეპოქის“]] ჟურნალისტებმა ჰენრი კუპრაშვილი დაასახელეს წლის ადამიანად <ref>“ახალი ეპოქა”: წლის ადამიანი – 2002. გაზ. "ახალი ეპოქა", #75, 2002 წლის 27 დეკემბერი–2003 წლის 9 იანვარი</ref> == ლიტერატურა == *''ელენე ჩაბრაძე''. ძეგლი ხელთუქმნელი. წინაპრები და თანამედროვეობა. გაზ. „ბიზნეს–კურიერი“, 1994 წლის 25 თებერვალი–4 მარტი *''გურამ ყორანაშვილი''. ჭკუის სასწავლებელი წიგნი. გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №9, 1998 წლის 13 იანვარი *''მიხო მორჩილაძე''. ჰენრი, წამოხვალ პარტიზნად? გაზ. „ახალი ეპოქა“, 2002 წლის 18–24 ოქტომბერი * ''დანელია ვ''. გამარჯვება, ბიჭებო! – თბილისი, გამომც. „დედაენა“ 2002, გვ. 83-86 * დარდანელის გმირი: შვიდი უნიკალური მოვლენა / მთ.რედ.: [[ომარ გოგიაშვილი]]. თბ.: მედია ჰოლდინგი [[ჯორჯიან თაიმსი]], 2003. 64 გვ.; ტექსტი ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე. ISBN 99940-0-190-6 UDC: 796.092.2 + 797.2(479.22)[http://www.nplg.gov.ge/ec/catalog.php?lang=en&db=cart&pft=biblio&udc=797.2%3C479.22%3E] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215062948/http://www.nplg.gov.ge/ec/catalog.php?lang=en |date=2007-12-15 }} *''ირმა კახურაშვილი''. დავით მეფე... კომუნისტების დროს. გაზ. „მთავარი გაზეთი“, 2003 წლის 8 თებერვალი *''ნომადი ბართაია'', '''მოგიღწევია საქართველოვ, აქამდე როგორ '''. ჰენრი კუპრაშვილს . გაზ. [[მწერლის გაზეთი]], № 36, 2003 წლის 11-17 დეკემბერი *''მაყვალა კუბლაშვილი'', '''ჰენრი კუპრაშვილს - დარდანელის გმირს'''. გაზ. [[ახალი ვერსია]], № 31, 2003 წლის 4-10 აგვისტო *''გოგი დოლიძე''. ლაგუნა ვერეს საოცრებანი. გაზ. „რეზონანსი“, №249, 2006 წლის 14 სექტემბერი *''Ruso Strelkova'' (August 31, 2007). [http://www.georgiatoday.ge/article_details.php?id=3494 To Wear or not to Wear (a Chokha)? That is the Question] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720210329/http://www.georgiatoday.ge/article_details.php?id=3494 |date=2011-07-20 }}. ''Georgia Today'' Issue #372, 31.08.07-06.09.07 *''კვესელავა ი, შარაშენიძე ა, დავითაძე ა.'' ქართული სუფრა. გამომცემლობა "უნივერსალი", თბილისი, 2008. გვ. 310–321. *''შორენა პაპაშვილი''. [http://presa.ge/index.php?text=news&i=6043|მსოფლიო გლობალიზაციის პირობებში ქართველი ჩოხოსნები თავიანთ ფუნქციას აქტუალურად ხედავენ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231201170142/https://presa.ge/index.php?text=news&i=6043%7C%E1%83%9B%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9D |date=2023-12-01 }}. პრესა.ge, 2009 წლის 7 თებერვალი *''მელსიდა აკოფიანი''. [http://newsgeorgia.ge/geo1/20090208/42366671.html ქართველი „ჩოხოსნები“ დავით აღმაშენებლის ხსენების 936-ე წლისთავს აღნიშნავენ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201108/http://www.newsgeorgia.ge/geo1/20090208/42366671.html |date=2016-03-04 }}. ს/ს ახალი ამები–საქართველო, 2009 წლის 8 თებერვალი *''ჰენრი კუპრაშვილი''. ჩოხოსნები 36 წელია აღნიშნავენ დავით აღმაშენებლის ხსენების დღეს. გაზ. „რეზონანსი“, №032, 2009 წლის 9 თებერვალი * [http://www.paralympic.org/Athletes/Athlete_Biographies/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107120819/http://paralympic.org/Athletes/Athlete_Biographies |date=2012-01-07 }} == რესურსები ინტერნეტში == {{nplg ბიოგრაფია|00000880}} * [http://www.kupra.com.ge პირადი საიტი] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121204173049/http://www.kupra.com.ge/ |date=2012-12-04 }} * {{Facebook|henry.kuprashvili}} * [http://www.youtube.com/user/udrekeli ვიდეოსიუჟეტები ჰენრი კუპრაშვილის შესახებ] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კუპრაშვილი, ჰენრი}} [[კატეგორია:დაბადებული 13 სექტემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1946]] [[კატეგორია:ხაშურში დაბადებულები]] [[კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები]] [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:ქართველი პოლიტიკის მეცნიერები]] [[კატეგორია:ქართველი მოცურავეები]] [[კატეგორია:ქართველი მწრთვნელები]] [[კატეგორია:ჩოხოსნები]] [[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] [[კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 3zik647upgd1gbn2ydop3hcgg448lvy 0 28893 5411177 5404147 2026-06-11T13:18:36Z MIKHEIL 18439 5411177 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:SuezCanal-EO.JPG|thumb|სუეცის არხის ხედი დედამიწის ორბიტიდან, გადაღებული ნასას მიერ.]] '''სუეცის არხი''' ([[არაბ.]]: قناة السويس‎, Qanā as-Suways, [[ფრანგ.]]: Le Canal de Suez) — სანაოსნო არხი [[ეგვიპტე]]ში, [[სინაის ნახევარკუნძული]]ს დასავლეთით. სიგრძე 163 კმ, სიგანე ყველაზე ვიწრო ყელთან 300 მ. მის ერთ ბოლოში [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] სანაპიროსთან მდებარეობს [[პორტ-საიდი]], ხოლო მეორე ბოლოს [[წითელი ზღვა|წითელ ზღვაზე]] – [[სუეცი]] (ალ-სუვაისი). არხი ორმხრივ, ჩრდილო და სამხრეთ საწყლოსნო ტრანსპორტირების საშუალებას იძლევა [[ევროპა]]სა და [[აზია]]ს შორის [[აფრიკა|აფრიკის]] შემოვლის გვერდის ავლით. არხის [[1869]] წელს გახსნამდე, საქონელი ხშირად გემებიდან სახმელეთო ტრანსპორტზე გადაჰქონდათ ხმელთაშუა და წითელ ზღვებს შორის. არხი ორი ნაწილისგან შედგება — დიდი ბიტერის ტბის ჩრდილოეთი და სამხრეთი ნაწილები, რომლებიც ამ ტბას ხმელთაშუა ზღვასა და [[სუეცის ყურე]]სთან აერთებს წითელ ზღვაზე. == რესურსები ინტერნეტში == {{commons|Suez Canal}} * [http://www.suezcanal.gov.eg/ სუეცის არხის ოფიციალური საიტი] * [http://www.mfa.gov.eg/MFA_Portal/en-GB/Foreign_Policy/Treaties/CONVENTION+RESPECTING+THE+FREE+NAVIGATION+OF+THE+SUEZ+MARITIME+CANAL.htm სუეცის არხის კონსტანტინოპოლის კონვენცია, 1888 წ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100915095412/http://www.mfa.gov.eg/MFA_Portal/en-GB/Foreign_Policy/Treaties/CONVENTION+RESPECTING+THE+FREE+NAVIGATION+OF+THE+SUEZ+MARITIME+CANAL.htm |date=2010-09-15 }} [[კატეგორია:სუეცის არხი]] [[კატეგორია:ეგვიპტის არხები]] k36was1s8cg3ixrzomd33om6m2p8i5j 0 29428 5411173 4610603 2026-06-11T13:16:21Z MIKHEIL 18439 5411173 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Red Sea topographic map-en.jpg|thumb|200px|წითელი ზღვა]] '''წითელი ზღვა''' (ვარაუდობენ, რომ სახელი ეწოდა ზღვაში მნიშვნელოვანი რაოდენობით წყალმცენარეების Frishodesmium erythraeum-ის არსებობის გამო, რომლებიც ზოგჯერ მოწითალო ფერს იღებენ), მდებარეობს [[ინდოეთის ოკეანე]]ს, [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვას,]] [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთის ნახევარკუნძულსა]] და [[აფრიკა]]ს შორის. [[სუეცის არხი]]თ უკავშირდება ხმელთაშუა ზღვას, [[ბაბ–ელ–მანდების სრუტე|ბაბ-ელ–მანდების სრუტით]] - [[ადენის ყურე]]სა და [[არაბეთის ზღვა]]ს. ფართობი შეადგენს 438,000 კმ²-ს. სიგრძეში დაახლოებით 2250 კმ-ია, ხოლო სიგანეში 355 კმ. მისი მაქსიმალუირი სიღრმეა 2211 მეტრი, ხოლო საშუალო - 490 მეტრი. ==ლიტერატურა== {{ქსე|11|317-318}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons|Category:Red Sea}} {{wikivoyage|Red Sea}} {{ზღვების სია}} [[კატეგორია:წითელი ზღვა]] [[კატეგორია:ზღვები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:ინდოეთის ოკეანის ზღვები]] [[კატეგორია:აფრიკის გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ეგვიპტის გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ეგვიპტის ტურიზმი]] dy4gaghj7tady623zlr7cmunbd1mbu4 5411174 5411173 2026-06-11T13:16:31Z MIKHEIL 18439 5411174 wikitext text/x-wiki {{გადასაწერი}} [[ფაილი:Red Sea topographic map-en.jpg|thumb|200px|წითელი ზღვა]] '''წითელი ზღვა''' (ვარაუდობენ, რომ სახელი ეწოდა ზღვაში მნიშვნელოვანი რაოდენობით წყალმცენარეების Frishodesmium erythraeum-ის არსებობის გამო, რომლებიც ზოგჯერ მოწითალო ფერს იღებენ), მდებარეობს [[ინდოეთის ოკეანე]]ს, [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვას,]] [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთის ნახევარკუნძულსა]] და [[აფრიკა]]ს შორის. [[სუეცის არხი]]თ უკავშირდება ხმელთაშუა ზღვას, [[ბაბ–ელ–მანდების სრუტე|ბაბ-ელ–მანდების სრუტით]] - [[ადენის ყურე]]სა და [[არაბეთის ზღვა]]ს. ფართობი შეადგენს 438,000 კმ²-ს. სიგრძეში დაახლოებით 2250 კმ-ია, ხოლო სიგანეში 355 კმ. მისი მაქსიმალუირი სიღრმეა 2211 მეტრი, ხოლო საშუალო - 490 მეტრი. ==ლიტერატურა== {{ქსე|11|317-318}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons|Category:Red Sea}} {{wikivoyage|Red Sea}} {{ზღვების სია}} [[კატეგორია:წითელი ზღვა]] [[კატეგორია:ზღვები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:ინდოეთის ოკეანის ზღვები]] [[კატეგორია:აფრიკის გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ეგვიპტის გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ეგვიპტის ტურიზმი]] 8muthq5oqjm63ozz6ppm9ffkzirq5cu 0 45313 5411307 4636520 2026-06-11T18:36:50Z Ninuc10 165985 5411307 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Undof 2006 inder03.jpg|200px|thumb|right|[[პაგრი]]ანი [[სიქები|სიქი]] სამხედრო]] '''სიქიზმი''' ([[პენჯაბური ენა|პენჯ]]. ਸਿੱਖੀ „მოსწავლე“) — [[ინდოეთი]]ს ერთ-ერთი ახალგაზრდა მონოთეისტური რელიგიური აღმსარებლობა, დაარსებულია ჩვ.წ. [[XV საუკუნე]]ში [[გურუ]] [[ნანაკი]]ს მიერ. გავრცელებულია ძირითადად [[პენჯაბი (ინდოეთი)|პენჯაბის]] შტატში. ჰყავს ოც მილიონზე მეტი მიმდევარი. სიქიზმი ქადაგებს ყველა რელიგიის (თავის დროზე იგულისხმებოდა [[ისლამი]] და [[ინდუიზმი]]) შემწყნარებლობას, ადამიანთა თანასწორუფლებიანობას, [[ქალი|ქალთა]] ემანსიპაციას და ა.შ. სიქიზმის წმინდა წიგნს ჰქვია „[[გურუ გრანთი]]“. [[სიქები|სიქებს]], [[ბიბლიური რელიგიები]]ს ([[იუდაიზმი]], [[ქრისტიანობა]], [[ისლამი]]) მსგავსად, ერთი უსახო და უსახელო ღმერთის სწამთ, რომელსაც ისინი [[სანსკრიტი]]დან ნასესხები სიტყვით მოიხსენებენ - [[პარამატმანი]] („ზესული“) და სიქიზმის დამაარსებლის - [[ნანაკი]]ს გარდა კიდევ ცხრა [[გურუ]]ს სცემენ თაყვანს. ამ რელიგიამ ინდუიზმიდან ისესხა სულის უკვდავების, [[კარმა|კარმის]], [[დჰარმა|დჰარმის]] და სხვ. იდეა. სიქი მამაკაცები წვერს და თმას არასდროს იპარსავენ, ამიტომ ყოველთვის დიდ [[პაგრი]]ს (ჩალმას) ატარებენ , რაშიც თავიანთ დაწნულ წვერ-ულვაშს და მუხლებამდე გრძელ თმას მალავენ. ასევე მათი განუყრელი ატრიბუტია ფოლადის სამაჯური, სავარცხელი და პატარა ხანჯალი.<br /> სიქებისთვის დამახასიათებელია გვარი „სინჰი“ („სინგჰი“), რაც სანსკრიტზე „ლომს“ ნიშნავს და სიქების სიმამაცეს უსვამს ხაზს. ინდოელი ხალხის ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის ეპოქიდან მოყოლებული, სიქები, რომლებიც თავიანთ სარწმუნოებას ეროვნებასთან აიგივებენ, [[პენჯაბი (ინდოეთი)|პენჯაბის]] ინდოეთისგან დამოუკიდებლობისთვის იბრძვიან. სიქი სეპარატისტების ხელით [[1984]] წელს მოკლული იქნა ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი [[ინდირა განდი]]. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.sikhmuseum.com SikhMuseum.com] * [http://www.sikh-history.com Sikh History Web Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508074054/http://www.sikh-history.com/ |date=2021-05-08 }} * [http://www.sikhphilosophy.net/ Sikh Philosophy Network] An Online Sikh Discussion Forum * [http://www.singhsahib.com SinghSahib.com ~ a complete portal on Sikhism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524234734/http://singhsahib.com/ |date=2019-05-24 }} * [http://www.sikhs.org Sikhs.org] [[კატეგორია:სიქიზმი| ]] [[კატეგორია:დჰარმული რელიგიები]] [[კატეგორია:აღმოსავლური კულტურა]] [[კატეგორია:პენჯაბი]] [[კატეგორია:ინდური რელიგიები]] [[კატეგორია:რელიგიები]] f33tzegglv0g17gu77uexkv7pjd3g81 0 56207 5411649 4506338 2026-06-12T08:16:58Z გიო ოქრო 84301 // რედაქტირება [[:en:User:镜音铃/Wikiplus|Wikiplus]]-ით 5411649 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =ხილიჭამია ხელფრთიანები | სურათის ფაილი =Bristol.zoo.livfruitbat.arp.jpg | სურათის წარწერა = Pteropus livingstonii | სურათის აღწერა = Pteropus livingstonii | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[ხელფრთიანები]] | ქვერიგი = '''ხილიჭამია ხელფრთიანები''' | ლათ = Magachiroptera | სექციის სახელი =ქვერიგი | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | ვიკისახეობები = | commons = | itis = | ncbi = }} '''ხილიჭამია ხელფრთიანები''' ({{lang-la|Megachiroptera}}) — [[ძუძუმწოვრები]]ს ქვერიგი [[ხელფრთიანები]]ს რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 6-40 სმ, ფრთების შლისი 1,5 მ, მასა 15-900 გ აღწევს. გავრცელებული არიან აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ოლქებში, ჩრდილოეთით [[ეგვიპტე]]მდე, [[მცირე აზია]]მდე და [[სამხრეთ იაპონია]]მდე. ყოფილ სსრკ-ში არ გვხვდებიან.ქვერიგში 1 ოჯახი (Pteropidae), 3 ქვეოჯახი და 150-მდე სახეობაა. აქტიური არიან ღამით და შებინდებისას. კარგად აქვთ განვითარებული მხედველობა და ყნოსვა. ქმნიან დიდ კოლონიებს.იკვებებიან უმთავრესად ტროპიკული მცენარეების ნაყოფით, წვრილი ფორმები — ნექტრით და ყვავილის მტვერით. ზოგჯერ ზიანს აყენებენ მებაღეობას. Pteropus-ის გვარის წარმომადგენლებს, ზოგჯერ კი ყველა ხილიჭამია ხელფრთიანებს მფრინავ ძაღლებსაც უწოდებენ. == ლიტერატურა == {{ქსე|11|483}} {{ცხოველები}} [[კატეგორია:ხელფრთიანები]] a1q7auixrr0k9cpdosrpls6ctpqmsmo 5411651 5411649 2026-06-12T08:17:58Z გიო ოქრო 84301 // რედაქტირება [[:en:User:镜音铃/Wikiplus|Wikiplus]]-ით 5411651 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =ხილიჭამია ხელფრთიანები | სურათის ფაილი =Bristol.zoo.livfruitbat.arp.jpg | სურათის წარწერა = Pteropus livingstonii | სურათის აღწერა = Pteropus livingstonii | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[ხელფრთიანები]] | ქვერიგი = '''ხილიჭამია ხელფრთიანები''' | ლათ = Magachiroptera | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | ვიკისახეობები = | commons = | itis = | ncbi = }} '''ხილიჭამია ხელფრთიანები''' ({{lang-la|Megachiroptera}}) — [[ძუძუმწოვრები]]ს ქვერიგი [[ხელფრთიანები]]ს რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 6-40 სმ, ფრთების შლისი 1,5 მ, მასა 15-900 გ აღწევს. გავრცელებული არიან აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ოლქებში, ჩრდილოეთით [[ეგვიპტე]]მდე, [[მცირე აზია]]მდე და [[სამხრეთ იაპონია]]მდე. ყოფილ სსრკ-ში არ გვხვდებიან.ქვერიგში 1 ოჯახი (Pteropidae), 3 ქვეოჯახი და 150-მდე სახეობაა. აქტიური არიან ღამით და შებინდებისას. კარგად აქვთ განვითარებული მხედველობა და ყნოსვა. ქმნიან დიდ კოლონიებს.იკვებებიან უმთავრესად ტროპიკული მცენარეების ნაყოფით, წვრილი ფორმები — ნექტრით და ყვავილის მტვერით. ზოგჯერ ზიანს აყენებენ მებაღეობას. Pteropus-ის გვარის წარმომადგენლებს, ზოგჯერ კი ყველა ხილიჭამია ხელფრთიანებს მფრინავ ძაღლებსაც უწოდებენ. == ლიტერატურა == {{ქსე|11|483}} {{ცხოველები}} [[კატეგორია:ხელფრთიანები]] euz8g4jhl6xecpaora39b82gyf4elzu 0 62060 5411652 2997627 2026-06-12T08:41:51Z გიო ოქრო 84301 // რედაქტირება [[:en:User:镜音铃/Wikiplus|Wikiplus]]-ით 5411652 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = მეგათერიუმი | სურათის ფაილი = Megatherum DB.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = მეგათერიუმი | ზესამეფო = | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = | ქვეტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ზეკლასი = | კლასი = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | ქვეგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = Megatherium | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = }} '''მეგათერიუმი''' ({{lang-la|Megatherium}} < [[მეგა...]] და [[ბერძნ.]] therion — ნადირი, მხეცი) — ნამარხი [[ძუძუმწოვრები]]ს გვარი [[არასრულკბილიანები]]ს რიგისა. ჰქონდათ მასიური (6 მ სიგრძის) ტანი და მოკლე ფეხები. იკვებებოდნენ [[ფოთოლი|ფოთლებითა]] და ახალგაზრდა ყლორტებით, რომელთაც წინა კიდურების მოკაუჭებული კლანჭებით იწევდნენ. კვების დროს უკანა კიდურებთან ერთად საყრდენად კუდსაც იყენებდნენ. მეგათერიუმის ნაშთები ბევრგან სრული ჩონჩხების სახითაა ნაპოვნი. ცნობილია ჩრდილოეთ და სამხრეთ პლეისტოცენური ნალექებიდან. {{commons|Megatherium|მეგათერიუმი}} ==ლიტერატურა== {{ქსე|6|534|მჭედლიძე გ.}} [[კატეგორია:არასრულკბილიანები]] [[კატეგორია:გადაშენებული ძუძუმწოვრები]] 2egmfo6wxtkhy8zec0b5gq2rrzdb4ii 5411653 5411652 2026-06-12T08:42:01Z გიო ოქრო 84301 // რედაქტირება [[:en:User:镜音铃/Wikiplus|Wikiplus]]-ით 5411653 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = მეგათერიუმი | სურათის ფაილი = Megatherum DB.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = მეგათერიუმი | ზესამეფო = | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = | ქვეტიპი = | superdivisio = | divisio = | subdivisio = | ზეკლასი = | კლასი = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | ქვეგვარი = | supersectio = | sectio = | subsectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = Megatherium | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | iucnstatus = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = }} '''მეგათერიუმი''' ({{lang-la|Megatherium}} < [[მეგა...]] და [[ბერძნ.]] therion — ნადირი, მხეცი) — ნამარხი [[ძუძუმწოვრები]]ს გვარი [[არასრულკბილიანები]]ს რიგისა. ჰქონდათ მასიური (6 მ სიგრძის) ტანი და მოკლე ფეხები. იკვებებოდნენ [[ფოთოლი|ფოთლებითა]] და ახალგაზრდა ყლორტებით, რომელთაც წინა კიდურების მოკაუჭებული კლანჭებით იწევდნენ. კვების დროს უკანა კიდურებთან ერთად საყრდენად კუდსაც იყენებდნენ. მეგათერიუმის ნაშთები ბევრგან სრული ჩონჩხების სახითაა ნაპოვნი. ცნობილია ჩრდილოეთ და სამხრეთ პლეისტოცენური ნალექებიდან. ==ლიტერატურა== {{ქსე|6|534|მჭედლიძე გ.}} [[კატეგორია:არასრულკბილიანები]] [[კატეგორია:გადაშენებული ძუძუმწოვრები]] k17oojxfs60d1ixoken8bqhgysiy2ob 0 67309 5411160 3651258 2026-06-11T13:04:49Z MIKHEIL 18439 5411160 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:PersianGulf vue satellite du golfe persique.jpg|thumb|250px|სპარსეთის ყურე]] [[ფაილი:Persian Gulf map.png|მინი|250პქ|სპარსეთის ყურის რუკა]] '''სპარსეთის ყურე''' ({{lang-fa|خليج فارس}} ''Xalij-e Fârs'', {{lang-ar|الخليج الفارسي}} ''al-Khalīj al-fārsī'') — [[ყურე]] [[ირანი|ირანსა]] და [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთის ნახევარკუნძულს]] შორის. [[ჰორმუზის სრუტე|ჰორმუზის სრუტით]] უერთდება [[ომანის ყურე]]ს, [[არაბეთის ზღვა]]ს და [[ინდოეთის ოკეანე]]ს. სპარსეთის ყურის მოსაზღვრე ქვეყნებია: [[ომანი]], [[არაბთა გაერთიანებული საამიროები]], [[საუდის არაბეთი]], [[კატარი]], [[ბაჰრეინი]], [[ქუვეითი]], [[ერაყი]] და [[ირანი]]. სპარსეთის ყურეში ჩაედინება [[ტიგროსი]] და [[ევფრატი]]. სპარსეთის ყურის რეგიონი მდიდარია [[ნავთობი]]ს მარაგებით. არაბულენოვან ქვეყნებში არ იყენებენ ტერმინს „სპარსეთის ყურე“; მათთვის ეს „არაბული ყურეა“. ინგლისურენოვან ლიტერატურაში ამ პოლიტიზებული პრობლემის თავიდან ასაცილებლად უბრალოდ „ყურეს“ ახსენებდნენ, რომელსაც მთავრულით წერდნენ (The Gulf).<ref>''რევაზ გაჩეჩილაძე,'' ახლო აღმოსავლეთი, სივრცე, ხალხი და პოლიტიკა. თბ. 2008, გვ. 39</ref> [[2006]] წლის მარტ–აპრილში გამართულმა გაეროს 23ე სესიამ ლეგიტიმურად ცნო ტერმინი სპარსეთის ყურე და ის ამჟამად ოფიციალურად გამოიყენება გაეროს წევრი ქვეყნების მიერ.<ref>Working Paper No. 61, ''UNITED NATIONS GROUP OF EXPERTS ON GEOGRAPHICAL NAMES'', dated March 28, April 4, 2006, p.2</ref> == სქოლიო == {{სქოლიოს სია}} {{Commonscat|Persian Gulf}} {{ზღვების სია}} [[კატეგორია:ინდოეთის ოკეანის ყურეები]] [[კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთი]] ftlv5qetz8sswabtk1hc8sezbza1ea7 0 72693 5411297 5410848 2026-06-11T18:19:57Z Surprizi 14671 /* დაკვირვებები თანამგზავრებით */ 5411297 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=Sun's [[Galactic year|Galactic rotation period]]|data1=212&nbsp;Myr<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს ორიონის მკლავის შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ლოკალურ ფუმფულაში, რედკლიფის ტალღასა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი გოულდის სარტყელი) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე, მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 კლი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) აღმოაჩინეს უფრო მცირე მნიშვნელობა - 25.64 ± 0.46 კლი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5–30 პარსეკით (16–98 ლი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და შემდეგ მკლავს, პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 ლი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 ლი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 ლი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 ყავისფერი ჯუჯის გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15,5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2,7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის (შეშუპების) გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ (490,000 მილი/სთ) ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე ჰელიოსფეროში 84,000 კმ/სთ (52,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 ასტრონომიული ერთეულის (ასტრონომიული ერთეული) გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც ეკლიპტიკას მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტები}} გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის გაყოფის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიულ პრაქტიკაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემაზეა დაფუძნებული, რომელიც მზეს რუკების სისტემის საწყის წერტილად ათავსებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტები აღიწერება რიგობითი რიცხვების გამოყენებით - მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან დანახვისას, 0° (ნულოვანი გრადუსი) სხივით, რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, კვადრატებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი ადგილობრივი ჯგუფის ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე ანდრომედას გალაქტიკაა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინათლის წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ რიცხვამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულს შეუძლია განსხვავებული შედეგების მოტანა სხვებთან შედარებით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D25 სტანდარტი - იზოფოტი, სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ ნაწილში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/რკსეკს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> გუდვინის და სხვების მიერ 1997 წელს შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკი წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ0) 22.1 ± 0.3 B-mag/arcsec−2 და დისკის მასშტაბის სიგრძის (h) 5.0 ± 0.5 kpc (16,300 ± 1,600 ly) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედას გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე აშშ-ის მეოთხედის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ (0.955 ინჩი)), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილოეთ-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> 1978 წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომისთვის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 ლი-სი) აჩვენებს.<ref name="Goodwin" /> 2015 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] cxtqs1f7o2bhac1ani350582fw7afy3 5411301 5411297 2026-06-11T18:24:47Z Surprizi 14671 /* მზის მდებარეობა და სამეზობლო */ 5411301 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=Sun's [[Galactic year|Galactic rotation period]]|data1=212&nbsp;Myr<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ლოკალურ ფუმფულაში, რედკლიფის ტალღასა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი გოულდის სარტყელი) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე, მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 კლი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) აღმოაჩინეს უფრო მცირე მნიშვნელობა - 25.64 ± 0.46 კლი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5–30 პარსეკით (16–98 ლი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და შემდეგ მკლავს, პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 ლი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 ლი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 ლი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 ყავისფერი ჯუჯის გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15,5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2,7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის (შეშუპების) გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ (490,000 მილი/სთ) ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე ჰელიოსფეროში 84,000 კმ/სთ (52,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 ასტრონომიული ერთეულის (ასტრონომიული ერთეული) გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც ეკლიპტიკას მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტები}} გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის გაყოფის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიულ პრაქტიკაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემაზეა დაფუძნებული, რომელიც მზეს რუკების სისტემის საწყის წერტილად ათავსებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტები აღიწერება რიგობითი რიცხვების გამოყენებით - მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან დანახვისას, 0° (ნულოვანი გრადუსი) სხივით, რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, კვადრატებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი ადგილობრივი ჯგუფის ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე ანდრომედას გალაქტიკაა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინათლის წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ რიცხვამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულს შეუძლია განსხვავებული შედეგების მოტანა სხვებთან შედარებით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D25 სტანდარტი - იზოფოტი, სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ ნაწილში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/რკსეკს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> გუდვინის და სხვების მიერ 1997 წელს შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკი წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ0) 22.1 ± 0.3 B-mag/arcsec−2 და დისკის მასშტაბის სიგრძის (h) 5.0 ± 0.5 kpc (16,300 ± 1,600 ly) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედას გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე აშშ-ის მეოთხედის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ (0.955 ინჩი)), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილოეთ-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> 1978 წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომისთვის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 ლი-სი) აჩვენებს.<ref name="Goodwin" /> 2015 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] favbldc3kx44phdzoi1lhdvzprrijvx 5411309 5411301 2026-06-11T18:42:31Z Surprizi 14671 /* მზის მდებარეობა და სამეზობლო */ 5411309 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=Sun's [[Galactic year|Galactic rotation period]]|data1=212&nbsp;Myr<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ადგილობრივ ვარსკვლავთშორის ღრუბელში, [[რედკლიფის ტალღა]]სა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი [[გოულდის სარტყელი]]) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 ათასი სინ. წ. (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) მნიშვნელობა კიდევ უფრო შეამცირეს — 25.64 ± 0.46 ათასი სინ. წ. (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5-30 პარსეკით (16-98 სინ. წ.) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 სინ. წ.).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 სინ. წ.) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 სინ. წ.) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 [[ყავისფერი ჯუჯა|ყავისფერი ჯუჯის]] გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15.5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2.7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე ჰელიოსფეროში 84,000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 ასტრონომიული ერთეულის (ასტრონომიული ერთეული) გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც [[ეკლიპტიკა]]ს მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტები}} გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის გაყოფის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიულ პრაქტიკაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემაზეა დაფუძნებული, რომელიც მზეს რუკების სისტემის საწყის წერტილად ათავსებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტები აღიწერება რიგობითი რიცხვების გამოყენებით - მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან დანახვისას, 0° (ნულოვანი გრადუსი) სხივით, რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, კვადრატებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი ადგილობრივი ჯგუფის ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე ანდრომედას გალაქტიკაა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინათლის წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ რიცხვამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულს შეუძლია განსხვავებული შედეგების მოტანა სხვებთან შედარებით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D25 სტანდარტი - იზოფოტი, სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ ნაწილში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/რკსეკს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> გუდვინის და სხვების მიერ 1997 წელს შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკი წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ0) 22.1 ± 0.3 B-mag/arcsec−2 და დისკის მასშტაბის სიგრძის (h) 5.0 ± 0.5 kpc (16,300 ± 1,600 ly) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედას გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე აშშ-ის მეოთხედის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ (0.955 ინჩი)), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილოეთ-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> 1978 წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომისთვის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 ლი-სი) აჩვენებს.<ref name="Goodwin" /> 2015 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] jzbcqhpgsm0tz6z2a06wl3vdi09jytp 5411311 5411309 2026-06-11T18:43:28Z Surprizi 14671 /* მზის მდებარეობა და სამეზობლო */ 5411311 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=Sun's [[Galactic year|Galactic rotation period]]|data1=212&nbsp;Myr<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ადგილობრივ ვარსკვლავთშორის ღრუბელში, [[რედკლიფის ტალღა]]სა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი [[გოულდის სარტყელი]]) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) მნიშვნელობა კიდევ უფრო შეამცირეს — 25.64 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5-30 პარსეკით (16-98 სინ. წელი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 სინ. წელი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 სინ. წელი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 სინ. წელი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 [[ყავისფერი ჯუჯა|ყავისფერი ჯუჯის]] გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15.5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2.7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე ჰელიოსფეროში 84,000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 ასტრონომიული ერთეულის (ასტრონომიული ერთეული) გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც [[ეკლიპტიკა]]ს მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტები}} გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის გაყოფის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიულ პრაქტიკაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემაზეა დაფუძნებული, რომელიც მზეს რუკების სისტემის საწყის წერტილად ათავსებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტები აღიწერება რიგობითი რიცხვების გამოყენებით - მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან დანახვისას, 0° (ნულოვანი გრადუსი) სხივით, რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, კვადრატებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი ადგილობრივი ჯგუფის ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე ანდრომედას გალაქტიკაა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინათლის წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ რიცხვამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულს შეუძლია განსხვავებული შედეგების მოტანა სხვებთან შედარებით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D25 სტანდარტი - იზოფოტი, სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ ნაწილში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/რკსეკს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> გუდვინის და სხვების მიერ 1997 წელს შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკი წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ0) 22.1 ± 0.3 B-mag/arcsec−2 და დისკის მასშტაბის სიგრძის (h) 5.0 ± 0.5 kpc (16,300 ± 1,600 ly) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედას გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე აშშ-ის მეოთხედის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ (0.955 ინჩი)), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილოეთ-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> 1978 წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომისთვის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 ლი-სი) აჩვენებს.<ref name="Goodwin" /> 2015 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] m8dlg30humpzum2gwvv2d6o4f2svydn 5411638 5411311 2026-06-12T07:27:05Z Surprizi 14671 /* მზის მდებარეობა და სამეზობლო */ 5411638 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=Sun's [[Galactic year|Galactic rotation period]]|data1=212&nbsp;Myr<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ადგილობრივ ვარსკვლავთშორის ღრუბელში, [[რედკლიფის ტალღა]]სა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი [[გოულდის სარტყელი]]) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) მნიშვნელობა კიდევ უფრო შეამცირეს — 25.64 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5-30 პარსეკით (16-98 სინ. წელი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 სინ. წელი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 სინ. წელი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 სინ. წელი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 [[ყავისფერი ჯუჯა|ყავისფერი ჯუჯის]] გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15.5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2.7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. [[მზე ჰელიოსფერო]]ში 84,000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 [[ასტრონომიული ერთეული]]ს გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც [[ეკლიპტიკა]]ს მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტები}} გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის გაყოფის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიულ პრაქტიკაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემაზეა დაფუძნებული, რომელიც მზეს რუკების სისტემის საწყის წერტილად ათავსებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტები აღიწერება რიგობითი რიცხვების გამოყენებით - მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან დანახვისას, 0° (ნულოვანი გრადუსი) სხივით, რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, კვადრატებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი ადგილობრივი ჯგუფის ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე ანდრომედას გალაქტიკაა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინათლის წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ რიცხვამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულს შეუძლია განსხვავებული შედეგების მოტანა სხვებთან შედარებით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D25 სტანდარტი - იზოფოტი, სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ ნაწილში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/რკსეკს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> გუდვინის და სხვების მიერ 1997 წელს შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკი წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ0) 22.1 ± 0.3 B-mag/arcsec−2 და დისკის მასშტაბის სიგრძის (h) 5.0 ± 0.5 kpc (16,300 ± 1,600 ly) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედას გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე აშშ-ის მეოთხედის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ (0.955 ინჩი)), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილოეთ-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> 1978 წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომისთვის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 ლი-სი) აჩვენებს.<ref name="Goodwin" /> 2015 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] jgjwpn1thbnjf1jgrpp8ne7uwyliany 5411639 5411638 2026-06-12T07:27:37Z Surprizi 14671 /* მზის მდებარეობა და სამეზობლო */ 5411639 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=Sun's [[Galactic year|Galactic rotation period]]|data1=212&nbsp;Myr<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ადგილობრივ ვარსკვლავთშორის ღრუბელში, [[რედკლიფის ტალღა]]სა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი [[გოულდის სარტყელი]]) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) მნიშვნელობა კიდევ უფრო შეამცირეს — 25.64 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5-30 პარსეკით (16-98 სინ. წელი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 სინ. წელი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 სინ. წელი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 სინ. წელი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 [[ყავისფერი ჯუჯა|ყავისფერი ჯუჯის]] გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15.5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2.7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე [[ჰელიოსფერო]]ში 84,000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 [[ასტრონომიული ერთეული]]ს გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც [[ეკლიპტიკა]]ს მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტები}} გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის გაყოფის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიულ პრაქტიკაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემაზეა დაფუძნებული, რომელიც მზეს რუკების სისტემის საწყის წერტილად ათავსებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტები აღიწერება რიგობითი რიცხვების გამოყენებით - მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან დანახვისას, 0° (ნულოვანი გრადუსი) სხივით, რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, კვადრატებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი ადგილობრივი ჯგუფის ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე ანდრომედას გალაქტიკაა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინათლის წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ რიცხვამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულს შეუძლია განსხვავებული შედეგების მოტანა სხვებთან შედარებით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D25 სტანდარტი - იზოფოტი, სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ ნაწილში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/რკსეკს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> გუდვინის და სხვების მიერ 1997 წელს შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკი წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ0) 22.1 ± 0.3 B-mag/arcsec−2 და დისკის მასშტაბის სიგრძის (h) 5.0 ± 0.5 kpc (16,300 ± 1,600 ly) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედას გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე აშშ-ის მეოთხედის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ (0.955 ინჩი)), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილოეთ-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> 1978 წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომისთვის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 ლი-სი) აჩვენებს.<ref name="Goodwin" /> 2015 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] sjg10nglirw0ntwxmfpmd7g40nvrzak 5411641 5411639 2026-06-12T07:35:22Z Surprizi 14671 /* გალაქტიკური კვადრანტები */ 5411641 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=Sun's [[Galactic year|Galactic rotation period]]|data1=212&nbsp;Myr<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ადგილობრივ ვარსკვლავთშორის ღრუბელში, [[რედკლიფის ტალღა]]სა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი [[გოულდის სარტყელი]]) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) მნიშვნელობა კიდევ უფრო შეამცირეს — 25.64 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5-30 პარსეკით (16-98 სინ. წელი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 სინ. წელი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 სინ. წელი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 სინ. წელი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 [[ყავისფერი ჯუჯა|ყავისფერი ჯუჯის]] გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15.5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2.7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე [[ჰელიოსფერო]]ში 84,000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 [[ასტრონომიული ერთეული]]ს გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც [[ეკლიპტიკა]]ს მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტი}} [[File:Galactic longitude.JPG|thumb|მზის მდებარეობის დიაგრამა ირმის ნახტომში; კუთხეები წარმოადგენს გრძედებს გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაში]] გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა [[გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემა|გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაზეა]] დაფუძნებული, რომელიც მზეს რუკების სისტემის საწყის წერტილად ათავსებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტები აღიწერება რიგობითი რიცხვების გამოყენებით — მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან, 0° (ნულოვანი გრადუსი), რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, შემდეგი კვადრატებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი ადგილობრივი ჯგუფის ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე ანდრომედას გალაქტიკაა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინათლის წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ რიცხვამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულს შეუძლია განსხვავებული შედეგების მოტანა სხვებთან შედარებით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D25 სტანდარტი - იზოფოტი, სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ ნაწილში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/რკსეკს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> გუდვინის და სხვების მიერ 1997 წელს შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკი წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ0) 22.1 ± 0.3 B-mag/arcsec−2 და დისკის მასშტაბის სიგრძის (h) 5.0 ± 0.5 kpc (16,300 ± 1,600 ly) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედას გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე აშშ-ის მეოთხედის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ (0.955 ინჩი)), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილოეთ-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> 1978 წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომისთვის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 ლი-სი) აჩვენებს.<ref name="Goodwin" /> 2015 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] 3hycgxctpg1emd5kvz8uzvffzhzxiko 5411642 5411641 2026-06-12T07:36:04Z Surprizi 14671 /* გალაქტიკური კვადრანტები */ 5411642 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=Sun's [[Galactic year|Galactic rotation period]]|data1=212&nbsp;Myr<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ადგილობრივ ვარსკვლავთშორის ღრუბელში, [[რედკლიფის ტალღა]]სა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი [[გოულდის სარტყელი]]) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) მნიშვნელობა კიდევ უფრო შეამცირეს — 25.64 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5-30 პარსეკით (16-98 სინ. წელი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 სინ. წელი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 სინ. წელი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 სინ. წელი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 [[ყავისფერი ჯუჯა|ყავისფერი ჯუჯის]] გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15.5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2.7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე [[ჰელიოსფერო]]ში 84,000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 [[ასტრონომიული ერთეული]]ს გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც [[ეკლიპტიკა]]ს მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტი}} [[File:Galactic longitude.JPG|thumb|მზის მდებარეობის დიაგრამა ირმის ნახტომში; კუთხეები წარმოადგენს გრძედებს გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაში]] გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა [[გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემა|გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაზეა]] დაფუძნებული, რომელიც მზეს რუკების სისტემის საწყის წერტილად ათავსებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტები აღიწერება რიგობითი რიცხვების გამოყენებით — მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან, 0° (ნულოვანი გრადუსი), რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, შემდეგი კვადრანტებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი ადგილობრივი ჯგუფის ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე ანდრომედას გალაქტიკაა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინათლის წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ რიცხვამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულს შეუძლია განსხვავებული შედეგების მოტანა სხვებთან შედარებით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D25 სტანდარტი - იზოფოტი, სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ ნაწილში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/რკსეკს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> გუდვინის და სხვების მიერ 1997 წელს შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკი წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ0) 22.1 ± 0.3 B-mag/arcsec−2 და დისკის მასშტაბის სიგრძის (h) 5.0 ± 0.5 kpc (16,300 ± 1,600 ly) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედას გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე აშშ-ის მეოთხედის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ (0.955 ინჩი)), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილოეთ-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> 1978 წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომისთვის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 ლი-სი) აჩვენებს.<ref name="Goodwin" /> 2015 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] pq6ouz603njj76fmiu6pvpdgh8z7dtx 5411643 5411642 2026-06-12T07:45:44Z Surprizi 14671 /* გალაქტიკური კვადრანტები */ 5411643 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=Sun's [[Galactic year|Galactic rotation period]]|data1=212&nbsp;Myr<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ადგილობრივ ვარსკვლავთშორის ღრუბელში, [[რედკლიფის ტალღა]]სა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი [[გოულდის სარტყელი]]) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) მნიშვნელობა კიდევ უფრო შეამცირეს — 25.64 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5-30 პარსეკით (16-98 სინ. წელი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 სინ. წელი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 სინ. წელი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 სინ. წელი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 [[ყავისფერი ჯუჯა|ყავისფერი ჯუჯის]] გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15.5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2.7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე [[ჰელიოსფერო]]ში 84,000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 [[ასტრონომიული ერთეული]]ს გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც [[ეკლიპტიკა]]ს მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტი}} [[File:Galactic longitude.JPG|thumb|მზის მდებარეობის დიაგრამა ირმის ნახტომში; კუთხეები წარმოადგენს გრძედებს გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაში]] გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა [[გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემა|გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაზეა]] დაფუძნებული, რომელშიც მზე კოორდინატთა სისტემის საწყის წერტილად მოიაზრებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტებს გააჩნიათ თავისი რიგითი ნომერი — მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან — 0° (ნულოვანი გრადუსი), რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, რიგითობით შემდეგი კვადრანტებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი ადგილობრივი ჯგუფის ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე ანდრომედას გალაქტიკაა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინათლის წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ რიცხვამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულს შეუძლია განსხვავებული შედეგების მოტანა სხვებთან შედარებით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D25 სტანდარტი - იზოფოტი, სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ ნაწილში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/რკსეკს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> გუდვინის და სხვების მიერ 1997 წელს შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკი წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ0) 22.1 ± 0.3 B-mag/arcsec−2 და დისკის მასშტაბის სიგრძის (h) 5.0 ± 0.5 kpc (16,300 ± 1,600 ly) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედას გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე აშშ-ის მეოთხედის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ (0.955 ინჩი)), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილოეთ-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> 1978 წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომისთვის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 ლი-სი) აჩვენებს.<ref name="Goodwin" /> 2015 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] m1dz0zp4j056roo9b8a11zzzpm9jbba 5411644 5411643 2026-06-12T07:53:20Z Surprizi 14671 5411644 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=მზის [[გალაქტიკური წელი|გალაქტიკური ბრუნვის პერიოდი]]|data1={{val|212|e=6|ul=წ}}<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ადგილობრივ ვარსკვლავთშორის ღრუბელში, [[რედკლიფის ტალღა]]სა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი [[გოულდის სარტყელი]]) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) მნიშვნელობა კიდევ უფრო შეამცირეს — 25.64 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5-30 პარსეკით (16-98 სინ. წელი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 სინ. წელი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 სინ. წელი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 სინ. წელი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 [[ყავისფერი ჯუჯა|ყავისფერი ჯუჯის]] გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15.5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2.7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე [[ჰელიოსფერო]]ში 84,000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 [[ასტრონომიული ერთეული]]ს გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც [[ეკლიპტიკა]]ს მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტი}} [[File:Galactic longitude.JPG|thumb|მზის მდებარეობის დიაგრამა ირმის ნახტომში; კუთხეები წარმოადგენს გრძედებს გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაში]] გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა [[გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემა|გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაზეა]] დაფუძნებული, რომელშიც მზე კოორდინატთა სისტემის საწყის წერტილად მოიაზრებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტებს გააჩნიათ თავისი რიგითი ნომერი — მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან — 0° (ნულოვანი გრადუსი), რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, რიგითობით შემდეგი კვადრანტებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი ადგილობრივი ჯგუფის ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე ანდრომედას გალაქტიკაა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინათლის წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ რიცხვამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულს შეუძლია განსხვავებული შედეგების მოტანა სხვებთან შედარებით. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D25 სტანდარტი - იზოფოტი, სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ ნაწილში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/რკსეკს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> გუდვინის და სხვების მიერ 1997 წელს შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინათლის წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკი წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ0) 22.1 ± 0.3 B-mag/arcsec−2 და დისკის მასშტაბის სიგრძის (h) 5.0 ± 0.5 kpc (16,300 ± 1,600 ly) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედას გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე აშშ-ის მეოთხედის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ (0.955 ინჩი)), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილოეთ-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> 1978 წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომისთვის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 ლი-სი) აჩვენებს.<ref name="Goodwin" /> 2015 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] l97o6dadagtpw8io1ibo7az5p61f8d9 5411878 5411644 2026-06-12T11:29:23Z Surprizi 14671 /* ზომა */ 5411878 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=მზის [[გალაქტიკური წელი|გალაქტიკური ბრუნვის პერიოდი]]|data1={{val|212|e=6|ul=წ}}<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკი დისკის შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ადგილობრივ ვარსკვლავთშორის ღრუბელში, [[რედკლიფის ტალღა]]სა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი [[გოულდის სარტყელი]]) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) მნიშვნელობა კიდევ უფრო შეამცირეს — 25.64 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5-30 პარსეკით (16-98 სინ. წელი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 სინ. წელი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 სინ. წელი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 სინ. წელი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 [[ყავისფერი ჯუჯა|ყავისფერი ჯუჯის]] გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15.5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2.7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე [[ჰელიოსფერო]]ში 84,000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 [[ასტრონომიული ერთეული]]ს გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც [[ეკლიპტიკა]]ს მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტი}} [[File:Galactic longitude.JPG|thumb|მზის მდებარეობის დიაგრამა ირმის ნახტომში; კუთხეები წარმოადგენს გრძედებს გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაში]] გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა [[გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემა|გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაზეა]] დაფუძნებული, რომელშიც მზე კოორდინატთა სისტემის საწყის წერტილად მოიაზრებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტებს გააჩნიათ თავისი რიგითი ნომერი — მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან — 0° (ნულოვანი გრადუსი), რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, რიგითობით შემდეგი კვადრანტებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი [[ადგილობრივი ჯგუფი]]ს ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინ. წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ ნიშნულამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულით შესაძლებელია მიღებულ იქნას განსხვავებული შედეგები. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D₂₅ სტანდარტი — [[იზოფოტი]], სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ დიაპაზონში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/არკწმ²-ს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> 1997 წლის გუდვინის და სხვების შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინ. წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკო წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ₀) 22.1 ± 0.3 B-მაგ/არკწმ^-2 და დისკოს მასშტაბის სიგრძეს (h) 5.0 ± 0.5 კპს (16,300 ± 1,600 სინ. წელს) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედეს გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედეს გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ არიან საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე მონეტის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილო-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> [[1978]] წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 სინ. წელს) აჩვენებდა.<ref name="Goodwin" /> [[2015]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკის რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკის ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკი ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკიდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკი, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკით.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკის მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკი გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკი შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკის (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკის უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკისებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] dyrbjrnw5kapcszmvwsa3tcezsvxdt4 5411879 5411878 2026-06-12T11:36:41Z Surprizi 14671 5411879 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|10|06|2026}} {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ირმის ნახტომი | სურათი = ESO-VLT-Laser-phot-33a-07.jpg |წარწერა=„ირმის ნახტომი“ ცის კამარაზე | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = Sb; Sbc; SB(rs)bc<ref name=ssr100_1_129 /><ref name=:01 /> | დახრილობა = {{Dec|−29|00|28.1699}}<ref name="Petrov" /> | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|25,881-26,996|7.935-8.277}}<ref name="ehtc_6"/><ref name="idrani"/><ref name="gravity_2019"/> | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|45|40.03599}}<ref name="Petrov"/> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = |ვარსკვლავები= 100-400 მრდ<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> | ხილული ზომები = {{ly|87,400 ± 3,600|26.8 ± 1.1}}<br />{{small|(''diameter; [[Galaxy#Isophotal diameter|D₂₅ isophote]]'')}} | თანავარსკვლავედი = მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{kly|50|16}} | მასა = {{val|1.15|e=12|u=}}<ref name="SA-20190308" /><ref name="ARX-20190208" /><ref name="Kafle2012" /> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = |ეფექტური რადიუსი={{val|5.75|0.38|ul=კპს}}<ref>{{Citation |last1=Lian |first1=Jianhui |title=The size of the Milky Way galaxy |date=June 28, 2024 |arxiv=2406.05604 |last2=Zasowski |first2=Gail |last3=Chen |first3=Bingqiu |last4=Imig |first4=Julie |last5=Wang |first5=Tao |last6=Boardman |first6=Nicholas |last7=Liu |first7=Xiaowei}}</ref> |H I მასშტაბის სიგრძე={{convert|70|kpc|ly|sigfig=3|abbr=on|lk=on|disp=x|<br /><small>(|)</small>}}<ref name=kalberla>{{cite journal | last1=Kalberla | first1=Peter M.W. | last2=Kerp | first2=Jürgen | title=The H<small>I</small> Distribution of the Milky Way | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics | volume=47 | issue=1 | date=2009-09-01 | issn=0066-4146 | doi=10.1146/annurev-astro-082708-101823 |bibcode=2009ARA&A..47...27K| pages=27–61 | url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-082708-101823 | access-date=2025-10-23}}</ref> |თხელი დისკო={{Convert|220|-|450|pc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=3}}<ref name="bland">{{Cite journal |last1=Bland-Hawthorn |first1=Joss |last2=Gerhard |first2=Ortwin |year=2016 |title=The Galaxy in Context: Structural, Kinematic, and Integrated Properties |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=54 |pages=529–596 |arxiv=1602.07702 |bibcode=2016ARA&A..54..529B |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023441 |s2cid=53649594}}</ref> |სქელი დისკო={{Convert|2.6|±|0.5|kpc|ly|abbr=on|lk=off|sigfig=2}}<ref name="bland" /> |იმპულსის მომენტი=~{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{Cite web |last=Karachentsev |first=Igor |title=Double Galaxies §&nbsp;7.1 |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054350/https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 5, 2015 |website=ned.ipac.caltech.edu |publisher=Izdatel'stvo Nauka}}</ref> |label1=მზის [[გალაქტიკური წელი|გალაქტიკური ბრუნვის პერიოდი]]|data1={{val|212|e=6|ul=წ}}<ref name="newview">{{Cite web |date=April 1, 2020 |title=A New Map of the Milky Way |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427183810/https://www.scientificamerican.com/article/a-new-map-of-the-milky-way/ |archive-date=April 27, 2021 |access-date=August 10, 2022 |website=[[Scientific American]]}}</ref> | label2 = [[Density wave theory|Spiral pattern rotation period]] | data2 = 220–360&nbsp;Myr<ref name=rotation_pattern_speeds /> | label3 = [[Barred spiral galaxy|Bar pattern]] rotation period | data3 = 160–180&nbsp;Myr<ref name="structure">{{Cite journal |last1=Shen |first1=Juntai |last2=Zheng |first2=Xing-Wu |year=2020 |title=The bar and spiral arms in the Milky Way: Structure and kinematics |journal=Research in Astronomy and Astrophysics |volume=20 |issue=10 |page=159 |arxiv=2012.10130 |bibcode=2020RAA....20..159S |doi=10.1088/1674-4527/20/10/159 |s2cid=229005996}}</ref> | label4 = Speed relative to [[Cosmic microwave background|CMB]] [[rest frame]] | data4 = {{val|552.2|5.5|u=km/s}}<ref name=COBE1993 /> | label5 = Escape velocity at Sun's position | data5 = {{val|550|u=km/s}}<ref name="Kafle2014" /> | label6 = Dark matter density at Sun's position | data6 = {{val|0.0088|0.0024|0.0018}} {{solar mass|link=yes}}<nowiki/>pc{{sup|−3}} ({{val|0.35|0.08|0.07}} GeV&nbsp;cm⁻³)<ref name="Kafle2014" /> }} '''ირმის ნახტომი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ხარის ნავალი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''იერუსალიმის გზა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დათვისფეხა''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''ცის-იკანკლედი''',<ref name="ენციკლოპედია"/> '''დევის ნამუხლარი'''<ref name="ენციკლოპედია"/> ({{lang-la|Via Lactea}}; {{lang-el|Γαλαξίας|galaxias|რძიანი გზა}}) — [[გალაქტიკა]], რომელიც სხვა ვარსკვლავურ სისტემებთან ერთად მოიცავს ჩვენს [[მზის სისტემა]]საც. ირმის ნახტომი არის ტოტიანი (ბარიანი) სპირალური გალაქტიკა D₂₅ იზოფოტალური დიამეტრით, რომელიც შეფასებულია 87,400 ± 3,600 სინათლის წლით (26.8 ± 1.1 კილოპარსეკი), მაგრამ სპირალური მკლავების სისქე დაახლოებით 1000 სინათლის წელია (უფრო მეტი ტოტის ხაზთან). ბოლოდროინდელი სიმულაციების მიხედვით, ბნელი მატერიის არე, რომელიც ასევე შეიცავს ზოგიერთ ხილულ ვარსკვლავს, შეიძლება გაგრძელდეს თითქმის 2 მილიონი სინათლის წლის დიამეტრამდე (613 კპს).<ref name=croswell2020 /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომს რამდენიმე თანამგზავრი-გალაქტიკა გააჩნია და შედის [[ადგილობრივი ჯგუფი|გალაქტიკათა ადგილობრივ ჯგუფში]], რომელიც თავის მხრივ [[ქალწულის ზეგროვა|ქალწულის ზეგროვის]] ნაწილს წარმოადგენს, ის კი თავად [[ლანიაკეა]]ს ზეგროვის კომპონენტია.<ref name=":001" /><ref name=":002" /> ვარაუდობენ, რომ იგი შეიცავს 100-400 მილიარდ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავს]]<ref name=":003" /><ref name=":004" /> და სულ მცირე ამდენივე [[პლანეტა]]ს.<ref name="Nature-20120111" /><ref name="Space-20130102"/> მზის სისტემა მდებარეობს გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27 000 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]] (8.3 კპს) რადიუსში,<ref name="Gillessen2016" /> [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდეზე, რომელიც გაზისა და მტვრის სპირალური ფორმის კონცენტრაციაა. ყველაზე შიდა 10 000 სინათლის წლის ვარსკვლავები ქმნიან ამობურცულობას და ერთ ან მეტ ტოტს, რომლებიც გამოსხივდება ამობურცულობიდან. გალაქტიკური ცენტრი არის ინტენსიური რადიოწყარო, რომელიც ცნობილია, როგორც [[მშვილდოსანი A*]], ზემასიური [[შავი ხვრელი]] 4,100 (± 0.034) მილიონი მზის მასით.<ref name="NYT-20220131"/><ref name="ARX-20220128"/> ირმის ნახტომის უძველესი ვარსკვლავები თითქმის ისეთივე ძველია, როგორც თავად სამყარო და, სავარაუდოდ, [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქების]] ბნელი საუკუნეების შემდეგ მალევე ჩამოყალიბდნენ.<ref name="HD_140283_(arXiv)"/> [[გალილეო გალილეი]]მ პირველად [[1610]] წელს თავისი ტელესკოპით სინათლის ზოლი ცალკეულ ვარსკვლავებად დაყო. 1920-იანი წლების დასაწყისამდე ასტრონომების უმეტესობა ფიქრობდა, რომ ირმის ნახტომი სამყაროს ყველა ვარსკვლავს შეიცავდა.<ref name=":005" /> ასტრონომებს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისს]] შორის [[1920]] წელს გამართული დიდი დებატების შემდეგ,<ref name="shapley_curtis" /> [[ედუინ ჰაბლი]]ს [[1923]] წელს ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი გალაქტიკიდან მხოლოდ ერთ-ერთი იყო. ==მითოლოგია== {{მთავარი|ირმის ნახტომი მითოლოგიაში}} ბაბილონურ ეპიკურ პოემა „ენუმა ელიში“, ირმის ნახტომი შექმნილია პირველყოფილი მარილიანი წყლის დრაკონის, ტიამატის, მოკვეთილი კუდისგან, რომელიც ბაბილონის ეროვნულმა ღმერთმა, მარდუქმა, ცაში დასვა მისი მოკვლის შემდეგ.<ref name=":006"/><ref name=":007"/> ოდესღაც ითვლებოდა, რომ ეს ამბავი ეფუძნებოდა შუმერულ ძველ ვერსიას, რომელშიც ტიამატი ნიპურის ენლილმა მოკლა,<ref name=":008"/><ref name="Lambert1964"/> მაგრამ ახლა ითვლება, რომ ეს მხოლოდ ბაბილონელი პროპაგანდისტების გამოგონებაა, რომელთა მიზანია მარდუკის შუმერულ ღვთაებებზე უპირატესად წარმოჩენა.<ref name="Lambert1964" /> ბულგარულად ცნობილია „ჩალის“, „სალმატას“ სახელითაც: ღარიბი კაცი გოდრით სვინის (ნათლიის) ჩალას იპარავს. გოდორი ძირგავარდნილი აღმოჩნდა, ჩალა გზაში ებნევა. დილით სვინა კარზე მოადგება, ქურდობას საყვედურობს. კაცი თავს იმართლებს. მაშინ სვინა წყევლის: ამ გზაზე დაფენილ ჩალას ცეცხლი წაეკიდოს და არასოდეს ჩაქრეს, რომ შენი ქურდობა მოგაგონოსო. ჩალას ცეცხლი წაეკიდა და ასე გაჩნდა ცაზე თეთრი ზოლი.{{Sfn-2|„მითოლოგიური ლექსიკონი“|1983|გვ=228-229}} ==ვიზუალური მხარე== [[ფაილი:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|მინი|მაქსიმალურად ბნელი ადგილიდან დანახული ირმის ნახტომი]] ირმის ნახტომი დედამიწიდან ჩანს, როგორც თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, დაახლოებით 30° სიგანის, რომელიც ღამის ცაზე რკალისებურად არის გამოკვეთილი.<ref name=pasachoff1994 /> მიუხედავად იმისა, რომ მთელ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დანახული ყველა ცალკეული ვარსკვლავი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ნაწილია, ტერმინი „ირმის ნახტომი“ შემოიფარგლება სინათლის ამ ზოლით.<ref>{{Cite book |last=Rey |first=H. A. |url=https://archive.org/details/stars00hare/page/145 |title=The Stars |date=1976 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-24830-0 |page=[https://archive.org/details/stars00hare/page/145 145]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |url=https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |title=The Cosmos: Astronomy in the New Millennium |last2=Filippenko |first2=Alex |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-68756-1 |page=384 |access-date=December 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142950/https://books.google.com/books?id=tZsoAAAAQBAJ&pg=PA384 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> სინათლე წარმოიქმნება გალაქტიკური სიბრტყის მიმართულებით განლაგებული ვარსკვლავებისა და სხვა მასალის გროვისაგან. ზოლის გარშემო უფრო კაშკაშა რეგიონები ჩანს როგორც რბილი ვიზუალური ლაქები, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ვარსკვლავთგროვა]]. მათგან ყველაზე თვალსაჩინოა [[დიდი მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა]], გალაქტიკის ცენტრალური ამოზნექილი ნაწილი.<ref>{{Cite journal |last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |journal=Sky & Telescope |language=en |volume=126 |issue=1 |page=24 |bibcode=2013S&T...126a..24C}}</ref> ზოლის შიგნით არსებული ბნელი რეგიონები, როგორიცაა დიდი ნაპრალი და ქვანახშირის ტომარა, არის ადგილები, სადაც [[კოსმოსური მტვერი]] ბლოკავს შორეული ვარსკვლავების სინათლეს. სამხრეთ ნახევარსფეროს ხალხები, მათ შორის ინკები და ავსტრალიელი აბორიგენები, ამ რეგიონებს ბნელ ღრუბლების თანავარსკვლავედებად მიიჩნევდნენ.<ref>{{Cite book |last=Urton |first=Gary |title=At the Crossroads of the Earth and the Sky: An Andean Cosmology |date=1981 |publisher=Univ. of Texas Pr. |isbn=0-292-70349-X |series=Latin American Monographs |volume=55 |location=Austin |pages=102–4, 109–11 |author-link=Gary Urton}}</ref> ცის ის არეალი, რომელსაც ირმის ნახტომი ფარავს, [[აცილების ზონა]]ს უწოდებენ.<ref>{{Cite web |last=Starr |first=Michelle |date=July 14, 2020 |title=A Giant 'Wall' of Galaxies Has Been Found Stretching Across The Universe |url=https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205141100/https://www.sciencealert.com/a-giant-wall-of-galaxies-has-been-found-stretching-across-the-universe |archive-date=February 5, 2021 |access-date=May 5, 2022 |website=ScienceAlert |language=en-gb}}</ref> ირმის ნახტომს შედარებით დაბალი ზედაპირული სიკაშკაშე აქვს. მისი ხილვადობა შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს ფონური სინათლის გამო, როგორიცაა სინათლის დაბინძურება ან მთვარის შუქი. ირმის ნახტომის ხილვადობისთვის ცა უნდა იყოს დაახლოებით 20.2 მაგნიტუდაზე მუქი კვადრატულ წამში.<ref>{{Cite journal |last=Crumey |first=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C |doi=10.1093/mnras/stu992 |doi-access=free |s2cid=119210885}}</ref> ის უნდა იყოს ხილული, თუ ზღვრული მაგნიტუდა დაახლოებით +5.1 ან მეტია და აჩვენებს დიდ დეტალებს +6.1-ზე.<ref name="steinicke_sakiel2007" /> ეს ართულებს ირმის ნახტომის დანახვას კაშკაშა განათებული ურბანული ან გარეუბნული ტერიტორიებიდან, მაგრამ ძალიან თვალსაჩინოა სოფლის ტერიტორიებიდან დანახვისას, როდესაც მთვარე ჰორიზონტს ქვემოთაა. ხელოვნური ღამის ცის სიკაშკაშის რუკები აჩვენებს, რომ დედამიწის მოსახლეობის ერთ მესამედზე მეტს არ შეუძლია ირმის ნახტომის დანახვა სახლებიდან სინათლის დაბინძურების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Falchi |first1=Fabio |last2=Cinzano |first2=Pierantonio |last3=Duriscoe |first3=Dan |last4=Kyba |first4=Christopher C. M. |last5=Elvidge |first5=Christopher D. |last6=Baugh |first6=Kimberly |last7=Portnov |first7=Boris A. |last8=Rybnikova |first8=Nataliya A. |last9=Furgoni |first9=Riccardo |date=June 1, 2016 |title=The new world atlas of artificial night sky brightness |journal=Science Advances |language=en |volume=2 |issue=6 |article-number=|arxiv=1609.01041 |bibcode=2016SciA....2E0377F |doi=10.1126/sciadv.1600377 |issn=2375-2548 |pmc=4928945 |pmid=27386582}}</ref> დედამიწიდან დანახვისას, ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყის ხილული რეგიონი იკავებს ცის იმ ნაწილს, რომელიც მოიცავს 30 თანავარსკვლავედს. გალაქტიკური ცენტრი მდებარეობს [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, სადაც ირმის ნახტომი ყველაზე კაშკაშაა. მშვილდოსნიდან, თეთრი სინათლის ბუნდოვანი ზოლი, როგორც ჩანს, გადის გალაქტიკურ ანტიცენტრში, [[მეეტლის თანავარსკვლავედი|მეეტლის თანავარსკვლავედში]]. შემდეგ ზოლი ცის გარშემო აგრძელებს მოძრაობას, უკან მშვილდოსნამდე, ცას ორ დაახლოებით თანაბარ ნახევარსფეროდ ყოფს.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date=November 14, 2015 |title=Which Constellations Can Be Seen Along The Milky Way? |url=https://www.astronomytrek.com/which-constellation-can-be-seen-along-the-milky-way/ |access-date=August 13, 2024 |language=en-US}}</ref> გალაქტიკური სიბრტყე [[ეკლიპტიკა|ეკლიპტიკის]] მიმართ (ცაში მზის გზა) დაახლოებით 60°-ით არის დახრილი. ის ციური ეკვატორის მიმართ 63°-იანი კუთხითაა დახრილი.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Galactic Plane {{!}} COSMOS |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/G/Galactic+Plane |access-date=July 9, 2025 |website=astronomy.swin.edu.au}}</ref> ===შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვება=== ირმის ნახტომის სინათლის ზოლისა და მისი გალაქტიკური ცენტრის დაკვირვებისთვის საჭიროა შემდეგი პირობები:<ref>{{Cite web |last=Forecast |first=Milky Way |title=How to See the Milky Way: Complete Beginner's Guide |url=https://milkywayforecast.com/guides/how-to-see-milky-way |access-date=2026-04-26 |website=milkywayforecast.com |language=en}}</ref> *თვალების ადაპტაცია ბნელ ცაზე (30 წუთი); *დაბალი სინათლის დაბინძურება (ბორთლის სკალით 4 ან უფრო დაბალი); *დაბალი მთვარის შუქი ან საერთოდ მისი არ ყოფნა (ახალი მთვარის 5-დღიანი ფანჯრის დროს); *ნისლისა და ტენიანობის დაბალი დონე; *სწორედ შერჩეული წლის დრო იმ ნახევარსფეროსთვის, საიდანაც აკვირდებით; *ღამის სწორი დრო; სხვა ციური ობიექტების მსგავსად, ღამის ცაზე ის ამოდის და ეშვება. ხედვის სწორი მიმართულება: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, ის სამხრეთით მდებარეობს, მშვილდოსანსა და მორიელს შორის. სამხრეთ ნახევარსფეროში, ის კილსა და კენტავრთან ახლოსაა. ==კვლევის ისტორია== ===უძველესი, შეუიარაღებელი თვალით დაკვირვებები=== „მეტეოროლოგიაში“ [[არისტოტელე]] (ძვ. წ. 384-322) აცხადებს, რომ ბერძენმა ფილოსოფოსებმა [[ანაქსაგორა]]მ (დაახლ. ძვ. წ. 500–428) და [[დემოკრიტე]]მ (ძვ. წ. 460–370) ივარაუდეს, რომ ირმის ნახტომი არის ვარსკვლავების ნათება, რომლებიც პირდაპირ არ ჩანს დედამიწის ჩრდილის გამო, მაშინ როცა სხვა ვარსკვლავები მზისგან იღებენ სინათლეს, მაგრამ მათი ნათება მზის სხივებით არის დაფარული.<ref>Aristotle with W. D. Ross, ed., ''The Works of Aristotle'' ... (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), vol. III, ''Meteorologica'', E. W. Webster, trans., Book 1, Part 8, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n37/mode/2up/ pp. 39–40] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411091135/https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft|date=April 11, 2016}}: "(2) Anaxagoras, Democritus, and their schools say that the milky way is the light of certain stars ... shaded by the earth from the sun's rays."</ref> თავად არისტოტელე თვლიდა, რომ ირმის ნახტომი დედამიწის ზედა ატმოსფეროს ნაწილი იყო, ვარსკვლავებთან ერთად, და რომ ის ვარსკვლავების წვის თანმდევი პროდუქტი იყო, რომელიც არ იფანტებოდა ატმოსფეროში მისი უკიდურესი მდებარეობის გამო და ქმნიდა მის დიდ წრეს. მისი თქმით, ირმის ნახტომის გალაქტიკის რძისფერი იერსახე [[დედამიწის ატმოსფერო]]ს გარდატეხის გამოა.<ref name="What does your image show">{{Cite web |title=What does your image show |url=http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315164805/http://mo-www.harvard.edu/microobs/guestobserverportal/Galileo/ThenNow/Milky%20Way/mObsMilkyWayweb.htm |archive-date=March 15, 2023 |access-date=October 20, 2022 |website=mo-www.harvard.edu}}</ref><ref name="Montada" /><ref>{{Cite book |last1=Aristotle |url=http://archive.org/details/workstranslatedi03arisuoft |title=Works |translator1-first=William David |translator1-last=Ross |translator2-last=Smith |translator2-first=John Alexander |date=1931<!--Ignore the archive.org metadata. Pay attention to what's actually on the title page--> |location=Oxford |publisher=Clarendon Press <!--these people just digitized the archive.org copy: |others=Robarts – University of Toronto--> |page=345}}</ref> ნეოპლატონისტმა ფილოსოფოსმა [[ოლიმპიოდორე უმცროსი|ოლიმპიოდორე უმცროსმა]] (დაახლ. 495–570 წწ.) გააკრიტიკა ეს შეხედულება და ამტკიცებდა, რომ თუ ირმის ნახტომი მთვარეზე ქვემთვარის ფორმის იქნებოდა, ის დედამიწაზე სხვადასხვა დროსა და ადგილას განსხვავებულად უნდა ჩანდეს და რომ მას [[პარალაქსი]] უნდა ჰქონდეს, რაც მას არ აქვს. მისი აზრით, ირმის ნახტომი ციურია. ამ იდეამ მოგვიანებით მუსლიმურ სამყაროზე დიდ გავლენა იქონია.<ref name="heidarzadeh2008" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ალ-ბირუნი]]მ (973–1048) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „ნისლიანი ვარსკვლავების ბუნების უთვალავი ფრაგმენტების ერთობლიობაა“.<ref name="mactutor_albirundi" /> [[ალ-ანდალუსია|ანდალუსიელმა]] ასტრონომმა ავემპასემ (გარდაიცვალა 1138 წელს) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა, მაგრამ დედამიწის ატმოსფეროში უწყვეტ გამოსახულებას წარმოადგენდა, რის დასტურადაც მოიყვანა იუპიტერისა და მარსის შეერთების დაკვირვება [[1106]] ან [[1107]] წლებში.<ref name="Montada" /> სპარსელმა ასტრონომმა [[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]მ (1201–1274) თავის ნაშრომში „თადკირა“ დაწერა: „ირმის ნახტომი, ანუ გალაქტიკა, შედგება ძალიან დიდი რაოდენობით პატარა, მჭიდროდ დაჯგუფებული ვარსკვლავებისგან, რომლებიც, მათი კონცენტრაციისა და სიმცირის გამო, ღრუბლიან ლაქებს ჰგვანან. ამის გამო, მას რძის ფერს ადარებდნენ“.<ref name="ragep1993" /> იბნ ქაიმ ალ-ჯავზიამ (1292–1350) ივარაუდა, რომ ირმის ნახტომი „უამრავი პაწაწინა ვარსკვლავია, რომლებიც ერთად არიან შეკრებილნი უძრავი ვარსკვლავების სფეროში“.<ref name="Livingston" /> ===დაკვირვებები ტელესკოპებით=== [[ფაილი:Herschel-Galaxy.png|მინი|ირმის ნახტომის ფორმა, რომელიც უილიამ ჰერშელის მიერ 1785 წელს ვარსკვლავების დათვლის მიხედვით იქნა გამოტანილი. მზის სისტემა ცენტრთან ახლოს იყო ნავარაუდები]] ირმის ნახტომის, როგორც მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი სისტემის, დადასტურება [[1610]] წელს გაჩნდა, როდესაც [[გალილეო გალილეი]]მ [[ოპტიკური ტელესკოპი]] გამოიყენა ირმის ნახტომის შესასწავლად და აღმოაჩინა, რომ ის უამრავი მკრთალი ვარსკვლავისგან შედგებოდა.<ref>{{Cite web |title=Galileo Galilei - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Galileo/ |access-date=2026-04-29 |website=Maths History |language=en}}</ref> [[1755]] წლის ტრაქტატში [[იმანუელ კანტი|იმანუელ კანტმა]], [[ტომას რაიტი]]ს ვარაუდის არასწორად ინტერპრეტაციისას, რომ ირმის ნახტომს ბუშტის ფორმა ჰქონდა, ვარაუდობდა (სწორად), რომ ირმის ნახტომი შესაძლოა უზარმაზარი რაოდენობის ვარსკვლავებისგან შემდგარი მბრუნავი სხეული ყოფილიყო, რომლებიც ერთმანეთთან შეკავებულია მზის სისტემის მსგავსი გრავიტაციული ძალებით, მაგრამ გაცილებით დიდ მასშტაბებში.<ref name=Sanders-2013>{{Citation |title=The Discovery of the Milky Way Galaxy |date=2013 |work=Revealing the Heart of the Galaxy: The Milky Way and its Black Hole |pages=13–24 |editor-last=Sanders |editor-first=Robert H. |access-date=2026-04-29 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139856546.002 |isbn=978-1-107-03918-6}}</ref>  შედეგად მიღებული ვარსკვლავების დისკო, შიგნიდან ჩვენი პერსპექტივიდან ცაზე ზოლად იქნებოდა დანახული. რაიტმა და კანტმა ასევე ივარაუდეს, რომ ღამის ცაზე ხილული ნისლეულებიდან ზოგიერთი შესაძლოა თავად ცალკეული „გალაქტიკები“ ყოფილიყო, ჩვენის მსგავსი.<ref name=Sanders-2013/> კანტი როგორც ირმის ნახტომს, ასევე „[[გალაქტიკური ნისლეულები|გალაქტიკურ ნისლეულებს]]“ „კუნძულოვან სამყაროებს“ უწოდებდა, ტერმინი, რომელიც 1930-იან წლებამდეც აქტუალური იყო.<ref name="our_galaxy" /> ირმის ნახტომის ფორმისა და მასში მზის პოზიციის აღწერის პირველი მცდელობა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] [[1785]] წელს განახორციელა, ხილული ცის სხვადასხვა რეგიონში ვარსკვლავების რაოდენობის ფრთხილად დათვლით. მან შექმნა ირმის ნახტომის ფორმის დიაგრამა, მზის სისტემის ცენტრთან ახლოს მდებარეობით.<ref name=Sanders-2013/> [[1845]] წელს ლორდ როსმა ააგო ახალი ტელესკოპი და შეძლო ინდივიდუალური წერტილოვანი წყაროების გარჩევა იმ დროისთვის ბნელ შესქელებებში, რომლებიც ნისლეულების სახელითაა ცნობილი და ასევე სპირალური სტრუქტურის იდენტიფიცირება იმაში, რაც დღეს [[მორევი (გალაქტიკა)|მორევის გალაქტიკის]] (M51) სახელითაა ცნობილი.<ref name=abbey /><ref>See: * Rosse revealed the spiral structure of [[Whirlpool Galaxy]] (M51) at the 1845 meeting of the British Association for the Advancement of Science. Rosse's illustration of M51 was reproduced in J. P. Nichol's 1846 book. ** {{cite journal |last1=Rosse |first1=Earl of |title=On the nebula 25 Herschel, or 61 [should read: 51] of Messier's catalogue |journal=Report of the Fifteenth Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Cambridge in June 1845 § Notices and Abstracts of Miscellaneous Communications to the Sections |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1846 |page=4 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310235347/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101049356890&view=1up&seq=402 |url-status=live }} ** {{Cite book |last=Nichol |first=John Pringle |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |title=Thoughts on Some Important Points Relating to the System of the World |date=1846 |publisher=William Tait |location=Edinburgh, Scotland |page=23 |access-date=February 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308094837/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc2.ark%3A%2F13960%2Ft9k360k8b&view=1up&seq=65 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} Rosse's illustration of the Whirlpool Galaxy appears on the plate that immediately precedes p. 23. * {{cite journal |last1=South |first1=James |title=Auszug aus einem Berichte über Lord ''Rosse's'' grosses Telescop, den Sir ''James South'' in The Times, Nr. 18899, 1845 April 16 bekannt gemacht hat |journal=Astronomische Nachrichten |date=1846 |volume=23 |issue=536 |pages=113–118 |doi=10.1002/asna.18460230802 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |trans-title=Excerpt from a report about Lord Rosse's great telescope, which Sir James South made known in The Times [of London], no. 18,899, 1845 April 16 |language=de |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145128/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000055399548&view=1up&seq=279&size=125 |url-status=live }} On March 5, 1845, Rosse observed M51, the [[Whirlpool Galaxy]]. From column 115: "The most popularly known nebulæ observed this night were the ring nebulæ in the Canes Venatici, or the 51st of Messier's catalog, which was resolved into stars with a magnifying power of 548". * {{cite journal |last1=Robinson |first1=T. R. |title=On Lord Rosse's telescope |journal=Proceedings of the Royal Irish Academy |date=1845 |volume=3 |issue=50 |pages=114–133 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |access-date=February 17, 2020 |archive-date=June 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610193425/https://www.biodiversitylibrary.org/item/46714#page/132/mode/1up |url-status=live }} Rosse's early observations of nebulae and galaxies are discussed on pp. 127–130. * {{cite journal |last1=Rosse |first1=The Earl of |title=Observations on the nebulae |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1850 |volume=140 |issue=140 |pages=499–514 |url=https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |doi=10.1098/rstl.1850.0026 |doi-access=free |access-date=February 17, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142957/https://books.google.com/books?id=BlFFAAAAcAAJ&pg=PA499 |url-status=live }} Rosse's illustrations of nebulae and galaxies appear on the plates that immediately precede the article. * {{cite journal |last1=Bailey |first1=M. E. |last2=Butler |first2=C. J. |last3=McFarland |first3=J. |title=Unwinding the discovery of spiral nebulae |journal=Astronomy & Geophysics |date=April 2005 |volume=46 |issue=2 |pages=2.26–2.28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2005.46226.x |doi-access=free}}</ref> [[1904]] წელს, ვარსკვლავების საკუთარი მოძრაობების შესწავლისას, [[იაკობუს კაპტეინი|იაკობუს კაპტეინმა]] განაცხადა, რომ ეს შემთხვევითი არ იყო, როგორც იმ დროს ითვლებოდა; ვარსკვლავები შეიძლებოდა დაიყოს ორ ნაკადად, რომლებიც თითქმის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობდნენ.<ref>See: * {{Cite book |last=Kapteyn |first=Jacobus Cornelius |title=Congress of Arts and Science, Universal Exposition, St. Louis, 1904 |date=1906 |publisher=Houghton, Mifflin and Co. |editor-last=Rogers |editor-first=Howard J. |volume=4 |location=Boston and New York |pages=396–425 |chapter=Statistical methods in stellar astronomy |access-date=February 6, 2020 |chapter-url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053515/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103057121&view=1up&seq=412 |archive-date=March 8, 2021 |url-status=live}} From pp. 419–420: "It follows that the one set of the stars must have a systematic motion relative to the other.&nbsp;... these two main directions of motion must be in reality diametrically opposite." * {{cite journal |last1=Kapteyn |first1=J. C. |title=Star streaming |journal=Report of the Seventy-fifth Meeting of the British Association for the Advancement of Science, South Africa |series=Report of the ... Meeting of the British Association for the Advancement of Science (1833) |date=1905 |pages=257–265 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308042552/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076796737&view=1up&seq=399 |url-status=live }}</ref> მოგვიანებით გაირკვა, რომ კაპტეინის მონაცემები იყო ირმის ნახტომის ბრუნვის პირველი მტკიცებულება,<ref>See: * {{Cite journal |last=Schwarzschild |first=K. |date=1907 |title=Ueber die Eigenbewegungen der Fixsterne |trans-title=On the proper motions of the fixed stars |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |url-status=live |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen (Reports of the Royal Society of Science at Göttingen) |language=de |volume=5 |pages=614–632 |bibcode=1907NWGot...5..614S |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308142441/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391208&view=1up&seq=654 |archive-date=March 8, 2021 |access-date=February 6, 2020}} * {{cite journal |last1=Schwarzschild |first1=K. |title=Ueber die Bestimmung von Vertex und Apex nach der Ellipsoidhypothese aus einer geringeren Anzahl beobachteter Eigenbewegungen |journal=Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen |date=1908 |pages=191–200 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |trans-title=On the determination, according to the ellipsoid hypothesis, of the vertex and apex from a small number of observed proper motions |language=de |access-date=February 6, 2020 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308024321/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015048391554&view=1up&seq=209 |url-status=live }}</ref> რამაც საბოლოოდ [[ბერტილ ლინდბლადი]]სა და [[იან ჰენდრიკ ოორტი|იან ოორტის]] მიერ გალაქტიკური ბრუნვის აღმოჩენამდე მიიყვანა. [[1917]] წელს, [[ჰებერ კერტისი|ჰებერ კერტისმა]] დააკვირდა ანდრომედას ახალ ვარსკვლავ S-ს დიდი ანდრომედას ნისლეულში (მესიეს ობიექტი 31). ფოტოგრაფიული ჩანაწერების ძიებისას მან კიდევ 11 ახალი ვარსკვლავი აღმოაჩინა. კერტისმა შენიშნა, რომ ეს ახალი ვარსკვლავიერები, საშუალოდ, 10 სიდიდით უფრო მკრთალი იყო, ვიდრე ირმის ნახტომში მომხდარი. შედეგად, მან შეძლო მანძილის 150,000 პარსეკის შეფასება. ის გახდა „სამყაროების კუნძულის“ ჰიპოთეზის მომხრე, რომლის მიხედვითაც სპირალური ნისლეულები დამოუკიდებელი გალაქტიკები იყო.<ref>{{Cite journal |last=Curtis |first=Heber D. |date=1917 |title=Novae in spiral nebulae and the island universe theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=29 |issue=171 |pages=206–207 |bibcode=1917PASP...29..206C |doi=10.1086/122632 |doi-access=free}}</ref><ref name=pasp100_6 /> [[1920]] წელს [[ჰარლოუ შეპლი]]სა და ჰებერ კერტისს შორის გაიმართა დიდი დებატები ირმის ნახტომის ბუნების, სპირალური ნისლეულების და სამყაროს ზომების შესახებ. დიდი ანდრომედას ნისლეულის გარე გალაქტიკის არსებობის შესახებ თავისი მტკიცების დასასაბუთებლად, კერტისმა აღნიშნა ირმის ნახტომში მტვრის ღრუბლების მსგავსი ბნელი ზოლების გაჩენა, ასევე [[დოპლერის ეფექტი|დოპლერის მნიშვნელოვანი წანაცვლება]].<ref name=weaver /> კამათი საბოლოოდ გადაჭრა [[ედუინ ჰაბლი|ედუინ ჰაბლმა]] 1920-იანი წლების დასაწყისში [[მაუნტ ვილსონის ობსერვატორია|მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიის]] 2.5 მეტრიანი ჰუკერის ტელესკოპის გამოყენებით. ამ ახალი ტელესკოპის სინათლის შეგროვების ძალით, მან შეძლო ასტრონომიული ფოტოების გადაღება, რომლებიც ზოგიერთი სპირალური ნისლეულის გარე ნაწილებს ცალკეული ვარსკვლავების კოლექციებად ყოფდა. მან ასევე შეძლო ზოგიერთი ცეფეიდური ცვლადის იდენტიფიცირება, რომელთა გამოყენებაც შეეძლო ნისლეულებამდე მანძილის შესაფასებლად. მან აღმოაჩინა, რომ ანდრომედას ნისლეული მზიდან 275 000 პარსეკის დაშორებით მდებარეობს, რაც ძალიან შორსაა იმისთვის, რომ ირმის ნახტომის ნაწილი ყოფილიყო.<ref name=jrasc83_6 /><ref name=apj69_103 /> ===დაკვირვებები თანამგზავრებით=== [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[კოსმოსური ხომალდი]] [[Gaia]] მილიარდი ვარსკვლავის პარალაქსის განსაზღვრით მანძილის შეფასებას იძლევა და ირმის ნახტომის რუკას ქმნის.<ref>{{Cite web |date=September 14, 2016 |title=New Milky Way Map Is a Spectacular Billion-Star Atlas |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915183426/http://news.nationalgeographic.com/2016/09/gaia-milky-way-maps-billion-stars-atlas-space-science/ |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gaia > Gaia DR1 |url=http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915091251/http://www.cosmos.esa.int/web/gaia/dr1 |archive-date=September 15, 2016 |access-date=September 15, 2016 |website=www.cosmos.esa.int}}</ref> Gaia-ს მონაცემები შეფასებულია, როგორც „ტრანსფორმაციული“. შეფასებულია, რომ Gaia-მ დაკვირვებული ვარსკვლავების რაოდენობა 1990-იან წლებში დაახლოებით 2 მილიონიდან 2 მილიარდამდე გაზარდა. მან სივრცის გაზომვადი მოცულობა რადიუსში 100-ჯერ და სიზუსტით 1000-ჯერ გაზარდა.<ref name="Skibba">{{Cite journal |last=Skibba |first=Ramin |date=June 10, 2021 |title=A galactic archaeologist digs into the Milky Way's history |url=https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |url-status=live |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-060921-1 |s2cid=236290725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804193831/https://knowablemagazine.org/article/physical-world/2021/a-galactic-archaeologist-digs-milky-ways-history |archive-date=August 4, 2022 |access-date=August 4, 2022 |doi-access=free}}</ref> [[2020]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაასკვნა, რომ Gaia-მ გალაქტიკის მერყევი მოძრაობა აღმოაჩინა, რაც შესაძლოა გამოწვეული იყოს „დისკოს ბრუნვის ღერძის არასფერული ჰალოს მთავარ ღერძთან მიმართებაში არასწორი განლაგებით, ან ჰალოში დაგროვილი მატერიით, რომელიც გვიანი დაცემის დროს იქნა მიღებული, ან ახლომდებარე, ურთიერთქმედი თანამგზავრული გალაქტიკებიდან და მათი თანმდევი მოქცევით“.<ref>{{Cite journal |last1=Poggio |first1=E. |last2=Drimmel |first2=R. |last3=Andrae |first3=R. |last4=Bailer-Jones |first4=C. A. L. |last5=Fouesneau |first5=M. |last6=Lattanzi |first6=M. G. |last7=Smart |first7=R. L. |last8=Spagna |first8=A. |date=2020 |title=Evidence of a dynamically evolving Galactic warp |journal=Nature Astronomy |volume=4 |issue=6 |pages=590–596 |arxiv=1912.10471 |bibcode=2020NatAs...4..590P |doi=10.1038/s41550-020-1017-3 |s2cid=209444772}}</ref> [[2024]] წლის აპრილში გამოქვეყნდა საწყისი კვლევები და მასთან დაკავშირებული რუკები, რომლებიც ირმის ნახტომის მაგნიტურ ველებს მოიცავდა.<ref name="NYT-20240419">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |title=The Dusty Magnets of the Milky Way |url=https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |date=April 19, 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20240419104158/https://www.nytimes.com/2024/04/19/science/space/astronomy-milky-way.html |archive-date=April 19, 2024 |access-date=April 19, 2024 }}</ref> ==ასტროგრაფია== ===მზის მდებარეობა და სამეზობლო=== {{მთავარი|დედამიწის მდებარეობა}} მზე მდებარეობს [[ორიონის მკლავი]]ს შიდა კიდესთან ახლოს, ადგილობრივი ბუშტის ადგილობრივ ვარსკვლავთშორის ღრუბელში, [[რედკლიფის ტალღა]]სა და გაყოფილი ხაზოვანი სტრუქტურების (ყოფილი [[გოულდის სარტყელი]]) შორის.<ref name="Alves Zucker Goodman Speagle 2020">{{Cite journal |last1=Alves |first1=João |last2=Zucker |first2=Catherine |last3=Goodman |first3=Alyssa A. |last4=Speagle |first4=Joshua S. |last5=Meingast |first5=Stefan |last6=Robitaille |first6=Thomas |last7=Finkbeiner |first7=Douglas P. |last8=Schlafly |first8=Edward F. |last9=Green |first9=Gregory M. |date=January 7, 2020 |title=A Galactic-scale gas wave in the Solar Neighborhood |journal=Nature |volume=578 |pages=237–239 |arxiv=2001.08748 |bibcode=2020Natur.578..237A |doi=10.1038/s41586-019-1874-z |pmid=31910431 |s2cid=210086520 |number=7794}}</ref> გილესენის და სხვების (2016) მიერ Sgr A*-ის გარშემო ვარსკვლავური ორბიტების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ მზე გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 27.14 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (8.32 ± 0.14 კპს)<ref name="Gillessen2016" /> მანძილზე მდებარეობს. ბოელმა და სხვებმა (2016) მნიშვნელობა კიდევ უფრო შეამცირეს — 25.64 ± 0.46 ათასი სინ. წელი (7.86 ± 0.14 კპს), ასევე ვარსკვლავის ორბიტის ანალიზის გამოყენებით.<ref name="boehle2016" /> მზე ამჟამად გალაქტიკური დისკოს ცენტრალური სიბრტყის 5-30 პარსეკით (16-98 სინ. წელი) ზემოთ ან ჩრდილოეთით მდებარეობს.<ref name=majaess2009 /> ადგილობრივ მკლავსა და პერსევსის მკლავს შორის მანძილი დაახლოებით 2000 პარსეკია (6500 სინ. წელი).<ref name="fn9" /> მზე და შესაბამისად, მზის სისტემა, მდებარეობს ირმის ნახტომის გალაქტიკურ სასიცოცხლო ზონაში.<ref name="mullen-2001">{{Cite news |last=Mullen, Leslie |date=May 18, 2001 |title=Galactic Habitable Zones |work=NAI Features Archive |agency=Nasa Astrobiology Institute |url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |access-date=May 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409002532/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=157 |archive-date=April 9, 2013}}</ref><ref name="sundin-2006">{{Cite journal |last=Sundin |first=M. |year=2006 |title=The galactic habitable zone in barred galaxies |journal=International Journal of Astrobiology |volume=5 |issue=4 |pages=325–326 |bibcode=2006IJAsB...5..325S |doi=10.1017/S1473550406003065 |s2cid=122018103}}</ref> მზიდან 15 პარსეკის (49 სინ. წელი) რადიუსის მქონე სფეროს შიგნით დაახლოებით 208 ვარსკვლავია, რომელთა აბსოლუტური სიდიდე 8.5-ზე მეტია, რაც იძლევა ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 69 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 2360 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი კაშკაშა ვარსკვლავების სიიდან). მეორეს მხრივ, მზიდან 5 პარსეკის (16 სინ. წელი) რადიუსში არის 64 ცნობილი ვარსკვლავი (ნებისმიერი სიდიდის, 4 [[ყავისფერი ჯუჯა|ყავისფერი ჯუჯის]] გარდა), რაც იძლევა დაახლოებით ერთი ვარსკვლავის სიმკვრივეს 8.2 კუბურ პარსეკზე, ანუ ერთი ვარსკვლავის ყოველ 284 კუბურ სინათლის წელზე (უახლოესი ვარსკვლავების სიიდან). ეს ასახავს იმ ფაქტს, რომ გაცილებით მეტი მკრთალი ვარსკვლავია, ვიდრე კაშკაშა: მთელ ცაზე დაახლოებით 500 ვარსკვლავია, რომლებიც აშკარა სიდიდე 4-ზე კაშკაშაა, მაგრამ 15.5 მილიონი ვარსკვლავია კაშკაშა, ვიდრე აშკარა სიდიდე 14.<ref>{{Cite web |title=Magnitude |url=http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206074842/http://www.nso.edu/PR/answerbook/magnitude.html |archive-date=February 6, 2008 |access-date=August 9, 2013 |publisher=National Solar Observatory{{snd}}Sacramento Peak}}</ref> მზის გზის მწვერვალი, ანუ მზის მწვერვალი, არის მიმართულება, რომლითაც მზე მოძრაობს ირმის ნახტომში ადგილობრივი უძრაობის სტანდარტის გავლით. მზის გალაქტიკური მოძრაობის ზოგადი მიმართულებაა ვარსკვლავი დენებისკენ, გედის თანავარსკვლავედთან ახლოს, გალაქტიკური ცენტრის მიმართულებით დაახლოებით 90 ცის გრადუსიანი კუთხით. მზის ორბიტა ირმის ნახტომის გარშემო, სავარაუდოდ, დაახლოებით ელიფსური იქნება, გალაქტიკური სპირალური მკლავებიდან გამომდინარე პერტურბაციებით და არაერთგვაროვანი მასის განაწილებით. გარდა ამისა, მზე გალაქტიკურ სიბრტყეში დაახლოებით 2.7-ჯერ გადის ორბიტაზე.<ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |last2=Rees |first2=Robin |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49522-6 |edition=2nd |page=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215095853/https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA4 |archive-date=February 15, 2017 |url-status=live}}</ref> ეს ძალიან ჰგავს იმას, თუ როგორ მუშაობს მარტივი ჰარმონიული ოსცილატორი წევის ძალის გარეშე. ბოლო დრომდე ითვლებოდა, რომ ეს რხევები ემთხვეოდა დედამიწაზე მასობრივი სიცოცხლის ფორმების გადაშენების პერიოდებს.<ref name="extinction" /> CO მონაცემებზე დაყრდნობით მზის სპირალურ სტრუქტურაში ტრანზიტის ეფექტების ხელახალი ანალიზით კორელაცია ვერ იქნა ნაპოვნი.<ref name="overholt_etal" /> მზის სისტემას ირმის ნახტომის ერთი ორბიტის (გალაქტიკური წელიწადი) დასასრულებლად დაახლოებით 240 მილიონი წელი სჭირდება,<ref name="sparke_gallagher" /> ამიტომ, ითვლება, რომ მზემ თავისი სიცოცხლის განმავლობაში 18-20 ორბიტა და ადამიანების წარმოშობის დღიდან 1/1250 ბრუნი დაასრულა. მზის სისტემის ორბიტალური სიჩქარე ირმის ნახტომის ცენტრის გარშემო დაახლოებით 220 კმ/წმ ანუ სინათლის სიჩქარის 0.073%-ია. მზე [[ჰელიოსფერო]]ში 84,000 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობს. ამ სიჩქარით, მზის სისტემას დაახლოებით 1,400 წელი სჭირდება 1 სინათლის წლის მანძილის გასავლელად, ანუ 8 დღე 1 [[ასტრონომიული ერთეული]]ს გასავლელად.<ref name=garlick2002 /> მზის სისტემა მიემართება ზოდიაქოს თანავარსკვლავედის მორიელის მიმართულებით, რომელიც [[ეკლიპტიკა]]ს მიჰყვება.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Solar System's 'Nose' Found; Aimed at Constellation Scorpius |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907130456/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/04/110407-sun-nose-scorpius-solar-system-nasa-ibex-ribbon-space-science/ |archive-date=September 7, 2015}}</ref> ===გალაქტიკური კვადრანტები=== {{მთავარი|გალაქტიკური კვადრანტი}} [[File:Galactic longitude.JPG|thumb|მზის მდებარეობის დიაგრამა ირმის ნახტომში; კუთხეები წარმოადგენს გრძედებს გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაში]] გალაქტიკური კვადრანტი, ან ირმის ნახტომის კვადრანტი, ირმის ნახტომის ოთხი წრიული სექტორიდან ერთ-ერთს აღნიშნავს. ასტრონომიაში, გალაქტიკური კვადრანტების გამოყოფა [[გალაქტიკური კოორდინატთა სისტემა|გალაქტიკურ კოორდინატთა სისტემაზეა]] დაფუძნებული, რომელშიც მზე კოორდინატთა სისტემის საწყის წერტილად მოიაზრებს.<ref>{{Citation |last1=Blaauw |first1=A. |title=The new I. A. U. system of galactic coordinates (1958 revision) |date=1960 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=121 |issue=2 |pages=123–131 |bibcode=1960MNRAS.121..123B |doi=10.1093/mnras/121.2.123 |display-authors=1 |last2=Gum |first2=C. S. |last3=Pawsey |first3=J. L. |last4=Westerhout |first4=G. |doi-access=free}}</ref> კვადრანტებს გააჩნიათ თავისი რიგითი ნომერი — მაგალითად, „პირველი გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name="toolsofradio">{{Citation |last1=Wilson |first1=Thomas L. |title=Tools of Radio Astronomy |date=2009 |url=https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426084004/https://books.google.com/books?id=9KHw6R8rQEMC&pg=PA347 |url-status=live |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-85121-9 |display-authors=1 |archive-date=April 26, 2016 |last2=Rohlfs |first2=Kristen |last3=Hüttemeister |first3=Susanne|bibcode=2009tra..book.....W }}</ref> „მეორე გალაქტიკური კვადრანტი“,<ref name=NASAAD131K>{{cite journal |bibcode=2004A&A...418..131K |doi=10.1051/0004-6361:20034530 |author=Kiss, Cs |author2=Moór, A. |author3=Tóth, L. V. |title=Far-infrared loops in the 2nd Galactic Quadrant |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=418 |date=April 2004 |arxiv=astro-ph/0401303 |pages=131–141|s2cid=7825138|url=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2004/16/aa0530.pdf|access-date=August 17, 2010}}</ref> ან „ირმის ნახტომის მესამე კვადრანტი“.<ref name="Lampton1997">{{Cite journal |author=Lampton, M. |author2=Lieu, R. |author3=Schmitt, J. H. M. M. |author4=Bowyer, S. |author5=Voges, W. |author6=Lewis, J. |author7=Wu, X. |display-authors=1 |date=February 1997 |title=An All-Sky Catalog of Faint Extreme Ultraviolet Sources |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=108 |issue=2 |pages=545–557 |bibcode=1997ApJS..108..545L |doi=10.1086/312965 |doi-access=free}}</ref> ჩრდილოეთ გალაქტიკური პოლუსიდან — 0° (ნულოვანი გრადუსი), რომელიც მზიდან იწყება და გალაქტიკური ცენტრის გავლით გადის, რიგითობით შემდეგი კვადრანტებია: ::{| ! გალაქტიკური<br />კვადრანტი<br /> &nbsp; ! გალაქტიკური<br />გრძედი<br />[[გალაქტიკური გრძედი|(ℓ)]] ! &nbsp; <br />წყარო<br /> &nbsp; |- !align="center"|1-ლი |align="right" | 0° ≤ ℓ ≤ 90° &nbsp; |align="center"|<ref name="vanWoerden-Strom-2006">{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=Hugo |last2=Strom |first2=Richard G. |date=June 2006 |title=The beginnings of radio astronomy in the Netherlands |url=http://www.astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |journal=Journal of Astronomical History and Heritage |volume=9 |issue=1 |pages=3–20 |bibcode=2006JAHH....9....3V |doi=10.3724/SP.J.1440-2807.2006.01.01 |s2cid=16816839 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919025431/http://astron.nl/~leeuwen/video/dloo/JAHH9p3.pdf |archive-date=September 19, 2010}}</ref> |- !align="center"|მე-2 |align="right" |&nbsp; 90° ≤ ℓ ≤ 180° |align="center"|<ref name=NASAAD131K /> |- !align="center"|მე-3 |align="right" |180° ≤ ℓ ≤ 270° |align="center"|<ref name="Lampton1997" /> |- !align="center"|მე-4<br /> &nbsp; |align="right" |270° ≤ ℓ ≤ 360°<br />(360° ≅ 0°) |align="center"|<ref name="toolsofradio" /><br /> &nbsp; |} გალაქტიკური გრძედით (ℓ) საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზრდით (დადებითი ბრუნვა), როგორც ეს გალაქტიკური ცენტრის ჩრდილოეთიდან ჩანს (ხედვის წერტილი, რომელიც რამდენიმე ასეული ათასი სინათლის წლის მანძილზეა) დედამიწა ბერენიკეს თანავარსკვლავედის მიმართულებით); თუ გალაქტიკური ცენტრის სამხრეთიდან დააკვირდებით (მოქანდაკის თანავარსკვლავედში მსგავსი მანძილით დაშორებული ხედვის წერტილიდან), ℓ საათის ისრის მიმართულებით გაიზრდებოდა (უარყოფითი ბრუნვა). ==ზოგადი მახასიათებლები== ===ზომა=== ირმის ნახტომი [[ადგილობრივი ჯგუფი]]ს ორი უდიდესი გალაქტიკიდან ერთ-ერთია (მეორე [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ა). თუმცა, მისი გალაქტიკური დისკოს ზომა და ის, თუ რამდენად განსაზღვრავს ის იზოფოტალურ დიამეტრს, ბოლომდე შესწავლილი არ არის.<ref name="Lopez2018" /> ვარაუდობენ, რომ გალაქტიკაში ვარსკვლავების მნიშვნელოვანი ნაწილი 26 კილოპარსეკის (80,000 სინ. წლის) დიამეტრშია და რომ გარე დისკოს მიღმა ვარსკვლავების რაოდენობა მკვეთრად მცირდება ძალიან დაბალ ნიშნულამდე, ექსპონენციალური დისკოს ექსტრაპოლაციის მიმართ შიდა დისკოს მასშტაბის სიგრძესთან მიმართებაში.<ref name=arxiv0909.3857 /><ref name="Lopez2018" /> ასტრონომიაში გალაქტიკის ზომის დასადგენად რამდენიმე მეთოდი გამოიყენება და თითოეულით შესაძლებელია მიღებულ იქნას განსხვავებული შედეგები. ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია D₂₅ სტანდარტი — [[იზოფოტი]], სადაც B-დიაპაზონში (სინათლის 445 ნმ ტალღის სიგრძე, ხილული სპექტრის ლურჯ დიაპაზონში) გალაქტიკის ფოტომეტრული სიკაშკაშე 25 მაგ/არკწმ²-ს აღწევს.<ref name="Dimensions">{{Cite web |title=Dimensions of Galaxies |url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927170330/http://ned.ipac.caltech.edu/level5/PROPERTIES/dog.html |archive-date=September 27, 2022 |access-date=August 22, 2022 |website=ned.ipac.caltech.edu}}</ref> 1997 წლის გუდვინის და სხვების შეფასებით, ცეფეიდური ცვლადი ვარსკვლავების განაწილება 17 სხვა სპირალურ გალაქტიკაში შედარდა ირმის ნახტომის ვარსკვლავებთან და მოდელირებული იქნა მათი ზედაპირის სიკაშკაშესთან დამოკიდებულება. ამან მოგვცა ირმის ნახტომის იზოფოტალური დიამეტრი 26.8 ± 1.1 კილოპარსეკის ტოლი (87,400 ± 3,600 სინ. წელი), იმის გათვალისწინებით, რომ ექსპონენციალური დისკო წარმოადგენს გალაქტიკურ დისკოს და გალაქტიკის ცენტრალური ზედაპირის სიკაშკაშის (μ₀) 22.1 ± 0.3 B-მაგ/არკწმ^-2 და დისკოს მასშტაბის სიგრძეს (h) 5.0 ± 0.5 კპს (16,300 ± 1,600 სინ. წელს) მიღებით.<ref name="Average">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704216 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=The Milky Way is just an average spiral |date=April 22, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref><ref name="Goodwin">{{Cite journal |last1=Goodwin |first1=S. P. |last2=Gribbin |first2=J. |last3=Hendry |first3=M. A. |date=August 1998 |title=The relative size of the Milky Way |journal=The Observatory |volume=118 |pages=201–208 |bibcode=1998Obs...118..201G}}</ref><ref name="Castro">{{Cite journal |last1=Castro-Rodríguez |first1=N. |last2=López-Corredoira |first2=M. |last3=Sánchez-Saavedra |first3=M. L. |last4=Battaner |first4=E. |year=2002 |title=Warps and correlations with intrinsic parameters of galaxies in the visible and radio |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=391 |issue=2 |pages=519–530 |arxiv=astro-ph/0205553 |bibcode=2002A&A...391..519C |doi=10.1051/0004-6361:20020895 |s2cid=17813024}}</ref> ეს ანდრომედეს გალაქტიკის იზოფოტალურ დიამეტრზე მნიშვნელოვნად მცირეა და ოდნავ ნაკლებია გალაქტიკების საშუალო იზოფოტალურ ზომებზე, რომლებიც 28.3 კპს-ს (92,000 ლი-სი) შეადგენს.<ref name="Goodwin" /> ნაშრომში ასკვნიან, რომ ირმის ნახტომი და ანდრომედეს გალაქტიკა არ იყო ზედმეტად დიდი სპირალური გალაქტიკები და არც ისინი იყვნენ ცნობილ უდიდესთა შორის (თუ პირველი არ იყო ყველაზე დიდი), როგორც ადრე ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრების თანახმად, არამედ არიან საშუალო ზომის ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკები.<ref name="Goodwin_Hubble">{{Cite arXiv |eprint=astro-ph/9704289 |first1=S. P. |last1=Goodwin |first2=J. |last2=Gribbin |title=New Determination of the Hubble Parameter Using the Principle of Terrestrial Mediocrity |date=April 30, 1997 |last3=Hendry |first3=M. A. }}</ref> ირმის ნახტომის შედარებითი ფიზიკური მასშტაბის შესადარებლად, თუ მზის სისტემა ნეპტუნამდე მონეტის ზომის იქნებოდა (24.3 მმ), ირმის ნახტომი დაახლოებით იქნებოდა შეერთებული შტატების ჩრდილო-სამხრეთის უდიდესი ხაზი.<ref>{{Cite web |title=How Big is Our Universe: How far is it across the Milky Way? |url=http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305005817/http://www.cfa.harvard.edu/seuforum/howfar/across.html |archive-date=March 5, 2013 |access-date=March 13, 2013 |website=NASA-Smithsonian Education Forum on the Structure and Evolution of the Universe, at the Harvard Smithsonian Center for Astrophysics}}</ref> [[1978]] წლის კიდევ უფრო ძველი კვლევა ირმის ნახტომის უფრო დაბალ დიამეტრს, დაახლოებით 23 კპს-ს (75,000 სინ. წელს) აჩვენებდა.<ref name="Goodwin" /> [[2015]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღნიშნული იყო, რომ არსებობს ვარსკვლავების რგოლისებრი ძაფი, სახელწოდებით Triangulum-Andromeda Ring (TriAnd Ring), რომელიც შედარებით ბრტყელი გალაქტიკური სიბრტყის ზემოთ და ქვემოთ ტალღოვანია. როგორც ვარაუდობენ, ერთფეროვანი რგოლის გარდა, ძირითადად დისკოს რხევებისა და ირმის ნახტომის გარშემო შემოხვევის შედეგია, დიამეტრით მინიმუმ 50 კპს (160,000 ლი),<ref>{{Cite journal |last1=Newberg |first1=Heidi Jo |last2=Xu |first2=Yan |last3=Carlin |first3=Jeffrey L. |last4=Liu |first4=Chao |last5=Deng |first5=Licai |last6=Li |first6=Jing |last7=Schoenrich |first7=Ralph |last8=Yanny |first8=Brian |display-authors=1 |date=March 1, 2015 |title=Rings and Radial Waves in the Disk of the Milky Way |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=801 |issue=2 |page=105 |arxiv=1503.00257 |bibcode=2015ApJ...801..105X |doi=10.1088/0004-637X/801/2/105 |s2cid=119124338}}</ref> რომელიც შესაძლოა თავად ირმის ნახტომის გარე დისკოს ნაწილი იყოს, შესაბამისად, ვარსკვლავური დისკო ამ ზომამდე გაზრდით უფრო დიდი ხდება.<ref name="rpi2015" /> 2018 წლის უფრო ბოლოდროინდელმა ნაშრომმა გარკვეულწილად უარყო ეს ჰიპოთეზა და დაადასტურა დასკვნა, რომ ერთფეროვანი რგოლი, A13 და TriAnd Ring წარმოადგენდნენ ვარსკვლავურ ზედმეტ სიმკვრივეს, რომლებიც საკმაოდ გამოდევნილი იყო მთავარი ვარსკვლავური დისკოდან, ხოლო RR Lyrae ვარსკვლავების სიჩქარის დისპერსია უფრო მაღალი აღმოჩნდა და თავსებადი იყო ჰალოს წევრობასთან.<ref name="allyson">{{Cite journal |last1=Sheffield |first1=Allyson A. |last2=Price-Whelan |first2=Adrian M. |last3=Tzanidakis |first3=Anastasios |last4=Johnston |first4=Kathryn V. |last5=Laporte |first5=Chervin F. P. |last6=Sesar |first6=Branimir |year=2018 |title=A Disk Origin for the Monoceros Ring and A13 Stellar Overdensities |journal=The Astrophysical Journal |volume=854 |issue=1 |page=47 |arxiv=1801.01171 |bibcode=2018ApJ...854...47S |doi=10.3847/1538-4357/aaa4b6 |s2cid=118932403 |doi-access=free}}</ref> კიდევ ერთმა 2018 წლის კვლევამ გამოავლინა დისკოსებრი ვარსკვლავების ძალიან სავარაუდო არსებობა გალაქტიკური ცენტრიდან 26–31.5 კპს (84,800–103,000 ლი-სი-ზე) ან შესაძლოა კიდევ უფრო შორს, მნიშვნელოვნად მაღლა, დაახლოებით 13–20 კპს (40,000–70,000 ლი-სი-ზე), რაც ოდესღაც დისკოს ვარსკვლავური სიმკვრივის მკვეთრ კლებად მიიჩნეოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსალოდნელი იყო, რომ ამ ზღვარს გადააჭარბებდა ან არცერთი ვარსკვლავი არ იქნებოდა, გარდა იმ ვარსკვლავებისა, რომლებიც გალაქტიკური ჰალოს ძველ პოპულაციას მიეკუთვნებიან.<ref name="Lopez2018">{{Cite journal |last1=López-Corredoira |first1=M. |last2=Allende Prieto |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Wang |first4=H. |last5=Liu |first5=C. |last6=Deng |first6=L. |date=April 9, 2018 |title=Disk stars in the Milky Way detected beyond 25 kpc from its center |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2018/04/aa32880-18/aa32880-18.html |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=612 |pages=L8 |arxiv=1804.03064 |bibcode=2018A&A...612L...8L |doi=10.1051/0004-6361/201832880 |s2cid=59933365}}</ref><ref name="nbcnews1" /><ref>{{Cite web |author=Elizabeth Howell |date=July 2, 2018 |title=It Would Take 200,000 Years at Light Speed to Cross the Milky Way |url=https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416141212/https://www.space.com/41047-milky-way-galaxy-size-bigger-than-thought.html |archive-date=April 16, 2020 |access-date=May 31, 2020 |website=Space.com}}</ref> 2020 წლის კვლევამ იწინასწარმეტყველა, რომ ირმის ნახტომის ბნელი მატერიის ჰალოს კიდი დაახლოებით 292 ± 61 კპს (952,000 ± 199,000 ლი-სი-ზე) იქნებოდა, რაც 584 ± 122 კპს (1.905 ± 0.3979 მილი-სი-ზე) დიამეტრს ნიშნავს.<ref name="croswell2020" /><ref name="dearson2020" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავური დისკოს სისქე ასევე დაახლოებით 1.35 კპს-მდე (4000 ლი) მერყეობს.<ref name="ask-astro" /><ref name="Rix_Bovy">{{Cite journal |last1=Rix |first1=Hans-Walter |last2=Bovy |first2=Jo |date=2013 |title=The Milky Way's Stellar Disk |journal=The Astronomy and Astrophysics Review |volume=21 |article-number=|arxiv=1301.3168 |bibcode=2013A&ARv..21...61R |doi=10.1007/s00159-013-0061-8 |s2cid=117112561}}</ref> ===მასა=== ირმის ნახტომის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 0,88 ტრილიონჯერ მეტია (8,8×1011 მზის მასა), გალაქტიკის განსაზღვრისთვის გამოიყენება 200 კპს-ის ზღვარი.<ref>{{Cite journal |last1=Bobylev |first1=V. V. |last2=Baykova |first2=A. T. |date=August 2023 |title=Modern Estimates of the Mass of the Milky Way |url=https://www.researchgate.net/publication/375619138 |journal=Astronomy Reports |language=en |volume=67 |issue=8 |pages=812–823 |doi=10.1134/S1063772923080024 |bibcode=2023ARep...67..812B |issn=1063-7729}}</ref> ირმის ნახტომის მასის შეფასებები განსხვავდება გამოყენებული მეთოდისა და მონაცემების მიხედვით. შეფასების დიაპაზონის ქვედა ზღვარი არის 5,8×1011 მზის მასა (M☉), რაც გარკვეულწილად ნაკლებია ანდრომედას გალაქტიკაზე.<ref name="Karachentsevetal2006" /><ref name="mass" /><ref name="galmass" /> 2009 წელს Very Long Baseline Array-ის გამოყენებით ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის გარე კიდეზე მდებარე ვარსკვლავებისთვის სიჩქარე 254 კმ/წმ-ს (570,000 მილი/სთ) აღწევს.<ref name=nrao20090105 /> რადგან ორბიტალური სიჩქარე დამოკიდებულია ორბიტის რადიუსში არსებულ მთლიან მასაზე, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომი უფრო მასიურია, დაახლოებით ტოლი ანდრომედას გალაქტიკის მასისა, რომელიც მისი ცენტრიდან 160,000 ლი (49 კპს) რადიუსში 7×1011 მ☉-ია.<ref name="reid2009" /> 2010 წელს ჰალო ვარსკვლავების რადიალური სიჩქარის გაზომვის შედეგად დადგინდა, რომ 80 კილოპარსეკში მოთავსებული მასა 7×1011 მ☉-ია.<ref name="gnedin2010" /> 2014 წელს ჩატარებულ კვლევაში, მთელი ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 8.5×1011 მ☉-ად,<ref name="Jorge Peñarrubia2014">{{Cite journal |last1=Peñarrubia |first1=Jorge |last2=Ma |first2=Yin-Zhe |last3=Walker |first3=Matthew G. |last4=McConnachie |first4=Alan |display-authors=1 |year=2014 |title=A dynamical model of the local cosmic expansion |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=433 |issue=3 |pages=2204–2222 |arxiv=1405.0306 |bibcode=2014MNRAS.443.2204P |doi=10.1093/mnras/stu879 |doi-access=free |s2cid=119295582}}</ref> მაგრამ ეს ანდრომედას გალაქტიკის მასის მხოლოდ ნახევარია.<ref name="Jorge Peñarrubia2014" /> ირმის ნახტომის 2019 წლის მასის ბოლოდროინდელი შეფასება 1.29×1012 მ☉-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Grand |first1=Robert J J. |last2=Deason |first2=Alis J. |last3=White |first3=Simon D M. |last4=Simpson |first4=Christine M. |last5=Gómez |first5=Facundo A. |last6=Marinacci |first6=Federico |last7=Pakmor |first7=Rüdiger |year=2019 |title=The effects of dynamical substructure on Milky Way mass estimates from the high-velocity tail of the local stellar halo |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters |volume=487 |issue=1 |pages=L72–L76 |arxiv=1905.09834 |bibcode=2019MNRAS.487L..72G |doi=10.1093/mnrasl/slz092 |doi-access=free |s2cid=165163524}}</ref> როგორც ჩანს, ირმის ნახტომის მასის დიდი ნაწილი ბნელი მატერიაა, მატერიის უცნობი და უხილავი ფორმა, რომელიც გრავიტაციულად ურთიერთქმედებს ჩვეულებრივ მატერიასთან. ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის ჰალო შედარებით თანაბრად არის გაფანტული გალაქტიკური ცენტრიდან ას კილოპარსეკზე (კპს) მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის მათემატიკური მოდელები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის მასა 1–1.5×1012 მ☉-ია.<ref name=McMillan2011 /><ref name=McMillan2016 /><ref>{{Cite journal |last=Slobodan Ninković |date=April 2017 |title=Mass Distribution and Gravitational Potential of the Milky Way |journal=Open Astronomy |volume=26 |issue=1 |pages=1–6 |bibcode=2017OAst...26....1N |doi=10.1515/astro-2017-0002 |doi-access=free}}</ref> 2013 და 2014 წლების კვლევები მიუთითებს მასის დიაპაზონზე, რომელიც მერყეობს 4.5×1012 მ☉<ref>{{Cite journal |last1=Phelps |first1=Steven |last2=Nusser |first2=Adi |last3=Desjacques |first3=Vincent |display-authors=1 |date=October 2013 |title=The Mass of the Milky Way and M31 Using the Method of Least Action |journal=The Astrophysical Journal |volume=775 |issue=2 |pages=102–113 |arxiv=1306.4013 |bibcode=2013ApJ...775..102P |doi=10.1088/0004-637X/775/2/102 |s2cid=21656852 |id=102}}</ref>-დან 8×1011 მ☉-მდე.<ref name=Kafle2014/> შედარებისთვის, ირმის ნახტომში არსებული ყველა ვარსკვლავის საერთო მასა შეფასებულია 4.6×1010 მ☉<ref name="Licquia2013">{{Cite journal |last1=Licquia |first1=Timothy |last2=Newman |first2=J. |date=2013 |title=Improved Constraints on the Total Stellar Mass, Color, and Luminosity of the Milky Way |journal=American Astronomical Society, AAS Meeting #221, #254.11 |volume=221 |pages=254.11 |bibcode=2013AAS...22125411L}}</ref>-დან 6.43×1010 მ☉-მდე.<ref name="McMillan2011" /> ვარსკვლავების გარდა, არსებობს ვარსკვლავთშორისი აირიც, რომელიც მასის მიხედვით 90%-ით წყალბადს და 10%-ით ჰელიუმს შეიცავს,<ref name="ism1" /> წყალბადის ორი მესამედი ატომური ფორმითაა, ხოლო დარჩენილი ერთი მესამედი მოლეკულური წყალბადის სახითაა.<ref name="ism2" /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავთშორისი აირის მასა მისი ვარსკვლავების მთლიანი მასის 10%-დან<ref name="ism2">{{Cite web |title=Lecture Seven: The Milky Way: Gas |url=http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708011238/http://www.astro.rug.nl/~etolstoy/pog14/resources/lectures/PoG-lecture7pr.pdf |archive-date=July 8, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> 15%-მდე<ref name="ism1">{{Cite web |title=The Interstellar Medium |url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419065745/http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/milkyway/ism.html |archive-date=April 19, 2015 |access-date=May 2, 2015}}</ref> ტოლია. ვარსკვლავთშორისი მტვერი გაზის მთლიანი მასის დამატებით 1%-ს შეადგენს.<ref name="ism1" /> 2019 წლის მარტში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა დაახლოებით 39.5 კპს (130,000 ლი) რადიუსში 1.54×1012 მზის მასაა, რაც ორჯერ მეტია, ვიდრე ადრე ჩატარებულ კვლევებში იყო განსაზღვრული, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკის მასის დაახლოებით 90% ბნელი მატერიაა.<ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref><ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> 2023 წლის სექტემბერში ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის გალაქტიკის ვირუსული მასა მხოლოდ 2.06×1011 მზის მასაა, რაც წინა კვლევების მასის მხოლოდ მეათედია. მასა განისაზღვრა კოსმოსური ხომალდის „გაიას“ მონაცემებით.<ref name="aA-20230927">{{cite journal | last1=Jiao | first1=Y.-J. | last2=Hammer | first2=F. | last3=Wang | first3=H.-F. | last4=Wang | first4=J.-L. | last5=Amram | first5=P. | last6=Chemin | first6=L. | last7=Yang | first7=Y.-B. | title=Detection of the Keplerian decline in the Milky Way rotation curve | journal=Astronomy & Astrophysics | publisher=EDP Sciences | date=September 27, 2023 | volume=678 | pages=A208 | issn=0004-6361 | doi=10.1051/0004-6361/202347513 | doi-access=free | arxiv=2309.00048 | bibcode=2023A&A...678A.208J }}</ref> ===ბრუნვის მრუდი=== ირმის ნახტომში ვარსკვლავები და გაზი მისი ცენტრის გარშემო დიფერენციალურად ბრუნავენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბრუნვის პერიოდი მდებარეობის მიხედვით იცვლება. როგორც ეს სპირალური გალაქტიკებისთვისაა დამახასიათებელი, ირმის ნახტომში ვარსკვლავების უმეტესობის ორბიტალური სიჩქარე ძლიერ არ არის დამოკიდებული ცენტრიდან მათ დაშორებაზე. ცენტრალური ამოზნექილიდან ან გარე რგოლიდან მოშორებით, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური სიჩქარე 200-დან 220 კმ/წმ-მდეა.<ref>{{Cite journal |last1=Camarillo |first1=Tia |last2=Dredger |first2=Pauline |last3=Ratra |first3=Bharat |date=May 4, 2018 |title=Median Statistics Estimate of the Galactic Rotational Velocity |journal=Astrophysics and Space Science |volume=363 |issue=12 |page=268 |arxiv=1805.01917 |bibcode=2018Ap&SS.363..268C |doi=10.1007/s10509-018-3486-8 |s2cid=55697732}}</ref> შესაბამისად, ტიპიური ვარსკვლავის ორბიტალური პერიოდი დაახლოებით პროპორციულია გავლილი ტრაექტორიის სიგრძისა. ეს განსხვავდება მზის სისტემაში არსებული სიტუაციისგან, სადაც ორსხეულიანი გრავიტაციული დინამიკა დომინირებს და სხვადასხვა ორბიტას მნიშვნელოვნად განსხვავებული სიჩქარეები აქვს. ბრუნვის მრუდი (ნაჩვენებია ფიგურაზე) აღწერს ამ ბრუნვას. თუ ირმის ნახტომი შეიცავდა მხოლოდ ვარსკვლავებში, გაზსა და სხვა ბარიონულ (ჩვეულებრივ) მატერიაში დაფიქსირებულ მასას, ბრუნვის სიჩქარე შემცირდებოდა ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. თუმცა, დაკვირვებული მრუდი შედარებით ბრტყელია, რაც მიუთითებს დამატებით მასაზე, რომლის პირდაპირ აღმოჩენა ელექტრომაგნიტური გამოსხივებით შეუძლებელია. ეს შეუსაბამობა ბნელ მატერიას მიეწერება.<ref name=Koupelis_Kuhn2007 /> ირმის ნახტომის ბრუნვის მრუდი ემთხვევა სპირალური გალაქტიკების უნივერსალურ ბრუნვის მრუდს, რაც გალაქტიკებში ბნელი მატერიის არსებობის საუკეთესო მტკიცებულებაა. ალტერნატიულად, ასტრონომთა უმცირესობა ვარაუდობს, რომ გრავიტაციის კანონის მოდიფიკაციამ შეიძლება ახსნას დაკვირვებული ბრუნვის მრუდი.<ref name="Schneider_p413">{{Cite book |last=Peter Schneider |url=https://books.google.com/books?id=uP1Hz-6sHaMC&q=rotation+Milky+way&pg=PA100 |title=Extragalactic Astronomy and Cosmology |date=2006 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-33174-2 |page=413 |access-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143010/https://www.google.com/books/edition/Extragalactic_Astronomy_and_Cosmology/uP1Hz-6sHaMC?hl=en&gbpv=1&bsq=rotation+Milky+way&pg=PA100&printsec=frontcover |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> ===თავისებური სიჩქარე=== მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური ფარდობითობა აცხადებს, რომ სივრცეში არ არსებობს „სასურველი“ ინერციული საცნობარო სისტემა, რომლითაც შეიძლება ირმის ნახტომის შედარება, ირმის ნახტომს აქვს სიჩქარე კოსმოლოგიური საცნობარო სისტემების მიმართ.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2017 |title=Ned Wright's Cosmology Tutorial pt. 1 |url=https://www.astro.ucla.edu/~wright/cosmo_01.htm |access-date=May 19, 2025 |website=www.astro.ucla.edu}}</ref> ერთ-ერთი ასეთი საცნობარო სისტემაა ჰაბლის ნაკადი, გალაქტიკური გროვების აშკარა მოძრაობები სივრცის გაფართოების გამო. ცალკეულ გალაქტიკებს, მათ შორის ირმის ნახტომს, აქვთ თავისებური სიჩქარეები საშუალო ნაკადთან მიმართებაში. ამრიგად, ირმის ნახტომის ჰაბლის ნაკადთან შესადარებლად, უნდა გავითვალისწინოთ საკმარისად დიდი მოცულობა, რათა სამყაროს გაფართოება დომინირებდეს ლოკალურ, შემთხვევით მოძრაობებზე. საკმარისად დიდი მოცულობა ნიშნავს, რომ ამ მოცულობაში გალაქტიკების საშუალო მოძრაობა ტოლია ჰაბლის ნაკადის. ასტრონომები თვლიან, რომ ირმის ნახტომი ამ ლოკალური თანამოძრავი საცნობარო სისტემის მიმართ დაახლოებით 630 კმ/წმ (1,400,000 მილი/სთ) სიჩქარით მოძრაობს.<ref>{{cite web |title=The Velocity of Our Galaxy: the End of a 40-Year Mystery |url=https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |website=CEA/The Knowledge Factory |access-date=May 5, 2022 |language=en |date=January 31, 2017 |archive-date=June 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602152114/https://www.cea.fr/drf/english/Pages/News/Scientific-results/2017/velocity-of-our-galaxy-the-end-of-a-40-year-mystery.aspx |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |title=The Milky Way is being pushed through space by a void called the Dipole Repeller |url=https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |magazine=Wired UK |access-date=May 5, 2022 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106104313/https://www.wired.co.uk/article/dipole-repeller-milky-way |url-status=live }}</ref> ირმის ნახტომი დიდი მიმზიდველისა და სხვა გალაქტიკური გროვების, მათ შორის მის უკან მდებარე შაპლის ზეგროვის, ზოგადი მიმართულებით მოძრაობს.<ref>{{Cite journal |last1=Kocevski |first1=D. D. |last2=Ebeling |first2=H. |doi=10.1086/503666 |title=On the origin of the Local Group's peculiar velocity |journal=The Astrophysical Journal |volume=645 |issue=2 |pages=1043–1053 |year=2006 |arxiv=astro-ph/0510106 |bibcode=2006ApJ...645.1043K |s2cid=2760455 }}</ref> ლოკალური ჯგუფი, გრავიტაციულად დაკავშირებული გალაქტიკების გროვა, რომელიც სხვათა შორის შეიცავს ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას, არის ზეგროვის ნაწილი, რომელსაც ადგილობრივი ზეგროვა ეწოდება და რომლის ცენტრი ქალწულის გროვასთან ახლოსაა: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჰაბლის ნაკადის ფარგლებში ერთმანეთს 967 კმ/წმ (2,160,000 მილი/სთ) სიჩქარით შორდებიან, ეს სიჩქარე ნაკლებია, ვიდრე მოსალოდნელი იყო 16.8 მილიონი ცალი მანძილის გათვალისწინებით, რაც ადგილობრივ ჯგუფსა და ქალწულის გროვას შორის გრავიტაციული მიზიდულობის გამოა.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.newast.2005.08.008 |title=Mass determination of groups of galaxies: Effects of the cosmological constant |date=2006 |author=Peirani, S |journal=New Astronomy |volume=11 |issue=4 |pages=325–330 |last2=Defreitaspacheco |first2=J |arxiv=astro-ph/0508614 |bibcode=2006NewA...11..325P|s2cid=685068 }}</ref> კიდევ ერთი საცნობარო სისტემა კოსმოსური მიკროტალღური ფონის (CMB) მეშვეობით არის წარმოდგენილი, რომელშიც CMB-ის ტემპერატურა ყველაზე ნაკლებად არის დამახინჯებული დოპლერის წანაცვლებით (ნულოვანი დიპოლური მომენტი). ირმის ნახტომი ამ სისტემასთან მიმართებაში მოძრაობს 552 ± 6 კმ/წმ (1,235,000 ± 13,000 მილი/სთ)<ref name="COBE1993" /> სიჩქარით, 10.5 მარჯვნივ ასცენციისკენ, −24°-იანი დახრილობისკენ (J2000 ეპოქა, ჰიდრას ცენტრთან ახლოს). ეს მოძრაობა დაკვირვებულია ისეთი თანამგზავრების მიერ, როგორიცაა კოსმოსური ფონის მკვლევარი (COBE) და ვილკინსონის მიკროტალღური ანიზოტროპიის ზონდი (WMAP), როგორც დიპოლური წვლილი CMB-ში, რადგან CMB სისტემაში წონასწორობაში მყოფი ფოტონები მოძრაობის მიმართულებით ლურჯად გადაინაცვლებენ, ხოლო საპირისპირო მიმართულებით წითლად გადაინაცვლებენ.<ref name="COBE1993" /> ==შემადგენლობა== [[ფაილი:Galactic Cntr full cropped.jpg|მინი|2MASS ინფრაწითელი ტელესკოპით დანახული გალაქტიკური ცენტრი — გამოსახულების კაშკაშა არე, ფოტოს მარცხენა ზედა ნაწილში]] ირმის ნახტომი შეიცავს 100-დან 400 მილიარდ ვარსკვლავამდე<ref name=frommert_kronberg2005 /><ref name=wethington2010 /> და სულ მცირე ამდენივე პლანეტას.<ref name=villard20120111 /> ზუსტი ციფრი დამოკიდებული იქნება ძალიან დაბალი მასის მქონე ვარსკვლავების რაოდენობის დათვლაზე, რომელთა აღმოჩენაც რთულია, განსაკუთრებით მზიდან 300 ლიზე (90 პროცენტი) მეტი მანძილის დაშორებით. შედარებისთვის, მეზობელი ანდრომედას გალაქტიკა შეიცავს დაახლოებით ერთ ტრილიონ (1012) ვარსკვლავს.<ref name=young2006 /> ირმის ნახტომი შეიძლება შეიცავდეს ათი მილიარდ თეთრ ჯუჯას, მილიარდ ნეიტრონულ ვარსკვლავს და ას მილიონ ვარსკვლავურ შავ ხვრელს.<ref>Napiwotzki, R. (2009). The galactic population of white dwarfs. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 172, No. 1, p. 012004). IOP Publishing.</ref><ref>{{Cite web |title=NASA – Neutron Stars |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908042354/https://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/science/neutron_stars.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=April 5, 2018 |website=NASA |language=en}}</ref> ვარსკვლავებს შორის სივრცეს ავსებს გაზისა და მტვრის დისკო, რომელსაც ვარსკვლავთშორისი გარემო ეწოდება. ამ დისკს აქვს რადიუსის მინიმუმ მსგავსი სიგრძე ვარსკვლავებთან შედარებით,<ref name=science312_1773 /> ხოლო გაზის ფენის სისქე მერყეობს ასობით სინათლის წლიდან ცივი გაზისთვის ათასობით სინათლის წლამდე თბილი გაზისთვის.<ref name=araa28_215 /><ref name=apj702_1472 /> ირმის ნახტომის ვარსკვლავების დისკს არ აქვს ბასრი კიდე, რომლის მიღმაც ვარსკვლავები არ არის. პირიქით, ვარსკვლავების კონცენტრაცია მცირდება ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაშორებასთან ერთად. ცენტრიდან დაახლოებით 40 000 სინათლის წლის (13 კპს) რადიუსის მიღმა, კუბურ პარსეკში ვარსკვლავების რაოდენობა რადიუსთან ერთად გაცილებით სწრაფად მცირდება.<ref name=arxiv0909.3857 /> გალაქტიკურ დისკს გარს აკრავს ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფერული გალაქტიკური ჰალო, რომელიც უფრო გარეთ ვრცელდება, მაგრამ ზომით შეზღუდულია ირმის ნახტომის ორი თანამგზავრის, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების ორბიტებით, რომელთა გალაქტიკურ ცენტრთან ყველაზე ახლოს მიახლოება დაახლოებით 180 000 ლი (55 კპს) მანძილია.<ref name=mnras371_1_108 /> ამ მანძილზე ან მის მიღმა, ჰალო ობიექტების უმეტესობის ორბიტები მაგელანის ღრუბლებით იქნება დარღვევული. შესაბამისად, ასეთი ობიექტები, სავარაუდოდ, ირმის ნახტომის მიმდებარე ტერიტორიიდან გამოიტყორცნება. ირმის ნახტომის ინტეგრირებული აბსოლუტური ვიზუალური სიდიდე დაახლოებით −20.9-ის ტოლია.<ref name=coffey /><ref name="Karachentsev2004">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=Igor D. |last2=Karachentseva |first2=Valentina E. |last3=Huchtmeier |first3=Walter K. |last4=Makarov |first4=Dmitry I. |date=2003 |title=A Catalog of Neighboring Galaxies |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2031–2068 |bibcode=2004AJ....127.2031K |doi=10.1086/382905 |doi-access=free}}</ref> როგორც გრავიტაციული მიკროლინზირების, ასევე პლანეტების ტრანზიტის დაკვირვებები მიუთითებს, რომ შესაძლოა ვარსკვლავებთან დაკავშირებული პლანეტების რაოდენობა იმდენივე იყოს, რამდენიც ირმის ნახტომში ვარსკვლავების რაოდენობაა,<ref name="Nature-20120111" /><ref name=borenstein2011 /> ხოლო მიკროლინზირების გაზომვები მიუთითებს, რომ ვარსკვლავებთან დაკავშირებული არ არის დაკავშირებული უფრო მეტი მოხეტიალე პლანეტა, ვიდრე ვარსკვლავი.<ref>{{Cite journal |last1=Sumi |first1=T. |last2=Kamiya |first2=K. |last3=Bennett |first3=D. P. |last4=Bond |first4=I. A. |last5=Abe |first5=F. |last6=Botzler |first6=C. S. |last7=Fukui |first7=A. |last8=Furusawa |first8=K. |last9=Hearnshaw |first9=J. B. |last10=Itow |first10=Y. |last11=Kilmartin |first11=P. M. |last12=Korpela |first12=A. |last13=Lin |first13=W. |last14=Ling |first14=C. H. |last15=Masuda |first15=K. |display-authors=1 |year=2011 |title=Unbound or distant planetary mass population detected by gravitational microlensing |journal=Nature |volume=473 |issue=7347 |pages=349–352 |arxiv=1105.3544 |bibcode=2011Natur.473..349S |doi=10.1038/nature10092 |pmid=21593867 |s2cid=4422627 |last16=Matsubara |first16=Y. |last17=Miyake |first17=N. |last18=Motomura |first18=M. |last19=Muraki |first19=Y. |last20=Nagaya |first20=M. |last21=Nakamura |first21=S. |last22=Ohnishi |first22=K. |last23=Okumura |first23=T. |last24=Perrott |first24=Y. C. |last25=Rattenbury |first25=N. |last26=Saito |first26=To. |last27=Sako |first27=T. |last28=Sullivan |first28=D. J. |last29=Sweatman |first29=W. L. |last30=Tristram |first30=P. J. |last31=Udalski |first31=A. |last32=Szymański |first32=M. K. |last33=Kubiak |first33=M. |last34=Pietrzyński |first34=G. |last35=Poleski |first35=R. |last36=Soszyński |first36=I. |last37=Wyrzykowski |first37=Ł. |last38=Ulaczyk |first38=K.}}</ref><ref name=nasa20110526 /> ირმის ნახტომი საშუალოდ შეიცავს მინიმუმ ერთ პლანეტას თითო ვარსკვლავზე, რაც იწვევს 100-400 მილიარდ პლანეტას, კეპლერის კოსმოსური ობსერვატორიის მიერ ხუთპლანეტიანი ვარსკვლავური სისტემის, კეპლერ-32-ის, 2013 წლის იანვარში ჩატარებული კვლევის თანახმად.<ref name="Space-20130102" /> კეპლერის მონაცემების 2013 წლის იანვარში ჩატარებული სხვა ანალიზით დადგინდა, რომ ირმის ნახტომში დედამიწის ზომის მინიმუმ 17 მილიარდი ეგზოპლანეტაა.<ref name="Space-Billions">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=17 Billion Earth-Size Alien Planets Inhabit Milky Way |url=http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095334/http://www.space.com/19157-billions-earth-size-alien-planets-aas221.html |archive-date=October 6, 2014}}</ref> 2013 წლის ნოემბერში, კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემებზე დაყრდნობით, ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომში მზის მსგავსი ვარსკვლავებისა და წითელი ჯუჯების სასიცოცხლო ზონებში შესაძლოა დედამიწის ზომის 40 მილიარდამდე პლანეტა მოძრაობდეს.<ref name="NYT-20131104">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 4, 2013 |title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105023653/http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |archive-date=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{Cite journal |last1=Petigura |first1=Eric A. |last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W. |date=October 31, 2013 |title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=110 |issue=48 |pages=19273–19278 |arxiv=1311.6806 |bibcode=2013PNAS..11019273P |doi=10.1073/pnas.1319909110 |pmc=3845182 |pmid=24191033 |doi-access=free}}</ref><ref name="nov2013_planet_estimate" /> ​​ამ სავარაუდო პლანეტებიდან 11 მილიარდი შესაძლოა მზის მსგავსი ვარსკვლავების გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{Cite news |last=Khan |first=Amina |date=November 4, 2013 |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |work=[[Los Angeles Times]] |url=https://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story |url-status=live |access-date=November 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106030558/http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105%2C0%2C2673237.story |archive-date=November 6, 2013}}</ref> 2016 წლის კვლევის თანახმად, უახლოესი ეგზოპლანეტა შესაძლოა 4.2 სინათლის წლის დაშორებით იყოს და წითელი ჯუჯა პროქსიმა კენტავრის გარშემო ბრუნავდეს.<ref name="Planet-Alpha-Centauri">{{Cite journal |last1=Anglada-Escudé |first1=Guillem |last2=Amado |first2=Pedro J. |last3=Barnes |first3=John |last4=Berdiñas |first4=Zaira M. |last5=Butler |first5=R. Paul |last6=Coleman |first6=Gavin A. L. |last7=de la Cueva |first7=Ignacio |last8=Dreizler |first8=Stefan |last9=Endl |first9=Michael |last10=Giesers |first10=Benjamin |last11=Jeffers |first11=Sandra V. |last12=Jenkins |first12=James S. |last13=Jones |first13=Hugh R. A. |last14=Kiraga |first14=Marcin |last15=Kürster |first15=Martin |display-authors=3 |year=2016 |title=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri |url=https://www.nature.com/articles/nature19106 |url-status=live |journal=Nature |volume=536 |issue=7617 |pages=437–440 |arxiv=1609.03449 |bibcode=2016Natur.536..437A |doi=10.1038/nature19106 |pmid=27558064 |s2cid=4451513 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003204853/https://www.nature.com/articles/nature19106 |archive-date=October 3, 2021 |access-date=September 11, 2021 |last16=López-González |first16=María J. |last17=Marvin |first17=Christopher J. |last18=Morales |first18=Nicolás |last19=Morin |first19=Julien |last20=Nelson |first20=Richard P. |last21=Ortiz |first21=José L. |last22=Ofir |first22=Aviv |last23=Paardekooper |first23=Sijme-Jan |last24=Reiners |first24=Ansgar |last25=Rodríguez |first25=Eloy |last26=Rodríguez-López |first26=Cristina |last27=Sarmiento |first27=Luis F. |last28=Strachan |first28=John P. |last29=Tsapras |first29=Yiannis |last30=Tuomi |first30=Mikko |first31=Mathias |last31=Zechmeister}}</ref> ასეთი დედამიწის ზომის პლანეტები შესაძლოა გაზის გიგანტებზე მრავალრიცხოვანი იყოს,<ref name="Nature-20120111" /> თუმცა მათი მცირე ზომის გამო დიდ მანძილზე აღმოჩენა უფრო რთულია. ეგზოპლანეტების გარდა, ასევე აღმოჩენილია „ეგზოკომეტები“, მზის სისტემის მიღმა არსებული კომეტები, რომლებიც შესაძლოა ირმის ნახტომშიც გავრცელებული იყოს.<ref name="Space-Exocomets">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title='Exocomets' Common Across Milky Way Galaxy |url=http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |date=January 7, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916085824/http://www.space.com/19156-exocomets-alien-solar-systems.html |archive-date=September 16, 2014}}</ref> უფრო ახლახანს, 2020 წლის ნოემბერში, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში სავარაუდოდ 300 მილიონზე მეტი სასიცოცხლო ეგზოპლანეტა არსებობს.<ref name="NYT-20201105">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |date=November 5, 2020 |title=Looking for Another Earth? Here Are 300 Million, Maybe – A new analysis of data from NASA's Kepler spacecraft increases the number of habitable exoplanets thought to exist in this galaxy. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=November 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105164943/https://www.nytimes.com/2020/11/05/science/astronomy-exoplanets-kepler.html |archive-date=November 5, 2020}}</ref> სამყაროს სხვა, უფრო შორეულ გალაქტიკებთან შედარებით, ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ნეიტრინოების სიკაშკაშე საშუალოზე დაბალია, რაც ჩვენს გალაქტიკას „ნეიტრინოების უდაბნოდ“ აქცევს.<ref>{{Cite journal |last1=Fang |first1=Ke |last2=Gallagher |first2=John S. |last3=Halzen |first3=Francis |date=February 2024 |title=The Milky Way revealed to be a neutrino desert by the IceCube Galactic plane observation |url=https://www.nature.com/articles/s41550-023-02128-0 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=241–246 |doi=10.1038/s41550-023-02128-0 |issn=2397-3366|arxiv=2306.17275 |bibcode=2024NatAs...8..241F }}</ref> ==სტრუქტურა== [[File:Milky Way side view.png|thumb|ირმის ნახტომის საერთო სტრუქტურის სხვადასხვა ელემენტები]] ირმის ნახტომი შედგება ზოლის ფორმის ბირთვის რეგიონისგან, რომელიც გარშემორტყმულია გაზის, მტვრისა და ვარსკვლავების დეფორმირებული დისკოთი.<ref>{{Cite web |title=The Milky Way is warped |url=https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015954/https://phys.org/news/2019-02-milky-warped.html |archive-date=February 7, 2019 |access-date=February 22, 2019 |website=phys.org}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiaodian |last2=Wang |first2=Shu |last3=Deng |first3=Licai |last4=de Grijs |first4=Richard |last5=Liu |first5=Chao |last6=Tian |first6=Hao |date=February 4, 2019 |title=An intuitive 3D map of the Galactic warp's precession traced by classical Cepheids |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=320–325 |arxiv=1902.00998 |bibcode=2019NatAs...3..320C |doi=10.1038/s41550-018-0686-7 |issn=2397-3366 |s2cid=119290364}}</ref> ირმის ნახტომში მასის განაწილება ძალიან ჰგავს ჰაბლის კლასიფიკაციის Sbc ტიპს, რომელიც წარმოადგენს სპირალურ გალაქტიკებს შედარებით სუსტად დახვეული მკლავებით.<ref name=ssr100_1_129 /> ასტრონომებმა პირველად 1960-იან წლებში დაიწყეს ვარაუდი, რომ ირმის ნახტომი არის ზოლიანი სპირალური გალაქტიკა და არა ჩვეულებრივი სპირალური გალაქტიკა.<ref>Gerard de Vaucouleurs (1964), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D Interpretation of velocity distribution of the inner regions of the Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203053710/http://adsabs.harvard.edu/abs/1964IAUS...20..195D |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Peters, W.L. III. (1975), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P Models for the inner regions of the Galaxy. I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203185645/http://adsabs.harvard.edu/abs/1975ApJ...195..617P |date=February 3, 2019 }}</ref><ref>Hammersley, P. L.; Garzon, F.; Mahoney, T.; Calbet, X. (1994), [http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H Infrared Signatures of the Inner Spiral Arms and Bar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190203062819/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994MNRAS.269..753H |date=February 3, 2019 }}</ref> ეს ვარაუდები დადასტურდა სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპის 2005 წლის დაკვირვებებით, რომლებმაც აჩვენა, რომ ირმის ნახტომის ცენტრალური ზოლი უფრო დიდი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref name="fn3" /> ===გალაქტიკის ცენტრი=== {{მთავარი|მშვილდოსანი A*}} მზე გალაქტიკური ცენტრიდან 25,000–28,000 ლი-სინათლის (7.7–8.6 კპს) დაშორებით მდებარეობს. ეს მნიშვნელობა შეფასებულია გეომეტრიული მეთოდების გამოყენებით ან შერჩეული ასტრონომიული ობიექტების გაზომვით, რომლებიც სტანდარტულ სანთლებს წარმოადგენენ, სხვადასხვა ტექნიკით, რომლებიც ამ სავარაუდო დიაპაზონში სხვადასხვა მნიშვნელობებს იძლევა.<ref name="apj692_2_1075" /><ref name=boehle2016 /><ref name=Gillessen2016 /><ref name=ReideaSgrb2009 /><ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /> შიდა რამდენიმე კილოპარსეკში (დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის რადიუსი) ძირითადად ძველი ვარსკვლავების მკვრივი კონცენტრაციაა დაახლოებით სფეროიდულ ფორმაში, რომელსაც ამობურცულობა ეწოდება.<ref name="Galactic bulge" /> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომს არ აქვს ამობურცულობა წინა გალაქტიკებს შორის შეჯახებისა და შერწყმის გამო და რომ მის ნაცვლად მას მხოლოდ ფსევდო ამობურცულობა აქვს, რომელიც მისი ცენტრალური ზოლით არის წარმოქმნილი.<ref name=apjl_1_l72 /> თუმცა, ლიტერატურაში არსებობს დაბნეულობა ზოლში არასტაბილურობით შექმნილი (არაქისის ნაჭუჭის) ფორმის სტრუქტურასა და შესაძლო ამობურცულობას შორის, რომლის მოსალოდნელი ნახევრად სინათლის რადიუსი 0.5 კპს-ია.<ref>{{Cite journal |last1=Ciambur |first1=Bogdan C. |last2=Graham |first2=Alister W. |last3=Bland-Hawthorn |first3=Joss |year=2017 |title=Quantifying the (X/peanut)-shaped structure of the Milky Way – new constraints on the bar geometry |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=471 |issue=4 |page=3988 |arxiv=1706.09902 |bibcode=2017MNRAS.471.3988C |doi=10.1093/mnras/stx1823 |doi-access=free |s2cid=119376558}}</ref> გალაქტიკის ცენტრი აღინიშნება ინტენსიური რადიოწყაროთი, სახელწოდებით Sagittarius A* (გამოითქმის როგორც Sagittarius A-ვარსკვლავი). ცენტრის გარშემო მატერიის მოძრაობა მიუთითებს, რომ Sagittarius A* მალავს მასიურ, კომპაქტურ ობიექტს.<ref name="Jones2004" /> მასის ეს კონცენტრაცია საუკეთესოდ აიხსნება, როგორც სუპერმასიური შავი ხვრელი<ref name="apj692_2_1075" /><ref name="apj689_2_1044" /> (SMBH), რომლის მასა დაახლოებით მზის მასაზე 4.1–4.5 მილიონჯერ მეტია.<ref name="apj689_2_1044" /> SMBH-ის აკრეციის სიჩქარე შეესაბამება არააქტიურ გალაქტიკურ ბირთვს, რომელიც წელიწადში 1×10−5 M☉-ით არის შეფასებული.<ref name="wang13" /> დაკვირვებები მიუთითებს, რომ არსებობს SMBH-ები, რომლებიც მდებარეობს ნორმალური გალაქტიკების უმეტესობის ცენტრთან ახლოს.<ref name="blandford1999" /><ref name="frolov_zelnikov2011" /> ირმის ნახტომის ზოლის ბუნება აქტიურად განიხილება, მისი ნახევარსიგრძისა და ორიენტაციის შეფასებით, რომელიც 1-დან 5 კპს-მდე (3,000–16,000 ლი) და დედამიწიდან გალაქტიკის ცენტრისკენ ხედვის ხაზთან მიმართებაში 10–50 გრადუსს მოიცავს.<ref name="vanhollebeke09" /><ref name="majaess10" /><ref name="Cabrera-Lavers08" /> ზოგიერთი ავტორი მიიჩნევს, რომ ირმის ნახტომს ორი განსხვავებული ზოლი აქვს, ერთი მეორეში ჩაფლული.<ref name="nishiyama06" /> თუმცა, RR Lyrae ტიპის ვარსკვლავები არ აკვირდებიან თვალსაჩინო გალაქტიკურ ზოლს.<ref name="majaess10" /><ref name="alcock98" /><ref name="kunder08" /> ზოლი შესაძლოა გარშემორტყმული იყოს რგოლით, რომელსაც „5 კპს რგოლი“ ეწოდება და რომელიც შეიცავს ირმის ნახტომში არსებული მოლეკულური წყალბადის დიდ ნაწილს, ასევე ირმის ნახტომის ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობის უმეტეს ნაწილს. ანდრომედას გალაქტიკიდან დანახვისას, ეს იქნებოდა ირმის ნახტომის ყველაზე კაშკაშა მახასიათებელი.<ref name="fn14" /> ბირთვიდან რენტგენის გამოსხივება ემთხვევა ცენტრალური ზოლის გარშემო არსებულ მასიურ ვარსკვლავებს<ref name="wang13">{{Cite journal |last1=Wang |first1=Q.D. |last2=Nowak |first2=M.A. |last3=Markoff |first3=S.B. |last4=Baganoff |first4=F.K. |last5=Nayakshin |first5=S. |last6=Yuan |first6=F. |last7=Cuadra |first7=J. |last8=Davis |first8=J. |last9=Dexter |first9=J. |last10=Fabian |first10=A.C. |last11=Grosso |first11=N. |last12=Haggard |first12=D. |last13=Houck |first13=J. |last14=Ji |first14=L. |last15=Li |first15=Z. |year=2013 |title=Dissecting X-ray-Emitting Gas Around the Center of Our Galaxy |journal=Science |volume=341 |issue=6149 |pages=981–983 |arxiv=1307.5845 |bibcode=2013Sci...341..981W |doi=10.1126/science.1240755 |pmid=23990554 |s2cid=206550019 |last16=Neilsen |first16=J. |last17=Porquet |first17=D. |last18=Ripple |first18=F. |last19=Shcherbakov |first19=R.V.}}</ref> და გალაქტიკურ ქედს.<ref name="nature318_267">{{Cite journal |last1=Bhat, C. L. |last2=Kifune, T. |last3=Wolfendale, A. W. |date=November 21, 1985 |title=A cosmic-ray explanation of the galactic ridge of cosmic X-rays |journal=Nature |volume=318 |issue=6043 |pages=267–269 |bibcode=1985Natur.318..267B |doi=10.1038/318267a0 |s2cid=4262045}}</ref> 2023 წლის ივნისში, ნაოკო კურაჰაში ნილსონის ხელმძღვანელობით ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ გამოიყენეს ახალი კასკადური ნეიტრინო ტექნიკა,<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=2023 |title=Milky Way Viewed through Neutrinos |journal=Physics |publisher=Physics 16, 115 (June 29, 2023) |volume=16 |article-number=|bibcode=2023PhyOJ..16..115W |doi=10.1103/Physics.16.115 |quote=Kurahashi Neilson first came up with the idea to use cascade neutrinos to map the Milky Way in 2015. |doi-access=free}}</ref> რათა პირველად დაედგინათ ნეიტრინოების გამოყოფა ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყიდან, რითაც შეიქმნა ირმის ნახტომის პირველი ნეიტრინო ხედი.<ref name="NYT-20230629">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=June 29, 2023 |title=Neutrinos Build a Ghostly Map of the Milky Way – Astronomers for the first time detected neutrinos that originated within our local galaxy using a new technique. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |url-status=live |access-date=June 30, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230629182106/https://www.nytimes.com/2023/06/29/science/neutrinos-milky-way-map.html |archive-date=June 29, 2023}}</ref><ref name="SCI-20230629">{{Cite journal |last=IceCube Collaboration |date=June 29, 2023 |title=Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |url-status=live |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=380 |issue=6652 |pages=1338–1343 |arxiv=2307.04427 |doi=10.1126/science.adc9818 |pmid=37384687 |bibcode=2023Sci...380.1338I |hdl=2013/ULB-DIPOT:oai:dipot.ulb.ac.be:2013/360407 |s2cid=259287623 |archive-url=https://archive.today/20230630042539/https://www.science.org/doi/10.1126/science.adc9818 |archive-date=June 30, 2023 |access-date=June 30, 2023}}</ref> ====გამა სხივები და რენტგენის სხივები==== 1970 წლიდან, სხვადასხვა გამა-სხივების აღმოჩენის მისიებმა აღმოაჩინეს 511 კევ გამა-სხივები, რომლებიც გალაქტიკური ცენტრის ზოგადი მიმართულებიდან მოდის. ეს გამა-სხივები წარმოიქმნება პოზიტრონების (ანტიელექტრონების) ელექტრონებთან ანიჰილაციის შედეგად. 2008 წელს აღმოჩნდა, რომ გამა-სხივების წყაროების განაწილება დაბალი მასის რენტგენის ორმაგი სისტემების განაწილებას წააგავს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეს რენტგენის ორმაგი სისტემები პოზიტრონებს (და ელექტრონებს) აგზავნიან ვარსკვლავთშორის სივრცეში, სადაც ისინი ანელებენ და ანიჰილაციას უკეთებენ.<ref>{{Cite journal |last=Georg Weidenspointner |display-authors=etal |date=January 10, 2008 |title=An asymmetric distribution of positrons in the Galactic disk revealed by γ-rays |journal=Nature |volume=451 |issue=7175 |pages=159–162 |bibcode=2008Natur.451..159W |doi=10.1038/nature06490 |pmid=18185581 |s2cid=4333175}}</ref><ref name="NASA-2008">{{Cite web |date=January 9, 2008 |title= Satellite Explains Giant Cloud of Antimatter |url=https://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506215302/http://www.nasa.gov/topics/universe/features/antimatter_binary.html |archive-date=May 6, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=NASA |first1=Bob |last1=Naeye |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Antimatter Clouds and Fountains – NASA Press Release 97-83 |url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190307/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/cgro/epo/news/anti01.html |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 2, 2021 |website=HEASARC |date=April 28, 1997 }}</ref> დაკვირვებები განხორციელდა როგორც NASA-ს, ასევე ESA-ს თანამგზავრების მიერ. 1970 წელს, გამა-სხივების დეტექტორებმა აღმოაჩინეს, რომ გამოსხივების რეგიონი დაახლოებით 10,000 სინათლის წლის დიამეტრის იყო, მზის სიკაშკაშით დაახლოებით 10,000-ჯერ მეტი სიკაშკაშით.<ref name="NASA-2008" /> 2010 წელს, ფერმის გამა-სხივური კოსმოსური ტელესკოპის მონაცემების გამოყენებით, ირმის ნახტომის ბირთვის ჩრდილოეთით და სამხრეთით აღმოაჩინეს მაღალი ენერგიის გამა-გამოსხივების ორი გიგანტური სფერული ბუშტი. თითოეული ბუშტის დიამეტრი დაახლოებით 25,000 სინათლის წელია (7.7 კპს) (ანუ გალაქტიკის სავარაუდო დიამეტრის დაახლოებით 1/4); ისინი სამხრეთ ნახევარსფეროს ღამის ცაზე გრუსამდე და ქალწულამდეა გადაჭიმული.<ref name=overbye2010 /><ref name=sz2010 /> შემდგომში, პარკსის ტელესკოპით რადიოსიხშირეებზე დაკვირვებებმა გამოავლინა პოლარიზებული გამოსხივება, რომელიც ფერმის ბუშტებთანაა დაკავშირებული. ეს დაკვირვებები საუკეთესოდ შეიძლება იქნას განმარტებული, როგორც მაგნიტიზებული ნაკადი, რომელიც გამოწვეულია ვარსკვლავების ფორმირებით ირმის ნახტომის ცენტრალურ 640 ლიში (200 პროცენტი) ვარსკვლავებში.<ref>{{Cite journal |last1=Carretti |first1=E. |last2=Crocker |first2=R. M. |last3=Staveley-Smith |first3=L. |last4=Haverkorn |first4=M. |last5=Purcell |first5=C. |last6=Gaensler |first6=B. M. |last7=Bernardi |first7=G. |last8=Kesteven |first8=M. J. |last9=Poppi |first9=S. |year=2013 |title=Giant magnetized outflows from the centre of the Milky Way |journal=Nature |volume=493 |issue=7430 |pages=66–69 |arxiv=1301.0512 |bibcode=2013Natur.493...66C |doi=10.1038/nature11734 |pmid=23282363 |s2cid=4426371}}</ref> მოგვიანებით, 2015 წლის 5 იანვარს, NASA-მ განაცხადა, რომ მშვილდოსანი A*-დან დააფიქსირა რენტგენის აფეთქება, რომელიც ჩვეულებრივზე 400-ჯერ უფრო კაშკაშა იყო, რაც რეკორდული მაჩვენებელი იყო. უჩვეულო მოვლენა შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო შავ ხვრელში ჩავარდნილი ასტეროიდის დაშლით ან მშვილდოსანი A*-ში ჩამდინარე გაზში მაგნიტური ველის ხაზების ჩახლართვით.<ref name="NASA-20150105">{{Cite web |last1=Chou |first1=Felicia |last2=Anderson |first2=Janet |last3=Watzke |first3=Megan |date=January 5, 2015 |title=Release 15-001 – NASA's Chandra Detects Record-Breaking Outburst from Milky Way's Black Hole |url=http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106100532/http://www.nasa.gov/press/2015/january/nasa-s-chandra-detects-record-breaking-outburst-from-milky-way-s-black-hole/ |archive-date=January 6, 2015 |access-date=January 6, 2015 |website=[[NASA]]}}</ref> ===სპირალური მკლავები=== გალაქტიკური ზოლის გრავიტაციული გავლენის გარეთ, ირმის ნახტომის დისკოში ვარსკვლავთშორისი სივრცისა და ვარსკვლავების სტრუქტურა ორგანიზებულია ოთხ სპირალურ მკლავად.<ref name="churchwell09" /> სპირალური მკლავები, როგორც წესი, შეიცავს ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის უფრო მაღალ სიმკვრივეს, ვიდრე გალაქტიკური საშუალო, ასევე ვარსკვლავთწარმოქმნის უფრო დიდ კონცენტრაციას, რასაც აკვირდებიან H II რეგიონები<ref name="TaylorCordes" /><ref name="russeil03" /> და მოლეკულური ღრუბლები.<ref>{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Hartmann |first2=D. |last3=Thaddeus |first3=P. |year=2001 |title=The Milky Way in molecular clouds: A new complete CO survey |journal=The Astrophysical Journal |volume=547 |issue=2 |pages=792–813 |arxiv=astro-ph/0009217 |bibcode=2001ApJ...547..792D |doi=10.1086/318388 |s2cid=118888462}}</ref> ირმის ნახტომის სპირალური სტრუქტურა გაურკვეველია და ამჟამად არ არსებობს კონსენსუსი მისი მკლავების ბუნებაზე.<ref name=two_arms /> იდეალური ლოგარითმული სპირალური ნიმუშები მხოლოდ უხეშად აღწერს მზის მახლობლად არსებულ მახასიათებლებს,<ref name="russeil03" /><ref name="majaess09b" /> რადგან გალაქტიკებს ხშირად აქვთ მკლავები, რომლებიც იტოტებიან, ერწყმიან, მოულოდნელად იხვევიან და ხასიათდებიან გარკვეული ხარისხის არარეგულარობით.<ref name="majaess10" /><ref name="majaess09b" /><ref name="lepine10" /> მზის შესაძლო სცენარი ტოტოვან / ლოკალურ მკლავში<ref name="russeil03" /> ხაზს უსვამს ამ საკითხს და მიუთითებს, რომ ასეთი მახასიათებლები, სავარაუდოდ, უნიკალური არ არის და არსებობს ირმის ნახტომის სხვა ადგილებშიც.<ref name="majaess09b" /> მკლავების დახრილობის კუთხის შეფასებები დაახლოებით 7°-დან 25°-მდე მერყეობს.<ref name="science312_1773" /><ref name="Drimmel2000" /> ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი სპირალური მკლავი, რომლებიც იწყება ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის მახლობლად.<ref>{{Cite journal |last1=Sanna |first1=A. |last2=Reid |first2=M. J. |last3=Dame |first3=T. M. |last4=Menten |first4=K. M. |last5=Brunthaler |first5=A. |year=2017 |title=Mapping spiral structure on the far side of the Milky Way |journal=Science |volume=358 |pages=227–230 |arxiv=1710.06489 |bibcode=2017Sci...358..227S |doi=10.1126/science.aan5452 |pmid=29026043 |s2cid=206660521 |number=6360}}</ref> მათ შემდეგი სახელები აქვთ, ხოლო გამოსახულებაზე მკლავების პოზიციებია ნაჩვენები: [[ფაილი:Milky Way Spiral Arm Georgian.svg|thumb|right|260px|გალაქტიკის მკლავები]] {|class="wikitable" |- !ფერი !მკლავი |- |style="background-color: #00BFBF"| |[[პერსევსის მკლავი]] (Perseus Arm) |- |style="background-color: #0000FF"| |[[გედის მკლავი]] (Norma-Cygnus Arm) |- |style="background-color: #008000"| |[[ცენტავრის მკლავი]] (Scutum-Crux Arm) |- |style="background-color: #FF0000"| |[[მშვილდოსანის მკლავი]] (Sagittarius Arm) |- |colspan="2" style="text-align:center;"|''არსებობს ორი მცირე მკლავი, მათ შორის:'' |- |style="background-color: #996600"| |[[ორიონის მკლავი]] (Orion Arm; სადაც ჩვენი [[მზის სისტემა]] მდებარეობს) |} ორ სპირალურ მკლავს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავს და კილიტა-მშვილდოსნის მკლავს, მზის ორბიტაზე, ირმის ნახტომის ცენტრის მახლობლად, ტანგენსური წერტილები აქვს. თუ ეს მკლავები გალაქტიკურ დისკოში ვარსკვლავების საშუალო სიმკვრივესთან შედარებით ვარსკვლავების სიმკვრივეს ჭარბად შეიცავს, მისი აღმოჩენა შესაძლებელი იქნება ტანგენსურ წერტილთან ახლოს ვარსკვლავების დათვლით. ახლო ინფრაწითელი სინათლის ორმა კვლევამ, რომელიც ძირითადად წითელი გიგანტების მიმართ მგრძნობიარეა და მტვრის გადაშენებაზე გავლენას არ ახდენს, სკუტუმ-კენტავრის მკლავში პროგნოზირებული ჭარბი რაოდენობა აღმოაჩინა, მაგრამ არა კილიტა-მშვილდოსნის მკლავში: სკუტუმ-კენტავრის მკლავი დაახლოებით 30%-ით მეტ წითელ გიგანტს შეიცავს, ვიდრე სპირალური მკლავის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა მოსალოდნელი.<ref name="Drimmel2000" /><ref name="Benjamin2005" /> ეს დაკვირვება იმაზე მიუთითებს, რომ ირმის ნახტომს მხოლოდ ორი მთავარი ვარსკვლავური მკლავი აქვს: პერსევსის მკლავი და სკუტუმ-კენტავრის მკლავი. დანარჩენი მკლავები ჭარბ გაზს შეიცავს, მაგრამ არა ჭარბ ძველ ვარსკვლავებს.<ref name=two_arms /> 2013 წლის დეკემბერში ასტრონომებმა აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა ვარსკვლავებისა და ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების განაწილება ემთხვევა ირმის ნახტომის ოთხმხრივ სპირალურ აღწერას.<ref>{{Cite press release |title=Massive stars mark out Milky Way's 'missing' arms |date=December 17, 2013 |publisher=University of Leeds |url=http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218150156/http://www.leeds.ac.uk/news/article/3470/massive_stars_mark_out_milky_ways_missing_arms |archive-date=December 18, 2013 |place=Leeds, UK}}</ref><ref>{{Cite news |last=Westerholm |first=Russell |date=December 18, 2013 |title=Milky Way Galaxy has four arms, reaffirming old data and contradicting recent research |work=University Herald |url=http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |url-status=live |access-date=December 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219010711/http://www.universityherald.com/articles/6299/20131218/milky-way-galaxy-has-four-arms-reaffirming-old-data-and-contradicting-recent-research.htm |archive-date=December 19, 2013}}</ref><ref name="urquart2013">{{Cite journal |last1=Urquhart |first1=J. S. |last2=Figura |first2=C. C. |last3=Moore |first3=T. J. T. |last4=Hoare |first4=M. G. |last5=Lumsde |first5=S. L. |last6=Mottram |first6=J. C. |last7=Thompson |first7=M. A. |last8=Oudmaijer |first8=R. D. |display-authors=4 |date=January 2014 |title=The RMS Survey: Galactic distribution of massive star formation |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=437 |issue=2 |pages=1791–1807 |arxiv=1310.4758 |bibcode=2014MNRAS.437.1791U |doi=10.1093/mnras/stt2006 |doi-access=free |s2cid=14266458}}</ref> ამრიგად, ირმის ნახტომს, როგორც ჩანს, აქვს ორი სპირალური მკლავი, როგორც ძველი ვარსკვლავები და ოთხი სპირალური მკლავი, როგორც აირისა და ახალგაზრდა ვარსკვლავები. ამ აშკარა შეუსაბამობის ახსნა გაურკვეველია.<ref name="urquart2013" /> 3 კპს-ის თითქმის მკლავი (ასევე ცნობილია, როგორც გაფართოების 3 კპს მკლავი ან უბრალოდ 3 კპს მკლავი) აღმოაჩინეს 1950-იან წლებში ასტრონომ ვან ვორდენმა და მისმა თანამშრომლებმა HI-ის (ატომური წყალბადის) 21 სანტიმეტრიანი რადიოგაზომვების მეშვეობით.<ref>{{Cite journal |last1=van Woerden |first1=H. |last2=Rougoor |first2=G. W. |last3=Oort |first3=J. H. |display-authors=1 |date=1957 |title=Expansion d'une structure spirale dans le noyau du Système Galactique, et position de la radiosource Sagittarius&nbsp;A |journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences |language=fr |volume=244 |pages=1691–1695 |bibcode=1957CRAS..244.1691V}}</ref><ref name="Dame">{{Cite journal |last1=Dame |first1=T. M. |last2=Thaddeus |first2=P. |year=2008 |title=A New Spiral Arm of the Galaxy: The Far 3-Kpc Arm |journal=The Astrophysical Journal |volume=683 |issue=2 |pages=L143–L146 |arxiv=0807.1752 |bibcode=2008ApJ...683L.143D |doi=10.1086/591669 |s2cid=7450090}}</ref> აღმოჩნდა, რომ ის ცენტრალური ამოზნექილიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით ფართოვდება. ის მდებარეობს მეოთხე გალაქტიკურ კვადრანტში, მზიდან დაახლოებით 5.2 კპს-ის და გალაქტიკური ცენტრიდან 3.3 კპს-ის დაშორებით. შორეული 3 კპს მკლავი 2008 წელს ასტრონომმა ტომ დეიმმა (ასტროფიზიკის ცენტრი | ჰარვარდი და სმითსონიანი) აღმოაჩინა. ის მდებარეობს პირველ გალაქტიკურ კვადრანტში, გალაქტიკური ცენტრიდან 3 კპს (დაახლოებით 10,000 ლი) მანძილზე.<ref name="Dame" /><ref>{{Cite news |date=June 3, 2008 |title=Milky Way's Inner Beauty Revealed |publisher=Center for Astrophysics {{!}} Harvard & Smithsonian |url=http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |url-status=live |access-date=July 7, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705045749/http://www.cfa.harvard.edu/news/2008/pr200813.html |archive-date=July 5, 2013}}</ref> 2011 წელს გამოქვეყნებული სიმულაციით ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომმა შესაძლოა სპირალური მკლავის სტრუქტურა მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსურ გალაქტიკასთან განმეორებითი შეჯახების შედეგად მიიღო.<ref>{{Cite web |last=Matson |first=John |date=September 14, 2011 |title=Star-Crossed: Milky Way's Spiral Shape May Result from a Smaller Galaxy's Impact |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000625/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=sagittarius-satellite-spiral |archive-date=December 3, 2013 |access-date=July 7, 2015 |website=Scientific American}}</ref> ვარაუდობენ, რომ ირმის ნახტომი შეიცავს ორ განსხვავებულ სპირალურ ნიმუშს: შიდა ნიმუშს, რომელიც სწრაფად ბრუნავს მშვილდოსნის მკლავით და გარე ნიმუშს, რომელიც ქმნიან კარინასა და პერსევსის მკლავებით, რომელთა ბრუნვის სიჩქარე უფრო დაბალია და მკლავები მჭიდროდ არის შეხვეული. ამ სცენარში, რომელიც სხვადასხვა სპირალური მკლავების დინამიკის რიცხვითი სიმულაციებით არის მინიშნებული, გარე ნიმუშს გარე ფსევდორგოლის ფორმირება მოუწევს,<ref name=pseudoring2 /> და ორი ნიმუშს ერთმანეთთან დაკავშირებული ექნება გედის მკლავი.<ref name=pseudoring /> მთავარი სპირალური მკლავების გარეთ მდებარეობს ერთფეროვანი რგოლი (ანუ გარე რგოლი), გაზისა და ვარსკვლავების რგოლი, რომელიც მილიარდობით წლის წინ სხვა გალაქტიკებიდან მოწყვეტილია. თუმცა, სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წევრმა ცოტა ხნის წინ კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი პოზიცია და დაადასტურა, რომ ერთფეროვანი რგოლის სტრუქტურა სხვა არაფერია, თუ არა ირმის ნახტომის გაბერილი და დეფორმირებული სქელი დისკოოს მიერ წარმოქმნილი ჭარბი სიმკვრივე.<ref>{{Cite arXiv |eprint=1207.2749 |class=astro-ph.GA |first1=M. |last1=Lopez-Corredoira |first2=A. |last2=Moitinho |title=Comments on the "Monoceros" affair |date=July 2012 |last3=Zaggia |first3=S. |last4=Momany |first4=Y. |last5=Carraro |first5=G. |last6=Hammersley |first6=P. L. |last7=Cabrera-Lavers |first7=A. |last8=Vazquez |first8=R. A. |display-authors=1}}</ref> ირმის ნახტომის დისკოს სტრუქტურა „S“-ის მრუდის გასწვრივ არის დეფორმირებული.<ref>{{Cite web |last=Byrd |first=Deborah |author-link=Deborah Byrd |date=February 5, 2019 |title=The Milky Way is warped |url=https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206010840/https://earthsky.org/space/milky-way-warped-twisted-study-cepheids |archive-date=February 6, 2019 |access-date=February 6, 2019 |website=[[EarthSky]]}}</ref> === ჰალო === გალაქტიკური დისკო გარშემორტყმულია ძველი ვარსკვლავებისა და გლობულური გროვების სფეროიდული ჰალოთი, რომელთა 90% გალაქტიკური ცენტრიდან 100 000 სინათლის წლის (30 კპს) რადიუსში მდებარეობს.<ref name=harris2003 /> თუმცა, რამდენიმე გლობალური გროვები უფრო შორსაც აღმოაჩინეს, როგორიცაა PAL 4 და AM 1 გალაქტიკური ცენტრიდან 200 000 სინათლის წელზე მეტ მანძილზე. ირმის ნახტომის გროვების დაახლოებით 40% რეტროგრადულ ორბიტაზეა, რაც ნიშნავს, რომ ისინი ირმის ნახტომის ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობენ.<ref name=aaa313_119 /> გლობალურ გროვებს შეუძლიათ ირმის ნახტომის გარშემო როზეტისებრი ორბიტების გაყოლა, ვარსკვლავის გარშემო პლანეტის ელიფსური ორბიტისგან განსხვავებით.<ref name=apj522 /> მიუხედავად იმისა, რომ დისკო შეიცავს მტვერს, რომელიც ხედვას ზოგიერთ ტალღის სიგრძეზე აფერხებს, ჰალოს კომპონენტი ამას არ აკეთებს. აქტიური ვარსკვლავთწარმოქმნა ხდება დისკოში (განსაკუთრებით სპირალურ მკლავებში, რომლებიც მაღალი სიმკვრივის არეალებს წარმოადგენენ), მაგრამ არ ხდება ჰალოში, რადგან ვარსკვლავებად კოლაფსირებისთვის ცოტა ცივი გაზია.<ref name="sparke_gallagher" /> ღია გროვებიც ძირითადად დისკზეა განლაგებული.<ref name="aj108">{{Cite journal |last1=Janes, K.A. |last2=Phelps, R.L. |date=1980 |title=The galactic system of old star clusters: The development of the galactic disk |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |pages=1773–1785 |bibcode=1994AJ....108.1773J |doi=10.1086/117192 |doi-access=free}}</ref> 21-ე საუკუნის დასაწყისში აღმოჩენებმა ირმის ნახტომის სტრუქტურის შესახებ ჩვენს გაგებას ახალი განზომილებები შესძინა. ანდრომედას გალაქტიკის (M31) დისკოს (M31) გაცილებით უფრო შორს გავრცელების აღმოჩენით, ვიდრე ადრე ეგონათ,<ref name="fn5" /> აშკარა ხდება ირმის ნახტომის დისკოს უფრო შორს გაფართოების შესაძლებლობა და ამას ადასტურებს გედის მკლავის გარე მკლავის გაფართოების<ref name="mcclure-griffiths" /><ref name="fn6" /> და სკუტუმ-კენტავრის მკლავის მსგავსი გაფართოების აღმოჩენის მტკიცებულებები.<ref>{{Cite journal |last1=T.M. Dame |last2=P. Thaddeus |date=2011 |title=A Molecular Spiral Arm in the Far Outer Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=734 |issue=1 |page=L24 |arxiv=1105.2523 |bibcode=2011ApJ...734L..24D |doi=10.1088/2041-8205/734/1/l24 |s2cid=118301649}}</ref> მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკის აღმოჩენით მოხდა გალაქტიკური ნარჩენების ლენტის აღმოჩენა, რადგან ჯუჯა გალაქტიკის პოლარული ორბიტა და მისი ურთიერთქმედება ირმის ნახტომთან მას ანადგურებს. 2004 წელს, ირმის ნახტომის გარშემო სიბრტყის ორბიტაზე მოძრავი გალაქტიკური ნარჩენების რგოლის აღმოჩენის შემდეგ, თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ნარჩენები დიდი ძაღლის ჯუჯა გალაქტიკის სახელით ცნობილი სისტემის ნაშთი იყო.<ref>{{Cite journal |last1=Martin |first1=N. F. |last2=Ibata |first2=R. A. |last3=Bellazzini |first3=M. |last4=Irwin |first4=M. J. |last5=Lewis |first5=G. F. |last6=Dehnen |first6=W. |date=2004 |title=A dwarf galaxy remnant in Canis Major: the fossil of an in-plane accretion on to the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=348 |issue=1 |pages=12–23 |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07331.x|doi-access=free |arxiv=astro-ph/0311010 |bibcode=2004MNRAS.348...12M }}</ref> სხვა მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ეს გალაქტიკური დეფორმაციის შედეგი იყო,<ref>{{Cite journal |last1=Momany |first1=Y. |last2=Zaggia |first2=S. R. |last3=Bonifacio |first3=P. |last4=Piotto |first4=G. |last5=Angeli |first5=F. De |last6=Bedin |first6=L. R. |last7=Carraro |first7=G. |date=July 1, 2004 |title=Probing the Canis Major stellar over-density as due to the Galactic warp |url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/26/aagd202/aagd202.html |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=421 |issue=2 |pages=L29–L32 |doi=10.1051/0004-6361:20040183 |arxiv=astro-ph/0405526 |bibcode=2004A&A...421L..29M |issn=0004-6361|hdl=11577/2467288 |hdl-access=free }}</ref> ეს მოსაზრება 2021 წლის მონაცემებითაც დადასტურდა.<ref>{{Cite journal |last1=Carballo-Bello |first1=Julio A |last2=Martínez-Delgado |first2=David |last3=Corral-Santana |first3=Jesús M |last4=Alfaro |first4=Emilio J |last5=Navarrete |first5=Camila |last6=Vivas |first6=A Katherina |last7=Catelan |first7=Márcio |date=December 31, 2020 |title=A revised view of the Canis Major stellar overdensity with DECam and Gaia: new evidence of a stellar warp of blue stars |url=https://academic.oup.com/mnras/article/501/2/1690/5923573 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=501 |issue=2 |pages=1690–1700 |doi=10.1093/mnras/staa2655 |issn=0035-8711 |doi-access=free|arxiv=2009.01855 }}</ref> ჩრდილოეთის ცის Sloan Digital Sky Survey აჩვენებს უზარმაზარ, დიფუზურ სტრუქტურას (გაშლილი სავსე მთვარის ზომაზე დაახლოებით 5000-ჯერ დიდი ფართობით), რომელიც, როგორც ჩანს, არ შეესაბამება ამჟამინდელ მოდელებს. ვარსკვლავების კრებული თითქმის პერპენდიკულარულად ამოდის ირმის ნახტომის სპირალური მკლავების სიბრტყის მიმართ. სავარაუდო ინტერპრეტაციაა, რომ ჯუჯა გალაქტიკა ერწყმის ირმის ნახტომს. ამ გალაქტიკას სავარაუდოდ ქალწულის ვარსკვლავური ნაკადი ეწოდება და მდებარეობს ქალწულის მიმართულებით, დაახლოებით 30 000 სინათლის წლის (9 კპს) დაშორებით.<ref name=apj673_2_864 /> ====აირისებრი ჰალო==== ვარსკვლავური ჰალოს გარდა, ჩანდრას რენტგენის ობსერვატორიამ, XMM-ნიუტონმა და სუზაკუმ წარმოადგინეს მტკიცებულება, რომ არსებობს ასევე აირისებრი ჰალო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ცხელ აირს. ეს ჰალო ასობით ათასი სინათლის წლის მანძილზეა გადაჭიმული, გაცილებით შორს, ვიდრე ვარსკვლავური ჰალო და ახლოსაა დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მანძილთან. ამ ცხელი ჰალოს მასა თითქმის უდრის თავად ირმის ნახტომის მასას.<ref name="chandra_hotgas">{{Cite web |last=Boen |first=Brooke |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Brooke Boen}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gupta |first1=A. |last2=Mathur |first2=S. |last3=Krongold |first3=Y. |last4=Nicastro |first4=F. |last5=Galeazzi |first5=M. |year=2012 |title=A Huge Reservoir of Ionized Gas Around the Milky Way: Accounting for the Missing Mass? |journal=The Astrophysical Journal |volume=756 |issue=1 |page=L8 |arxiv=1205.5037 |bibcode=2012ApJ...756L...8G |doi=10.1088/2041-8205/756/1/L8 |s2cid=118567708}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 24, 2012 |title=Galactic Halo: Milky Way is Surrounded by Huge Halo of Hot Gas |url=http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029155611/http://chandra.si.edu/photo/2012/halo/ |archive-date=October 29, 2012 |website=Smithsonian Astrophysical Observatory}}</ref> ამ ჰალოს გაზის ტემპერატურა 1-დან 2,5 მილიონ კ-მდე (1,8 და 4,5 მილიონი °F) მერყეობს.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Discovery |title=Our Galaxy Swims Inside a Giant Pool of Hot Gas |work=Discovery News |url=http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029004855/http://news.discovery.com/space/massive-pocket-of-hot-gas-envelopes-milky-way-120924.html |archive-date=October 29, 2012 |access-date=October 28, 2012 |publisher=Discovery Communications}}</ref> შორეული გალაქტიკების დაკვირვებები მიუთითებს, რომ სამყაროს დაახლოებით ერთი მეექვსედ ნაკლები ბარიონული (ჩვეულებრივი) მატერია ჰქონდა, ვიდრე ბნელი მატერია, როდესაც ის სულ რაღაც რამდენიმე მილიარდი წლის იყო. თუმცა, ამ ბარიონების მხოლოდ დაახლოებით ნახევარია გათვალისწინებული თანამედროვე სამყაროში, ახლომდებარე გალაქტიკების, როგორიცაა ირმის ნახტომი, დაკვირვებების საფუძველზე.<ref name="Harrington_feature" /> თუ დადასტურდება დასკვნა, რომ ჰალოს მასა შედარებადია ირმის ნახტომის მასასთან, ეს შეიძლება იყოს ირმის ნახტომის გარშემო დაკარგული ბარიონების ვინაობა.<ref name="Harrington_feature">{{Cite news |last1=J.D. Harrington |last2=Janet Anderson |last3=Peter Edmonds |date=September 24, 2012 |title=NASA's Chandra Shows Milky Way is Surrounded by Halo of Hot Gas |work=NASA |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023023929/http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/news/H-12-331.html |archive-date=October 23, 2012}}</ref> ==ფორმირება== ===ისტორია=== ირმის ნახტომი დაიწყო, როგორც ერთი ან რამდენიმე მცირე ჭარბი სიმკვრივე სამყაროში მასის განაწილებაში, დიდი აფეთქების შემდეგ მალევე, 13.61 მილიარდი წლის წინ.<ref name="PHYS-20170727">{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=Milky Way's origins are not what they seem |url=https://phys.org/news/2017-07-milky.html |date=July 27, 2017 |work=[[Phys.org]] |access-date=July 27, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727094803/https://phys.org/news/2017-07-milky.html |archive-date=July 27, 2017}}</ref><ref name="borah">{{Cite journal |last1=Borah |first1=Debasish |last2=Dutta |first2=Manoranjan |last3=Mahapatra |first3=Satyabrata |last4=Sahu |first4=Narendra |year=2022 |title=Boosted self-interacting dark matter and XENON1T excess |journal=Nuclear Physics B |volume=979 |article-number=|arxiv=2107.13176 |bibcode=2022NuPhB.97915787B |doi=10.1016/j.nuclphysb.2022.115787 |s2cid=236469147}}</ref><ref name="legassick">{{Cite arXiv |eprint=1509.02832 |class=astro-ph.GA |first=Daniel |last=Legassick |title=The Age Distribution of Potential Intelligent Life in the Milky Way |year=2015}}</ref> ამ ჭარბი სიმკვრივიდან ზოგიერთი წარმოადგენდა გლობულური გროვების საფუძველს, რომლებშიც წარმოიქმნა უძველესი დარჩენილი ვარსკვლავები იმ ტერიტორიაზე, რასაც ახლა ირმის ნახტომი ეწოდება. ირმის ნახტომში მატერიის თითქმის ნახევარი შესაძლოა სხვა შორეული გალაქტიკებიდან მომდინარეობდეს.<ref name="PHYS-20170727" /> ეს ვარსკვლავები და გროვები ახლა ირმის ნახტომის ვარსკვლავურ ჰალოს ქმნიან. პირველი ვარსკვლავების დაბადებიდან რამდენიმე მილიარდი წლის განმავლობაში, ირმის ნახტომის მასა საკმარისად დიდი იყო, რომ ის შედარებით სწრაფად ბრუნავდა. კუთხური იმპულსის შენარჩუნების გამო, ამან გამოიწვია აირისებრი ვარსკვლავთშორისი გარემოს კოლაფსი დაახლოებით სფეროიდული ფორმიდან დისკად. ამიტომ, ვარსკვლავების შემდგომი თაობები წარმოიქმნა ამ სპირალურ დისკში. დისკში შეინიშნება ახალგაზრდა ვარსკვლავების უმეტესობა, მათ შორის მზე.<ref name=ut20090527 /><ref name="Buser" /> პირველი ვარსკვლავების ჩამოყალიბების დაწყების შემდეგ, ირმის ნახტომი გაიზარდა როგორც გალაქტიკური შერწყმების გზით (განსაკუთრებით ირმის ნახტომის ზრდის ადრეულ ეტაპზე), ასევე გაზის აკრეციის გზით პირდაპირ გალაქტიკური ჰალოდან.<ref name="Buser" /> ამჟამად ირმის ნახტომი აგროვებს მასალას რამდენიმე პატარა გალაქტიკიდან, მათ შორის მისი ორი უდიდესი თანამგზავრი გალაქტიკიდან, დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლებიდან, მაგელანის ნაკადის მეშვეობით. გაზის პირდაპირი აკრეცია შეინიშნება მაღალი სიჩქარის ღრუბლებში, როგორიცაა სმიტის ღრუბელი.<ref name=araa35_217 /><ref name=apj679_L21 /> კოსმოლოგიური სიმულაციები მიუთითებს, რომ 11 მილიარდი წლის წინ ის შეერწყა განსაკუთრებით დიდ გალაქტიკას, რომელსაც კრაკენი ეწოდება.<ref>{{Cite journal |last1=Kruijssen |first1=J M Diederik |last2=Pfeffer |first2=Joel L |last3=Chevance |first3=Mélanie |last4=Bonaca |first4=Ana |last5=Trujillo-Gomez |first5=Sebastian |last6=Bastian |first6=Nate |last7=Reina-Campos |first7=Marta |last8=Crain |first8=Robert A |last9=Hughes |first9=Meghan E |date=October 2020 |title=Kraken reveals itself – the merger history of the Milky Way reconstructed with the E-MOSAICS simulations |url=https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |url-status=live |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=498 |issue=2 |pages=2472–2491 |arxiv=2003.01119 |doi=10.1093/mnras/staa2452 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101953/https://academic.oup.com/mnras/article-abstract/498/2/2472/5893320 |archive-date=November 16, 2020 |access-date=November 15, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |last=Young |first=Monica |date=November 13, 2020 |title=Star Clusters reveal the "Kraken" in the Milky Way's Past |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115190620/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/stellar-fossils-reveal-the-kraken-in-the-milky-ways-past/ |archive-date=November 15, 2020 |access-date=November 15, 2020 |website=Sky and Telescope}}</ref> ირმის ნახტომის ისეთი თვისებები, როგორიცაა ვარსკვლავური მასა, კუთხური იმპულსი და მეტალურობა მის უკიდურეს რეგიონებში, მიუთითებს, რომ ბოლო 10 მილიარდი წლის განმავლობაში მას არ განუცდია შერწყმა დიდ გალაქტიკებთან. ბოლო დროს დიდი შერწყმების ეს არარსებობა უჩვეულოა მსგავსი ტიპის სპირალურ გალაქტიკებს შორის. მის მეზობელს, ანდრომედას გალაქტიკას, როგორც ჩანს, უფრო ტიპური ისტორია აქვს, რომელიც შედარებით დიდ გალაქტიკებთან შედარებით ბოლოდროინდელი შერწყმებით არის ჩამოყალიბებული.<ref>{{Cite journal |last1=Yin, J. |last2=Hou |first2=J.L |last3=Prantzos |first3=N. |last4=Boissier |first4=S. |last5=Chang |first5=R. X. |last6=Shen |first6=S. Y. |last7=Zhang |first7=B. |display-authors=4 |date=2009 |title=Milky Way versus Andromeda: a tale of two disks |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=505 |issue=2 |pages=497–508 |arxiv=0906.4821 |bibcode=2009A&A...505..497Y |doi=10.1051/0004-6361/200912316 |s2cid=14344453}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hammer, F. |last2=Puech |first2=M. |last3=Chemin |first3=L. |last4=Flores |first4=H. |last5=Lehnert |first5=M. D. |display-authors=4 |date=2007 |title=The Milky Way, an Exceptionally Quiet Galaxy: Implications for the Formation of Spiral Galaxies |journal=The Astrophysical Journal |volume=662 |issue=1 |pages=322–334 |arxiv=astro-ph/0702585 |bibcode=2007ApJ...662..322H |doi=10.1086/516727 |s2cid=18002823}}</ref> ბოლოდროინდელი კვლევების თანახმად, ირმის ნახტომი, ისევე როგორც ანდრომედას გალაქტიკა, გალაქტიკის ფერ-სიდიდის დიაგრამაზე „მწვანე ველში“ მდებარეობს, რეგიონში, რომელიც დასახლებულია გალაქტიკებით, რომლებიც გარდამავალ პერიოდში არიან „ლურჯი ღრუბლიდან“ (გალაქტიკები, რომლებიც აქტიურად ქმნიან ახალ ვარსკვლავებს) „წითელ თანმიმდევრობამდე“ (გალაქტიკები, რომლებიც არ ქმნიან ვარსკვლავებს). მწვანე ველის გალაქტიკებში ვარსკვლავთწარმოქმნის აქტივობა შენელდება, რადგან მათ ვარსკვლავთშორის გარემოში ვარსკვლავთწარმოქმნის გაზი ამოეწურათ. მსგავსი თვისებების მქონე სიმულირებულ გალაქტიკებში, ვარსკვლავთწარმოქმნა, როგორც წესი, დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლის განმავლობაში ჩაქრება, რაც ითვალისწინებს ვარსკვლავთწარმოქმნის ტემპის მოსალოდნელ, მოკლევადიან ზრდას ირმის ნახტომსა და ანდრომედას გალაქტიკას შორის შეჯახების გამო.<ref>{{Cite journal |last1=Mutch, S.J. |last2=Croton |first2=D.J. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2011 |title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=736 |issue=2 |page=84 |arxiv=1105.2564 |bibcode=2011ApJ...736...84M |doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 |s2cid=119280671}}</ref> ირმის ნახტომის მსგავსი სხვა გალაქტიკების გაზომვები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე წითელი და კაშკაშა სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც ჯერ კიდევ ახალ ვარსკვლავებს ქმნის და ის ოდნავ უფრო ლურჯია, ვიდრე ყველაზე ლურჯი წითელი თანმიმდევრობის გალაქტიკები.<ref>{{Cite journal |last1=Licquia, T. |last2=Newman |first2=J.A. |last3=Poole |first3=G.B. |date=2012 |title=What Is The Color Of The Milky Way? |journal=American Astronomical Society |volume=219 |pages=252.08 |bibcode=2012AAS...21925208L}}</ref> ===ასაკი და კოსმოლოგიური ისტორია=== გლობულური გროვები ირმის ნახტომის უძველეს ობიექტებს შორისაა, რაც ირმის ნახტომის ასაკის უფრო დაბალ ზღვარს აწესებს. ირმის ნახტომში ცალკეული ვარსკვლავების ასაკის შეფასება შესაძლებელია ისეთი ხანგრძლივი რადიოაქტიური ელემენტების, როგორიცაა თორიუმ-232 და ურანი-238, სიმრავლის გაზომვით, შემდეგ კი შედეგების მათი თავდაპირველი სიმრავლის შეფასებასთან შედარებით, ტექნიკით, რომელსაც ნუკლეოკოსმოქრონოლოგია ეწოდება. ეს მაჩვენებლები CS 31082-001-ისთვის დაახლოებით 12.5 ± 3 მილიარდი წელია<ref>{{Cite journal |last=Cayrel |display-authors=etal |date=2001 |title=Measurement of stellar age from uranium decay |journal=Nature |volume=409 |issue=6821 |pages=691–692 |arxiv=astro-ph/0104357 |bibcode=2001Natur.409..691C |doi=10.1038/35055507 |pmid=11217852 |s2cid=17251766}}</ref> და BD +17° 3248-ისთვის 13.8 ± 4 მილიარდი წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Cowan |first1=J. J. |last2=Sneden |first2=C. |last3=Burles |first3=S. |last4=Ivans |first4=I. I. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Truran |first6=J. W. |last7=Lawler |first7=J. E. |last8=Primas |first8=F. |author8-link=Francesca Primas|last9=Fuller |first9=G. M. |last10=Pfeiffer |first10=B. |last11=Kratz |first11=K. L. |display-authors=9 |year=2002 |title=The Chemical Composition and Age of the Metal-poor Halo Star BD +17o3248 |journal=The Astrophysical Journal |volume=572 |issue=2 |pages=861–879 |arxiv=astro-ph/0202429 |bibcode=2002ApJ...572..861C |doi=10.1086/340347 |s2cid=119503888}}</ref> თეთრი ჯუჯას ფორმირების შემდეგ, ის იწყებს რადიაციულად გაგრილებას და მისი ზედაპირის ტემპერატურა თანდათან ეცემა. ამ თეთრი ჯუჯებიდან ყველაზე ცივი ტემპერატურის გაზომვით და მათი მოსალოდნელ საწყის ტემპერატურასთან შედარებით, შესაძლებელია ასაკის შეფასება. ამ ტექნიკით, გლობულური გროვების M4 ასაკი შეფასდა 12.7 ± 0.7 მილიარდი წლით. ამ გროვებიდან ყველაზე ძველის ასაკის შეფასებით, საუკეთესოდ შესაფერისი ასაკი 12.6 მილიარდი წელია, ხოლო 95%-იანი სანდოობის ზედა ზღვარი - 16 მილიარდი წელი.<ref name=science299_5603_65 /> 2018 წლის ნოემბერში ასტრონომებმა სამყაროს ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავის აღმოჩენის შესახებ განაცხადეს. დაახლოებით 13.5 მილიარდი წლის ასაკის 2MASS J18082002-5104378 B არის პაწაწინა ულტრალითონებით ღარიბი (UMP) ვარსკვლავი, რომელიც თითქმის მთლიანად დიდი აფეთქების შედეგად გამოყოფილი მასალებისგან შედგება და შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი ვარსკვლავი იყოს. ირმის ნახტომის გალაქტიკაში ამ ვარსკვლავის აღმოჩენა იმაზე მიუთითებს, რომ გალაქტიკა შესაძლოა, სულ მცირე, 3 მილიარდი წლით უფროსი იყოს, ვიდრე აქამდე ეგონათ.<ref name="EA-20181105">{{Cite news |last=Johns Hopkins University |author-link=Johns Hopkins University |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang |work=[[EurekAlert!]] |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106132235/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-11/jhu-jhs110518.php |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="JHU-20181105">{{Cite news |last=Rosen |first=Jill |date=November 5, 2018 |title=Johns Hopkins scientist finds elusive star with origins close to Big Bang – The newly discovered star's composition indicates that, in a cosmic family tree, it could be as little as one generation removed from the Big Bang |publisher=[[Johns Hopkins University]] |url=https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |url-status=live |access-date=November 5, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106021959/https://hub.jhu.edu/2018/11/05/scientists-find-star-with-big-bang-origins/ |archive-date=November 6, 2018}}</ref><ref name="ApJ-20181105">{{Cite journal |last1=Schlaufman |first1=Kevin C. |last2=Thompson |first2=Ian B. |last3=Casey |first3=Andrew R. |date=November 5, 2018 |title=An Ultra Metal-poor Star Near the Hydrogen-burning Limit |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=867 |page=98 |arxiv=1811.00549 |bibcode=2018ApJ...867...98S |doi=10.3847/1538-4357/aadd97 |s2cid=54511945 |doi-access=free |number=2}}</ref> ირმის ნახტომის ჰალოში რამდენიმე ცალკეული ვარსკვლავი აღმოაჩინეს, რომელთა გაზომილი ასაკი სამყაროს 13.80 მილიარდ წლიან ასაკთან ძალიან ახლოსაა. 2007 წელს, გალაქტიკურ ჰალოში არსებული ვარსკვლავის, HE 1523-0901-ის, ასაკი დაახლოებით 13,2 მილიარდი წლის შეფასდა. როგორც იმ დროს ირმის ნახტომში ცნობილი უძველესი ობიექტი, ამ გაზომვამ ირმის ნახტომის ასაკს უფრო დაბალი ზღვარი დააწესა.<ref name="frebel" /> ეს შეფასება გაკეთდა ძალიან დიდი ტელესკოპის ულტრაიისფერი-ვიზუალური ეშელის სპექტროგრაფის გამოყენებით, რათა გაზომილიყო თორიუმის და R-პროცესით შექმნილი სხვა ელემენტების არსებობით გამოწვეული სპექტრული ხაზების ფარდობითი სიძლიერე. ხაზების სიძლიერე იძლევა სხვადასხვა ელემენტარული იზოტოპების სიჭარბეს, საიდანაც ვარსკვლავის ასაკის შეფასება შესაძლებელია ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით.<ref name="frebel" /> კიდევ ერთი ვარსკვლავი, HD 140283, შეფასებულია 13,7 ± 0,7 მილიარდი წლით, 12,2 ± 0,6 მილიარდი წლით,<ref name=creevey>{{cite journal |bibcode=2015A&A...575A..26C |title=Benchmark stars for Gaia Fundamental properties of the Population&nbsp;II star HD&nbsp;140283 from interferometric, spectroscopic, and photometric data |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=575 |pages=A26 |last1=Creevey|first1=O. L. |last2=Thévenin |first2=F. |last3=Berio |first3=P. |last4=Heiter |first4=U. |last5=von Braun |first5=K. |last6=Mourard |first6=D. |last7=Bigot |first7=L. |last8=Boyajian |first8=T.S. |last9=Kervella |first9=P. |last10=Morel |first10=P. |last11=Pichon |first11=B. |last12=Chiavassa |first12=A. |last13=Nardetto |first13=N. |last14=Perraut |first14=K. |last15=Meilland |first15=A. |last16=Mc Alister |first16=H. A. |last17=Ten Brummelaar |first17=T.A. |last18=Farrington |first18=C. |last19=Sturmann |first19=J. |last20=Sturmann |first20=L. |last21=Turner |first21=N. |year=2015 |arxiv=1410.4780 |doi=10.1051/0004-6361/201424310|s2cid=18003446 }}</ref> ან 12,0 ± 0,5 მილიარდი წლით.<ref name=Tang>{{cite journal|journal= [[Research Notes of the AAS]]|volume= 5|issue=5|id=117|year= 2021|title= Revised Best Estimates for the Age and Mass of the Methuselah Star HD 140283 Using MESA and Interferometry and Implications for 1D Convection|author1= Jiangling Tang|author2= Meredith Joyce|page= 117|doi=10.3847/2515-5172/ac01ca|bibcode=2021RNAAS...5..117T|arxiv=2105.11311|s2cid= 235166094|doi-access= free}}</ref> დედამიწის ატმოსფერული დამახინჯების გამოსასწორებლად ადაპტური ოპტიკის გამოყენებით ჩატარებული დაკვირვებების თანახმად, გალაქტიკის ამოზნექილობაში მყოფი ვარსკვლავები დაახლოებით 12,8 მილიარდი წლისაა.<ref>{{Cite web |last=Specktor |first=Brandon |date=March 23, 2019 |title=Astronomers Find Fossils of Early Universe Stuffed in Milky Way's Bulge |url=https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323223957/https://livescience.com/65059-milky-way-bulge-hides-old-stars.html |archive-date=March 23, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Live Science}}</ref> გალაქტიკურ თხელ დისკოში ვარსკვლავების ასაკი ასევე შეფასდა ნუკლეოკოსმოქრონოლოგიის გამოყენებით. თხელი დისკოში მყოფი ვარსკვლავების გაზომვები იძლევა შეფასებას, რომ თხელი დისკო 8,8 ± 1,7 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა. ეს გაზომვები ვარაუდობს, რომ გალაქტიკური ჰალოსა და თხელ დისკოს ფორმირებას შორის თითქმის 5 მილიარდი წლის შესვენება იყო.<ref name="del_Peloso" /> ათასობით ვარსკვლავის ქიმიური ხელმოწერების ბოლოდროინდელი ანალიზი მიუთითებს, რომ ვარსკვლავების ფორმირება შესაძლოა მნიშვნელოვნად შემცირდა დისკოს ფორმირების დროს, 10-დან 8 მილიარდი წლის წინ, როდესაც ვარსკვლავთშორისი გაზი ძალიან ცხელი იყო ახალი ვარსკვლავების წარმოსაქმნელად იმავე ტემპით, როგორც ადრე.<ref>Skibba, Ramon (2016), "Milky Way retired early from star making" (New Scientist, March 5, 2016), p.9</ref> ირმის ნახტომის გარშემო არსებული თანამგზავრი გალაქტიკები შემთხვევით არ არის განაწილებული, არამედ, როგორც ჩანს, უფრო დიდი სისტემის დაშლის შედეგად წარმოიქმნება, რაც წარმოქმნის რგოლის სტრუქტურას, რომლის დიამეტრი 500 000 სინათლის წელია, ხოლო სიგანე 50 000 სინათლის წელი.<ref>{{Cite journal |last=Lynden-Bell |first=D. |date=March 1, 1976 |title=Dwarf Galaxies and Globular Clusters in High Velocity Hydrogen Streams |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=174 |issue=3 |pages=695–710 |bibcode=1976MNRAS.174..695L |doi=10.1093/mnras/174.3.695 |issn=0035-8711 |doi-access=free}}</ref> გალაქტიკებს შორის ახლო შეჯახება, როგორც ეს ანდრომედას გალაქტიკის შემთხვევაში 4 მილიარდ წელიწადშია მოსალოდნელი, შეიძლება გაზის უზარმაზარი კუდები მოგლიჯოს, რომლებიც დროთა განმავლობაში შეიძლება გაერთიანდნენ და წარმოქმნან ჯუჯა გალაქტიკები რგოლში, მთავარი დისკოს მიმართ ნებისმიერი კუთხით.<ref>{{Cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C. M. |year=2005 |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |arxiv=astro-ph/0410421 |bibcode=2005A&A...431..517K |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |doi-access=free}}</ref> ==გალაქტიკათშორისი სამეზობლო== ირმის ნახტომი და ანდრომედას გალაქტიკა გიგანტური სპირალური გალაქტიკების ბინარული სისტემაა, რომელიც მიეკუთვნება 50 მჭიდროდ დაკავშირებული გალაქტიკის ჯგუფს, რომელიც ცნობილია როგორც ლოკალური ჯგუფი და გარშემორტყმულია ლოკალური სიცარიელით, რომელიც თავად არის ლოკალური ფურცლის<ref name="apj676_1_184">{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Shaya |first2=Edward J. |last3=Karachentsev |first3=Igor D. |last4=Courtois |first4=Hélène M. |author-link4=Hélène Courtois |last5=Kocevski |first5=Dale D. |last6=Rizzi |first6=Luca |last7=Peel |first7=Alan |date=March 2008 |title=Our Peculiar Motion Away from the Local Void |journal=The Astrophysical Journal |volume=676 |issue=1 |pages=184–205 |arxiv=0705.4139 |bibcode=2008ApJ...676..184T |doi=10.1086/527428 |s2cid=14738309}}</ref> და თავის მხრივ ქალწულის ზეგროვის ნაწილი. ქალწულის ზეგროვას გარშემო არის რამდენიმე სიცარიელე, რომლებიც მრავალი გალაქტიკისგან თავისუფალია, „ჩრდილოეთით“ მიკროსკოპიუმის სიცარიელე, „მარცხნივ“ მოქანდაკის სიცარიელე, „მარჯვნივ“ ბოეოტსის სიცარიელე და „სამხრეთით“ დიდი ვოიდი. ეს სიცარიელეები დროთა განმავლობაში იცვლის ფორმას და გალაქტიკებში ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნის. მაგალითად, ქალწულის ზეგროვა მიიზიდება დიდი მიმზიდველისკენ,<ref>{{cite web |last=Hadhazy |first=Adam |date=November 3, 2016 |url=https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |title=Why Nothing Really Matters |website=Discover Magazine |access-date=April 24, 2022 |archive-date=April 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424224846/https://www.discovermagazine.com/the-sciences/why-nothing-really-matters |url-status=live }}</ref> რომელიც თავის მხრივ უფრო დიდი სტრუქტურის, ლანიაკეას, ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite journal |title=The Laniakea supercluster of galaxies |author=R. Brent Tully |author2=Helene Courtois |author3=Yehuda Hoffman |author4=Daniel Pomarède |date=September 2, 2014 |publication-date=September 4, 2014 |journal=Nature |volume=513 |number=7516 |pages=71–73 |bibcode=2014Natur.513...71T |arxiv=1409.0880 |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900|s2cid=205240232 }}</ref> ლოკალური ჯგუფის ორი პატარა გალაქტიკა და რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა ბრუნავს ირმის ნახტომის გარშემო. მათგან ყველაზე დიდია დიდი მაგელანის ღრუბელი, რომლის დიამეტრი 32,200 სინათლის წელია.<ref name=RC3>{{cite book | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal | doi = 10.1007/978-1-4757-4363-0 | bibcode=1991rc3..book.....D | isbn=978-1-4757-4365-4 }}</ref> მას ჰყავს ახლო თანამგზავრი, პატარა მაგელანის ღრუბელი. მაგელანის ნაკადი არის ნეიტრალური წყალბადის გაზის ნაკადი, რომელიც ამ ორი პატარა გალაქტიკიდან ცის 100°-ზე ვრცელდება. ვარაუდობენ, რომ ნაკადი მაგელანის ღრუბლებიდან ირმის ნახტომთან მოქცევითი ურთიერთქმედების შედეგად იქნა გამოყვანილი.<ref>{{Cite journal |last1=Putman |first1=M. E. |last2=Staveley-Smith |first2=L. |last3=Freeman |first3=K. C. |last4=Gibson |first4=B. K. |last5=Barnes |first5=D. G. |title=The Magellanic Stream, High-Velocity Clouds, and the Sculptor Group |doi=10.1086/344477 |journal=The Astrophysical Journal |volume=586 |issue=1 |pages=170–194 |year=2003 |arxiv=astro-ph/0209127 |bibcode=2003ApJ...586..170P|s2cid=6911875 }}</ref> ირმის ნახტომის გარშემო მოძრავი ჯუჯა გალაქტიკებიდან ზოგიერთია დიდი ძაღლის ჯუჯა (ყველაზე ახლოს), მშვილდოსნის ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა, მცირე დათვის ჯუჯა, მოქანდაკის ჯუჯა, სექსტანსის ჯუჯა, ღუმელის ჯუჯა და ლომ I ჯუჯა.<ref name=Koposov2015/> ირმის ნახტომის ყველაზე პატარა ჯუჯა გალაქტიკები მხოლოდ 500 სინათლის წლის დიამეტრისაა. ესენია კარინას ჯუჯა, დრაკონის ჯუჯა და ლომ II ჯუჯა. შესაძლოა, ჯერ კიდევ არსებობდეს აღმოუჩენელი ჯუჯა გალაქტიკები, რომლებიც დინამიურად დაკავშირებულია ირმის ნახტომთან, რასაც ადასტურებს 2015 წელს ღამის ცის შედარებით მცირე ნაწილში ირმის ნახტომის ცხრა ახალი თანამგზავრის აღმოჩენა.<ref name=Koposov2015>{{cite journal |title=Beasts of the Southern Wild. Discovery of a large number of Ultra Faint satellites in the vicinity of the Magellanic Clouds |author1=Sergey E. Koposov |author2=Vasily Belokurov |author3=Gabriel Torrealba |author4=N. Wyn Evans |date=March 10, 2015 |arxiv=1503.02079 |journal=The Astrophysical Journal |bibcode=2015ApJ...805..130K |doi=10.1088/0004-637X/805/2/130 |volume=805 |issue=2 |page=130|s2cid=118267222 }}</ref> ირმის ნახტომმა უკვე შთანთქა რამდენიმე ჯუჯა გალაქტიკა, მაგალითად, ომეგა კენტავრის წინაპარი.<ref>{{cite journal |last1=Noyola |first1=E. |last2=Gebhardt |first2=K. |last3=Bergmann |first3=M. |title=Gemini and Hubble Space Telescope Evidence for an Intermediate-Mass Black Hole in ω Centauri |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0801.2782 |date=April 2008 |volume=676 |issue=2 |pages=1008–1015 |doi=10.1086/529002 |bibcode=2008ApJ...676.1008N|s2cid=208867075 }}</ref> 2005 წელს<ref>{{cite journal |last1=Kroupa |first1=P. |last2=Theis |first2=C. |last3=Boily |first3=C.M. |title=The great disk of Milky-Way satellites and cosmological sub-structures |journal=Astronomy and Astrophysics |arxiv=astro-ph/0410421 |date=February 2005 |volume=431 |issue=2 |pages=517–521 |doi=10.1051/0004-6361:20041122 |bibcode=2005A&A...431..517K |s2cid=55827105 }}</ref> და 2012 წელს<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Pflamm-Altenburg |first2=J. |last3=Kroupa |first3=P. |title=The VPOS: a vast polar structure of satellite galaxies, globular clusters and streams around the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1204.5176 |date=June 2012 |volume=423 |issue=2 |pages=1109–1126 |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.20937.x |doi-access=free |bibcode=2012MNRAS.423.1109P|s2cid=55501752 }}</ref> დამატებითი დადასტურებით, მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის თანამგზავრული გალაქტიკების უმეტესობა ძალიან დიდ დისკში მდებარეობს და ერთი მიმართულებით ბრუნავს. ეს მოულოდნელი იყო: სტანდარტული კოსმოლოგიის თანახმად, თანამგზავრული გალაქტიკები ბნელი მატერიის ჰალოებში უნდა წარმოიქმნას და ფართოდ გავრცელდეს, შემთხვევითი მიმართულებით მოძრაობდეს. ეს შეუსაბამობა ჯერ კიდევ არ არის ახსნილი.<ref>{{cite journal |last1=Pawlowski |first1=M. |last2=Famaey |first2=B. |last3=Jerjen |first3=H.|last4=Merritt |first4=D. |last5=Kroupa |first5=P. |last6=Dabringhausen |first6=J. |last7=Lueghausen |first7=F. |last8=Forbes |first8=D. |last9=Hensler |first9=G.|last10=Hammer |first10=F. |last11=Puech |first11=M.|last12=Fouquet |first12=S.|last13=Flores |first13=H.|last14=Yang |first14=Y. |title=Co-orbiting satellite galaxy structures are still in conflict with the distribution of primordial dwarf galaxies |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=1406.1799 |date=August 2014 |volume=423 |issue=3 |pages=2362–2380 |doi=10.1093/mnras/stu1005 |doi-access=free |bibcode=2014MNRAS.442.2362P }}</ref> 2006 წლის იანვარში მკვლევარებმა განაცხადეს, რომ ირმის ნახტომის დისკოში აქამდე აუხსნელი დეფორმაცია ახლა რუკაზეა დატანილი და აღმოჩნდა, რომ ეს არის ტალღა ან ვიბრაცია, რომელიც წარმოიქმნება დიდი და პატარა მაგელანის ღრუბლების მიერ ირმის ნახტომის გარშემო ბრუნვისას და იწვევს ვიბრაციებს მის კიდეებში გავლისას. ადრე, ეს ორი გალაქტიკა, რომლებიც ერთად ირმის ნახტომის მასის დაახლოებით 2%-ს შეადგენენ, ძალიან პატარად ითვლებოდა ირმის ნახტომზე გავლენის მოხდენისთვის. თუმცა, კომპიუტერულ მოდელში, ამ ორი გალაქტიკის მოძრაობა ქმნის ბნელი მატერიის კვალს, რომელიც აძლიერებს მათ გავლენას უფრო დიდ ირმის ნახტომზე.<ref name=berkeley20060109 /> ამჟამინდელი გაზომვები მიუთითებს, რომ ანდრომედას გალაქტიკა ირმის ნახტომს 100-დან 140 კმ/წმ-მდე (220,000-დან 310,000 მილი/სთ-მდე) სიჩქარით უახლოვდება. 4.3 მილიარდ წელიწადში შესაძლოა მოხდეს ანდრომედასა და ირმის ნახტომის შეჯახება, რაც დამოკიდებულია უცნობი გვერდითი კომპონენტების მნიშვნელობაზე გალაქტიკების ფარდობით მოძრაობაში. თუ ისინი შეეჯახებიან, ცალკეული ვარსკვლავების ერთმანეთთან შეჯახების შანსი უკიდურესად დაბალია,<ref name=wong20000414 /> მაგრამ ამის ნაცვლად, ორი გალაქტიკა გაერთიანდება და შექმნის ერთ ელიფსურ გალაქტიკას ან შესაძლოა დიდ დისკოსებრ გალაქტიკას<ref name="Ueda2014">{{cite journal |author=Junko Ueda |display-authors=etal |title=Cold molecular gas in merger remnants. I. Formation of molecular gas disks |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=214 |issue=1 |page=1 |bibcode=2014ApJS..214....1U |doi=10.1088/0067-0049/214/1/1 |arxiv=1407.6873 |year=2014|s2cid=716993 }}</ref> დაახლოებით ექვსი მილიარდი წლის განმავლობაში.<ref name="Schiavi">{{cite journal|last1=Schiavi|first1=Riccardo|last2=Capuzzo-Dolcetta|first2=Roberto|last3=Arca-Sedda|first3=Manuel|last4=Spera|first4=Mario|title=Future merger of the Milky Way with the Andromeda galaxy and the fate of their supermassive black holes|journal=Astronomy & Astrophysics|date=October 2020|volume=642|pages=A30|doi=10.1051/0004-6361/202038674|bibcode=2020A&A...642A..30S|arxiv=2102.10938|s2cid=224991193}}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[გალაქტიკის ჰალო]] * [[ირმის ნახტომის სახელების სია]] * [[გალაქტიკა]] ==ლიტერატურა== *{{წიგნი| ავტორი=გელოვანი ა. | series=| სათაური=„მითოლოგიური ლექსიკონი“ | გამომცემლობა|ადგილი=თბილისი|წელი=1983| isbn=| edition=|page=|ბმული=|გამომცემლობა=|ref=„მითოლოგიური ლექსიკონი“}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="ენციკლოპედია">{{ქსე|5|225||არა}}</ref> <ref name=:01 >{{Cite web |last1=Frommert |first1=Hartmut |last2=Kronberg |first2=Christine |date=August 26, 2005 |title=Classification of the Milky Way Galaxy |url=http://messier.seds.org/more/mw_type.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531031937/http://messier.seds.org/more/mw_type.html |archive-date=May 31, 2015 |access-date=May 30, 2015 |website=SEDS}}</ref> <ref name="ehtc_6">{{Cite journal |last1=Event Horizon Telescope Collaboration |last2=Akiyama |first2=Kazunori |last3=Alberdi |first3=Antxon |last4=Alef |first4=Walter |last5=Algaba |first5=Juan Carlos |last6=Anantua |first6=Richard |last7=Asada |first7=Keiichi |last8=Azulay |first8=Rebecca |last9=Bach |first9=Uwe |last10=Baczko |first10=Anne-Kathrin |last11=Ball |first11=David |last12=Baloković |first12=Mislav |last13=Barrett |first13=John |last14=Bauböck |first14=Michi |last15=Benson |first15=Bradford A. |display-authors=1 |year=2022 |title=First Sagittarius A* Event Horizon Telescope Results. VI. Testing the Black Hole Metric |journal=The Astrophysical Journal |volume=930 |issue=2 |pages=L17 |bibcode=2022ApJ...930L..17E |doi=10.3847/2041-8213/ac6756 |s2cid=248744741 |doi-access=free |last16=Bintley |first16=Dan |last17=Blackburn |first17=Lindy |last18=Blundell |first18=Raymond |last19=Bouman |first19=Katherine L. |last20=Bower |first20=Geoffrey C. |last21=Boyce |first21=Hope |last22=Bremer |first22=Michael |last23=Brinkerink |first23=Christiaan D. |last24=Brissenden |first24=Roger |last25=Britzen |first25=Silke |last26=Broderick |first26=Avery E. |last27=Broguiere |first27=Dominique |last28=Bronzwaer |first28=Thomas |last29=Bustamante |first29=Sandra |last30=Byun |first30=Do-Young|arxiv=2311.09484 }}</ref> <ref name="idrani">{{Cite arXiv |eprint=2207.06034 |class=gr-qc |first1=Indrani |last1=Banerjee |first2=Subhadip |last2=Sau |title=Do shadows of SGR A* and M87* indicate black holes with a magnetic monopole charge? |last3=SenGupta |first3=Soumitra |year=2022}}</ref> <ref name="gravity_2019">{{Cite journal |last1=Abuter |first1=R. |last2=Amorim |first2=A. |last3=Bauböck |first3=M. |last4=Berger |first4=J. P. |last5=Bonnet |first5=H. |last6=Brandner |first6=W. |last7=Clénet |first7=Y. |last8=Coudé Du Foresto |first8=V. |last9=De Zeeuw |first9=P. T. |last10=Dexter |first10=J. |last11=Duvert |first11=G. |last12=Eckart |first12=A. |last13=Eisenhauer |first13=F. |last14=Förster Schreiber |first14=N. M. |last15=Garcia |first15=P. |display-authors=1 |year=2019 |title=A geometric distance measurement to the Galactic center black hole with 0.3% uncertainty |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=L10 |arxiv=1904.05721 |bibcode=2019A&A...625L..10G |doi=10.1051/0004-6361/201935656 |s2cid=119190574 |last16=Gao |first16=F. |last17=Gendron |first17=E. |last18=Genzel |first18=R. |last19=Gerhard |first19=O. |last20=Gillessen |first20=S. |last21=Habibi |first21=M. |last22=Haubois |first22=X. |last23=Henning |first23=T. |last24=Hippler |first24=S. |last25=Horrobin |first25=M. |last26=Jiménez-Rosales |first26=A. |last27=Jocou |first27=L. |last28=Kervella |first28=P. |last29=Lacour |first29=S. |last30=Lapeyrère |first30=V.}}</ref> <ref name="Petrov">{{Cite journal |last1=Petrov |first1=L. |last2=Kovalev |first2=Y. Y. |last3=Fomalont |first3=E. B. |last4=Gordon |first4=D. |year=2011 |title=The Very Long Baseline Array Galactic Plane Survey—VGaPS |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=142 |issue=2 |page=35 |arxiv=1101.1460 |bibcode=2011AJ....142...35P |doi=10.1088/0004-6256/142/2/35 |s2cid=121762178|issn=0004-6256 }}</ref> <ref name="SA-20190308">{{Cite news |last=Starr |first=Michelle |date=March 8, 2019 |title=The Latest Calculation of Milky Way's Mass Just Changed What We Know About Our Galaxy |work=ScienceAlert.com |url=https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |url-status=live |access-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308125656/https://www.sciencealert.com/the-most-accurate-measurement-yet-of-the-milky-way-s-mass-puts-us-ahead-of-andromeda |archive-date=March 8, 2019}}</ref> <ref name="ARX-20190208">{{Cite journal |last=Watkins, Laura L. |display-authors=et al. |date=February 2, 2019 |title=Evidence for an Intermediate-Mass Milky Way from Gaia DR2 Halo Globular Cluster Motions |journal=The Astrophysical Journal |volume=873 |issue=2 |page=118 |arxiv=1804.11348 |bibcode=2019ApJ...873..118W |doi=10.3847/1538-4357/ab089f |s2cid=85463973 |doi-access=free}}</ref> <ref name=":001" >{{Cite web |title=Laniakea: Our home supercluster | date=September 3, 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904162040/http://www.youtube.com/watch?v=rENyyRwxpHo |archive-date=September 4, 2014 |publisher=YouTube}}</ref> <ref name=":002" >{{Cite journal |last1=Tully |first1=R. Brent |last2=Courtois |first2=Hélène |last3=Hoffman |first3=Yehuda |last4=Pomarède |first4=Daniel |display-authors=1 |date=September 4, 2014 |title=The Laniakea supercluster of galaxies |journal=Nature |volume=513 |issue=7516 |pages=71–73 |arxiv=1409.0880 |bibcode=2014Natur.513...71T |doi=10.1038/nature13674 |pmid=25186900 |s2cid=205240232}}</ref> <ref name=":003" >{{Cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archive-date=March 2, 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref name=":004" >{{Cite web |title=How Many Stars in the Milky Way? |url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125140109/http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/ |archive-date=January 25, 2016 |website=NASA Blueshift}}</ref> <ref name="Space-20130102">{{cite news |author=<!--Not stated--> |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=January 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archive-date=January 3, 2013}}</ref> <ref name="NYT-20220131">{{Cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Dennis Overbye |date=January 31, 2022 |title=An Electrifying View of the Heart of the Milky Way – A new radio-wave image of the center of our galaxy reveals all the forms of frenzy that a hundred million or so stars can get up to. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=February 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131224108/https://www.nytimes.com/2022/01/31/science/milky-way.html |archive-date=January 31, 2022}}</ref> <ref name="ARX-20220128">{{Cite journal |last=Heyood, I. |display-authors=et al. |date=January 28, 2022 |title=The 1.28 GHz MeerKAT Galactic Center Mosaic |journal=The Astrophysical Journal |volume=925 |issue=2 |page=165 |arxiv=2201.10541 |bibcode=2022ApJ...925..165H |doi=10.3847/1538-4357/ac449a |s2cid=246275657 |doi-access=free}}</ref> <ref name="HD_140283_(arXiv)">{{Cite journal |last1=Bond|first1=H.E. |last2=Nelan|first2=E. P. |last3=VandenBerg|first3=D. A. |last4=Schaefer|first4=G. H. |last5=Harmer|first5=D. |date=February 13, 2013 |title=HD 140283: A Star in the Solar Neighborhood that Formed Shortly After the Big Bang |journal=The Astrophysical Journal |volume=765 |issue=1 |pages=L12 |arxiv=1302.3180 |bibcode=2013ApJ...765L..12B |doi=10.1088/2041-8205/765/1/L12 |s2cid=119247629}}</ref> <ref name=":005" >{{Cite news |title=Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home |url=http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321063305/http://www.space.com/19915-milky-way-galaxy.html |archive-date=March 21, 2017 |access-date=April 8, 2017 |work=Space.com}}</ref> <ref name="frebel">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Frebel |first1=A. |last2=Christlieb |first2=N. |last3=Norris |first3=J. E. |last4=Thom |first4=C. |last5=Beers |first5=T. C. |last6=Rhee |first6=J. |doi=10.1086/518122 |title=Discovery of HE 1523-0901, a strongly ''r''-process-enhanced metal-poor star with detected uranium |journal=The Astrophysical Journal |volume=660 |issue=2 |pages=L117 |year=2007 |bibcode=2007ApJ...660L.117F |arxiv=astro-ph/0703414 |s2cid=17533424 }}</ref> <!-- <ref name="Jankowski">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |first1=Connie |last1=Jankowski |title=Pioneers of Light and Sound |page=6 |isbn=978-0-7565-4306-8 |publisher=Compass Point Books |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161120142012/https://books.google.com/books?id=Wp6E3y-58LkC&pg=PT6 |archive-date=November 20, 2016}}</ref> --> <ref name=pasachoff1994>{{cite book |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |author-link=Jay Pasachoff |title=Astronomy: From the Earth to the Universe |publisher=Harcourt School |date=1994 |isbn=978-0-03-001667-7 |page=500}}</ref> <ref name=":006">{{Cite book |last=Brown |first=William P. |url=https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |title=The Seven Pillars of Creation: The Bible, Science, and the Ecology of Wonder |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-973079-7 |location=Oxford, England |page=25 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142933/https://books.google.com/books?id=zce500t8puUC&pg=PA25 |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":007">{{Cite book |last=MacBeath |first=Alastair |url=https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |title=Tiamat's Brood: An Investigation Into the Dragons of Ancient Mesopotamia |date=1999 |publisher=Dragon's Head |isbn=978-0-9524387-5-5 |page=41 |access-date=April 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326142947/https://books.google.com/books?id=uobfAAAAMAAJ |archive-date=March 26, 2023 |url-status=live}}</ref> <ref name=":008">{{Cite book |last=James |first=E. O. |url=https://archive.org/details/theworshipoftheskygod/ |title=The Worship of the Sky-God: A Comparative Study in Semitic and Indo-European Religion |date=1963 |publisher=University of London Press |series=Jordan Lectures in Comparative Religion |location=London, England |pages=24, 27f}}</ref> <ref name="Lambert1964">{{Cite journal |last=Lambert |first=W. G. |date=1964 |title=E. O. James: The worship of the Skygod: A comparative study in Semitic and Indo-European religion. (School of Oriental and African Studies, University of London. Jordan Lectures in Comparative Religion, vi.) viii, 175 pp. London: University of London, the Athlone Press, 1963. 25s. |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |location=London, England |publisher=University of London |volume=27 |issue=1 |pages=157–158 |doi=10.1017/S0041977X00100345}}</ref> <ref name=steinicke_sakiel2007>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Steinicke |first2=Richard |last2=Jakiel |title=Galaxies and how to observe them |series=Astronomers' observing guides |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-1-85233-752-0 |page=[https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei/page/94 94] |url=https://archive.org/details/galaxieshowtoobs0000stei |url-access=registration}}</ref> <ref name="ask-astro">{{cite news |last1=Coffey |first1=Jeffrey |work=Universe Today |title=How big is the Milky Way? |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |access-date=November 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924002929/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archive-date=September 24, 2013}}</ref> <ref name="nbcnews1">{{cite press release |author=David Freeman |title=The Milky Way galaxy may be much bigger than we thought |url=https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |date=May 25, 2018 |publisher=[[CNBC]] |access-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813182050/https://www.nbcnews.com/mach/science/milky-way-galaxy-may-be-much-bigger-we-thought-ncna876966 |archive-date=August 13, 2018 |url-status=live}}</ref> <ref name="rpi2015">{{cite press release |author=Mary L. Martialay |title=The Corrugated Galaxy{{snd}}Milky Way May Be Much Larger Than Previously Estimated |url=http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |date=March 11, 2015 |publisher=[[Rensselaer Polytechnic Institute]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313123405/http://news.rpi.edu/content/2015/03/09/rippling-milky-way-may-be-much-larger-previously-estimated |archive-date=March 13, 2015}}</ref> <ref name="croswell2020">{{cite news |url=https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |title=Astronomers have found the edge of the Milky Way at last |work=ScienceNews |first=Ken |last=Croswell |date=March 23, 2020 |access-date=March 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214927/https://www.sciencenews.org/article/astronomers-have-found-edge-milky-way-size |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live}}</ref> <ref name="dearson2020">{{cite journal |last=Dearson |first=Alis J. |arxiv=2002.09497 |title=The Edge of the Galaxy |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2020 |volume=496 |issue=3 |pages=3929–3942 |doi=10.1093/mnras/staa1711 |doi-access=free |bibcode=2020MNRAS.496.3929D |s2cid=211259409 }}</ref> <ref name=villard20120111>{{cite news |first=Ray |last=Villard |title=The Milky Way Contains at Least 100 Billion Planets According to Survey |publisher=HubbleSite.org |date=January 11, 2012 |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |access-date=January 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723213047/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/07/full/ |archive-date=July 23, 2014}}</ref> <ref name=frommert_kronberg2005>{{cite web |last1=Frommert |first1=H. |last2=Kronberg |first2=C. |date=August 25, 2005 |url=http://messier.seds.org/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |publisher=SEDS |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512093341/http://seds.org/MESSIER/more/mw.html |archive-date=May 12, 2007}}</ref> <ref name=young2006>{{cite magazine |last=Young |first=Kelly |date=June 6, 2006 |url=https://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |title=Andromeda Galaxy hosts a trillion stars |magazine=New Scientist |access-date=June 8, 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105061511/http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html |archive-date=January 5, 2011}}</ref> <ref name=wethington2010>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? |first1=Nicholos |last1=Wethington |access-date=April 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327200757/http://www.universetoday.com/guide-to-space/milky-way/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |archive-date=March 27, 2010}}</ref> <ref name="science312_1773">{{Cite journal |last1=Levine |first1=E. S. |last2=Blitz |first2=L. |last3=Heiles |first3=C. |doi=10.1126/science.1128455 |title=The spiral structure of the outer Milky Way in hydrogen |journal=Science |volume=312 |issue=5781 |pages=1773–1777 |year=2006 |bibcode=2006Sci...312.1773L |arxiv=astro-ph/0605728 |pmid=16741076 |s2cid=12763199 }}</ref> <ref name=araa28_215>{{Cite journal |last1=Dickey |first1=J. M. |last2=Lockman |first2=F. J. |doi=10.1146/annurev.aa.28.090190.001243 |title=H I in the Galaxy |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=28 |pages=215–259 |year=1990 |bibcode=1990ARA&A..28..215D }}</ref> <ref name=apj702_1472>{{Cite journal |last1=Savage |first1=B. D. |last2=Wakker |first2=B. P. |doi=10.1088/0004-637X/702/2/1472 |title=The extension of the transition temperature plasma into the lower galactic halo |journal=The Astrophysical Journal |volume=702 |issue=2 |pages=1472–1489 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...702.1472S |arxiv=0907.4955|s2cid=119245570 }}</ref> <ref name="Nature-20120111">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cassan |first1=A. |last2=Kubas |first2=D. |last3=Beaulieu |first3=J. -P. |last4=Dominik |first4=M. |last5=Horne |first5=K. |last6=Greenhill |first6=J. |last7=Wambsganss |first7=J. |last8=Menzies |first8=J. |last9=Williams |first9=A. |last10=Jørgensen |doi=10.1038/nature10684 |first10=U. G. |last11=Udalski |first11=A. |last12=Bennett |first12=D. P. |last13=Albrow |first13=M. D. |last14=Batista |first14=V. |last15=Brillant |first15=S. |last16=Caldwell |first16=J. A. R. |last17=Cole |first17=A. |last18=Coutures |first18=C. |last19=Cook |first19=K. H. |last20=Dieters |first20=S. |last21=Prester |first21=D. D. |last22=Donatowicz |first22=J. |last23=Fouqué |first23=P. |last24=Hill |first24=K. |last25=Kains |first25=N. |last26=Kane |first26=S. |last27=Marquette |first27=J. -B. |last28=Martin |first28=R. |last29=Pollard |first29=K. R. |last30=Sahu |first30=K. C. |title=One or more bound planets per Milky Way star from microlensing observations |journal=Nature |volume=481 |issue=7380 |pages=167–169 |date=January 11, 2012 |pmid=22237108 |bibcode=2012Natur.481..167C |arxiv=1202.0903 |s2cid=2614136}}</ref> <ref name=borenstein2011>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |archive-date=February 22, 2011 |date=February 19, 2011 |archive-url=https://archive.today/20110222025002/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/19/AR2011021902211.html |title=Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Washington Post]] }}</ref> <ref name=nasa20110526>{{cite web |url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |title=Free-Floating Planets May be More Common Than Stars |date=February 18, 2011 |publisher=NASA's Jet Propulsion Laboratory |location=Pasadena, CA |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090224/http://planetquest.jpl.nasa.gov/news/freePlanet.cfm |archive-date=May 22, 2011 |quote=The team estimates there are about twice as many of them as stars. }}</ref> <ref name=arxiv0909.3857>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Sale |first1=S. E. |last2=Drew |first2=J. E. |last3=Knigge |first3=C. |last4=Zijlstra |first4=A. A. |last5=Irwin |first5=M. J. |last6=Morris |first6=R. A. H. |last7=Phillipps |first7=S. |last8=Drake |first8=J. J. |last9=Greimel |first9=R. |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15746.x |title=The structure of the outer Galactic disc as revealed by IPHAS early A stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=402 |issue=2 |pages=713–723 |year=2010 |doi-access=free |bibcode=2010MNRAS.402..713S |arxiv=0909.3857 |s2cid=12884630}}</ref> <ref name=mnras371_1_108>{{Cite journal |last1=Connors |first1=Tim W. |last2=Kawata |first2=Daisuke |last3=Gibson |first3=Brad K. |title=N-body simulations of the Magellanic stream |doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10659.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=371 |issue=1 |pages=108–120 |year=2006 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0508390 |bibcode=2006MNRAS.371..108C |s2cid=15563258}}</ref> <ref name=coffey>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/absolute-magnitude/ |title=Absolute Magnitude |first1=Jerry |last1=Coffey |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913181441/http://www.universetoday.com/41041/absolute-magnitude/ |archive-date=September 13, 2011 |date=May 11, 2017}}</ref> <ref name="Karachentsevetal2006">{{Cite journal |last1=Karachentsev |first1=I. D. |last2=Kashibadze |first2=O. G. |doi=10.1007/s10511-006-0002-6 |title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field |journal=Astrophysics |volume=49 |issue=1 |pages=3–18 |year=2006 |bibcode=2006Ap.....49....3K |s2cid=120973010}}</ref> <ref name="mass">{{cite web |last1=Vayntrub |first1=Alina |date=2000 |url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |title=Mass of the Milky Way |work=The Physics Factbook |access-date=May 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813125916/http://hypertextbook.com/facts/2000/AlinaVayntrub.shtml |archive-date=August 13, 2014}}</ref> <ref name="galmass">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Battaglia |first1=G. |last2=Helmi |first2=A. |last3=Morrison |first3=H. |last4=Harding |first4=P. |last5=Olszewski |first5=E. W. |last6=Mateo |first6=M. |last7=Freeman |first7=K. C. |last8=Norris |first8=J. |last9=Shectman |first9=S. A. |title=The radial velocity dispersion profile of the Galactic halo: Constraining the density profile of the dark halo of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09367.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |pages=433–442 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0506102 |bibcode=2005MNRAS.364..433B |volume=364 |issue=2 |doi-access=free |s2cid=15562509}}</ref> <ref name=apjl_1_l72>{{Cite journal |last1=Shen |first1=J. |last2=Rich |first2=R. M. |last3=Kormendy |first3=J. |last4=Howard |first4=C. D. |last5=De Propris |first5=R. |last6=Kunder |first6=A. |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L72 |title=Our Milky Way As a Pure-Disk Galaxy{{snd}}A Challenge for Galaxy Formation |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L72–L76 |year=2010 |pmid= |pmc= |arxiv=1005.0385 |bibcode=2010ApJ...720L..72S |s2cid=118470423}}</ref> <ref name=nrao20090105>{{cite press release |first1=Dave |last1=Finley |first2=David |last2=Aguilar |title=Milky Way a Swifter Spinner, More Massive, New Measurements Show |publisher=National Radio Astronomy Observatory |date=January 5, 2009 |url=http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |access-date=January 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808002256/http://www.nrao.edu/pr/2009/mwrotate/ |archive-date=August 8, 2014}}</ref> <ref name="reid2009">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |title=Trigonometric parallaxes of massive star-forming regions. VI. Galactic structure, fundamental parameters, and noncircular motions |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...700..137R |arxiv=0902.3913 |s2cid=11347166 }}</ref> <ref name="gnedin2010">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Brown |first2=W. R. |last3=Geller |first3=M. J. |last4=Kenyon |first4=S. J. |title=The mass profile of the Galaxy to 80 kpc |doi=10.1088/2041-8205/720/1/L108 |journal=The Astrophysical Journal |volume=720 |issue=1 |pages=L108–L112 |year=2010 |bibcode=2010ApJ...720L.108G |arxiv=1005.2619 |s2cid=119245657}}</ref> <ref name=McMillan2011>{{Cite journal |last1=McMillan |first1=P. J. |title=Mass models of the Milky Way |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18564.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=3 |pages=2446–2457 |date=July 2011 |doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.414.2446M |arxiv=1102.4340 |s2cid=119100616}}</ref> <ref name="McMillan2016">{{cite journal |last1=McMillan |first1=Paul J. |title=The mass distribution and gravitational potential of the Milky Way |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=February 11, 2017 |volume=465 |issue=1 |pages=76–94 |doi=10.1093/mnras/stw2759 |doi-access=free |arxiv=1608.00971 |bibcode=2017MNRAS.465...76M |s2cid=119183093}}</ref> <ref name=ssr100_1_129>{{Cite journal |last1=Gerhard |first1=O. |title=Mass distribution in our Galaxy |journal=Space Science Reviews |volume=100 |issue=1/4 |pages=129–138 |doi=10.1023/A:1015818111633 |bibcode=2002SSRv..100..129G |arxiv=astro-ph/0203110 |year=2002 |s2cid=42162871}}</ref> <ref name="fn3">{{cite magazine |first=Maggie |last=McKee |title=Bar at Milky Way's heart revealed |magazine=New Scientist |date=August 16, 2005 |url=https://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.html |access-date=June 17, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009132952/http://www.newscientist.com/article/dn7854--bar-at-milky-ways-heart-revealed.htm#.VDaN5_l_uVA |archive-date=October 9, 2014}}</ref> <ref name="Galactic bulge">{{cite news |last1=Grant |first1=J. |last2=Lin |first2=B. |title=The Stars of the Milky Way |date=2000 |url=http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |publisher=Fairfax Public Access Corporation |access-date=May 9, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611185732/http://members.fcac.org/~sol/chview/chv5.htm |archive-date=June 11, 2007}}</ref> <ref name=ReideaSgrb2009>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Reid |first1=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Xu |first5=Y. |title=A trigonometric parallax of Sgr B2 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/1548 |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=1548–1553 |date=November 2009 |bibcode=2009ApJ...705.1548R |arxiv=0908.3637|s2cid=1916267 }}</ref> <ref name="vanhollebeke09">{{Cite journal |last1=Vanhollebeke |first1=E. |last2=Groenewegen |first2=M. A. T. |last3=Girardi |first3=L. |title=Stellar populations in the Galactic bulge. Modelling the Galactic bulge with TRILEGAL |doi=10.1051/0004-6361/20078472 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=498 |issue=1 |pages=95–107 |date=April 2009 |bibcode=2009A&A...498...95V |arxiv=0903.0946|s2cid=125177722 }}</ref> <ref name="majaess10">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. |date=March 2010 |page=55 |volume=60 |issue=1 |journal=Acta Astronomica |title=Concerning the Distance to the Center of the Milky Way and Its Structure |bibcode=2010AcA....60...55M |arxiv=1002.2743}}</ref> <ref name=Jones2004>{{cite book |title=An Introduction to Galaxies and Cosmology |pages=50–51 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-54623-2 |first1=Mark H. |last1=Jones |first2=Robert J. |last2=Lambourne |first3=David John |last3=Adams |url=https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |access-date=August 23, 2020 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326143523/https://books.google.com/books?id=36K1PfetZegC&pg=PA50 |url-status=live }}</ref> <ref name=boehle2016>{{cite journal |last1=Boehle |first1=A. |title=An Improved Distance and Mass Estimate for SGR A* from a Multistar Orbit Analysis |last2=Ghez |first2=A. M. |last3=Schödel |first3=R. |last4=Meyer |first4=L. |last5=Yelda |first5=S. |last6=Albers |first6=S. |last7=Martinez |first7=G. D. |last8=Becklin |first8=E. E. |last9=Do |first9=T.|last10=Lu|first10=J. R. |last11=Matthews |first11=K. |last12=Morris |first12=M. R. |last13=Sitarski |first13=B. |last14=Witzel |first14=G. |journal=The Astrophysical Journal |date=October 3, 2016 |volume=830 |issue=1 |page=17 |doi=10.3847/0004-637X/830/1/17 |arxiv=1607.05726 |bibcode=2016ApJ...830...17B |hdl=10261/147803 |s2cid=307657 |url=https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202115020/https://authors.library.caltech.edu/70841/1/Boehle_2016_ApJ_830_17.pdf |archive-date=December 2, 2017 |url-status=live |doi-access=free }}</ref> <ref name="Gillessen2016">{{cite journal |last1=Gillessen |first1=Stefan |last2=Plewa |first2=Philipp |last3=Eisenhauer |first3=Frank |last4=Sari |first4=Re'em |last5=Waisberg |first5=Idel |last6=Habibi |first6=Maryam |last7=Pfuhl |first7=Oliver |last8=George |first8=Elizabeth |last9=Dexter |first9=Jason|last10=von Fellenberg|first10=Sebastiano |last11=Ott |first11=Thomas |last12=Genzel |first12=Reinhard |title=An Update on Monitoring Stellar Orbits in the Galactic Center |date=November 28, 2016 |arxiv=1611.09144 |doi=10.3847/1538-4357/aa5c41 |volume=837 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=30 |bibcode=2017ApJ...837...30G|s2cid=119087402 |doi-access=free }}</ref> <ref name=apj692_2_1075>{{Cite journal |display-authors=1 |doi=10.1088/0004-637X/692/2/1075 |last1=Gillessen |first1=S. |last2=Eisenhauer |first2=F. |last3=Trippe |first3=S. |last4=Alexander |first4=T. |last5=Genzel |first5=R. |last6=Martins |first6=F. |last7=Ott |first7=T. |title=Monitoring stellar orbits around the massive black hole in the Galactic Center |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=692 |issue=2 |pages=1075–1109 |arxiv=0810.4674 |year=2009 |bibcode=2009ApJ...692.1075G|s2cid=1431308 }}</ref> <ref name=apj689_2_1044>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ghez |first1=A. M. |last2=Salim |first2=S. |last3=Weinberg |first3=N. N. |last4=Lu |first4=J. R. |last5=Do |first5=T. |last6=Dunn |first6=J. K. |last7=Matthews |first7=K. |last8=Morris |first8=M. R. |last9=Yelda |first9=S. | last10=Becklin |doi=10.1086/592738 | first10=E. E. |last11=Kremenek |first11=T. |last12=Milosavljevic |first12=M. |last13=Naiman |first13=J. |title=Measuring distance and properties of the Milky Way's central supermassive black hole with stellar orbits |journal=The Astrophysical Journal |volume=689 |issue=2 |pages=1044–1062 |date=December 2008 |bibcode=2008ApJ...689.1044G |arxiv=0808.2870|s2cid=18335611 }}</ref> <ref name=blandford1999>{{cite conference |first=R. D. |last=Blandford |title=Origin and Evolution of Massive Black Holes in Galactic Nuclei |conference=Galaxy Dynamics, proceedings of a conference held at Rutgers University, ASP Conference Series |location=Rutgers University |date=August 8–12, 1998 |volume=182 |publication-date=August 1999 |bibcode=1999ASPC..182...87B |arxiv=astro-ph/9906025}}</ref> <ref name=frolov_zelnikov2011>{{cite book |first1=Valeri P. |last1=Frolov |first2=Andrei |last2=Zelnikov |title=Introduction to Black Hole Physics |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=11, 36 |isbn=978-0-19-969229-3 |url=https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&pg=PA34 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810210832/https://books.google.com/books?id=r_l5AK9DdXsC&lpg=PA34 |archive-date=August 10, 2016}}</ref> <ref name="Cabrera-Lavers08">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Cabrera-Lavers |first1=A. |last2=González-Fernández |first2=C. |last3=Garzón |first3=F. |last4=Hammersley |first4=P. L. |last5=López-Corredoira |first5=M. |title=The long Galactic bar as seen by UKIDSS Galactic plane survey |doi=10.1051/0004-6361:200810720 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=491 |issue=3 |pages=781–787 |date=December 2008 |bibcode=2008A&A...491..781C |arxiv=0809.3174|s2cid=15040792 }}</ref> <ref name="nishiyama06">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Nishiyama |first1=S. |last2=Nagata |first2=T. |last3=Baba |first3=D. |last4=Haba |first4=Y. |last5=Kadowaki |first5=R. |last6=Kato |first6=D. |last7=Kurita |first7=M. |last8=Nagashima |first8=C. |last9=Nagayama |first9=T. |doi=10.1086/429291 |title=A distinct structure inside the Galactic bar |journal=The Astrophysical Journal |volume=621 |issue=2 |pages=L105 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...621L.105N |arxiv=astro-ph/0502058 |s2cid=399710 }}</ref> <ref name="alcock98">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Alcock |first1=C. |last2=Allsman |first2=R. A. |last3=Alves |first3=D. R. |last4=Axelrod |first4=T. S. |last5=Becker |first5=A. C. |last6=Basu |first6=A. |last7=Baskett |first7=L. |last8=Bennett |first8=D. P. |last9=Cook |first9=K. H. |title=The RR Lyrae population of the Galactic Bulge from the MACHO database: mean colors and magnitudes |doi=10.1086/305017 |journal=The Astrophysical Journal |volume=492 |issue=2 |pages=190–199 |year=1998 |bibcode=1998ApJ...492..190A |doi-access=free }}</ref> <ref name="kunder08">{{Cite journal |last1=Kunder |first1=A. |last2=Chaboyer |first2=B. |doi=10.1088/0004-6256/136/6/2441 |title=Metallicity analysis of Macho Galactic Bulge RR0 Lyrae stars from their light curves |journal=The Astronomical Journal |volume=136 |issue=6 |pages=2441–2452 |year=2008 |bibcode=2008AJ....136.2441K |arxiv=0809.1645|s2cid=16046532 }}</ref> <ref name="Drimmel2000">{{cite journal |last1=Drimmel |first1=R. |title=Evidence for a two-armed spiral in the Milky Way |journal=Astronomy & Astrophysics |date=2000 |volume=358 |pages=L13–L16 |bibcode=2000A&A...358L..13D |arxiv=astro-ph/0005241}}</ref> <ref name="fn14">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=September 12, 2005 |url=http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |title=Introduction: Galactic Ring Survey |publisher=Boston University |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713165515/http://www.bu.edu/galacticring/new_introduction.htm |archive-date=July 13, 2007}}</ref> <ref name="COBE1993">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Kogut |first1=Alan |last2=Lineweaver |first2=C. |last3=Smoot |first3=G. F. |last4=Bennett |first4=C. L. |last5=Banday |first5=A. |last6=Boggess |first6=N. W. |last7=Cheng |first7=E. S. |last8=De Amici |first8=G. |last9=Fixsen |first9=D. J. | last10=Hinshaw | first10=G. |last11=Jackson |first11=P. D. |last12=Janssen |first12=M. |last13=Keegstra |first13=P. |last14=Loewenstein |first14=K. |last15=Lubin |first15=P. |last16=Mather |first16=J. C. |last17=Tenorio |first17=L. |last18=Weiss |first18=R. |last19=Wilkinson |first19=D. T. | last20=Wright | first20=E. L. |title=Dipole anisotropy in the COBE differential microwave radiometers first-year sky maps |doi=10.1086/173453 |journal=The Astrophysical Journal |volume=419 |pages=1–6 |bibcode=1993ApJ...419....1K |arxiv=astro-ph/9312056 |date=December 10, 1993|s2cid=209835274 }}</ref> <ref name="TaylorCordes">{{Cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Cordes |first2=J. M. |doi=10.1086/172870 |title=Pulsar distances and the galactic distribution of free electrons |journal=The Astrophysical Journal |volume=411 |page=674 |year=1993 |bibcode=1993ApJ...411..674T|doi-access=free }}</ref> <ref name="Benjamin2005">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Benjamin |first1=R. A. |last2=Churchwell |first2=E. |last3=Babler |first3=B. L. |last4=Indebetouw |first4=R. |last5=Meade |first5=M. R. |last6=Whitney |first6=B. A. |last7=Watson |first7=C. |last8=Wolfire |first8=M. G. |last9=Wolff |first9=M. J. |last10=Ignace |first10=R. |last11=Bania |first11=T. M. |last12=Bracker |first12=S. |last13=Clemens |first13=D. P. |last14=Chomiuk |first14=L. |last15=Cohen |first15=M. |last16=Dickey |first16=J. M. |last17=Jackson |first17=J. M. |last18=Kobulnicky |first18=H. A. |last19=Mercer |first19=E. P. |last20=Mathis |first20=J. S. |last21=Stolovy |first21=S. R. |last22=Uzpen |first22=B. |doi=10.1086/491785 |title=First GLIMPSE results on the stellar structure of the Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=630 |issue=2 |pages=L149–L152 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...630L.149B |arxiv=astro-ph/0508325 |s2cid=14782284}}</ref> <ref name="russeil03">{{Cite journal |last1=Russeil |first1=D. |doi=10.1051/0004-6361:20021504 |title=Star-forming complexes and the spiral structure of our Galaxy |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=397 |pages=133–146 |year=2003 |bibcode=2003A&A...397..133R |doi-access=free}}</ref> <ref name="churchwell09">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Churchwell |first1=E. |last2=Babler |first2=B. L. |last3=Meade |first3=M. R. |last4=Whitney |first4=B. A. |last5=Benjamin |first5=R. |last6=Indebetouw |first6=R. |last7=Cyganowski |first7=C. |last8=Robitaille |first8=T. P. |last9=Povich |first9=M. |doi=10.1086/597811 |title=The Spitzer/GLIMPSE surveys: a new view of the Milky Way |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=121 |issue=877 |pages=213–230 |year=2009 |bibcode=2009PASP..121..213C |s2cid=15529740}}</ref> <ref name="majaess09b">{{cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers |title=Searching Beyond the Obscuring Dust Between the Cygnus-Aquila Rifts for Cepheid Tracers of the Galaxy's Spiral Arms |date=2009 |volume=37 |issue=2 |page=179 |bibcode=2009JAVSO..37..179M |arxiv=0909.0897}}</ref> <ref name="lepine10">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lépine |first1=J. R. D. |last2=Roman-Lopes |first2=A. |last3=Abraham |first3=Z. |last4=Junqueira |first4=T. C. |last5=Mishurov |first5=Y. N. |title=The spiral structure of the Galaxy revealed by CS sources and evidence for the 4:1 resonance |doi=10.1111/j.1365-2966.2011.18492.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=414 |issue=2 |pages=1607–1616 |year=2011 |doi-access=free |arxiv=1010.1790 |bibcode=2011MNRAS.414.1607L |s2cid=118477787}}</ref> <ref name=two_arms>{{cite conference |last1=Benjamin |first1=R. A. |title=The Spiral Structure of the Galaxy: Something Old, Something New... |work=Massive Star Formation: Observations Confront Theory |date=2008 |publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series |volume=387 |editor=Beuther, H. |editor2=Linz, H. |editor3=Henning, T. |page=375 |bibcode=2008ASPC..387..375B}}<br />See also {{cite news |url=http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |title=New Images: Milky Way Loses Two Arms |work=Space.com |access-date=June 4, 2008 |date=June 3, 2008 |last1=Bryner |first1=Jeanna |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604114615/http://www.space.com/scienceastronomy/080603-aas-spiral-arms.html |archive-date=June 4, 2008}}</ref> <ref name=harris2003>{{cite web |first=William E. |last=Harris |date=February 2003 |url=http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |format=text |title=Catalog of Parameters for Milky Way Globular Clusters: The Database |publisher=SEDS |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309172430/http://messier.seds.org/xtra/data/mwgc.dat.txt |archive-date=March 9, 2012}}</ref> <ref name=aaa313_119>{{cite journal |display-authors=1 |last1=Dauphole |first1=B. |last2=Geffert |first2=M. |last3=Colin |first3=J. |last4=Ducourant |first4=C. |last5=Odenkirchen |first5=M. |last6=Tucholke |first6=H.-J. |title=The kinematics of globular clusters, apocentric distances and a halo metallicity gradient |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=313 |pages=119–128 |date=September 1996 |bibcode=1996A&A...313..119D}}</ref> <ref name=apj522>{{Cite journal |last1=Gnedin |first1=O. Y. |last2=Lee |first2=H. M. |last3=Ostriker |first3=J. P. |doi=10.1086/307659 |title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=522 |issue=2 |pages=935–949 |year=1999 |bibcode=1999ApJ...522..935G |arxiv=astro-ph/9806245 |s2cid=11143134 }}</ref> <ref name="fn5">{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Ibata |first1=R. |last2=Chapman |first2=S. |last3=Ferguson |first3=A. M. N. |last4=Lewis |first4=G. |last5=Irwin |first5=M. |last6=Tanvir |first6=N. |doi=10.1086/491727 |title=On the accretion origin of a vast extended stellar disk around the Andromeda Galaxy |journal=The Astrophysical Journal |volume=634 |issue=1 |pages=287–313 |year=2005 |bibcode=2005ApJ...634..287I |arxiv=astro-ph/0504164 |s2cid=17803544 }}</ref> <ref name="fn6">{{cite web |url=http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |title=Outer Disk Ring? |publisher=SolStation |access-date=May 10, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602133503/http://www.solstation.com/x-objects/gal-ring.htm |archive-date=June 2, 2007}}</ref> <ref name="mcclure-griffiths">{{Cite journal |last1=McClure-Griffiths |first1=N. M. |last2=Dickey |first2=J. M. |last3=Gaensler |first3=B. M. |last4=Green |first4=A. J. |title=A Distant Extended Spiral Arm in the Fourth Quadrant of the Milky Way |doi=10.1086/422031 |journal=The Astrophysical Journal |volume=607 |issue=2 |pages=L127 |year=2004 |arxiv=astro-ph/0404448 |bibcode=2004ApJ...607L.127M|s2cid=119327129 }}</ref> <ref name=overbye2010>{{cite news |first1=Dennis |last1=Overbye |url=https://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |title=Bubbles of Energy Are Found in Galaxy |work=[[The New York Times]] |date=November 9, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110102906/http://www.nytimes.com/2010/11/10/science/space/10galaxy.html?ref=science |archive-date=January 10, 2016}}</ref> <ref name=sz2010>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |title=NASA's Fermi Telescope Finds Giant Structure in our Galaxyl |publisher=[[NASA]] |access-date=November 10, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823224206/http://www.nasa.gov/mission_pages/GLAST/news/new-structure.html |archive-date=August 23, 2014}}</ref> <ref name=apj673_2_864>{{Cite journal |last1=Jurić |first1=M. |last2=Ivezić |first2=Ž. |last3=Brooks |first3=A. |last4=Lupton |first4=R. H. |last5=Schlegel |first5=D. |last6=Finkbeiner |first6=D. |last7=Padmanabhan |first7=N. |last8=Bond |first8=N. |last9=Sesar |first9=B. |last10=Rockosi |first10=C. M. |last11=Knapp |first11=G. R. |last12=Gunn |first12=J. E. |last13=Sumi |first13=T. |last14=Schneider |first14=D. P. |last15=Barentine |first15=J. C. |last16=Brewington |first16=H. J. |last17=Brinkmann |first17=J. |last18=Fukugita |first18=M. |last19=Harvanek |first19=M. |last20=Kleinman |first20=S. J. |last21=Krzesinski |first21=J. |last22=Long |first22=D. |last23=Neilsen |first23=E. H. Jr |last24=Nitta |first24=A. |last25=Snedden |first25=S. A. |last26=York |first26=D. G. |display-authors=1 |doi=10.1086/523619 |title=The Milky Way Tomography with SDSS. I. Stellar Number Density Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=673 |issue=2 |pages=864–914 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...673..864J |arxiv=astro-ph/0510520 |s2cid=11935446}}</ref> <ref name=Koupelis_Kuhn2007>{{cite book |title=In Quest of the Universe |first1=Theo |last1=Koupelis |first2=Karl F. |last2=Kuhn |page=[https://archive.org/details/inquestofunivers00koup/page/492 492], Fig. 16–13 |url=https://archive.org/details/inquestofunivers00koup |url-access=registration |isbn=978-0-7637-4387-1 |date=2007 |publisher=Jones & Bartlett Publishers}}</ref> <ref name="fn9">{{cite news |last=English |first=Jayanne|author-link=Jayanne English |date=January 14, 2000 |title=Exposing the Stuff Between the Stars |publisher=Hubble News Desk |url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |access-date=May 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707181147/http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html |archive-date=July 7, 2007}}</ref> <ref name="extinction">{{Cite journal |last1=Gillman |first1=M. |last2=Erenler |first2=H. |title=The galactic cycle of extinction |journal=International Journal of Astrobiology |volume=7 |issue=1 |page=17 |year=2008 |doi=10.1017/S1473550408004047 |bibcode=2008IJAsB...7...17G |url=http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |citeseerx=10.1.1.384.9224 |s2cid=31391193 |access-date=July 31, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601165347/http://oro.open.ac.uk/11603/1/S1473550408004047a.pdf |archive-date=June 1, 2019 |url-status=live}}</ref> <ref name="overholt_etal">{{Cite journal |last1=Overholt |first1=A. C. |last2=Melott |first2=A. L. |last3=Pohl |first3=M. |title=Testing the link between terrestrial climate change and galactic spiral arm transit |journal=The Astrophysical Journal |volume=705 |issue=2 |pages=L101–L103 |year=2009 |doi=10.1088/0004-637X/705/2/L101 |bibcode=2009ApJ...705L.101O |arxiv=0906.2777|s2cid=734824 }}</ref> <ref name=garlick2002>{{cite book |last=Garlick |first=Mark Antony |title=The Story of the Solar System |publisher=Cambridge University |date=2002 |isbn=978-0-521-80336-6 |page=[https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46 46] |url=https://archive.org/details/storyofsolarsyst00garl/page/46}}</ref> <ref name=ut20090527>{{cite web |url=http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |work=Universe Today |title=Formation of the Milky Way |first1=Nicholas |last1=Wethington |date=May 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161011/http://www.universetoday.com/26749/formation-of-the-milky-way/ |archive-date=August 17, 2014}}</ref> <ref name="Buser">{{Cite journal |last1=Buser |first1=R. |title=The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy |doi=10.1126/science.287.5450.69 |bibcode=2000Sci...287...69B |journal=Science |volume=287 |issue=5450 |pages=69–74 |year=2000 |pmid=10615051 }}</ref> <ref name=majaess2009>{{Cite journal |last1=Majaess |first1=D. J. |last2=Turner |first2=D. G. |last3=Lane |first3=D. J. |title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=398 |pages=263–270 |year=2009 |issue=1 |doi-access=free |bibcode=2009MNRAS.398..263M |arxiv=0903.4206|s2cid=14316644 }}</ref> <ref name=araa35_217>{{Cite journal |last1=Wakker |first1=B. P. |last2=Van Woerden |first2=H. |doi=10.1146/annurev.astro.35.1.217 |title=High-Velocity Clouds |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=35 |pages=217–266 |year=1997 |bibcode=1997ARA&A..35..217W |s2cid=117861711 }}</ref> <ref name=apj679_L21>{{Cite journal |display-authors=1 |last1=Lockman |first1=F. J. |last2=Benjamin |first2=R. A. |last3=Heroux |first3=A. J. |last4=Langston |first4=G. I. |title=The Smith Cloud: A High-Velocity Cloud Colliding with the Milky Way |doi=10.1086/588838 |journal=The Astrophysical Journal |volume=679 |issue=1 |pages=L21–L24 |year=2008 |bibcode=2008ApJ...679L..21L |arxiv=0804.4155|s2cid=118393177 }}</ref> <ref name=science299_5603_65>{{Cite journal |last1=Krauss |first1=L. M. |last2=Chaboyer |first2=B. |title=Age Estimates of Globular Clusters in the Milky Way: Constraints on Cosmology |doi=10.1126/science.1075631 |journal=Science |volume=299 |issue=5603 |pages=65–69 |year=2003 |pmid=12511641 |bibcode=2003Sci...299...65K |s2cid=10814581 }}</ref> <ref name="del_Peloso">{{cite journal |doi=10.1051/0004-6361:20053307 |bibcode=2005A&A...440.1153D |arxiv=astro-ph/0506458 |title=The age of the Galactic thin disk from Th/Eu nucleocosmochronology. III. Extended sample |date=2005 |last1=del Peloso |first1=E. F. |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=440 |issue=3 |pages=1153–1159|s2cid=16484977 }}</ref> <ref name=berkeley20060109>{{cite press release |title=Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |publisher=[[University of California, Berkeley]] |date=January 9, 2006 |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |access-date=October 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716013619/http://berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |archive-date=July 16, 2014}}</ref> <ref name=wong20000414>{{cite news |first=Janet |last=Wong |title=Astrophysicist maps out our own galaxy's end |publisher=University of Toronto |date=April 14, 2000 |url=http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp |access-date=January 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070108183824/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=January 8, 2007}}</ref> <ref name=Montada>{{cite encyclopedia |first1=Josep Puig |last1=Montada |title=Ibn Bajja |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |date=September 28, 2007 |access-date=July 11, 2008 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120728/http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja |archive-date=July 28, 2012}}</ref> <ref name=heidarzadeh2008>{{cite book |first1=Tofigh |last1=Heidarzadeh |pages=[https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599/page/n33 23]–25 |title=A history of physical theories of comets, from Aristotle to Whipple |url=https://archive.org/details/historyphysicalt00heid_599 |url-access=limited |publisher=Springer |date=2008 |isbn=978-1-4020-8322-8}}</ref> <ref name=Livingston>{{Cite journal |first1=John W. |last1=Livingston |title=Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=91 |issue=1 |date=1971 |pages=96–103 [99] |doi=10.2307/600445 |jstor=600445}}</ref> <ref name=pseudoring>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |title=Outer pseudoring in the galaxy |journal=Astronomische Nachrichten |volume=326 |issue=7 |year=2006 |pages=589–605 |doi=10.1002/asna.200585006 |bibcode=2005AN....326Q.599M |arxiv=astro-ph/0510569|s2cid=117118657 }}</ref> <ref name=pseudoring2>{{Cite journal |first1=A. |last1=Mel'Nik |first2=A. |last2=Rautiainen |title=Kinematics of the outer pseudorings and the spiral structure of the Galaxy |journal=Astronomy Letters |volume=35 |issue=9 |date=2005 |pages=609–624 |doi=10.1134/s1063773709090047 |arxiv=0902.3353 |bibcode=2009AstL...35..609M |citeseerx=10.1.1.247.4658|s2cid=15989486 |s2cid-access=free |url=http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110331210949/http://lnfm1.sai.msu.ru/~anna/article/AL09p609.pdf |archive-date= Mar 31, 2011 }}</ref> <ref name=ragep1993>{{cite book |last1=Ragep |first1=Jamil |title=''Nasir al-Din al-Tusi's Memoir on Astronomy'' (''al-Tadhkira fi 'ilm al-hay' a'') |publisher=Springer-Verlag |location=New York |date=1993 |page=129}}</ref> <!-- <ref name=oconnor_robertson2002>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=November 2002 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |title=Galileo Galilei |publisher=University of St. Andrews |access-date=January 8, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html |archive-date=May 30, 2012}}</ref> --> <ref name="our_galaxy">{{cite web |last1=Evans |first1=J. C. |date=November 24, 1998 |url=http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |title=Our Galaxy |publisher=George Mason University |access-date=January 4, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm |archive-date=June 30, 2012}}</ref> <ref name=mactutor_albirundi>{{MacTutor Biography | id=Al-Biruni | title=Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni }}<!--source supports this comment, but the source is not published--></ref> <ref name=abbey>{{cite web |last=Abbey |first=Lenny |url=http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130519124426/http://labbey.com/Telescopes/Parsontown.html |title=The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown |publisher=The Compleat Amateur Astronomer |access-date=January 4, 2007 |archive-date=May 19, 2013}}</ref> <ref name=pasp100_6>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=H. D. |author-link=Heber Doust Curtis |doi=10.1086/132128 |title=Novae in spiral nebulae and the Island Universe Theory |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=100 |pages=6–7 |year=1988 |bibcode=1988PASP..100....6C |doi-access=free }}</ref> <ref name=weaver>{{cite web |first=Harold F. |last=Weaver |url=http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |title=Robert Julius Trumpler |publisher=National Academy of Sciences |access-date=January 5, 2007 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120604/http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/rtrumpler.html |archive-date=June 4, 2012}}</ref> <ref name=apj69_103>{{Cite journal |last1=Hubble |first1=E. P. |author-link=Edwin Hubble |doi=10.1086/143167 |title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 |journal=The Astrophysical Journal |volume=69 |pages=103–158 |year=1929 |bibcode=1929ApJ....69..103H |doi-access=free }}</ref> <ref name=jrasc83_6>{{cite journal |last=Sandage |first=Allan |author-link=Allan Sandage |title=Edwin Hubble, 1889–1953 |journal=[[Journal of the Royal Astronomical Society of Canada]] |date=1989 |volume=83 |issue=6 |page=351 |bibcode=1989JRASC..83..351S}}</ref> <ref name=shapley_curtis>{{cite journal |title=The Scale of the Universe |last1=Shapley |first1=H. |last2=Curtis |first2=H. D. |journal=Bulletin of the National Research Council |volume=2 |issue=11 |pages=171–217 |date=1921 |bibcode=1921BuNRC...2..171S}}</ref> <ref name="sparke_gallagher">{{cite book |title=Galaxies in the Universe: An Introduction |last1=Sparke |first1=Linda S.|author1-link=Linda Sparke |last2=Gallagher |first2=John S. |page=90 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46238-9}}</ref> <ref name="nov2013_planet_estimate">{{cite news |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |title=Milky Way Teeming With Billions Of Earth-Size Planets |last=Borenstein |first=Seth |date=November 4, 2013 |work=The Associated Press |publisher=The Huffington Post |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104000409/http://www.huffingtonpost.com/2013/11/04/earth-size-planets_n_4215873.html |archive-date=November 4, 2014}}</ref> <ref name=Kafle2012>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=Kinematics of the Stellar Halo and the Mass Distribution of the Milky Way Using Blue Horizontal Branch Stars |journal=The Astrophysical Journal |volume=761 |issue=2 |date=2012 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/761/2/98 |bibcode=2012ApJ...761...98K |arxiv=1210.7527|s2cid=119303111 }}</ref> <ref name=Kafle2014>{{Cite journal |first1=P.R. |last1=Kafle |first2=S. |last2=Sharma |first3=G.F. |last3=Lewis |first4=J. |last4=Bland-Hawthorn |title=On the Shoulders of Giants: Properties of the Stellar Halo and the Milky Way Mass Distribution |journal=The Astrophysical Journal |volume=794 |issue=1 |date=2014 |page=17 |doi=10.1088/0004-637X/794/1/59 |bibcode=2014ApJ...794...59K |arxiv=1408.1787|s2cid=119040135 }}</ref> }} {{დედამიწის ადგილმდებარეობა}} {{პორტალი|ასტრონომია}} [[კატეგორია:ირმის ნახტომი| ]] [[კატეგორია:სპირალისებური გალაქტიკები]] pzybwunxkrezmelq9y9fmv0rne8669s 0 76269 5411713 4571742 2026-06-12T09:50:22Z Sunlight35 98738 5411713 wikitext text/x-wiki '''ჯოზეფ ჯონ კემპბელი''' ({{lang-en|Joseph Campbell}}, დ. [[26 მარტი]], [[1904]], [[ნიუ-იორკი]] — გ. [[31 ოქტომბერი]], [[1987]], [[ჰონოლულუ]]) — [[მითოლოგია|მითოლოგიის]] ამერიკელი მკვლევარი, ცნობილია მისი ნაშრომებით შედარებით მითოლოგიაში და რელიგიათმცოდნეობაში. აგრეთვე კემპბელი [[ჯორჯ ლუკასი]]ს თქმით არის [[ვარსკვლავთა ომი|ვარსკვლავთა ომების]] შთამგონებელი. == ბიოგრაფია == კემპბელი დაიბადა ნიუ-იორკში, ირლანდიელ კათოლიკეთა ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე ამერიკელი ინდიელების მითებისა და ტრადიციების მიმართ ინტერესს იჩენდა, ამჩნევდა მსგავსებას მათ ლეგენდებსა და ბიბლიურ ისტორიებს შორის. განათლება მიიღო კოლუმბიის უნივერსიტეტში, სადაც სწავლობდა ლიტერატურას, უცხო ენებს, ანთროპოლოგიასა და ფილოსოფიას. 1924 წელს, ევროპაში მოგზაურობისას, იგი შეხვდა ინდოელ ფილოსოფოს ჯიდუ კრიშნამურტის, რამაც მისი ინტერესი გაუღვივა ინდუისტური ფილოსოფიისა და აღმოსავლური რელიგიური ტრადიციების მიმართ. მოგვიანებით მან სწავლა განაგრძო პარიზსა და მიუნხენში, სადაც შეხვდა [[ზიგმუნდ ფროიდი|ზიგმუნდ ფროიდის]] და [[კარლ გუსტავ იუნგი|კარლ გუსტავ იუნგის]] იდეებს. მასზე გავლენა მოახდინა [[ჯეიმზ ჯოისი|ჯეიმს ჯოისისა]] და [[თომას მანი|თომას მანის]] ნაშრომებმა. 1934 წლიდან 1972 წლამდე კემპბელი ნიუ-იორკში, სარა ლოურენსის კოლეჯში ასწავლიდა. პენსიაზე გასვლის შემდეგ მან განაგრძო სამეცნიერო და ლიტერატურული მოღვაწეობა, იკვლევდა მითოლოგიას და აქვეყნებდა ახალ ნაშრომებს. სიცოცხლის ბოლო წლები მან [[ჰონოლულუ|ჰონოლულუში]] გაატარა, სადაც 1987 წელს კიბოთი გარდაიცვალა. {{ესკიზი-მითოლოგიის მკვლევარი}} {{კარლ გუსტავ იუნგი}} {{DEFAULTSORT:კემპბელი, ჯეზეფ}} [[კატეგორია:ამერიკელი ანთროპოლოგები]] [[კატეგორია:მითოლოგიის მკვლევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1904]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1987]] qufz4b9fqtt917120fds0vg9e1qd0cx 5411714 5411713 2026-06-12T09:51:08Z Sunlight35 98738 /* ბიოგრაფია */ 5411714 wikitext text/x-wiki '''ჯოზეფ ჯონ კემპბელი''' ({{lang-en|Joseph Campbell}}, დ. [[26 მარტი]], [[1904]], [[ნიუ-იორკი]] — გ. [[31 ოქტომბერი]], [[1987]], [[ჰონოლულუ]]) — [[მითოლოგია|მითოლოგიის]] ამერიკელი მკვლევარი, ცნობილია მისი ნაშრომებით შედარებით მითოლოგიაში და რელიგიათმცოდნეობაში. აგრეთვე კემპბელი [[ჯორჯ ლუკასი]]ს თქმით არის [[ვარსკვლავთა ომი|ვარსკვლავთა ომების]] შთამგონებელი. == ბიოგრაფია == კემპბელი დაიბადა ნიუ-იორკში, ირლანდიელ კათოლიკეთა ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე ამერიკელი ინდიელების მითებისა და ტრადიციების მიმართ ინტერესს იჩენდა, ამჩნევდა მსგავსებას მათ ლეგენდებსა და ბიბლიურ ისტორიებს შორის. განათლება მიიღო კოლუმბიის უნივერსიტეტში, სადაც სწავლობდა ლიტერატურას, უცხო ენებს, ანთროპოლოგიასა და ფილოსოფიას. 1924 წელს, ევროპაში მოგზაურობისას, იგი შეხვდა ინდოელ ფილოსოფოს ჯიდუ კრიშნამურტის, რამაც მისი ინტერესი გაუღვივა ინდუისტური ფილოსოფიისა და აღმოსავლური რელიგიური ტრადიციების მიმართ. მოგვიანებით მან სწავლა განაგრძო პარიზსა და მიუნხენში, სადაც შეხვდა [[ზიგმუნდ ფროიდი|ზიგმუნდ ფროიდის]] და [[კარლ გუსტავ იუნგი|კარლ გუსტავ იუნგის]] იდეებს. მასზე გავლენა მოახდინა [[ჯეიმზ ჯოისი|ჯეიმს ჯოისისა]] და [[თომას მანი|თომას მანის]] ნაშრომებმა. 1934 წლიდან 1972 წლამდე კემპბელი ნიუ-იორკში, სარა ლოურენსის კოლეჯში ასწავლიდა. პენსიაზე გასვლის შემდეგ მან განაგრძო სამეცნიერო და ლიტერატურული მოღვაწეობა, იკვლევდა მითოლოგიას და აქვეყნებდა ახალ ნაშრომებს. სიცოცხლის ბოლო წლები მან [[ჰონოლულუ|ჰონოლულუში]] გაატარა, სადაც 1987 წელს კიბოთი გარდაიცვალა.<ref>{{Cite web |title=Joseph Campbell {{!}} Esalen |url=http://www.esalen.org/page/joseph-campbell |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622022630/http://www.esalen.org/page/joseph-campbell |archive-date=2017-06-22 |access-date=2026-06-12 |website=www.esalen.org |language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}}{{ესკიზი-მითოლოგიის მკვლევარი}} {{კარლ გუსტავ იუნგი}} {{DEFAULTSORT:კემპბელი, ჯეზეფ}} [[კატეგორია:ამერიკელი ანთროპოლოგები]] [[კატეგორია:მითოლოგიის მკვლევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1904]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1987]] 8vjrzlitrk5689pnssf1fptd0pckdv9 5411715 5411714 2026-06-12T09:52:31Z Sunlight35 98738 /* ბიოგრაფია */ 5411715 wikitext text/x-wiki '''ჯოზეფ ჯონ კემპბელი''' ({{lang-en|Joseph Campbell}}, დ. [[26 მარტი]], [[1904]], [[ნიუ-იორკი]] — გ. [[31 ოქტომბერი]], [[1987]], [[ჰონოლულუ]]) — [[მითოლოგია|მითოლოგიის]] ამერიკელი მკვლევარი, ცნობილია მისი ნაშრომებით შედარებით მითოლოგიაში და რელიგიათმცოდნეობაში. აგრეთვე კემპბელი [[ჯორჯ ლუკასი]]ს თქმით არის [[ვარსკვლავთა ომი|ვარსკვლავთა ომების]] შთამგონებელი. == ბიოგრაფია == კემპბელი დაიბადა ნიუ-იორკში, ირლანდიელ კათოლიკეთა ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე ამერიკელი ინდიელების მითებისა და ტრადიციების მიმართ ინტერესს იჩენდა, ამჩნევდა მსგავსებას მათ ლეგენდებსა და ბიბლიურ ისტორიებს შორის. განათლება მიიღო კოლუმბიის უნივერსიტეტში, სადაც სწავლობდა ლიტერატურას, უცხო ენებს, ანთროპოლოგიასა და ფილოსოფიას. 1924 წელს, ევროპაში მოგზაურობისას, იგი შეხვდა ინდოელ ფილოსოფოს ჯიდუ კრიშნამურტის, რამაც მისი ინტერესი გაუღვივა ინდუისტური ფილოსოფიისა და აღმოსავლური რელიგიური ტრადიციების მიმართ. მოგვიანებით მან სწავლა განაგრძო პარიზსა და მიუნხენში, სადაც შეხვდა [[ზიგმუნდ ფროიდი|ზიგმუნდ ფროიდის]] და [[კარლ გუსტავ იუნგი|კარლ გუსტავ იუნგის]] იდეებს. მასზე გავლენა მოახდინა [[ჯეიმზ ჯოისი|ჯეიმს ჯოისისა]] და [[თომას მანი|თომას მანის]] ნაშრომებმა. 1934 წლიდან 1972 წლამდე კემპბელი ნიუ-იორკში, სარა ლოურენსის კოლეჯში ასწავლიდა. პენსიაზე გასვლის შემდეგ მან განაგრძო სამეცნიერო და ლიტერატურული მოღვაწეობა, იკვლევდა მითოლოგიას და აქვეყნებდა ახალ ნაშრომებს. სიცოცხლის ბოლო წლები მან [[ჰონოლულუ|ჰონოლულუში]] გაატარა, სადაც 1987 წელს კიბოთი გარდაიცვალა.<ref>{{Cite web |title=Joseph Campbell {{!}} Esalen |url=http://www.esalen.org/page/joseph-campbell |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622022630/http://www.esalen.org/page/joseph-campbell |archive-date=2017-06-22 |access-date=2026-06-12 |website=www.esalen.org |language=en}}</ref> კემპბელის კვლევის ცენტრალური თემა იყო მსოფლიოს სხვადასხვა ხალხის მითებსა და რელიგიებში საერთო ნიმუშების იდენტიფიცირება. ის ამტკიცებდა, რომ სხვადასხვა კულტურის მითოლოგიური სისტემები ასახავს კაცობრიობის ერთიან სულიერ გამოცდილებას. ეს იდეები ყველაზე სრულად იყო განმარტებული წიგნში „ათასსახიანი გმირი“ (1949), რომელშიც კემპბელმა განავითარა მონომითის კონცეფცია - გმირის მოგზაურობის უნივერსალური ჩარჩო. ამ თეორიის თანახმად, გმირი გადის ტიპური ეტაპების სერიას: მოწოდება თავგადასავლისკენ, განსაცდელები, სულიერი ტრანსფორმაცია და დაბრუნება შეძენილი ცოდნით ან საჩუქრით. კემპბელის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ნაშრომი იყო ოთხტომეული სერია „ღმერთის ნიღბები“ (1959–1968), რომელიც მიეძღვნა გლობალური მითოლოგიური ტრადიციების შედარებით ანალიზს. მასში ავტორი აკვირდებოდა ისეთი უნივერსალური ნარატივების განვითარებასა და გავრცელებას, როგორიცაა დიდი წარღვნა, ცეცხლის ქურდობა და გმირის სიკვდილი და აღდგომა. მისმა წიგნმა „მითის ძალა“, რომელიც დაფუძნებულია ინტერვიუების სერიაზე, სადაც განხილულია მითების როლი თანამედროვე საზოგადოებაში და მათი მნიშვნელობა კაცობრიობისთვის სეკულარულ სამყაროში, ასევე მნიშვნელოვანი პოპულარობა მოიპოვა. == სქოლიო == {{სქოლიო}}{{ესკიზი-მითოლოგიის მკვლევარი}} {{კარლ გუსტავ იუნგი}} {{DEFAULTSORT:კემპბელი, ჯეზეფ}} [[კატეგორია:ამერიკელი ანთროპოლოგები]] [[კატეგორია:მითოლოგიის მკვლევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1904]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1987]] hzemlqpp8qmunuoc9jewmmyftjn21gf 5411721 5411715 2026-06-12T09:54:17Z Sunlight35 98738 /* ბიოგრაფია */ 5411721 wikitext text/x-wiki '''ჯოზეფ ჯონ კემპბელი''' ({{lang-en|Joseph Campbell}}, დ. [[26 მარტი]], [[1904]], [[ნიუ-იორკი]] — გ. [[31 ოქტომბერი]], [[1987]], [[ჰონოლულუ]]) — [[მითოლოგია|მითოლოგიის]] ამერიკელი მკვლევარი, ცნობილია მისი ნაშრომებით შედარებით მითოლოგიაში და რელიგიათმცოდნეობაში. აგრეთვე კემპბელი [[ჯორჯ ლუკასი]]ს თქმით არის [[ვარსკვლავთა ომი|ვარსკვლავთა ომების]] შთამგონებელი. == ბიოგრაფია == კემპბელი დაიბადა ნიუ-იორკში, ირლანდიელ კათოლიკეთა ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე ამერიკელი ინდიელების მითებისა და ტრადიციების მიმართ ინტერესს იჩენდა, ამჩნევდა მსგავსებას მათ ლეგენდებსა და ბიბლიურ ისტორიებს შორის. განათლება მიიღო კოლუმბიის უნივერსიტეტში, სადაც სწავლობდა ლიტერატურას, უცხო ენებს, ანთროპოლოგიასა და ფილოსოფიას. 1924 წელს, ევროპაში მოგზაურობისას, იგი შეხვდა ინდოელ ფილოსოფოს ჯიდუ კრიშნამურტის, რამაც მისი ინტერესი გაუღვივა ინდუისტური ფილოსოფიისა და აღმოსავლური რელიგიური ტრადიციების მიმართ. მოგვიანებით მან სწავლა განაგრძო პარიზსა და მიუნხენში, სადაც შეხვდა [[ზიგმუნდ ფროიდი|ზიგმუნდ ფროიდის]] და [[კარლ გუსტავ იუნგი|კარლ გუსტავ იუნგის]] იდეებს. მასზე გავლენა მოახდინა [[ჯეიმზ ჯოისი|ჯეიმს ჯოისისა]] და [[თომას მანი|თომას მანის]] ნაშრომებმა. 1934 წლიდან 1972 წლამდე კემპბელი ნიუ-იორკში, სარა ლოურენსის კოლეჯში ასწავლიდა. პენსიაზე გასვლის შემდეგ მან განაგრძო სამეცნიერო და ლიტერატურული მოღვაწეობა, იკვლევდა მითოლოგიას და აქვეყნებდა ახალ ნაშრომებს. სიცოცხლის ბოლო წლები მან [[ჰონოლულუ|ჰონოლულუში]] გაატარა, სადაც 1987 წელს კიბოთი გარდაიცვალა.<ref>{{Cite web |title=Joseph Campbell {{!}} Esalen |url=http://www.esalen.org/page/joseph-campbell |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622022630/http://www.esalen.org/page/joseph-campbell |archive-date=2017-06-22 |access-date=2026-06-12 |website=www.esalen.org |language=en}}</ref> კემპბელის კვლევის ცენტრალური თემა იყო მსოფლიოს სხვადასხვა ხალხის მითებსა და რელიგიებში საერთო ნიმუშების იდენტიფიცირება. ის ამტკიცებდა, რომ სხვადასხვა კულტურის მითოლოგიური სისტემები ასახავს კაცობრიობის ერთიან სულიერ გამოცდილებას. ეს იდეები ყველაზე სრულად იყო განმარტებული წიგნში „ათასსახიანი გმირი“ (1949), რომელშიც კემპბელმა განავითარა მონომითის კონცეფცია - გმირის მოგზაურობის უნივერსალური ჩარჩო. ამ თეორიის თანახმად, გმირი გადის ტიპური ეტაპების სერიას: მოწოდება თავგადასავლისკენ, განსაცდელები, სულიერი ტრანსფორმაცია და დაბრუნება შეძენილი ცოდნით ან საჩუქრით. კემპბელის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ნაშრომი იყო ოთხტომეული სერია „ღმერთის ნიღბები“ (1959–1968), რომელიც მიეძღვნა გლობალური მითოლოგიური ტრადიციების შედარებით ანალიზს. მასში ავტორი აკვირდებოდა ისეთი უნივერსალური ნარატივების განვითარებასა და გავრცელებას, როგორიცაა დიდი წარღვნა, ცეცხლის ქურდობა და გმირის სიკვდილი და აღდგომა. მისმა წიგნმა „მითის ძალა“, რომელიც დაფუძნებულია ინტერვიუების სერიაზე, სადაც განხილულია მითების როლი თანამედროვე საზოგადოებაში და მათი მნიშვნელობა კაცობრიობისთვის სეკულარულ სამყაროში, ასევე მნიშვნელოვანი პოპულარობა მოიპოვა. კემპბელის იდეებმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა თანამედროვე კულტურაზე. ყველაზე ცნობილი მაგალითია რეჟისორ ჯორჯ ლუკასის მიერ გმირის მოგზაურობის კონცეფციის აღიარება „<nowiki/>[[ვარსკვლავური ომები|ვარსკვლავური ომების]]<nowiki/>“ კინოსაგის შექმნისას. კემპბელის ნაშრომმა ასევე შთააგონა სცენარისტები, მხატვრები, ანიმატორები და რომანისტები, ხოლო მისმა კვლევამ ხელი შეუწყო შედარებითი მითოლოგიის პოპულარიზაციას აკადემიური წრეების მიღმა. მიუხედავად ფართო პოპულარობისა, კემპბელის ნაშრომი არაერთხელ გააკრიტიკეს. ბევრმა ანთროპოლოგმა და ფოლკლორისტმა აღნიშნა ავტორის ტენდენცია, შეამციროს მითოლოგიური ტრადიციების მრავალფეროვნება ერთ, უნივერსალურ ჩარჩომდე, არასაკმარისად გაითვალისწინოს ცალკეული საზოგადოებების ისტორიული და კულტურული კონტექსტი. მიუხედავად ამისა, მისმა ნაშრომმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მითოლოგიური კვლევების განვითარებაში და კვლავაც ახდენს გავლენას ჰუმანიტარულ მეცნიერებებსა და პოპულარულ კულტურაზე. კემპბელის ყველაზე ცნობილ ნაშრომებს შორისაა „ფინეგანის გაღვიძების ჩონჩხის გასაღები“ (1944, თანაავტორი), „ათასსახიანი გმირი“ (1949), ოთხტომეული სერია „ღმერთის ნიღბები“ (1959–68), „მითები, რომლითაც უნდა იცხოვროთ“ (1972) და „მსოფლიო მითოლოგიის ისტორიული ატლასი“ (1983–89). == სქოლიო == {{სქოლიო}}{{ესკიზი-მითოლოგიის მკვლევარი}} {{კარლ გუსტავ იუნგი}} {{DEFAULTSORT:კემპბელი, ჯეზეფ}} [[კატეგორია:ამერიკელი ანთროპოლოგები]] [[კატეგორია:მითოლოგიის მკვლევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1904]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1987]] bbw17xzfrcx0keucf3cq7dkqlv541tm 5411722 5411721 2026-06-12T09:55:30Z Sunlight35 98738 /* ბიოგრაფია */ 5411722 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი | სახელი = | მშობლიური სახელი = | ფოტო = | სურათის ზომა = | სურათის წარწერა = | დაბადების თარიღი = | დაბადების ადგილი = | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი = | მოქალაქეობა = | სამეცნიერო სფერო = | მუშაობის ადგილი = | ალმა-მატერი = | სამეცნიერო ხელმძღვანელი = | გავლენა იქონიეს = | გავლენა იქონია = | განთქმული მოსწავლეები = | ცნობილია როგორც = | სამეცნიერო ხარისხი = | სამეცნიერო წოდება = | ჯილდოები და პრემიები = | ხელმოწერა = | საიტი = }} '''ჯოზეფ ჯონ კემპბელი''' ({{lang-en|Joseph Campbell}}, დ. [[26 მარტი]], [[1904]], [[ნიუ-იორკი]] — გ. [[31 ოქტომბერი]], [[1987]], [[ჰონოლულუ]]) — [[მითოლოგია|მითოლოგიის]] ამერიკელი მკვლევარი, ცნობილია მისი ნაშრომებით შედარებით მითოლოგიაში და რელიგიათმცოდნეობაში. აგრეთვე კემპბელი [[ჯორჯ ლუკასი]]ს თქმით არის [[ვარსკვლავთა ომი|ვარსკვლავთა ომების]] შთამგონებელი. == ბიოგრაფია == ჯოზეფ კემპბელი დაიბადა ნიუ-იორკში, ირლანდიელ კათოლიკეთა ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე ამერიკელი ინდიელების მითებისა და ტრადიციების მიმართ ინტერესს იჩენდა, ამჩნევდა მსგავსებას მათ ლეგენდებსა და ბიბლიურ ისტორიებს შორის. განათლება მიიღო კოლუმბიის უნივერსიტეტში, სადაც სწავლობდა ლიტერატურას, უცხო ენებს, ანთროპოლოგიასა და ფილოსოფიას. 1924 წელს, ევროპაში მოგზაურობისას, იგი შეხვდა ინდოელ ფილოსოფოს ჯიდუ კრიშნამურტის, რამაც მისი ინტერესი გაუღვივა ინდუისტური ფილოსოფიისა და აღმოსავლური რელიგიური ტრადიციების მიმართ. მოგვიანებით მან სწავლა განაგრძო პარიზსა და მიუნხენში, სადაც შეხვდა [[ზიგმუნდ ფროიდი|ზიგმუნდ ფროიდის]] და [[კარლ გუსტავ იუნგი|კარლ გუსტავ იუნგის]] იდეებს. მასზე გავლენა მოახდინა [[ჯეიმზ ჯოისი|ჯეიმს ჯოისისა]] და [[თომას მანი|თომას მანის]] ნაშრომებმა. 1934 წლიდან 1972 წლამდე კემპბელი ნიუ-იორკში, სარა ლოურენსის კოლეჯში ასწავლიდა. პენსიაზე გასვლის შემდეგ მან განაგრძო სამეცნიერო და ლიტერატურული მოღვაწეობა, იკვლევდა მითოლოგიას და აქვეყნებდა ახალ ნაშრომებს. სიცოცხლის ბოლო წლები მან [[ჰონოლულუ|ჰონოლულუში]] გაატარა, სადაც 1987 წელს კიბოთი გარდაიცვალა.<ref>{{Cite web |title=Joseph Campbell {{!}} Esalen |url=http://www.esalen.org/page/joseph-campbell |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622022630/http://www.esalen.org/page/joseph-campbell |archive-date=2017-06-22 |access-date=2026-06-12 |website=www.esalen.org |language=en}}</ref> კემპბელის კვლევის ცენტრალური თემა იყო მსოფლიოს სხვადასხვა ხალხის მითებსა და რელიგიებში საერთო ნიმუშების იდენტიფიცირება. ის ამტკიცებდა, რომ სხვადასხვა კულტურის მითოლოგიური სისტემები ასახავს კაცობრიობის ერთიან სულიერ გამოცდილებას. ეს იდეები ყველაზე სრულად იყო განმარტებული წიგნში „ათასსახიანი გმირი“ (1949), რომელშიც კემპბელმა განავითარა მონომითის კონცეფცია - გმირის მოგზაურობის უნივერსალური ჩარჩო. ამ თეორიის თანახმად, გმირი გადის ტიპური ეტაპების სერიას: მოწოდება თავგადასავლისკენ, განსაცდელები, სულიერი ტრანსფორმაცია და დაბრუნება შეძენილი ცოდნით ან საჩუქრით. კემპბელის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ნაშრომი იყო ოთხტომეული სერია „ღმერთის ნიღბები“ (1959–1968), რომელიც მიეძღვნა გლობალური მითოლოგიური ტრადიციების შედარებით ანალიზს. მასში ავტორი აკვირდებოდა ისეთი უნივერსალური ნარატივების განვითარებასა და გავრცელებას, როგორიცაა დიდი წარღვნა, ცეცხლის ქურდობა და გმირის სიკვდილი და აღდგომა. მისმა წიგნმა „მითის ძალა“, რომელიც დაფუძნებულია ინტერვიუების სერიაზე, სადაც განხილულია მითების როლი თანამედროვე საზოგადოებაში და მათი მნიშვნელობა კაცობრიობისთვის სეკულარულ სამყაროში, ასევე მნიშვნელოვანი პოპულარობა მოიპოვა. კემპბელის იდეებმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა თანამედროვე კულტურაზე. ყველაზე ცნობილი მაგალითია რეჟისორ ჯორჯ ლუკასის მიერ გმირის მოგზაურობის კონცეფციის აღიარება „<nowiki/>[[ვარსკვლავური ომები|ვარსკვლავური ომების]]<nowiki/>“ კინოსაგის შექმნისას. კემპბელის ნაშრომმა ასევე შთააგონა სცენარისტები, მხატვრები, ანიმატორები და რომანისტები, ხოლო მისმა კვლევამ ხელი შეუწყო შედარებითი მითოლოგიის პოპულარიზაციას აკადემიური წრეების მიღმა. მიუხედავად ფართო პოპულარობისა, კემპბელის ნაშრომი არაერთხელ გააკრიტიკეს. ბევრმა ანთროპოლოგმა და ფოლკლორისტმა აღნიშნა ავტორის ტენდენცია, შეამციროს მითოლოგიური ტრადიციების მრავალფეროვნება ერთ, უნივერსალურ ჩარჩომდე, არასაკმარისად გაითვალისწინოს ცალკეული საზოგადოებების ისტორიული და კულტურული კონტექსტი. მიუხედავად ამისა, მისმა ნაშრომმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მითოლოგიური კვლევების განვითარებაში და კვლავაც ახდენს გავლენას ჰუმანიტარულ მეცნიერებებსა და პოპულარულ კულტურაზე. კემპბელის ყველაზე ცნობილ ნაშრომებს შორისაა „ფინეგანის გაღვიძების ჩონჩხის გასაღები“ (1944, თანაავტორი), „ათასსახიანი გმირი“ (1949), ოთხტომეული სერია „ღმერთის ნიღბები“ (1959–68), „მითები, რომლითაც უნდა იცხოვროთ“ (1972) და „მსოფლიო მითოლოგიის ისტორიული ატლასი“ (1983–89). == სქოლიო == {{სქოლიო}}{{ესკიზი-მითოლოგიის მკვლევარი}} {{კარლ გუსტავ იუნგი}} {{DEFAULTSORT:კემპბელი, ჯეზეფ}} [[კატეგორია:ამერიკელი ანთროპოლოგები]] [[კატეგორია:მითოლოგიის მკვლევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1904]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1987]] 6h857mm2lhzy18t0vmafeeu4o3fslzk 5411723 5411722 2026-06-12T09:56:12Z Sunlight35 98738 5411723 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი | სახელი = | მშობლიური სახელი = | ფოტო = | სურათის ზომა = | სურათის წარწერა = | დაბადების თარიღი = | დაბადების ადგილი = | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი = | მოქალაქეობა = | სამეცნიერო სფერო = | მუშაობის ადგილი = | ალმა-მატერი = | სამეცნიერო ხელმძღვანელი = | გავლენა იქონიეს = | გავლენა იქონია = | განთქმული მოსწავლეები = | ცნობილია როგორც = | სამეცნიერო ხარისხი = | სამეცნიერო წოდება = | ჯილდოები და პრემიები = | ხელმოწერა = | საიტი = }} '''ჯოზეფ ჯონ კემპბელი''' ({{lang-en|Joseph Campbell}}, დ. [[26 მარტი]], [[1904]], [[ნიუ-იორკი]] — გ. [[31 ოქტომბერი]], [[1987]], [[ჰონოლულუ]]) — [[მითოლოგია|მითოლოგიის]] ამერიკელი მკვლევარი, ცნობილია მისი ნაშრომებით შედარებით მითოლოგიაში და რელიგიათმცოდნეობაში. აგრეთვე კემპბელი [[ჯორჯ ლუკასი]]ს თქმით არის [[ვარსკვლავური ომები|ვარსკვლავური ომების]] შთამგონებელი. == ბიოგრაფია == ჯოზეფ კემპბელი დაიბადა ნიუ-იორკში, ირლანდიელ კათოლიკეთა ოჯახში. ადრეული ასაკიდანვე ამერიკელი ინდიელების მითებისა და ტრადიციების მიმართ ინტერესს იჩენდა, ამჩნევდა მსგავსებას მათ ლეგენდებსა და ბიბლიურ ისტორიებს შორის. განათლება მიიღო კოლუმბიის უნივერსიტეტში, სადაც სწავლობდა ლიტერატურას, უცხო ენებს, ანთროპოლოგიასა და ფილოსოფიას. 1924 წელს, ევროპაში მოგზაურობისას, იგი შეხვდა ინდოელ ფილოსოფოს ჯიდუ კრიშნამურტის, რამაც მისი ინტერესი გაუღვივა ინდუისტური ფილოსოფიისა და აღმოსავლური რელიგიური ტრადიციების მიმართ. მოგვიანებით მან სწავლა განაგრძო პარიზსა და მიუნხენში, სადაც შეხვდა [[ზიგმუნდ ფროიდი|ზიგმუნდ ფროიდის]] და [[კარლ გუსტავ იუნგი|კარლ გუსტავ იუნგის]] იდეებს. მასზე გავლენა მოახდინა [[ჯეიმზ ჯოისი|ჯეიმს ჯოისისა]] და [[თომას მანი|თომას მანის]] ნაშრომებმა. 1934 წლიდან 1972 წლამდე კემპბელი ნიუ-იორკში, სარა ლოურენსის კოლეჯში ასწავლიდა. პენსიაზე გასვლის შემდეგ მან განაგრძო სამეცნიერო და ლიტერატურული მოღვაწეობა, იკვლევდა მითოლოგიას და აქვეყნებდა ახალ ნაშრომებს. სიცოცხლის ბოლო წლები მან [[ჰონოლულუ|ჰონოლულუში]] გაატარა, სადაც 1987 წელს კიბოთი გარდაიცვალა.<ref>{{Cite web |title=Joseph Campbell {{!}} Esalen |url=http://www.esalen.org/page/joseph-campbell |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622022630/http://www.esalen.org/page/joseph-campbell |archive-date=2017-06-22 |access-date=2026-06-12 |website=www.esalen.org |language=en}}</ref> კემპბელის კვლევის ცენტრალური თემა იყო მსოფლიოს სხვადასხვა ხალხის მითებსა და რელიგიებში საერთო ნიმუშების იდენტიფიცირება. ის ამტკიცებდა, რომ სხვადასხვა კულტურის მითოლოგიური სისტემები ასახავს კაცობრიობის ერთიან სულიერ გამოცდილებას. ეს იდეები ყველაზე სრულად იყო განმარტებული წიგნში „ათასსახიანი გმირი“ (1949), რომელშიც კემპბელმა განავითარა მონომითის კონცეფცია - გმირის მოგზაურობის უნივერსალური ჩარჩო. ამ თეორიის თანახმად, გმირი გადის ტიპური ეტაპების სერიას: მოწოდება თავგადასავლისკენ, განსაცდელები, სულიერი ტრანსფორმაცია და დაბრუნება შეძენილი ცოდნით ან საჩუქრით. კემპბელის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ნაშრომი იყო ოთხტომეული სერია „ღმერთის ნიღბები“ (1959–1968), რომელიც მიეძღვნა გლობალური მითოლოგიური ტრადიციების შედარებით ანალიზს. მასში ავტორი აკვირდებოდა ისეთი უნივერსალური ნარატივების განვითარებასა და გავრცელებას, როგორიცაა დიდი წარღვნა, ცეცხლის ქურდობა და გმირის სიკვდილი და აღდგომა. მისმა წიგნმა „მითის ძალა“, რომელიც დაფუძნებულია ინტერვიუების სერიაზე, სადაც განხილულია მითების როლი თანამედროვე საზოგადოებაში და მათი მნიშვნელობა კაცობრიობისთვის სეკულარულ სამყაროში, ასევე მნიშვნელოვანი პოპულარობა მოიპოვა. კემპბელის იდეებმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა თანამედროვე კულტურაზე. ყველაზე ცნობილი მაგალითია რეჟისორ ჯორჯ ლუკასის მიერ გმირის მოგზაურობის კონცეფციის აღიარება „<nowiki/>[[ვარსკვლავური ომები|ვარსკვლავური ომების]]<nowiki/>“ კინოსაგის შექმნისას. კემპბელის ნაშრომმა ასევე შთააგონა სცენარისტები, მხატვრები, ანიმატორები და რომანისტები, ხოლო მისმა კვლევამ ხელი შეუწყო შედარებითი მითოლოგიის პოპულარიზაციას აკადემიური წრეების მიღმა. მიუხედავად ფართო პოპულარობისა, კემპბელის ნაშრომი არაერთხელ გააკრიტიკეს. ბევრმა ანთროპოლოგმა და ფოლკლორისტმა აღნიშნა ავტორის ტენდენცია, შეამციროს მითოლოგიური ტრადიციების მრავალფეროვნება ერთ, უნივერსალურ ჩარჩომდე, არასაკმარისად გაითვალისწინოს ცალკეული საზოგადოებების ისტორიული და კულტურული კონტექსტი. მიუხედავად ამისა, მისმა ნაშრომმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მითოლოგიური კვლევების განვითარებაში და კვლავაც ახდენს გავლენას ჰუმანიტარულ მეცნიერებებსა და პოპულარულ კულტურაზე. კემპბელის ყველაზე ცნობილ ნაშრომებს შორისაა „ფინეგანის გაღვიძების ჩონჩხის გასაღები“ (1944, თანაავტორი), „ათასსახიანი გმირი“ (1949), ოთხტომეული სერია „ღმერთის ნიღბები“ (1959–68), „მითები, რომლითაც უნდა იცხოვროთ“ (1972) და „მსოფლიო მითოლოგიის ისტორიული ატლასი“ (1983–89). == სქოლიო == {{სქოლიო}}{{ესკიზი-მითოლოგიის მკვლევარი}} {{კარლ გუსტავ იუნგი}} {{DEFAULTSORT:კემპბელი, ჯეზეფ}} [[კატეგორია:ამერიკელი ანთროპოლოგები]] [[კატეგორია:მითოლოგიის მკვლევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1904]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1987]] 06wzr04bno1j94vt48lg58wn0dwmr88 0 76316 5411645 4571745 2026-06-12T07:59:38Z Sunlight35 98738 5411645 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:JamesGeorgeFrazer.jpg|thumb |ჯეიმზ ჯორჯ ფრეიზერი]] '''ჯეიმზ ჯორჯ ფრეიზერი''' ({{lang-en|Sir James George Frazer}}, დ. [[1 იანვარი]], [[1854]], [[გლაზგო]], [[შოტლანდია]] — გ. [[7 მაისი]], [[1941]], [[კემბრიჯი]]) — ინგლისელი [[ანთროპოლოგია|ანთროპოლოგი]], [[ფოლკლორი|ფოლკლორისტი]], [[მითოლოგია|მითოლოგიისა]] და [[რელიგია|რელიგიის]] შემსწავლელი. [[ტოტეიზმი]]ს, [[მაგია|მაგიისა]] და რელიგიური შეხედულებების ტრანსფორმავიის შემსწავლელი. არის 12 ტომეულის „The Golden Bough“-ის ავტორი, რომელშიც შეაგროვა ინფორმაცია პირველყოფილ მაგიაზე, მითოლოგიაზე, ტაბუზე, ტოტემიზმზე და ზნიმიზმზე. == ბიოგრაფია == ჯეიმს ჯორჯ ფრეიზერი დაიბადა გლაზგოში ფარმაცევტის ოჯახში. სწავლობდა გლაზგოს უნივერსიტეტსა და კემბრიჯის ტრინიტის კოლეჯში. 1879 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე კემბრიჯის უნივერსიტეტთან იყო დაკავშირებული, ხოლო 1907 წელს სოციალური ანთროპოლოგიის პროფესორი გახდა. იგი ძირითადად „სავარძელში მჯდომი ანთროპოლოგი“ იყო და კვლევებს საველე სამუშაოების ნაცვლად მიმოწერის საშუალებით აგროვებდა. 1914 წელს რაინდის წოდება მიიღო, ხოლო სიცოცხლის ბოლო წლებში თითქმის მთლიანად დაკარგა მხედველობა. გარდაიცვალა 1941 წელს კემბრიჯში. ფრეიზერი შედარებითი რელიგიათმცოდნეობის ერთ-ერთ ფუძემდებლად ითვლება. მისი თეორიის მიხედვით, კაცობრიობის აზროვნება ვითარდებოდა სამი ეტაპით: მაგიიდან რელიგიამდე და შემდეგ მეცნიერებამდე. მან ასევე მნიშვნელოვანი ყურადღება დაუთმო მითებსა და რიტუალებს შორის კავშირის შესწავლას. მისი ყველაზე ცნობილი ნაშრომია „ოქროს ტოტი“ (1890), რომელიც მოგვიანებით თორმეტ ტომად გაფართოვდა. ამ ნაშრომში ფრეიზერმა შეისწავლა [[მაგია]], [[ტოტემიზმი]], [[ტაბუ|ტაბუები]] და სხვადასხვა ხალხის რელიგიური რწმენები. სხვა მნიშვნელოვან ნაშრომებს შორისაა „ტოტემიზმი“, „ტოტემიზმი და ეგზოგამია“, „ფოლკლორი ძველ აღთქმაში“ და „ცეცხლის წარმოშობის მითები“. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ზოგიერთი თეორია დღეს მოძველებულად და ზედმეტად გამარტივებულად მიიჩნევა, ფრეიზერის მიერ შეგროვებული მასალა კვლავ მნიშვნელოვან სამეცნიერო ღირებულებას ინარჩუნებს, ხოლო თავად იგი ანთროპოლოგიისა და რელიგიათმცოდნეობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფიგურად რჩება.<ref>{{Cite web |title=DServe Archive Persons Show |url=https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=((text)='Frazer;%20Sir;%20James%20George') |archive-url=http://web.archive.org/web/20220314020023/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=((text)='Frazer;%20Sir;%20James%20George') |archive-date=2022-03-14 |access-date=2026-06-12 |website=collections.royalsociety.org |language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ესკიზი-მითოლოგიის მკვლევარი}} {{DEFAULTSORT:ფრეიზერი, ჯეიმზ}} [[კატეგორია:ბრიტანელი ანთროპოლოგები]] [[კატეგორია:მითოლოგიის მკვლევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1854]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მაისი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1941]] 0959cvdf9pzdqb1z7i8ji5jw9mrao03 5411646 5411645 2026-06-12T08:00:09Z Sunlight35 98738 5411646 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:JamesGeorgeFrazer.jpg|thumb |ჯეიმზ ჯორჯ ფრეიზერი]] '''ჯეიმზ ჯორჯ ფრეიზერი''' ({{lang-en|Sir James George Frazer}}, დ. [[1 იანვარი]], [[1854]], [[გლაზგო]], [[შოტლანდია]] — გ. [[7 მაისი]], [[1941]], [[კემბრიჯი]]) — ინგლისელი [[ანთროპოლოგია|ანთროპოლოგი]], [[ფოლკლორი|ფოლკლორისტი]], [[მითოლოგია|მითოლოგიისა]] და [[რელიგია|რელიგიის]] შემსწავლელი. [[ტოტემიზმი|ტოტემიზმის]], [[მაგია|მაგიისა]] და რელიგიური შეხედულებების ტრანსფორმავიის შემსწავლელი. არის 12 ტომეულის „The Golden Bough“-ის ავტორი, რომელშიც შეაგროვა ინფორმაცია პირველყოფილ მაგიაზე, მითოლოგიაზე, ტაბუზე, ტოტემიზმზე და ზნიმიზმზე. == ბიოგრაფია == ჯეიმს ჯორჯ ფრეიზერი დაიბადა გლაზგოში ფარმაცევტის ოჯახში. სწავლობდა გლაზგოს უნივერსიტეტსა და კემბრიჯის ტრინიტის კოლეჯში. 1879 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე კემბრიჯის უნივერსიტეტთან იყო დაკავშირებული, ხოლო 1907 წელს სოციალური ანთროპოლოგიის პროფესორი გახდა. იგი ძირითადად „სავარძელში მჯდომი ანთროპოლოგი“ იყო და კვლევებს საველე სამუშაოების ნაცვლად მიმოწერის საშუალებით აგროვებდა. 1914 წელს რაინდის წოდება მიიღო, ხოლო სიცოცხლის ბოლო წლებში თითქმის მთლიანად დაკარგა მხედველობა. გარდაიცვალა 1941 წელს კემბრიჯში. ფრეიზერი შედარებითი რელიგიათმცოდნეობის ერთ-ერთ ფუძემდებლად ითვლება. მისი თეორიის მიხედვით, კაცობრიობის აზროვნება ვითარდებოდა სამი ეტაპით: მაგიიდან რელიგიამდე და შემდეგ მეცნიერებამდე. მან ასევე მნიშვნელოვანი ყურადღება დაუთმო მითებსა და რიტუალებს შორის კავშირის შესწავლას. მისი ყველაზე ცნობილი ნაშრომია „ოქროს ტოტი“ (1890), რომელიც მოგვიანებით თორმეტ ტომად გაფართოვდა. ამ ნაშრომში ფრეიზერმა შეისწავლა [[მაგია]], [[ტოტემიზმი]], [[ტაბუ|ტაბუები]] და სხვადასხვა ხალხის რელიგიური რწმენები. სხვა მნიშვნელოვან ნაშრომებს შორისაა „ტოტემიზმი“, „ტოტემიზმი და ეგზოგამია“, „ფოლკლორი ძველ აღთქმაში“ და „ცეცხლის წარმოშობის მითები“. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ზოგიერთი თეორია დღეს მოძველებულად და ზედმეტად გამარტივებულად მიიჩნევა, ფრეიზერის მიერ შეგროვებული მასალა კვლავ მნიშვნელოვან სამეცნიერო ღირებულებას ინარჩუნებს, ხოლო თავად იგი ანთროპოლოგიისა და რელიგიათმცოდნეობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფიგურად რჩება.<ref>{{Cite web |title=DServe Archive Persons Show |url=https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=((text)='Frazer;%20Sir;%20James%20George') |archive-url=http://web.archive.org/web/20220314020023/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=((text)='Frazer;%20Sir;%20James%20George') |archive-date=2022-03-14 |access-date=2026-06-12 |website=collections.royalsociety.org |language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ესკიზი-მითოლოგიის მკვლევარი}} {{DEFAULTSORT:ფრეიზერი, ჯეიმზ}} [[კატეგორია:ბრიტანელი ანთროპოლოგები]] [[კატეგორია:მითოლოგიის მკვლევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1854]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მაისი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1941]] mypp77yvhnduax5gts6okh6x7eb7eim 5411647 5411646 2026-06-12T08:02:32Z Sunlight35 98738 5411647 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:JamesGeorgeFrazer.jpg|thumb |ჯეიმზ ჯორჯ ფრეიზერი]] {{ინფოდაფა მეცნიერი | სახელი = ჯეიმზ ფრეიზერი | მშობლიური სახელი = {{lang-en|Sir James George Frazer}} | ფოტო = | სურათის ზომა = | სურათის წარწერა = | დაბადების თარიღი = | დაბადების ადგილი = | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი = | მოქალაქეობა = | სამეცნიერო სფერო = | მუშაობის ადგილი = | ალმა-მატერი = | სამეცნიერო ხელმძღვანელი = | გავლენა იქონიეს = | გავლენა იქონია = | განთქმული მოსწავლეები = | ცნობილია როგორც = | სამეცნიერო ხარისხი = | სამეცნიერო წოდება = | ჯილდოები და პრემიები = | ხელმოწერა = | საიტი = }} '''ჯეიმზ ჯორჯ ფრეიზერი''' ({{lang-en|Sir James George Frazer}}, დ. [[1 იანვარი]], [[1854]], [[გლაზგო]], [[შოტლანდია]] — გ. [[7 მაისი]], [[1941]], [[კემბრიჯი]]) — ინგლისელი [[ანთროპოლოგია|ანთროპოლოგი]], [[ფოლკლორი|ფოლკლორისტი]], [[მითოლოგია|მითოლოგიისა]] და [[რელიგია|რელიგიის]] შემსწავლელი. [[ტოტემიზმი|ტოტემიზმის]], [[მაგია|მაგიისა]] და რელიგიური შეხედულებების ტრანსფორმავიის შემსწავლელი. არის 12 ტომეულის „The Golden Bough“-ის ავტორი, რომელშიც შეაგროვა ინფორმაცია პირველყოფილ მაგიაზე, მითოლოგიაზე, ტაბუზე, ტოტემიზმზე და ზნიმიზმზე. == ბიოგრაფია == ჯეიმს ჯორჯ ფრეიზერი დაიბადა გლაზგოში ფარმაცევტის ოჯახში. სწავლობდა გლაზგოს უნივერსიტეტსა და კემბრიჯის ტრინიტის კოლეჯში. 1879 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე კემბრიჯის უნივერსიტეტთან იყო დაკავშირებული, ხოლო 1907 წელს სოციალური ანთროპოლოგიის პროფესორი გახდა. იგი ძირითადად „სავარძელში მჯდომი ანთროპოლოგი“ იყო და კვლევებს საველე სამუშაოების ნაცვლად მიმოწერის საშუალებით აგროვებდა. 1914 წელს რაინდის წოდება მიიღო, ხოლო სიცოცხლის ბოლო წლებში თითქმის მთლიანად დაკარგა მხედველობა. გარდაიცვალა 1941 წელს კემბრიჯში. ფრეიზერი შედარებითი რელიგიათმცოდნეობის ერთ-ერთ ფუძემდებლად ითვლება. მისი თეორიის მიხედვით, კაცობრიობის აზროვნება ვითარდებოდა სამი ეტაპით: მაგიიდან რელიგიამდე და შემდეგ მეცნიერებამდე. მან ასევე მნიშვნელოვანი ყურადღება დაუთმო მითებსა და რიტუალებს შორის კავშირის შესწავლას. მისი ყველაზე ცნობილი ნაშრომია „ოქროს ტოტი“ (1890), რომელიც მოგვიანებით თორმეტ ტომად გაფართოვდა. ამ ნაშრომში ფრეიზერმა შეისწავლა [[მაგია]], [[ტოტემიზმი]], [[ტაბუ|ტაბუები]] და სხვადასხვა ხალხის რელიგიური რწმენები. სხვა მნიშვნელოვან ნაშრომებს შორისაა „ტოტემიზმი“, „ტოტემიზმი და ეგზოგამია“, „ფოლკლორი ძველ აღთქმაში“ და „ცეცხლის წარმოშობის მითები“. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ზოგიერთი თეორია დღეს მოძველებულად და ზედმეტად გამარტივებულად მიიჩნევა, ფრეიზერის მიერ შეგროვებული მასალა კვლავ მნიშვნელოვან სამეცნიერო ღირებულებას ინარჩუნებს, ხოლო თავად იგი ანთროპოლოგიისა და რელიგიათმცოდნეობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფიგურად რჩება.<ref>{{Cite web |title=DServe Archive Persons Show |url=https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=((text)='Frazer;%20Sir;%20James%20George') |archive-url=http://web.archive.org/web/20220314020023/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=((text)='Frazer;%20Sir;%20James%20George') |archive-date=2022-03-14 |access-date=2026-06-12 |website=collections.royalsociety.org |language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ესკიზი-მითოლოგიის მკვლევარი}} {{DEFAULTSORT:ფრეიზერი, ჯეიმზ}} [[კატეგორია:ბრიტანელი ანთროპოლოგები]] [[კატეგორია:მითოლოგიის მკვლევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1854]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მაისი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1941]] acw616swqfse7qzczov9x3bryxeetdc 5411648 5411647 2026-06-12T08:02:49Z Sunlight35 98738 5411648 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი | სახელი = ჯეიმზ ფრეიზერი | მშობლიური სახელი = {{lang-en|Sir James George Frazer}} | ფოტო = | სურათის ზომა = | სურათის წარწერა = | დაბადების თარიღი = | დაბადების ადგილი = | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი = | მოქალაქეობა = | სამეცნიერო სფერო = | მუშაობის ადგილი = | ალმა-მატერი = | სამეცნიერო ხელმძღვანელი = | გავლენა იქონიეს = | გავლენა იქონია = | განთქმული მოსწავლეები = | ცნობილია როგორც = | სამეცნიერო ხარისხი = | სამეცნიერო წოდება = | ჯილდოები და პრემიები = | ხელმოწერა = | საიტი = }} '''ჯეიმზ ჯორჯ ფრეიზერი''' ({{lang-en|Sir James George Frazer}}, დ. [[1 იანვარი]], [[1854]], [[გლაზგო]], [[შოტლანდია]] — გ. [[7 მაისი]], [[1941]], [[კემბრიჯი]]) — ინგლისელი [[ანთროპოლოგია|ანთროპოლოგი]], [[ფოლკლორი|ფოლკლორისტი]], [[მითოლოგია|მითოლოგიისა]] და [[რელიგია|რელიგიის]] შემსწავლელი. [[ტოტემიზმი|ტოტემიზმის]], [[მაგია|მაგიისა]] და რელიგიური შეხედულებების ტრანსფორმავიის შემსწავლელი. არის 12 ტომეულის „The Golden Bough“-ის ავტორი, რომელშიც შეაგროვა ინფორმაცია პირველყოფილ მაგიაზე, მითოლოგიაზე, ტაბუზე, ტოტემიზმზე და ზნიმიზმზე. == ბიოგრაფია == ჯეიმს ჯორჯ ფრეიზერი დაიბადა გლაზგოში ფარმაცევტის ოჯახში. სწავლობდა გლაზგოს უნივერსიტეტსა და კემბრიჯის ტრინიტის კოლეჯში. 1879 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე კემბრიჯის უნივერსიტეტთან იყო დაკავშირებული, ხოლო 1907 წელს სოციალური ანთროპოლოგიის პროფესორი გახდა. იგი ძირითადად „სავარძელში მჯდომი ანთროპოლოგი“ იყო და კვლევებს საველე სამუშაოების ნაცვლად მიმოწერის საშუალებით აგროვებდა. 1914 წელს რაინდის წოდება მიიღო, ხოლო სიცოცხლის ბოლო წლებში თითქმის მთლიანად დაკარგა მხედველობა. გარდაიცვალა 1941 წელს კემბრიჯში. ფრეიზერი შედარებითი რელიგიათმცოდნეობის ერთ-ერთ ფუძემდებლად ითვლება. მისი თეორიის მიხედვით, კაცობრიობის აზროვნება ვითარდებოდა სამი ეტაპით: მაგიიდან რელიგიამდე და შემდეგ მეცნიერებამდე. მან ასევე მნიშვნელოვანი ყურადღება დაუთმო მითებსა და რიტუალებს შორის კავშირის შესწავლას. მისი ყველაზე ცნობილი ნაშრომია „ოქროს ტოტი“ (1890), რომელიც მოგვიანებით თორმეტ ტომად გაფართოვდა. ამ ნაშრომში ფრეიზერმა შეისწავლა [[მაგია]], [[ტოტემიზმი]], [[ტაბუ|ტაბუები]] და სხვადასხვა ხალხის რელიგიური რწმენები. სხვა მნიშვნელოვან ნაშრომებს შორისაა „ტოტემიზმი“, „ტოტემიზმი და ეგზოგამია“, „ფოლკლორი ძველ აღთქმაში“ და „ცეცხლის წარმოშობის მითები“. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ზოგიერთი თეორია დღეს მოძველებულად და ზედმეტად გამარტივებულად მიიჩნევა, ფრეიზერის მიერ შეგროვებული მასალა კვლავ მნიშვნელოვან სამეცნიერო ღირებულებას ინარჩუნებს, ხოლო თავად იგი ანთროპოლოგიისა და რელიგიათმცოდნეობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფიგურად რჩება.<ref>{{Cite web |title=DServe Archive Persons Show |url=https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=((text)='Frazer;%20Sir;%20James%20George') |archive-url=http://web.archive.org/web/20220314020023/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqSearch=((text)='Frazer;%20Sir;%20James%20George') |archive-date=2022-03-14 |access-date=2026-06-12 |website=collections.royalsociety.org |language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ესკიზი-მითოლოგიის მკვლევარი}} {{DEFAULTSORT:ფრეიზერი, ჯეიმზ}} [[კატეგორია:ბრიტანელი ანთროპოლოგები]] [[კატეგორია:მითოლოგიის მკვლევრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1854]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მაისი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1941]] dea7f1696ainepleqertio7jd765q1j 0 84720 5411164 4887457 2026-06-11T13:08:44Z MIKHEIL 18439 5411164 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Socotra Archipelago.PNG|მინი|250პქ|მდებარეობა]] [[ფაილი:Topographic map of Socotra-en.svg|250px|thumb|სოკოტრას არქიპელაგი]] {{მსოფლიო მემკვიდრეობა|1263}} '''სოკოტრა''' ('''Socotra''' ან '''Sukutra'''; არაბულად: '''سقطرى‎''' ''Suqutrā'', DMG ''Suquṭrā'') — კუნძულთა ჯგუფი [[ინდოეთის ოკეანე]]ში (უდიდესი კუნძული - კ. სოკოტრა), [[იემენი|იემენის რესპუბლიკის]] შემადგენლობაში. მდებარეობს [[გვარდაფუის კონცხი]]ს [[აღმოსავლეთი]]თ ([[აფრიკა]]). ფართობი — 3,6 ათ. კმ². უმთავრესად აგებულია კრისტალური ქანებით. სიმაღლე — 1503 მეტრამდე (კუნძულ სოკოტრაზე). [[ჰავა]] ტროპიკული და მშრალია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 21&nbsp;°C , ივლისისა - 28&nbsp;°C. ნალექები 250-300 მმ წელიწადში. [[მცენარეები|მცენარეულობა]] [[ნახევრად უდაბნოს ზონები|ნახევარ უდაბნოსია]]. აშენებენ [[ფინიკის პალმა]]ს, რქოსან საქონელს. [[2008]] წელს შეიტანეს [[იუნესკო]]ს [[მსოფლიო მემკვიდრეობა|მსოფლიო მემკვიდრეობის]] ძეგლების სიაში. == დემოგრაფია == ადგილობრივი მოსახლეობის უმეტესობა არის [[მეჰრები|ალ-მაჰრას ტომის]] აბორიგენი [[სოკოტრები]], რომლებიც წარმოშობით სამხრეთ არაბეთიდან, კონკრეტულად კი [[ელ-მაჰრის მუჰაფაზა]]დან არიან.<ref name="Xavier">{{cite book|first=Georg|last= Schurhammer|title=Francis Xavier; His Life, His Times: India, 1541–1544|volume= 2|publisher=Jesuit Historical Institute|year=1982|page=122}}</ref> მოსახლეობის ნაწილი წარმოადგენს აფრიკელი მონების შთამომავლებს.<ref>{{Cite book |last1=Gintsburg |first1=Sarali |title=Language and Identity in the Arab World |last2=Esposito |first2=Eleonora |publisher=Routledge |year=2022 |isbn=9781003174981 |chapter=The Asymmetric Linguistic Identities of African Soqotris}}</ref> == გალერეა == <gallery mode="packed" caption="ხედები"> File:Socotra_-Dixam00.JPG|დიქსამი File:Sokotra.JPG|ქლინსია File:Wadi, Socotra Island (10941888296).jpg|ვადი File:Socotra -Nawjad01.JPG|ნავჯადი File:Socotra_-Ar'ar.JPG|არარი </gallery> == იხილეთ აგრეთვე == *[[გალაპაგოსის კუნძულები]] == ლიტერატურა == * {{cite journal|last=Agafonov|first= Vladimir|title= Temethel as the Brightest Element of Soqotran Folk Poetry|journal=Folia Orientalia|volume= 42/43|issue=2006/07|pages=241–249|date=2007|ref=none}} * {{cite book|last=Agafonov|first=Vladimir|year= 2013|title=Mehazelo – Cinderella of Socotra|isbn= 978-1482319224|url=https://www.createspace.com/4153268|ref=none}} * {{cite book|last=Biedermann|first=Zoltán|year= 2006|title=Soqotra, Geschichte einer christlichen Insel im Indischen Ozean vom Altertum bis zur frühen Neuzeit|series=Maritime Asia 17|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|isbn= 978-3-447-05421-8|language=de|ref=none}} * {{cite book|last=Botting|first=Douglas|orig-year=1958|title=Island of the Dragon's Blood|edition=2nd | year=2006|isbn= 978-1-904246-21-3|ref=none}} * {{cite news |first=Alan |last=Burdick |title=The Wonder Land of Socotra, Yemen |url=http://travel.nytimes.com/2007/03/25/travel/tmagazine/03well.socotra.t.html?ex=1175572800&en=82b347ceafcb7cd8&ei=5070&emc=eta1 |newspaper=The New York Times |date=25 March 2007|ref=none}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons category|Socotra|Soqotra}} * [http://www.socotraproject.org/index.php Socotra Governance and Biodiversity Project. UNDP Yemen, 2008–2013] * [http://www.latimes.com/travel/la-tr-socotra-pg,0,7583685.photogallery LA Times photogallery of 11 images with descriptions, June 2009] * [https://web.archive.org/web/20031227145146/http://rbg-web2.rbge.org.uk/soqotra/misty/page01.html Royal Botanic Garden, Edinburgh: ''Soqotra's Misty Future''] * [http://www.investmentoptions.asia/wp-content/uploads/2010/10/socotra.jpg Regional Map of Socotra] * [http://www.friendsofsoqotra.org Global organisation of '''Friends''' for '''Soqotra''' in any aspect based in Edinburgh, Scotland.] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ესკიზი-იემენი}} {{მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იემენში}} [[კატეგორია:არქიპელაგები]] [[კატეგორია:აფრიკის კუნძულები]] [[კატეგორია:იემენის კუნძულები]] [[კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით]] 2uxwcfd3hfw2092qgz80q3uyevdavqo 0 90572 5411171 4646696 2026-06-11T13:14:26Z MIKHEIL 18439 5411171 wikitext text/x-wiki {{გადასაწერი}} [[ფაილი:The first oil district in Los Angeles, Toluca Street, ca.1895-1901 (CHS-3686).jpg|thumb|250px|ნავთობის ჭაბურღილები ლოს–ანჯელესში (1896)]] '''ნავთობი''' — აალებადი სითხე, რომელიც შედგება სხვადასხვა მოლეკულური მასის ნახშირწყალბადებისა და სხვა [[ორგანული ნივთიერებები]]საგან. ის ძირითადად არის მუქი ყავისფერი ან შავი, ხანდახან კი მომწვანო ან მოყვითალო ფერის. აქვს სპეციფიკური სუნი. გავრცელებულია [[დედამიწა|დედამიწის]] დანალექ ფენაში და წარმოადგენს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს [[სასარგებლო წიაღისეული|სასარგებლო წიაღისეულს]]. იგი მოიპოვება მხოლოდ და მხოლოდ ფსკერზე. == ქვეყნები მოხმარების მიხედვით == [[აშშ]]-ს ენერგო ინფორმაციის ადმინისტრაციის მიხედვით 2011 წელს მსოფლიო დღეში დაახლოებით 87.421 მილიონ ბარელ ნავთობს მოიხმარდა. [[ფაილი:OilConsumptionpercapita.png|მინი|center|550px|ქვეყნები ნავთობის მოხმარების მიხედვით, მუქი ფერი აღნიშნავს მეტ მოხმარებას.<ref>U.S. Energy Information Administration. [http://www.eia.doe.gov/emeu/international/RecentPetroleumConsumptionBarrelsperDay.xls Excel file] from [http://tonto.eia.doe.gov/dnav/pet/pet_pri_wco_k_w.htm this] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081110134954/http://tonto.eia.doe.gov/dnav/pet/pet_pri_wco_k_w.htm |date=2008-11-10 }} web page. Table Posted: March 1, 2010</ref><ref>From DSW-Datareport 2008 ("Deutsche Stiftung Weltbevölkerung")</ref><ref>One cubic metre of oil is equivalent to 6.28981077 barrels of oil</ref> ]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ესკიზი}} [[კატეგორია:ნავთობი|*]] [[კატეგორია:ზეთები]] [[კატეგორია:საწვავი]] qewxp41vu2dct2g3mn7vppe3henqcvn 0 94969 5411724 3610743 2026-06-12T09:57:13Z MIKHEIL 18439 5411724 wikitext text/x-wiki {{წაშლის კანდიდატი/ძირი|მიზეზი=არ აქვს წყარო|12|06|2026|}} {{ინფოდაფა პიროვნება |სახელი =მანანა სანაძე |მშობსახელი = |დაბსახელი =მანანა ვლადიმერის ასული სანაძე |პორტრეტი = მანანა სანაძე.jpg |ფოტოს სიგანე = 250პქ |წარწერა = |მოღვაწეობა = [[ქართველები|ქართველი]] ისტორიკოსი-თურქოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი (2002). |დაბ თარიღი = [[28 სექტემბერი]], [[1953]], [[თბილისი]] |დაბ ადგილი = [[თბილისი]] | გარდ თარიღი = | გარდ ადგილი = |მოქალაქეობა = საქართველო |მამა = |დედა = |მეუღლე = |შვილები = |ჯილდოები = ახალგაზრდა მეცნიერთა საუნივერსიტეტო პრემია, 1982; ჭადრაკში საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი, 1970; ჭადრაკში საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი, 1969 |საიტი = http://www.ug.edu.ge/ |სხვადასხვა = }} '''მანანა ვლადიმერის ასული სანაძე''' (დ. [[28 სექტემბერი]], [[1953]], [[თბილისი]]) — [[ქართველები|ქართველი]] ისტორიკოსი-თურქოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი (2002). == ბიოგრაფია == *[[1975]] წელს დაამთავრა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის]] აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის აღმოსავლეთის ქვეყნების ქვეყნათმცოდნეობის განყოფილება ([[თურქეთი|თურქეთის]] ისტორიის სპეციალობით). *[[1975]]-[[1996]] [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თსუ-ს]] საქართველოს ისტორიის კათედრა. ასპირანტი (1975—1978); კათედრის ლაბორანტი (1979—1982); კათედრის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1982—1989); კათედრის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი(1989—1996). *[[1992]]-[[1993]] საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის აპარატის მთავარი სპეციალისტი. *[[1996]]-[[2003]] [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თსუ-ს]] საქართველოს ისტორიის წყაროებისა და ისტორიოგრაფიის შემსწავლელი კვლევითი ლაბორატორიის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. *[[1998]]-დან [[შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტი|შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტის]] მზრუნველთა საბჭოს წევრი. *[[1999]]-[[2000]] სამეცნიერო-ტექნიკური ლიცეუმის პრორექტორი ჰუმანიტარული განხრით. *[[1999]]-[[2000]] [[საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის]] საქართველოს ისტორიისა და კულტურის კათედრის პროფესორი. *[[2004]]-იდან არის [[საქართველოს უნივერსიტეტი|საქართველოს უნივერსიტეტის]] (2007 წლის ოქტომბრამდე საქართველოს საზოგადოებრივ მეცნიერებათა უნივერსიტეტი) რექტორი. *[[1980]] დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო [[2002]] წელს — სადოქტორო დისერტაციები. *გამოქვეყნებული აქვს 50-ზე მეტი სამეცნიერო შრომა , მათ შორის 6 მონოგრაფია. ==მნიშვნელოვანი შრომები== *გლეხობა დასავლეთ საქართველოში XV-XVII საუკუნეებში. ”მეცნიერება”, თბ. 1979; *ქართლის ცხოვრება, წიგნი I, ”ზვარი”, თბ. 1992 (ნ.შოშიაშვილთან ერთად); *ქართლის ცხოვრება, წიგნი I, მეორე შევსებული გამოცემა, ”ნეკერი”, თბ. 1994 (ნ.შოშიაშვილთან ერთად) *ქართლის ცხოვრება, წიგნი II, მეორე შევსებული გამოცემა, ”ზვარი”, თბ. 1998 (ნ.შოშიაშვილთან ერთად) *საქართველოს ისტორია. ანტიკური ხანა და შუასაუკუნეები, ”საქართველოს მაცნე”, თბ. 2003 (თამაზ ბერაძესთან ერთად) ==ჯილდოები== * ახალგაზრდა მეცნიერთა საუნივერსიტეტო პრემია, 1982 * ჭადრაკში საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი, 1970 * ჭადრაკში საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი, 1969 {{DEFAULTSORT:სანაძე, მანანა}} [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:დაბადებული 28 სექტემბერი]] [[კატეგორია:ქალი მეცნიერები]] 500blqlko4w7xt42evqrj3ml6w4370o 0 116833 5411240 5411150 2026-06-11T15:22:56Z Mehman 75871 ნამეტანია პატარა სტატიისთვის. ასევე სწორად მიუთითეთ აღწერა, თუ არ იცით ენა, გამოტოვეთ მაშინ 5411240 wikitext text/x-wiki [[File:Folio from a Koran (8th-9th century).jpg|300px|thumbnail|ქუფით შესრულებული კალიგრაფია, 8-9 საუკუნე.]] '''ქუფი''' — [[არაბული დამწერლობა|არაბული დამწერლობის]] უძველესი კალიგრაფიული ფორმა. ქუფი განვითარდა [[სინაიტური დამწერლობა|სინაიტური დამწერლობისაგან]]. ჩვენამდე მოღწეული უძველესი წარწერები [[არაბული დამწერლობა|არაბული დამწერლობის]] ამ ფორმისა, მიეკუთვნება [[VI საუკუნე]]ს. იგი [[მუჰამედი]]ს გამოჩენამდე ცოტა ხნით ადრე შექმნეს [[არაბები|არაბებმა]]. თავდაპირველად, ასოთა გეომეტრიული მოხაზუულობის გამო, იგი მონუმენტების შესამკობად გამოიყენებოდა. თუმცა, მონუმენტებისათვის განკუთვნილი შრიფტი, ისლამის შემოღების შემდეგ [[ყურანი]]ს ტექსტების ჩასაწერად გამოიყენებოდა მე–10 საუკუნემდე. პირველად [[XII საუკუნე]]ში დაუბრუნდა ქუფის საკუთარი ძველი ფუნქცია და კვლავ დაიწყეს მისი გამოყენება მონუმენტთა ფასადებსა და მონეტებზე. „ქუფის“ სახელი ეწოდა ქალაქ [[ქუფა]]ს სახელწოდების მიხედვით, რომელიც მდებარეობს [[ერაყი|ერაყში]]. ამ ქალაქში მდებარეობდა უმაღლესი სასწავლებელი, რომელშიც არაბი [[კალიგრაფია|კალიგრაფები]] სწორედ ამ დამწერლობის ფორმას იყენებდნენ. ქუფის ხმარების დროს ცალკეული ასო–ნიშნების გამოტოვება სიტყვაში ისეთი ხშირი არ იყო, როგორც [[ნასხი|ნასხში]], რომელიც დღეს გამოყენებადი ყველაზე პოპულარული არაბული შრიფტია. ქუფის დროს ხშირად ასოებს აკლდა [[დიაკრიტიკული ნიშნები]] (წერტილები ნიშნების ზემოთ ან ქვემოთ), რომლებიც ერთნაირი მოხაზულობისა და განსხვავებული გამოთქმის ნიშნების განსასხვავებლად გამოიყენება. ეს ნიშნები პირველად გაჩნდა [[ხალიფა]] [[აბდ-ალ-მალიქი]]ს დროს ([[685]]-[[705]]) [[ყურანი]]ს ტექსტებისათვის. ამიტომ ქუფის წაკითხვა გაცილებით ორაზროვანია, ვიდრე სხვა [[კონსონანტური დამწერლობა|კონსონანტური დამწერლობებისა]]. == იხილეთ აგრეთვე == *[[სამხრეთარაბული დამწერლობა]] *[[სულუსი]] ==ლიტერატურა== * Wolfgang Kosack: ''Islamische Schriftkunst des Kufischen'' Geometrisches Kufi in 593 Schriftbeispielen. Deutsch - Kufi - Arabisch. 380 Seiten. Verlag Christoph Brunner, Basel 2014, ISBN 978-3-906206-10-3. [[კატეგორია:არაბული კალიგრაფია]] cdxwu8g5rmcvu4vdcjfvm2geqcsbab8 0 117746 5411162 4692845 2026-06-11T13:06:47Z MIKHEIL 18439 5411162 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Bab el Mandeb NASA with description.jpg|მინი|250პქ|ხედი კოსმოსიდან]] '''ბაბ-ელ-მანდები''' ({{lang-ar|باب المندب}}, ცრემლების ჭიშკარი) — სრუტე [[აფრიკა|აფრიკის]] კონტინენტსა ([[სომალი]], [[ჯიბუტი]], [[ერიტრეა]]) და [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთის ნახევარკუნძულს]] შორის ([[იემენი]]). ერთმანეთთან აერთებს [[წითელი ზღვა|წითელ ზღვასა]] და [[ადენის ყურე]]ს. სრუტის დატვირთვა განსაკუთრებით გაიზარდა [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] ბოლოს, [[სუეცის არხი]]ს გახსნის შემდეგ, რადგან ის უკვე ერთმანეთთან აერთებს [[ხმელთაშუა ზღვა]]სა და [[ინდოეთის ოკეანე]]ს. [[2008|2008 წლის]] [[28 თებერვალი|28 თებერვალს]] [[სრუტე]]ზე ააშენეს [[ხიდი]] სახელწოდებით „კონცხების ხიდი“, რომელმაც ერთმანეთთან დააკავშირა სრუტის სხვადასხვა მხარეს მდებარე ქვეყნები — [[იემენი]] და [[ჯიბუტი]]. == რესურსები ინტერნეტში == {{commonscat-inline|Bab-el-Mandeb|ბაბ-ელ-მანდების სრუტე}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/361641/Bab-el-Mandeb-Strait ბაბ-ელ-მანდების სრუტე - ბრიტანიკა] * [http://enr.construction.com/news/intl/archives/070501.asp Notice-to-Proceed Launches Ambitious Red Sea Crossing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211174736/http://enr.construction.com/news/intl/archives/070501.asp |date=2009-02-11 }} * [http://www.corriere.it/Primo_Piano/Esteri/2007/07_Luglio/14/ponte_yemen.shtml Sea crossing] [[კატეგორია:ინდოეთის ოკეანის სრუტეები]] [[კატეგორია:წითელი ზღვა]] [[კატეგორია:იემენის გეოგრაფია]] [[კატეგორია:სომალის გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ჯიბუტის გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ერიტრეის გეოგრაფია]] 3p4mjofxdmf1y21ey7b6wp7mvrv11om 0 123386 5411169 3984320 2026-06-11T13:13:17Z MIKHEIL 18439 5411169 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Indonesia_map.png‎|thumb|270px|[[მალაის არქიპელაგი|ინდონეზიის არქიპელაგი]]]] '''არქიპელაგი''' ''([[იტალიური ენა|იტალ]]. Arcipelago – ასე უწოდეს ვენეციელებმა XIII საუკუნეში [[ეგეოსის ზღვა]]ს)'' — ერთმანეთთან ახლომდებარე, ერთნაირი წარმოშობისა და მსგავსი [[გეოლოგია|გეოლოგიური აგებულების]] კუნძულთა ჯგუფი, რომელიც განიხილება როგორც ერთიანი მთელი და აქვს საერთო სახელი. განასხვავებენ კონტინენტურ ([[ახალი მიწა]]), მარჯნისა ([[მარშალის კუნძულები]]) და ვულკანური ([[ჰავაის კუნძულები]]) წარმოშობის კუნძულებს. მსოფლიოში უმთავრესი ხუთი უდიდესი არქიპელაგია: [[იაპონია|იაპონიის]], [[ფილიპინები|ფილიპინების]], [[ახალი ზელანდია|ახალი ზელანდიის]], [[დიდი ბრიტანეთი]]სა და [[მალაის არქიპელაგი|ინდონეზიის]]. აქედან ფართობით უდიდესია ინდონეზიის არქიპელაგი. == ლიტერატურა == {{ქსე|1|603}} [[კატეგორია:არქიპელაგები]] 74uaci54v5opxp5yt9wevexjdlrv2yj 0 131594 5411170 4639071 2026-06-11T13:13:58Z MIKHEIL 18439 5411170 wikitext text/x-wiki {{მმ|არაბეთი|არაბეთი (მრავალმნიშვნელოვანი)}} {{ინფოდაფა ნახევარკუნძული | სახელი = არაბეთის ნახევარკუნძული | სურათი = Arabian Peninsula dust SeaWiFS-2.jpg | სურათის_წარწერა = არაბეთის ნახევარკუნძული კოსმოსიდან | ქვეყანა = {{დროშა|საუდის არაბეთი}}<br>{{დროშა|იემენი}}<br>{{დროშა|ომანი}}<br>{{დროშა|ბაჰრეინი}}<br>{{დროშა|არაბთა გაერთიანებული საამიროები}}<br> {{დროშა|კატარი}}<br>{{დროშა|ქუვეითი}} | უმაღლესი წერტილი = ენ-ნაბი-შუაიბი | სიმაღლე = 3660 | lat_dir = N |lat_deg = 23|lat_min = |lat_sec = | lon_dir = E |lon_deg = 46|lon_min = |lon_sec = | პოზრუკა = აზია | პოზრუკა2 = | ფართობი = 3,237,500 | სიგრძე = 1950 | სიგანე = 2550 | აკვატორია = [[წითელი ზღვა]]<br>[[არაბეთის ზღვა]]<br>[[სპარსეთის ყურე]]<br>[[ადენის ყურე]] | მოსახლეობა = 86,221,765 | ვიკისაწყობი = }} '''არაბეთის ნახევარკუნძული''' — ყველაზე დიდი [[ნახევარკუნძული]] [[მსოფლიო]]ში. მდებარეობს [[აზია|აზიის]] სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. მისი ფართობი 3 მლნ. კმ²-ს აღწევს. ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი, [[ახლო აღმოსავლეთი]], ასრულებს უმნიშვნელოვანეს გეოპოლიტიკურ როლს [[ნავთობი]]სა და [[ბუნებრივი აირი]]ს უზარმაზარი მარაგის გამო. ==გეოგრაფია== არაბეთის ნახევარკუნძულს გარს ერტყმის შემდეგი ზღვები: დასავლეთით - [[წითელი ზღვა]] და [[აკაბის ყურე]], ჩრდილო-აღმოსავლეთით - [[სპარსეთის ყურე]], [[ჰორმუზის სრუტე]] და [[ომანის ყურე]]. სამხრეთით - [[არაბეთის ზღვა]] (''[[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანის]] ნაწილი''), [[ადენის ყურე]] და ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში მდებარე [[ბაბ-ელ-მანდების სრუტე]], რომელიც ერთმანეთთან წითელ ზღვასა და ადენის ყურეს აკავშირებს. ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდებარეობს [[სირიის უდაბნო]] (200,000 კვადრატული მილი). ნახევარკუნძულის ყველაზე რეალური სახე უდაბნოა, მაგრამ მის სამხრეთ ნაწილში განლაგებულია მთათა სისტემა, სადაც ხშირია წვიმები. ==პოლიტიკური საზღვრები== [[ფაილი:Politische Asien-Karte-ka.jpg|მინი|left|250პქ|პოლიტიკური [[სახელმწიფო საზღვარი|საზღვრები]] ნახევარკუნძულზე]] არაბეთის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს სახელმწიფოები: აღმოსავლეთით - [[ბაჰრეინი]], [[კატარი]], [[არაბთა გაერთიანებული საამიროები]], სამხრეთ-აღმოსავლეთით - [[ომანი]], სამხრეთით - [[იემენი]], ცენტრალურ ნაწილში - [[საუდის არაბეთი]], ჩრდილოეთით, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე [[ისრაელი]] და [[პალესტინის ტერიტორიები]]. ჩრდილოეთით მდებარე სირიის უდაბნო ასევე მოიცავს ჩრდილო-აღმოსავლეთ [[იორდანია]]ს, სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[სირია]]ს, სამხრეთ [[ქუვეითი|ქუვეითს]] და დასავლეთ [[ერაყი|ერაყს]]. ყველა ეს ქვეყანა, იემენის გამოკლებით, შედის სპარსეთის ყურის თანამშრომლობის საჭოში და ცნობილნი არიან როგორც [[სპარსეთის ყურის არაბული ქვეყნები]]. ნახევარკუნძულის უდიდეს ნაწილს იკავებს საუდის არაბეთის სამეფო. მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი თავმოყრილია საუდის არაბეთსა და იემენში. არაბეთის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს მსოფლიოს უდიდესი [[ნავთობი]]ს საბადოები. რეგიონის ეკონომიკურად ყველაზე განვითარებული ქვეყნები არიან საუდის არაბეთი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები. ნახევარკუნძულის მცირე, სპარსეთის ყურეში მდებარე კატარის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს კატარი, რომელიც მთელ მსოფლიოში ცნობილია არაბულ და ინგლისურენოვანი ტელეკომპანია [[ალ-ჯაზირა]]თი. ==მოსახლეობა== [[2008]] წლის მონაცემებით, არაბეთის ნახევარკუნძულის [[მოსახლეობა]] შეადგენს 77,983,936 ადამიანს. სპარსეთის ყურის ქვეყნებში, განსაკუთრებით დიდია [[ემიგრაცია|ემიგრანტების]] რიცხვი. მაგალითად, საუდის არაბეთში ისინი მოსახლეობის 20%-ს შეადგენენ. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.swaen.com/antique-map-image-of.php?id=31 არაბეთის ნახევარკუნძულის ძველი, მაღალი გარჩევადობის რუკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714205448/http://www.swaen.com/antique-map-image-of.php?id=31 |date=2014-07-14 }} * [http://www.blythe.org/afghan-maps/arab_pennisula.gif ნახევარკუნძულის რუკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217032056/http://www.blythe.org/afghan-maps/arab_pennisula.gif |date=2008-12-17 }} [[კატეგორია:აზიის ნახევარკუნძულები]] c5vhgjia8ei6v794qhz8nic01jg9npj 4 133010 5411235 4781424 2026-06-11T15:13:59Z Mehman 75871 5411235 wikitext text/x-wiki <div style="float:left; width:78%;"> {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; text-align:center; margin:0.5em auto; background-color:#f9f9f9; border:2px solid #e0e0e0;" | [[Image:User-trash-full.png|50px|left]] აქ ინახება უკვე წაშლილი გვერდების განხილვები. გთხოვთ ნუ შეიტანთ ცვლილებებს. იხილეთ აგრეთვე [[სპეციალური:Log/delete|წაშლილ გვერდთა სია]]. |} </div> {{სარჩევი მარჯვნივ}} {{-}} {{მალხმობა|ვპ:წგგ}} ==2026== ===ივნისი=== *[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/2026/ქეთი გაბისიანი|ქეთი გაბისიანი]] ==2025== ===აპრილი=== *[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/2025/საქართველოს ახალგაზრდა დიპლომატთა კლუბი|საქართველოს ახალგაზრდა დიპლომატთა კლუბი]] *[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/2025/ავტოგაზი|ავტოგაზი]] *[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/2025/აპარტ ჯგუფი|აპარტ ჯგუფი]] *[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/2025/კონექტი|კონექტი]] ==2023== ===იანვარი=== *[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/2023/დაჩი ჭოლაძე|განხილვა:დაჩი ჭოლაძე]] ===თებერვალი=== *[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/ჯიუტიGeut|განხილვა:ჯიუტიGeut]] ===აპრილი=== *[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/2023/მაგდა პაპიძე|მაგდა პაპიძე]] ==2022== ===დეკემბერი=== *[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/2022/აღმოსავლეთ სარაევოს უნივერსიტეტი|განხილვა:აღმოსავლეთ სარაევოს უნივერსიტეტი]] ===ოქტომბერი=== *[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/2022/მერსი სულხანიშვილი|განხილვა:მერსი სულხანიშვილი]] == არქივი == * იხილეთ [[/არქივი|არქივის გვერდი]]. [[კატეგორია:ვიკიპედია]] ldasa67wkvkxn07rq4gt4ht0bf0t8qu 0 133516 5411166 4786380 2026-06-11T13:11:03Z MIKHEIL 18439 5411166 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Tropicofcancer.jpg|thumb|right|250px|ჩრდილოეთი ტროპიკის აღმნიშვნელი [[საგზაო ნიშნები|საგზაო ნიშანი]]. [[დასავლეთი საჰარა|დასავლეთ საჰარა]]]] '''ჩრდილოეთი ტროპიკი''', ან '''[[კირჩხიბი]]ს ტროპიკი''' — ერთ–ერთი ხუთ ძირითად პარალელს შორის, რომლებიც აღინიშნებიან [[დედამიწა|დედამიწის]] [[რუკა]]ზე. ამჟამად მდებარეობს {{Coord|23|26|12.5|N|0|0|0|W|}} [[ეკვატორი]]ს ჩრდილოეთით და განსაზღვრავს ყველაზე ჩრდილოეთ განედს, სადაც [[მზე]] შუადღისას შეიძლება იყოს [[ზენიტი|ზენიტში]]. == გეოგრაფია == გრინვინჩის მერიდიანიდან აღმოსავლეთის მიმართულებით მოძრაობისას ჩრდილოეთი ტროპიკი კვეთს: {| class="wikitable" ! ქვეყანა, ტერიტორია ან ზღვა ! კომენტარი |- | {{DZA}} | |- | {{NER}} | |- | {{LBY}} | ტროპიკი ეხება ჩადის უკიდურეს ჩრდილოეთს {{CHA}} |- | {{EGY}} | |- | style="background:#b0e0e6;" | [[წითელი ზღვა]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{SAU}} | |- | {{ARE}} | მხოლოდ [[აბუ–დაბი(ემირატი)|აბუ–დაბის ემირატს]] |- | {{OMN}} | |- | style="background:#b0e0e6;" | [[ინდოეთის ოკეანე]] | style="background:#b0e0e6;" | [[არაბეთის ზღვა]] |- | {{IND}} | |- | {{BGD}} | |- | {{IND}} | |- | {{BGD}} | |- | {{IND}} | |- | {{MMR}} | |- | {{CHN}} | |- | style="background:#b0e0e6;" | [[ტაივანის სრუტე]] | style="background:#b0e0e6;" | |- |- | [[ტაივანი]], {{CHN}} |- | style="background:#b0e0e6;" | [[წყნარი ოკეანე]] | style="background:#b0e0e6;" | |-valign="top" | {{USA}} | [[ჰავაი]] — , გადის კუნძულ [[ნიჰოა(კუნძული)|ნიჰოასა]] და [[ნეკერი(კუნძული)|ნეკერს]] შორის |- | {{MEX}} | [[ქვემო კალიფორნია]] |- | style="background:#b0e0e6;" | [[კალიფორნიის ყურე]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{MEX}} | |- | style="background:#b0e0e6;" | [[მექსიკის ყურე]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | style="background:#b0e0e6;" | [[ფლორიდის სრუტე]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | [[ბაჰამის კუნძულები]] | კუნძული [[ეკზუმა]] და [[ლონგ–აილენდი(ბაჰამის კუნძულები)|ლონგ–აილენდი]] |- | style="background:#b0e0e6;" | [[ატლანტის ოკეანე]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | [[დასავლეთი საჰარა]] |- |- | {{MRT}} | |- | {{MLI}} | |- | {{DZA}} | |- |} {{ესკიზი-გეოგრაფია}} [[კატეგორია:ტროპიკები]] ax2m6vxonu4nr0lsjlcq4lhjt6at44u 0 146804 5411819 2756482 2026-06-12T10:43:44Z MIKHEIL 18439 5411819 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Titus Canyon Narrows.jpg|მინი|270პქ|მეგაბრექჩია (მარცხნივ)]] '''ბრექჩია''' ({{lang-it|breccia}}) — დაკუთხული ნატეხებით აგებული შეცემენტებული [[ქანი (გეოლოგია)|ქანი]]. ნატეხების სისხოა – 2 მმ და მეტი. შედგენილობის მიხედვით შეიძლება იყოს ერთგვაროვანი (მონომიქტური), ბრექჩია და არაერთგვაროვანი (პოლიმიქტური) ბრექჩია. განარჩევენ ვულკანურ, დანალექ და ტექტონიკურ ბრექჩიებს. ვულკანური ბრექჩია წარმოიქმნება [[ლავა|ლავის]] ნაკადის დინების პროცესში თხევადი ლავის მიერ მისივე უკვე გამყარებული ქერქის მსხვრევისა და შეცემენტების შედეგად (ლავური ბრექჩია), ვულკანურ-ნამსხვრევი მასალის დაგროვების გზით (ტუფური ბრექჩია) და ვულკანურ მხარეებში ტალახის ნაკადების ნალექების (ლახარების) [[დიაგენეზისი]]თ. დანალექი ბრექჩია წარმოიქმნება კონტინენტურ პირობებში [[დელუვიონი]]ს, ქვატალახიანი ღვარების ნატანისა და ფიზიკური გამოფიტვის შედეგად წარმოქმნილი მასალის შეცემენტებით. კარსტული [[მღვიმე]]ების ჩაქცევისას ჩნდება [[კარსტი|კარსტული]] ბრექჩია. თავისებურია ძვლების ბრექჩია, რომელიც წარმოიქმნება ხერხემლიანი ცხოველების მასობრივი დაღუპვისა და განამარხების ადგილებში. ზღვიურ პირობებში დანალექი ბრექჩია წარმოიქმნება ზვირთცემის ზოლში კლდოვანი ნაპირის ან რიფების ნგრევისა და შემდგომი შეცემენტების შედეგად. ტექტონიკური ბრექჩია წარმოიქმნება ტექტონიკური რღვევის ზოლებში ქანთა მსხვრევისას. == ლიტერატურა == {{ქსე|2|518-519|}} [[კატეგორია:ქანები]] [[კატეგორია:ტექტონიკა]] [[კატეგორია:დანალექი ქანები]] [[კატეგორია:მეტამორფული ქანები]] [[კატეგორია:პეტროლოგია]] ko9fj5eaiqm263l0gprwqeyl1ge124r 0 147834 5411158 4747069 2026-06-11T13:03:41Z MIKHEIL 18439 5411158 wikitext text/x-wiki [[File:LocationGulf of Oman.png|300პქ|მინი|ომანის ყურე]] '''ომანის ყურე''' ([[არაბული ენა|არაბ]]. خليج عُمان) — ერთგვარი სრუტე, რომელიც [[ჰორმუზის სრუტე]]სთან ერთად, [[სპარსეთის ყურე]]ს აერთებს [[არაბეთის ზღვა]]სთან. როგორც წესი, მას უფრო სპარსეთის ყურის ნაწილად მოიაზრებენ, ვიდრე არაბეთის ზღვისა. ომანის ყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობს [[პაკისტანი]] და [[ირანი]], სამხრეთ სანაპიროზე კი [[ომანი]] — აღმოსავლეთით და [[არაბთა გაერთიანებული საამიროები]] დასავლეთით. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.mofa.gov.om ომანის საგარეო საქმეთა სამინისტრო] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207021009/http://www.mofa.gov.om/ |date=2006-02-07 }} * [http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |date=2011-10-08 }} [[კატეგორია:ინდოეთის ოკეანის ყურეები]] akfj0tkv1uhq3as8ome24vrpnsyds7c 0 147848 5411161 5321295 2026-06-11T13:05:17Z MIKHEIL 18439 5411161 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Arabian Sea map.png|მინი|250პქ|არაბეთის ზღვა]] [[ფაილი:Colva Beach, Goa (2).jpg|მინი|250პქ|კოლვას პლაჟი. [[გოა]], ინდეოთი]] '''არაბეთის ზღვა''' ([[არაბული ენა|არაბ]]. بحر العرب‎) — [[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანის]] ნაწილი. ესაზღვრება: აღმოსავლეთით — [[ინდოეთი]], ჩრდილოეთით — [[პაკისტანი]] და [[ირანი]], დასავლეთით — [[არაბეთის ნახევარკუნძული]]. ზღვის ძველი სახელწოდებებია სინდჰის ზღვა და ერიტრეის ზღვა. არაბეთის ზღვის ზედაპირის ფართობია 3 862 000 კმ². მაქსიმალური სიგანე შეადგენს 2 400 კმ-ს, მაქსიმალური სიღრმე — 4 652 მეტრს. ყველაზე დიდი მდინარე, რომელიც ამ ზღვაში ჩაედინება, არის [[ინდი]]. სხვა მდინარეთაგან აღსანიშნავია: [[ნეტრავატჰი]], [[შარავატჰი]], [[ნარმადა]], [[ტაპტი]], [[მაჰი]] და ინდოეთის შტატ [[კერალა|კერალას]] სხვა მრავალი მდინარე. არაბეთის ზღვა მოიცავს ორ მნიშვნელოვან განშტოებას — ჩრდილო-დასავლეთით [[ადენის ყურე]]ს, რომელიც თავის მხრივ [[ბაბ-ელ-მანდების სრუტე|ბაბ-ელ-მანდების სრუტით]] დაკავშირებულია [[წითელი ზღვა|წითელ ზღვასთან]] და ჩრდილო აღმოსავლეთით — [[ომანის ყურე]]ს, რომელიც თავის მხრივ დაკავშირებულია [[სპარსეთის ყურე]]სთან. არაბეთის ზღვის უდიდესი კუნძულებია [[სოკოტრა]] (''[[აფრიკის რქა|აფრიკის რქასთან]]''), [[მასირა]] (''ომანის სანაპიროსთან''), ასევე [[ლაქშადვიპი]]ს [[არქიპელაგი]] ინდოეთის სანაპიროსთან. ზღვის სანაპირო ზოლზე მდებარეობს სახელმწიფოები: [[სომალი]], [[ჯიბუტი]], [[იემენი]], [[ომანი]], [[ირანი]], [[პაკისტანი]], [[ინდოეთი]] და [[მალდივები]]. ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/arabian_sea.cfm არაბეთის ზღვა - მსოფლიო ველური ბუნების ფონდი] *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/31653/ არაბეთის ზღვა - ბრიტანიკა] {{ზღვების სია}} [[კატეგორია:ინდოეთის ოკეანის ზღვები]] 2u0wby7teunn0skvko0qevx0z4176qh 0 147851 5411165 4323801 2026-06-11T13:09:33Z MIKHEIL 18439 5411165 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნახევარკუნძული |სახელი= სომალის ნახევარკუნძული |სურათი= Africa-countries-horn.png |მდებარეობა= [[აფრიკა]] |კოორდინატები={{Coord|7|N|46|E|scale:600000}} |აკვატორია= [[წითელი ზღვა]], [[არაბეთის ზღვა]], [[ადენის ყურე]], [[ინდოეთის ოკეანე]] |ფართობი= 2 000 000 |უმაღლესი მწვერვალი= |ქვეყანა= {{flag|ერიტრეა}}, {{დროშა|ჯიბუტი}}, {{დროშა|ეთიოპია}}, {{დროშა|სომალი}} |ოლქი= |მოსახლეობა= 100.2 მლნ |წელი= 2008 |გამოსახულება= |ზომა= |წარწერა= }} '''სომალის ნახევარკუნძული''' ''იგივე'' '''აფრიკის რქა''' — [[ნახევარკუნძული]] [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], რომელიც რამდენიმე ასეულ კილომეტრზეა შეჭრილი [[არაბეთის ზღვა]]ში, ხოლო მისი ჩრდილოეთი სანაპირო [[ადენის ყურე|ადენის ყურის]] სამხრეთ სანაპირო ზოლს წარმოადგენს. აფრიკის რქა მთლიანად აფრიკის კონტინენტის ყველაზე აღმოსავლეთი ნაწილია. მოიცავს [[ერიტრეა]]ს, [[ჯიბუტი]]ს, [[ეთიოპია]]ს და [[სომალი]]ს. მისი ფართობი შეადგენს დაახლოებით 2 000 000 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა 100,2 მლნ-ს (ეთიოპია 75 მლნ, სომალი 10 მლნ, ერითრეა 4,5 მლნ, ჯიბუტი 0,7 მლნ). ნახევარკუნძული თანაბარი მანძილითაა დაშორებული როგორც [[ეკვატორი]]სგან, ისე [[ჩრდილოეთი ტროპიკი|კიბოს ტროპიკისაგან]]. რეგიონი საკმაოდ მთაგორიანია. ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.hartford-hwp.com/archives/33/index.html სომალის ნახევარკუნძულის ისტორია] {{მინიდაფა |თემა =აფრიკის რქა |პორტალი = |ვიქსიკონი = აფრიკის რქა |ვიკიწიგნები = |ვიკიციტატა = |ვიკიწყარო = |ვიკისახეობები = |ვიკისიახლეები = |ვიკისაწყობი = |მეტავიკი = }} [[კატეგორია:ჯიბუტის ნახევარკუნძულები]] [[კატეგორია:ერიტრეის ნახევარკუნძულები]] [[კატეგორია:ეთიოპიის ნახევარკუნძულები]] [[კატეგორია:სომალის ნახევარკუნძულები]] i4mmlg81j039nrpf70b9nup7t6xn1fa 0 164083 5411576 4914587 2026-06-11T23:19:04Z Ollin Masa 182815 File 5411576 wikitext text/x-wiki [[File:Cindy Sherman (cropped).jpg|thumb|Cindy Sherman (2016)]] '''სინდი შერმანი''' (ინგლ. Cindy Sherman, დ. [[19 იანვარი]], [[1954]], [[გლენ-რიჯი]], [[ნიუ-ჯერსი]], [[აშშ]]) — ამერიკელი მხატვარი, ფოტოგრაფი, ცნობილი მისი კონცეპტუალური პორტრეტებით. ამჟამად ქალაქ [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]] ცხოვრობს. 1995 წლიდან [[მაკარტურის სტიპენდია]]ნტია. ==ბიოგრაფია== სინდი შერმანი დაიბადა გლენ-რიჯში, ნიუ-ჯერსი. დაბადებიდან მცირე ხანში, მისი იჯახი [[ლონგ-აილენდი]]ს მცირე დასახლება ჰანტინგტონში გადასახლდა. შერმანი სახვითი ხელოვნებით [[ბუფალო]]ს შტატის კოლეჯში დაინტერესდა, სადაც დაიწყო კიდეც ხატვა. თუმცა სახვითი ხელოვნების ამ ფორმის ტექნიკური შეზღუდვებით იმედგაცრუებულმა მალევე ფოტოგრაფიაზე გადაინაცვლა. მან კოლეჯის დარჩენილი წლები ფოტოგრაფიას დაუთმო. მიუხედავად იმისა, რომ პირველ კურსზე ფოტოგრაფიის საგანში ჩაიჭრა, მან მომდევნო წელს იგივე საგანი ბარბარა ჯო რევილთან გაიარა, ვისგანაც პირველად ეზიარა კონცეპტუალური ხელოვნებისა და სხვა თანამედროვე ფორმების საფუძვლებს.<ref name="Art in America">{{cite|title=Review of The Unseen Cindy Sherman: Early Transformations|last=ბალასკო|first=დენიელ|work=[[ხელოვნება ამერიკაში]]|year=2005-4-1|accessdate=}}</ref> == საინტერესო ცნობები == 2010 წელს შერმანის თითქმის ექვსი ფუტის (1.8 მ) სიმაღლის ფერადი ფოტოილუსტრაცია "უსათაურო #153" (1985), რომელზეც თავად მხატვარი იყო გამოსახული როგორც ტალახმოცხებული გვამი, $2,7 მილიონად გაიყიდა.<ref>ლინდსი პოლოკი (9 ნოემბერი, 2010), [http://www.bloomberg.com/news/2010-11-09/warhol-s-63-million-portrait-of-elizabeth-taylor-stuns-dealers-at-auction.html უორჰოლის $63 მილიონად შეფასებული ელისაბედ ტეილორის პორტრეტი აოგნებს აუქციონის დილერებს] 'ბლუმბერგი''.</ref> ხოლო 2011 წელს, ფოტონაბეჭდი ''უსახელო #96'' $3.89 მილიონად გაიყიდა [[ქრისტის აუქციონი|ქრისტის აუქციონზე]]. ეს იყო 1981 წელს დაბეჭდილი 10 ასლიდან ერთ-ერთი.<ref>ჯად ტალი (12 მაისი, 2011), [http://www.artinfo.com/news/story/37667/art-market-shakes-off-the-blues-with-christies-dazzling-3016-million-contemporary-sale/] 'Artinfo''.</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიოს სია}} ==რესურსები ინტერნეტში== *{{IMDb name|0792398}} {{DEFAULTSORT:შერმანი, სინდი}} [[კატეგორია:ამერიკელი ფოტოგრაფები]] [[კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1954]] [[კატეგორია:დაბადებული 19 იანვარი]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] ol1k5twegpd0e2jrozr8uv2tuefpxd3 0 164798 5411889 5406733 2026-06-12T11:49:59Z Ziv 166415 → corr. 5411889 wikitext text/x-wiki '''პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი – გასაშლელი რეფლექტორი, ორბიტაზე გავიდა  <nowiki/>[[1999]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]]. [[1999]] წლის [[23 ივლისი|23 ივლისს]], ორბიტულ სადგურზე, ღია კოსმოსურ სივრცეში დაიწყო პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გაშლა და გამოცდა, რომელიც წარმატებულად დამთავრდა [[1999]] წლის [[28 ივლისი|28 ივლისს]]. ამის შემდეგ, პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი — 6,42 მ. გაბარიტის მქონე სრულყოფილად გაშლილი რეფლექტორი, ჩამოცილდა ორბიტულ სადგურ „მირს” და კოსმოსში დაიწყო ფრენა დედამიწის ირგვლივ,  დამოუკიდებელ ორბიტაზე.               ''' '''ყოველი წლის [[23 ივლისი]] საქართველოში დაწესდა „პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღედ“, რაც საქართველოს ისტორიაში განსაკუთრებული ეროვნული მნიშვნელობის მოვლენაა - ქართული ხელთქმნილი ნაკეთობა პირველად გასცდა დედამიწას და უკიდეგანო კოსმოსში გავიდა.''' == '''პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გენერალური კონსტრუქტორია, საქართველოში კოსმოსური ტექნიკის და სამხედრო-საინჟინრო სამეცნიერო,  აკადემიური და ტექნიკური დარგების ფუძემდებელი სამხედრო მეცნიერებათა დოქტორი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, აკადემიკოსი, გენერალ-მაიორი [[ელგუჯა მეძმარიაშვილი]].''' == == '''            ''' == [[ფაილი:The first Georgian cosmic object.jpg|მინი|პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი დაკეცილ მდგომარეო-ბაში, გარსაცმის გარეშე]] [[ფაილი:პირველი ქართული კოსმოსუ-რი ობიექტი გაშლილ მდგომარეობაში,.jpg|მინი|პირველი ქართული კოსმოსუ-რი ობიექტი გაშლილ მდგომა-რეობაში, როცა კოსმონავტები  იწყებენ  რეფლექტორის გამოცდებს პროგრამა-ექსპე-რიმენტ „რეფლექტორის„ მიხედვით]] == კოსმოსური ობიექტის ტექნიკური პარამეტრები == ;·          მასა—34 კგ. ·          ზომები სატრანსპორტო პაკეტის მდგომარეობაში: –        დიამეტრი D — 0,6მ. –        პაკეტის სიმაღლე H₁—1,2მ. ·          ზომები გაშლილ მდგომარეობაში: –        ამრეკლის ეკრანის მაქსიმალური გაბარიტი L_მაქ —6,24მ. –        ამრეკლის ეკრანის მინიმალური გაბარიტი L_მინ —5,2მ. –        რეფლექტორის განივკვეთის მაქსიმალური სიმაღლე H — 1,1მ. ·          რეფლექტორის გაშლის დრო—11 წუთი. ·          რეფლექტორის ამრეკლი ეკრანის მაქსიმალური გადახრა საპროექტო მდგომარეობიდან—0,25სმ. [[ფაილი:პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი სცილდება სადგურს.jpg|მინი|პირველი ქართული კოსმო-სური ობიექტი სულ უფრო სცილდება ორბიტულ სადგურს]] == ობიექტის მოწყობილობა == რეფლექტორის კონსტრუქციას პარაბოლოიდური ფორმის ამრეკლი ეკრანის ზედაპირი აქვს. ქართული შესრულებით რეფლექტორი შედგება გამშლელი ძალოვანი სახსრულ-ღეროვანი სტრუქტურის რგოლისაგან, რომლის ფუნქციებია ელექტროამძრავებით გაშლა მასთან დაკავშირებულ წინასწარდაძაბულ ცენტრთან ერთად და დაჭიმულ მდგომარეობაში ცენტრალური ნაწილის საექსპლოატაციო ფორმის შენარჩუნება. ცენტრი შედგენილია მოქნილი, ვერტიკალურ მდგომარეობაში მყოფი, გაჭიმული, რადიანული განლაგების ფურცლებისაგან - წიბოებისაგან. წინასწარდაძაბულ ფურცლებს თავის სიბრტყეში გააჩნიათ დიდი სიხისტე, ამასთან, ისინი თავისი ზუსტი პროფილით აღწევენ პარაბოლოიდის დისკრეტლ გეომეტრიას, რომელზეც რეფლექტორის ეკრანი - მეტალის ტრიკოტაჟის ბადეა დამაგრებული. კოსმოსურ აპარატთან რეფლექტორის ჩამაგრება ხორციელდება ცენტრალური კვანძით, სადაც ასევე მოწყობილია რეფლექტორის გაშლის სინქრონიზატორები. რეფლექტორის ეკრანს გააჩნია ელიფსური მოხაზულობის კონტური, რომელიც გეგმაში წრიული ფორმის გამშლელ, ძალოვან რგოლზე სხვადასხვა სიგრძის კონსოლური გადმონაშვერების დამაგრებით მიიღწევა და წარმიადგენენ ცენტრალური რადიანული წიბოების გაგრძელებას. რეფლექტორი არის ოფსეტური. რეფლექტორის ელექტრომექანიკური სისტემის და მაგნიტური გადამწოდების ფუნქციონირებას უზრუნველყოფს 27 ვოლტი ძაბვის მქონე ელექტროენერგია. [[ფაილი:კომპაქტური პაკეტი.jpg|მინი|სასტენდო დარბაზში განთავსდებული, გრძივ, ფერმულ კონსტრუქციაზე მიმაგრებული რეფლექტორის დაკეცილი, კომპაქტური პაკეტი, ზედა სალტისა და მომჭერების მოხსნის შემდეგ გაშლისათვის სრულ  სასტარტო მდგომარეობაშია.]] [[ფაილი:გაშლილი ხედი.jpg|მინი|სასტენდო დარბაზში განთავსდებულ გაუწონადობის სტენდზე შეკიდებული და გრძივ ფერმაზე ჩამაგრებული გაშლილი რეფლექტორის ხედი.]] ==ისტორია== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (5).jpg|thumb|მარცხნივ|200პქ|რეფლექტორის თავისუფალი მოძრაობა დამოუკიდებელ თანამგზავრულ ორბიტაზე.]] პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის შექმნა და ორბიტაზე წარმატებული გაშვება განაპირობა [[ელგუჯა მეძმარიაშვილი|ელგუჯა მეძმარიაშვილის]] მიერ საქართველოში კოსმოსური ტექნიკის სამეცნიერო და ტექნიკური სკოლის ჩამოყალიბებამ და განვითარებამ, რაც გასული საუკუნის სამოცდაათიანი წლების მეორე ნახევრიდან დაიწყო. 80-იან წლებში მცხეთასთან, არაგვის ველზე აშენდა [[საქართველოს კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტი|საქართველოს კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტის]] ტრანსფორმირებადი კოსმოსური დიდგაბარიტიანი  კონსტრუქციების აწყობის და სრულმასშტაბიანი გამოცდების სასტენდო კომპლექსი, რომელსაც XX საუკუნის ბოლოს ანალოგი არ გაჩნდა, სადაც ასევე დამუშავდა პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის კონსტრუირების პრინციპები და სრულმასშტაბიანი გამოცდის ტექნოლოგიური ციკლები. საქართველოს კოსმოსურ ნაგებობათა ინსტიტუტის სამეცნიერო-ტექნიკურმა ბაზაბ და პოტენციალმა საქართველოში განაპირობა სხვადასხვა ორგანიზაციისა და კომპანიის - КОМЕТА, DAIMLER BENZ AEROSPACE, ENERGIA, GREAM, ALENIA SPAZIO, TECNICAL OF MUNICH, ევროპული კოსმოსური სააგენტოს - ESA, EOS DATA ANALYTICS შეკვეთით ახალი თაობის, განსხვავებული კოსმოსური დიდგაბარიტიანი კონსტრუქციების შექმნა, რომელთა ნაწილი გატანილია კოსმოსურ ორბიტაზე. მათ შორისაა პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი - გასაშლელი რეფლექტორული კომპლექსი 6,42 მ მაქსიმალური გაბარიტით შეიქმნა, დაპროექტდა და წინასაფრენოსნოდ გამოიცადა საქართველოში, საქართველოს მოქალაქეების მიერ. –       კოსმოსური ობიექტის პროექტი დამუშავდა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში. –       კოსმოსური ობიექტის საფრენოსნო და სარეზერვო ეგზემპლიარი დამზადდა თბილისის საავიაციო-საწარმოო გაერთიანებაში. აქვე ჩატარდა მათი საქარხნო გამოცდა. –       ობიექტის საფრენოსნო ეგზემპლიარი - „აგრეგატი P7.0000.00“, დაკეცილი სატრანსპორტო პაკეტის სახით, საქართველოში შეიქმნა და „ბაიკონურის“ კოსმოდრომზე გაიგზავნა, სადაც კოსმოსურ ხომალდში განათავსეს. –       პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დაპროექტება, კონსტრუქციული მასალებით და აპარატურით კომპლექტაცია, დამზადება, სასტენდო გამოცდები და კოსმოსში გაგზავნა ფინანსებით და ორგანიზაციულად უზრუნველყო საქართველოში რეგისტრირებულმა საერთაშორისო კომპანიამ “საქართველოს პოლიტექნიკურმა ინტელექტმა - GPI”, რომელმაც ორბიტაზე გასაყვანად, სატრანსპორტო პაკეტში განთავსებული, ქართული კოსმოსური ობიექტი ასევე საქართველოში რეგისტრირებულ კომპანია „ENERGIA-GPI-SPACE“-ს ოფიციალურად გადასცა. შესაბამისად აღნიშნული კომპანიების პრეზიდენტი და დირექტორი გახლდათ გერმანიაში მოღვაწე ქართველი ბიზნესმენი გრიგორი კინტერაია. –       კოსმოსური ობიექტის სარეზერვო ეგზემპლიარის წინასაფრენოსნო გამოცდები ჩატარდა თბილისში, საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტის კოსმოსური ტექნიკის სასტენდო დარბაზში, სადაც ასევე განთავსებული იყო კოსმოსური ობიექტის გამოცდების მართვის დუბლირებული ცენტრი. ==ობიექტის გაშვება ორბიტაზე== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (3).jpg|thumb|250პქ|კონსტრუქცია „სოფორა“-ზე მიმაგრებული, გასაშლელად მზად მყოფი რეფლექტორი.]] პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის კონსტრუქცია, დაკეცილი კოსმოსური სატრანსპორტო პაკეტის სახით განთავსებულ იქნა კოსმოსურ ხომალდ “პროგრეს – M-42”-ზე, რომელიც კოსმოდრომ “ბაიკანურ”-იდან [[1999]] წლის [[16 ივლისი|16 ივლისს]], “ღამის სტარტით” ორბიტაზე გაიყვანა რაკეტა-მატარებელმა “სოიუზ T.M-22”- მა. კოსმოსური ხომალდი “პროგრეს – M-42”-ი ორბიტალურ სადგურ “მირ”-ს შეუპირისპირდა [[1999]] წლის [[18 ივლისი|18 ივლისს]] და კოსმონავტებთან - სერგეი ავდეევთან, ვიქტორ აფანასიევთან და ჟან-პიერ ენიერესთან, მიიტანა “სასარგებლო ტვირთი” - ქართული რეფლექტორის დაკეცილი სატრანსპორტო პაკეტი და თბილისში, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სასტენდო დარბაზში გადაღებული ვიდეოფილმი მისი მონტაჟისა და გაშლის შესახებ. ორბიტალურ სადგურ “მირ”-ზე დაიწყეს რეფლექტორის გამოცდისათვის მომზადება. ==ობიექტის გამოცდის სტადიები== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (7).jpg|thumb|250პქ|ისტორიაში პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის — რეფლექტორის სრულად გახსნის და მისი საშტატო გამოცდების წარმატებით დამთავრება.]] 23 ივლისს რუსი და ფრანგი კოსმონავტების მიერ დაიწყო ქართული რეფლექტორის ჯერ დამონტაჟება სპეციალურ კონსტრუქცია “სოფორა”-ზე, რომლის საბაზო ნაწილი 80-იან წლებში საქართველოში დამზადდა, ხოლო შემდეგ მისი გაშლა. 23 ივლისს, გაშლის დროს, მოხდა დაგეგმილი საშტატო ვითარებიდან გადახრა, ანუ არასაშტატო კოსმოსური ვითარების შექმნა. მიზეზი უმნიშვნელო იყო, რთულ პირობებში, ღია კოსმოსურ სივრცეში მყოფმა კოსმონავტებმა, რეფლექტორის ძრავების ელექტროსადენი, ნაცვლად 27 ვოლტის ძაბვის მქონე ბუდისა, ჩართეს გვერდით ბუდეში, სადაც ძაბვა 7 ვოლტი იყო. მიუხედავად ამისა, კონსტრუქციამ, რომელიც მრავალ შესაძლო სიძნელეების გათვალისწინებით და სათანადო პირობებში საიმედო მუშაობის უნარის შენარჩუნების პრინციპებზე იყო დამზადებული, მაინც დაიწყო გაშლა, ოღონდ შენელებულ რეჟიმში. 23 ივლისს რეფლექტორის გაშლის სიდიდემ მისი დიამეტრის ზომის 40-45%-ს მიაღწია, კოსმონავტებმა ღია კოსმოსურ სივრცეში ხუთ საათზე მეტი დრო დაჰყვეს და მთლიანად ამოწურეს სკაფანდრების ერთჯერადი რესურსი, რის გამოც ისინი იძულებულნი გახდნენ შეეჩერებინათ ცდა და დაბრუნებულიყვნენ ორბიტალურ სადგურში. ცდა გაგრძელდა 28 ივლისს. ამ დროს კოსმონავტმა აღმოაჩინა, რომ ჩართვა არასწორი იყო, საკმარისი იყო ელექტროკვება გადართულიყო 27 ვოლტზე, რომ ყველაფერი საშტატო რეჟიმში ჩადგა - კოსმოსური რეფლექტორი 100%-ით გაიშალა და მიიღო საპროექტო ფორმა. გამოცდების სრული ციკლით ჩატარების შემდეგ დაიწყო პროგრამის მეორე ეტაპის სამზადისი. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის – რეფლექტორის ჩამოცილება ორბიტალურ სადგურ “მირ”-იდან. ==ობიექტის გამოცდის სამეცნიერო-ტექნიკური მნიშვნელობა== [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (8).jpg|thumb|250პქ|პროგრამის მეორე ეტაპი: სამზადისი პქკო-ს გადასაყვანად დამოუკიდებელ თანამგზავრულ ორბიტაზე.]] პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის – რეფლექტორის გამოცდამ დაადასტურა: *ღია კოსმოსურ სივრცეში დიდი გასაშლელი,, ზუსტი და მაღალი სიხისტის რეფლექტორების შექმნის შესაძლებლობა კონსტრუქციის დაკეცილი მდგომარეობიდან ფუნქციონალურ მდგომარეობამდე ფორმის ტრანსფორმაციის გზით. *კონსტრუქციის ფუნქციონალური ფორმის მიღება რეფლექტორის გაშლის პროცესების მართვით და სრული კონტროლით მისი გაშლის ნებისმიერ სტადიაზე. *ფიქსაცია კონსტრუქციის საპროექტო ფორმისა და მისი სტაბილური შენარჩუნება. *რეფლექტორის კონსტრუქციის მიღწეული მაღალი სიხისტე და საკუთარი რხევების მაღალი სიხშირე. *ამრეკლი ეკრანის მაღალი ხარისხის დაჭიმულობით პარაბოლოიდური ზედაპირის მიღწევა. *რეფლექტორის ტრანსფორმაციით ფორმათწარმოქმნის ანომალიური პროცესების სრული გამორიცხვის შესაძლებლობა. [[ფაილი:The first Georgian cosmic object (4).jpg|მარცხნივ|thumb|200პქ|ორბიტალური სადგურიდან დაშორებული რეფლექტორი.]] ამდენად, რეფლექტორის დაკეცილ მდგომარეობაში ღია კოსმოსურ სივრცეში გატანა, მისი წარმატებული გაშლა და გამოცდების პროგრამით გათვალისწინებული პარამეტრების დადგენა, რომლებმაც ყველა ეტაპზე სრულად დააკმაყოფილა ცდას მოთხოვნები, მსოფლიო კოსმონავტიკაში გახდა ახალი ტექნოლოგიების დასაწყისი, დიდი ზომის ზუსტი, ხისტი და მსუბუქი კოსმოსური რეფლექტორის შექმნისა და პრაქტიკული რეალიზაციის მხრივ. აღნიშნული ტიპის რეფლექტორებით შესაძლებელია მსუბუქი, ზუსტი და ხისტი ანტენების და მზის ენერგიის კონცენტრატორების დამზადება ზომით 5-დან 30-მეტრამდე, რასაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება კოსმოსურ ტექნიკაში. დიდი გასაშლელი კოსმოსური რეფლექტორული ანტენების გამოყენებით ხდება ბალისტიკური რაკეტების სტარტის აღმოჩენა, წყალქვეშა ნავების გადაადგილების განსაზღვრა, თვალთვალი და კონტროლი სამხედრო ტექნიკის დისლოკაციისა და გადაადგილებისა, სატელეკომუნიკაციო ამოცანების გადაწყვეტა, მობილური კავშირგაბმულობის უზრუნველყოფა, დედამიწის, კლიმატის, ფაუნისა და ფლორის, ჰიდრორესურსების, წიაღისწულის შესწავლა და სხვა დარგების მომსახურება, რადიო და სატელევიზიო გადაცემების უზრუნველყოფა და მრავალი სამეცნიერო ამოცანების გადაწყვეტა. ==ობიექტის მნიშვნელობა== [[ფაილი:Decree of President Shevardnadze to establish July 23 as "The first Georgian cosmic object's Day".jpg|thumb|250პქ|საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება, 23 ივლისის „პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღედ“ დაფუძნების შესახებ.]] საქართველოსათვის პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის ღია კოსმოსურ სივრცეში გატანას, მის გამოცდას და შემდეგ თანამგზავრულ ორბიტაზე გადაყვანას ისტორიული მნიშვნელობა ენიჭება. საქართველოში ყოველი წლის [[23 ივლისი]] აღინიშნება “პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღედ”. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის, ორბიტაზე გატანას და მის წარმატებულ გამოცდას, როგორც ისტორიულ მოვლენას საქართველოსათვის, მიეძღვნა საფოსტო მარკების გამოცემა. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის ორბიტაზე გაყვანისა და წარმატებული გამოცდისათვის და აღნიშნული მოვლენისადმი განსაკუთრებული დამოკიდებულებისათვის, [[1999]] წლის [[2 აგვისტო]]ს საქართველოს ორდენებითა და მედლებით დაჯილდოებულია და, ასევე, მადლობა გამოეცხადათ საქართველოს და საზღვარგარეთის 79 მოქალაქეს. პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის - რეფლექტორის კოსმოსში გატანა და წარმატებული გამოცდა აღიარებულია ლიტერატურაში, როგორც ახალი ტექნოლოგიების დასაწყისი მსოფლიო კოსმონავტიკაში, ხოლო მისი განხორციელების თარიღი შეტანილია კოსმონავტიკის ღირსშესანიშნავ ქრონიკათა ჩამონათვალში. == გალერეა == <gallery> ფაილი:The first Georgian cosmic object (9).jpg|პროგრამის მეორე ეტაპი: სამზადისი პქკო-ს გადასაყვანად დამოუკიდებელ თანამგზავრულ ორბიტაზე. ფაილი:Georgian Postmark dedicated to the first Georgian cosmic object.jpg|პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გატანას მიძღვნილი საფოსტო მარკის გამოცემა ფაილი:Georgian Postmark dedicated to the First Georgian Cosmic Object.jpg|პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გატანას მიძღვნილი საფოსტო მარკის გამოცემა ფაილი:MIR — REFLECTOR '99 project emblem.jpg|„რეფლექტორის“, რუსულ კოსმოსურ სადგურ «МИР»-ზე წარმატებული გამოცდის აღსანიშნავად, რუსეთის სარაკეტო-კოსმოსური კორპორაციის მიერ სამახსოვროდ დაამზადებული ემბლემა. ფაილი:The first Georgian cosmic object (6).jpg|ქართული კოსმოსური ობიექტის ჩამოსცილება ორბიტალური სადგურიდან და დამოუკიდებელ ორბიტაზე მოძრაობის დაწყება. </gallery> ==ლიტერატურა== * პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი. სამეცნიერო რეფერირებული ჟურნალი „მეცნიერება და ტექნოლოგიები“, # 7/9, 2009 წ. გვერდები 13-18. ISSN 0130-7061. თბილისი; * The First Georgian Space Object (The Official Notes and Main Items) Tbilisi, 2009. Paig 87. The Institute of Constructions, Special Systems and Engineering Support of The Ceorgian Technical University; * Новое предприятие по разработке больших антенн для К.А. Журнал «Новости Космонавтики» № 2 (229) 2002 г. Статья М. Побединской. Стр. 67. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.geo-army.ge/images/pdf/biblioteka/georgian_/pirveli%20kartuli%20kosmosuri%20obiekti.pdf პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი და მისი გენერალური კონსტრუქტორი. თბილისი 2010.] * [http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/001166/English.pdf პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი და მისი გენერალური კონსტრუქტორი]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://matsne.gov.ge/index.php?option=com_ldmssearch&view=docView&id=116110 პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის დღის დაწესების შესახებ] * [http://www.epn.ge/?p=20452 კოსმოსში პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გასვლიდან დღეს 11 წელი შესრულდა] * [http://www.ptpress.ge/index.php?option=com_content&view=article&id=2935:kosmosi&catid=3:0103sazogadoeba&Itemid=3 პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის გაშვებიდან 12 წელი გავიდა] * [http://www.ghn.ge/news-71114.html ხვალ პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გასვლიდან დღეს 13 წელი შესრულდება] * [http://smsportal.ge/?menuid=3&id=377&lang=1 პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტის ორბიტაზე გასვლიდან 13 წელი შესრულდა]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.diaspora.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=124&info_id=1175 ამოუცნობ კოსმიურ სამყაროში]{{Dead link|date=ნოემბერი 2022 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.radiotavisupleba.ge/content/article/1522350.html პირველი ქართული კოსმოსური თანამგზავრი – არარსებული მიღწევა, თუ რეალური პერსპექტივა?] * [http://space.skyrocket.de/doc_sdat/reflektor.htm „რეფლექტორი“] {{en}} * [http://egs.cosmos.ru/eng/freport.htm კოსმოსური ცდა „რეფლექტორი“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017042009/http://egs.cosmos.ru/eng/freport.htm |date=2011-10-17 }} {{en}} * [http://www.apsny.ge/2012/soc/1343003762.php პირველი ქართული კოსმოსური ობიექტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108134341/http://www.apsny.ge/2012/soc/1343003762.php |date=2012-11-08 }} {{ru icon}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ქართული კოსმოსური ობიექტები]] 9jmmfvwhd4kvywflm1zk0ktwls8srbf 2 166816 5411380 5410789 2026-06-11T19:52:29Z Jaba1977 3604 5411380 wikitext text/x-wiki * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2015]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2017]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2018]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2019]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2020]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2021]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2023]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2024]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2025]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2026]] fatp0l2pos9kn014k9d0yd16a8ydo88 5411888 5411380 2026-06-12T11:46:01Z Jaba1977 3604 5411888 wikitext text/x-wiki * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2015]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2017]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2018]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2019]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2020]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2021]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2023]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2024]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2025]] * [[:თარგი:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2026]] k3j8zn7j0cd0kz749rsyifrpze7bi1t 0 169572 5411167 2399336 2026-06-11T13:12:13Z MIKHEIL 18439 5411167 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:India Malabar Coast locator map.svg|thumb|მალაბარის სანაპირო ინდოეთის რუკაზე]] '''მალაბარის ნაპირი''' — [[ინდოსტანის ნახევარკუნძული]]ს დასავლეთი სანაპირო ზოლი [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[გოა]]ს სამხრეთით. წარმოადგენს ალუვიურ დაბლობს, რომლის ზედაპირზე [[ბაზალტი]]ს, [[გრანიტი]]სა და [[გნაისი]]ს გუმბათოვანი შთენილებია. სიგანე 80 კილომეტრამდე. აღმოსავლეთით შემოსაზღვრულია დასავლეთ გატების კალთებით. ჰავა სუბეკვატორული მუსონურია. ჰაერის ტემპერატურა მთელი წლის მანძილზე ცვალებადობს 25-დან 28C-მდე. ნალექები 2000-3000 მმ წელიწადში. სამხრეთში მშრალი სეზონი იანვარ-თებერვალშია, ჩრდილოეთით დეკემბრიდან-აპრილამდე. ადგილ-ადგილ წითელმიწა ნიადაგზე შემორჩენილია მარადმწვანე და ფოთოლმცვივანი ტროპიკული ტყეები, მდინარეთა შესართავებთან — მანგროვიანი. მალაბარის ნაპირი [[ინდოეთი]]ს ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული რაიონია. მისდევენ მიწათმოქმედებას; დიდი მნიშვნელობა აქვს ზღვიურ ქვიშრობში მინერალ მონაციტის მოპოვებას. მთავარი ნავსადგურია [[კოჩინი]]. [[ფაილი:Bekalfortbeach.JPG|thumb|პლაჟი ფორტ-ბეკალთან, [[კერალა|ქერალა]]]] == ლიტერატურა == *[[ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია]], ტ. 6, გვ. 377, თბ., 1983 წელი. [[კატეგორია:პლაჟები]] [[კატეგორია:ინდოეთის გეოგრაფია]] 39hn5bdukxtz8a7fqtfcscvyr1ihbi1 5411168 5411167 2026-06-11T13:12:32Z MIKHEIL 18439 5411168 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:India Malabar Coast locator map.svg|thumb|მალაბარის სანაპირო ინდოეთის რუკაზე]] '''მალაბარის ნაპირი''' — [[ინდოსტანის ნახევარკუნძული]]ს დასავლეთი სანაპირო ზოლი [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[გოა]]ს სამხრეთით. წარმოადგენს ალუვიურ დაბლობს, რომლის ზედაპირზე [[ბაზალტი]]ს, [[გრანიტი]]სა და [[გნაისი]]ს გუმბათოვანი შთენილებია. სიგანე 80 კილომეტრამდე. აღმოსავლეთით შემოსაზღვრულია დასავლეთ გატების კალთებით. ჰავა სუბეკვატორული მუსონურია. ჰაერის ტემპერატურა მთელი წლის მანძილზე ცვალებადობს 25-დან 28C-მდე. ნალექები 2000-3000 მმ წელიწადში. სამხრეთში მშრალი სეზონი იანვარ-თებერვალშია, ჩრდილოეთით დეკემბრიდან-აპრილამდე. ადგილ-ადგილ წითელმიწა ნიადაგზე შემორჩენილია მარადმწვანე და ფოთოლმცვივანი ტროპიკული ტყეები, მდინარეთა შესართავებთან — მანგროვიანი. მალაბარის ნაპირი [[ინდოეთი]]ს ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული რაიონია. მისდევენ მიწათმოქმედებას; დიდი მნიშვნელობა აქვს ზღვიურ ქვიშრობში მინერალ მონაციტის მოპოვებას. მთავარი ნავსადგურია [[კოჩინი]]. [[ფაილი:Bekalfortbeach.JPG|thumb|პლაჟი ფორტ-ბეკალთან, [[კერალა|კერალა]]]] == ლიტერატურა == *[[ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია]], ტ. 6, გვ. 377, თბ., 1983 წელი. [[კატეგორია:პლაჟები]] [[კატეგორია:ინდოეთის გეოგრაფია]] 37y24qwdcn1hctdeo88jiqzoziq0cpp 0 185422 5411182 4114876 2026-06-11T13:27:13Z MIKHEIL 18439 5411182 wikitext text/x-wiki {{წაშლის კანდიდატი/ძირი|მიზეზი=|11|06|2026|}} '''თემურ კენკებაშვილი''' (დ. [[19 ოქტომბერი]], [[1995]]) — ქართველი ისტორიკოსი. „საქართველოს ახალგაზრდა მეცნიერთა საზოგადოების“ წევრი, ამავე საზოგადოების საქართველოს ისტორიისა და კულტურის კვლევითი ცენტრის ხელმძღვანელი. იკვლევს საქართველოს შუა საუკუნეების ისტორიოგრაფიისა და წყაროთმცოდნეობის პრობლემებს. აგრეთვე [[ქვემო ქართლი]]ს ისტორიულ გეოგრაფიას, საქართველოს ეკლესიის ისტორიას, [[საქართველოს ისტორია|საქართველოს ისტორიის]] ქრონოლოგიის საკითხებს. არის ოცამდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. სწავლობდა ინფორმაციული კვლევებისა და ანალიზის ცენტრში. დაამთავრა [[გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტი]]ს კრიმინალისტიკისა და [[ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს სამართლის ფაკულტეტი. თემურ კენკებაშვილი 12-13 წლის ასაკიდან შეისწავლის საქართველოს ისტორიის აქტუალურ პრობლემებს. იგი ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა თავისი გამოკვლევით, რომელიც [[თამარ მეფე|თამარ მეფის]] გარდაცვალების თარიღსა და მისი საფლავის ადგილმდებარეობას ეხებოდა. იყო „საქართველოს ახალგაზრდა მეცნიერებათა საზოგადოების“ საქართველოს ისტორიისა და კულტურის კვლევითი ცენტრის ხელმძღვანელი, „სამართლის თაობის“ თანამშრომელი, „ამერიკული აკადემიის“ ტრენერი, შპს „ორიენტირისა“ და „ბიზნესისა და ტექნოლოგიების“ აკადემიის ლექტორი. ამჟამად, არის კომპანია „სვეტის“ პიარ-მენეჯერი. ==ბიბლიოგრაფია== * გარდაცვალება და დაკრძალვა თამარ მეფისა, თბილისი, უნივერსალი, 2010; * კოჯრის ისტორია, - თბილისი, უნივერსალი, 2010. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00000719/ თემურ კენკებაშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი] * [https://espersona.ge/person/845 თემურ კენკებაშვილი]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} {{DEFAULTSORT:კენკებაშვილი, თემურ}} [[კატეგორია:დაბადებული 19 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1995]] [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] ttyy4ilsyohd9kv1f9nl4v4wru1jmy0 0 204721 5411422 5404860 2026-06-11T20:10:57Z Kober 394 /* ისტორია */ 5411422 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = ჯორჯიაშვილი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = |პანორამის სიგანე = 300 |წარწერა = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 34 |lat_sec = 50 |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 37 |lon_sec = 31 |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რაიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ქვემო ქართლის მხარე |რეგიონი ცხრილში = ქვემო ქართლი |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი |თემი = ჯორჯიაშვილი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 721<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title= მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}</ref> |აღწერის წელი = 2014 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 99,5 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +995 |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''ჯორჯიაშვილი''' — სოფელი [[საქართველო|საქართველოში]], [[თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი|თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში]], თემის ცენტრი ([[აბრამეთი]], [[არდისუბანი]], [[ბოგვი]], [[საღრაშენი]], [[ფარცხისი]]).<ref name="აღწერა 2014" /> მდებარეობს [[ქვემო ქართლის ვაკე]]ზე, მდინარე [[ალგეთი]]ს ნაპირას, ზღვის დონიდან 660 მეტრზე, [[თეთრიწყარო|თეთრიწყაროდან]] 17 კმ, ბოგვიდან 1 კმ. ==ისტორია== სოფლის ძველი სახელწოდებაა დიდი ენაგეთი. [[საქართველოს სსრ|საბჭოთა პერიოდში]], 1935 წელს სახელი ეწოდა სოფელში დაბადებული რევოლუციონერის, [[არსენ ჯორჯიაშვილი]]ს პატივსაცემად.<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/45658/1/Kanonta_Da_Gankargulebata_Krebuli_1935_N17.pdf საქართველოს სსრ მუშათა და გლეხთა მთავრობის კანონთა და განკარგულებათა კრებული, 1935, №17]. — გვ. 284.</ref> სოფელშივე დაიდგა მისი ძეგლი. განვითარებული იყო [[მეთესლეობა]]. ==დემოგრაფია== 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 721 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]</ref> || 1047 || 503 || 544 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014" /> || {{კლება}} 721 || 358 || 363 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|11|574}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მინიდაფა |პორტალი = |ვიქსიკონი = ჯორჯიაშვილი |ვიკიწიგნები = |ვიკიციტატა = |ვიკიწყარო = |ვიკისახეობები = |ვიკისიახლეები = |ვიკისაწყობი = |მეტავიკი = }} {{თეთრი წყაროს მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლები]] 8qpv67hm4723qobcl86dap7f8wkr2g6 0 206978 5411172 4318614 2026-06-11T13:15:01Z MIKHEIL 18439 5411172 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:პარკოსანი მცენარეების კოლაჟი.jpeg|მინი|ორგანული ნივთიერებები დიდი რაოდენობითაა [[პარკოსნები|პარკოსნებში]].]] '''ორგანული ნივთიერებები''' — ნივთიერებები, რომლებსაც შეიცავს მხოლოდ ცოცხალი ორგანიზმები. ორგანული ნივთიერებებია: [[ცილები]], [[ცხიმები]], [[ნახშირწყლები]]. '''ცილები''' ყოველი ცოცხალი ორგანიზმის უმნიშვნელოვანესი შემადგენელი [[ნივთიერება|ნივთიერებებია]] და ცხოველური ორგანიზმის მასის თითქმის ⅔-ს შეადგენს. [[მცენარეები|მცენარეთაგან]] ცილებით მდიდარია [[პარკოსნები]] — [[ლობიო]], [[სოია]], [[ცერცვი]], [[ბარდა]], აგრეთვე [[კომბოსტო]] და სხვა. ცილების როლი [[უჯრედი|უჯრედებში]] მიმდინარე სასიცოცხლო პროცესებისათვის მეტად დიდი და მრავალფეროვანია. '''ცხიმები''' როგორც ცხოველურ, ისე მცენარეულ ორგანიზმში გვხვდება. ცხიმებით განსაკუთრებით მდიდარია ზოგიერთი მცენარის — მაგალითად, [[კაკალი|კაკლის]], [[თხილი]]ს, [[მზესუმზირა]]ს, [[არაქისი]]ს, ქოქოსის პალმის — [[ნაყოფი (მცენარე)|ნაყოფები]] და თესლები. ==ლიტერატურა== *ლამარა ბურდილაძე, ნანა სიხარულიძე, გია ქაჯაია, ნანა ყაველაშვილი, ბიოლოგია, VII კლასი, გვ.27, 2003 წ., გამომცემლობა „დიოგენე“, მეორე გამოცემა, ISBN 99942-16-29-6 ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.colby.edu/chemistry/cmp/cmp.html ორგანული ნივთიერებების მონაცემთა ბაზა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210312002433/http://www.colby.edu/chemistry/cmp/cmp.html |date=2021-03-12 }} {{ქიმიურ მეცნიერებათა სისტემა}} [[კატეგორია:ორგანული ნივთიერებები]] [[კატეგორია:ორგანული ქიმია]] 710pja75w19hb2hkcsxf3xd28m8npqk 0 243395 5411657 5404017 2026-06-12T08:50:45Z Arkaitz1974 85446 5411657 wikitext text/x-wiki {{განსხვავება|ლუის სუარეს მირამონტესი}} {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია | სახელი = ლუის სუარესი | სურათი = Luis Suárez 2018.jpg | სურათის ზომა = | წარწერა = სუარესი 2020 წელს | სრული სახელი = ლუის ალბერტო სუარეს დიასი | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1987|1|24}} | დაბადების ადგილი = სალტო, [[ურუგვაი]] | სიმაღლე = 182 [[სანტიმეტრი|სმ]]<ref>[http://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/4138/luis-suarez Luis Alberto Suárez profile] // ''fcbarcelona.com''</ref> | პოზიცია = [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] | მიმდინარე კლუბი = [[ინტერი მაიამი (საფეხბურთო კლუბი)|ინტერი მაიამი]] | ნომერი = 9 | ახალგაზრდული წელი1 = 2003–2005 | ახალგაზრდული კლუბი1 = [[ნასიონალი (საფეხბურთო კლუბი)|ნასიონალი]] | წელი1 = 2005–2006 | წელი2 = 2006–2007 | წელი3 = 2007–2011 | წელი4 = 2011–2014 | წელი5 = 2014–2020 | წელი6 = 2020–2022 | კლუბი1 = [[ნასიონალი (საფეხბურთო კლუბი)|ნასიონალი]] | კლუბი2 = [[გრონინგენი (საფეხბურთო კლუბი)|გრონინგენი]] | კლუბი3 = [[აიაქსი (საფეხბურთო კლუბი)|აიაქსი]] | კლუბი4 = [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]] | კლუბი5 = [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონა]] | კლუბი6 = [[ატლეტიკო მადრიდი|ატლეტიკო]] | მატჩი1 = 27 | მატჩი2 = 29 | მატჩი3 = 110 | მატჩი4 = 110 | მატჩი5 = 191 | მატჩი6 = 67 | გოლი1 = 10 | გოლი2 = 10 | გოლი3 = 81 | გოლი4 = 69 | გოლი5 = 147 | გოლი6 = 32 |წელი7 = 2022 |კლუბი7 = [[ნასიონალი (საფეხბურთო კლუბი)|ნასიონალი]] |მატჩი7 = 14 |გოლი7 = 8 |წელი8 = 2023–2024 |კლუბი8 = [[გრემიო (საფეხბურთო კლუბი)|გრემიო]] |მატჩი8 = 45 |გოლი8 = 24 |წელი9 = 2023– |კლუბი9 = [[ინტერი მაიამი (საფეხბურთო კლუბი)|ინტერი მაიამი]] |მატჩი9 = 66 |გოლი9 = 36 | ეროვნული წელი1 = 2007 | ეროვნული წელი2 = 2012 | ეროვნული წელი3 = 2007–2024 | ეროვნული ნაკრები1 = ურუგვაი 20-წლ. | ეროვნული ნაკრები2 = ურუგვაი 23-წლ. | ეროვნული ნაკრები3 = [[ურუგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ურუგვაი]] | ეროვნული მატჩი1 = 4 | ეროვნული მატჩი2 = 4 | ეროვნული მატჩი3 = 143 | ეროვნული გოლი1 = 2 | ეროვნული გოლი2 = 3 | ეროვნული გოლი3 = 69 | კლუბი-განახლება = 25 მაისი, 2026 | ეროვნული ნაკრები-განახლება = }} '''ლუის ალბერტო სუარეს დიასი''' ({{lang-es|Luis Alberto Suárez Díaz}} {{IPA|[ˈlwis ˈswares]}}; დ. [[24 იანვარი]], [[1987]]; [[სალტო (ურუგვაი)|სალტო]], [[ურუგვაი]]) — [[ურუგვაი|ურუგვაელი]] [[ფეხბურთელი]], საფეხბურთო კლუბ [[ინტერი მაიამი (საფეხბურთო კლუბი)|მაიამის „ინტერის“]] [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]. [[ურუგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ურუგვაის ეროვნული ნაკრების]] ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი. საყოველთაოდ აღიარებულია მსოფლიოს ერთ-ერთ საუკეთესო თავდამსხმელად.<ref>[http://www1.skysports.com/football/news/15241/9355292/uruguay-v-england-luis-suarez-proved-he-is-best-in-the-world-says-peter-taylor Уругвай в Англии: Луис Суарес доказал, что он лучший в мире, — говорит Питер Тейлор]</ref><ref>[http://www.championat.com/football/news-1884346-anri-suares---luchshij-centralnyj-napadajushhij-mirovogo-futbola.html Анри: Суарес — лучший центральный нападающий мирового футбола]</ref><ref>[http://gigafootball.net/news/64254 Марадона: «Суарес сейчас — лучший нападающий в мире»]</ref>. == კარიერა == === საკლუბო === 2013–14 წლებში სუარესმა [[ინგლისის პრემიერლიგა]]ში პირველი ხუთი მატჩი გამოტოვა. მიუხედავად ამისა, მან 31 გოლი გაიტანა და სეზონის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა. წარმატებული ასპარეზობის შემდეგ სუარესმა განაცხადა, რომ „[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპულის]]“ დატოვებას აპირებს. მისი სამსახურით დაინტერესება გამოთქვეს ესპანური ფეხბურთის გრანდებმა, [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|„ბარსელონამ“]] და [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|„რეალ მადრიდმა“]].<ref>[http://www.independent.co.uk/sport/football/transfers/luis-suarez-latest-liverpool-striker-has-decided-to-leave-with-barcelona-and-real-madrid-interested-9556259.html Liverpool striker has 'decided to leave' with Barcelona and Real Madrid interested].</ref> [[2014]] წლის ივლისში სუარესმა „ბარსელონასთან“ მოაწერა კონტრაქტს ხელი,<ref>[http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-and-liverpool-fc-have-reached-an-agreement-for-the-transfer-of-luis-suarez FC Barcelona and Liverpool FC have reached an agreement for the transfer of Luis Suárez]. fcbarcelona.com, 7 ივლისი, 2014.</ref> „ლივერპულმა“ კი მის სანაცვლოდ 81 მილიონი ევრო მიიღო.<ref>[http://www.transfermarkt.com/luis-suarez/profil/spieler/44352 Luis Alberto Suárez] · წაკითხვის თარიღი: 8 დეკემბერი, 2019.</ref> [[2020]] წლის [[23 სექტემბერი|23 სექტემბერს]] [[ატლეტიკო მადრიდი|მადრიდის „ატლეტიკოსთან“]] 2 წლიანი კონტრაქტი გააფორმა. <ref> [https://en.atleticodemadrid.com/noticias/agreement-with-fc-barcelona-over-the-transfer-of-luis-suarez სუარესის ტრანსფერი „ბარსასთან“ შეთანხმებულია].</ref><ref>{{Cite web|title=Agreement with FC Barcelona over the transfer of Luis Suárez|url=https://en.atleticodemadrid.com/noticias/agreement-with-fc-barcelona-over-the-transfer-of-luis-suarez|access-date=28 სექტემბერი, 2020|work=Atlético Madrid}}</ref><ref>{{Cite web|title=Luis Suárez will join Atlético Madrid on two-year deal|url=https://onefootball.com/en/news/luis-suarez-will-join-atletico-madrid-on-two-year-deal-31144382|access-date=28 სექტემბერი, 2020|work=OneFootball|language=}}</ref><ref>{{Cite web |title=Суарес выступил с обращением к фанатам «Атлетико» |url=https://sportmail.ru/news/football-foreign/43518116/ |access-date=28 სექტემბერი, 2020 |work=Sportmail.ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201002135826/https://sportmail.ru/news/football-foreign/43518116/ |archivedate=2020-10-02 }}</ref> 27 სექტემბერს „ატლეტიკოს“ მაისურით მოედანზე პირველად ლიგის გათამაშების კალენდარულ მატჩში [[გრანადა (საფეხბურთო კლუბი)|„გრანადას“]] წინააღმდეგ გამოვიდა. პირველივე შეხვედრაში სუარესმა თავის ანგარიშზე ერთი საგოლე გადაცემა<ref>მოედანზე შემოსვლიდან ერთ წუთში.</ref> და დუბლი მიითვალა.<ref>{{Cite web|last=Čičin-Mašansker|first=Goran|date=2020-09-27|title=Debi iz snova: Suarez pokazao kakvo će biti pojačanje, u prvom nastupu zabio dva komada i asistirao|url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/primera/debi-iz-snova-suarez-pokazao-kakvo-ce-biti-pojacanje-u-prvom-nastupu-zabio-dva-komada-i-asistirao-15021549|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=28 სექტემბერი, 2020|work=Sportske novosti|language=}}</ref> შეხვედრა [[ატლეტიკო მადრიდი|მადრიდელთა]] დამაჯერებელი გამარჯვებით, ანგარიშით 6–1 დამთავრდა.<ref>{{Cite web|title=„ატლეტიკომ“ „გრანადა“ გაანადგურა — სუარესმა დუბლი შეასრულა |url=https://sportall.ge/fekhburthi/uckhouri-fekhburthi/espanethi/143086-qatletikomq-qgranadaq-gaanadgura-suaresma-dubli-sheasrula-video.html |access-date=28 სექტემბერი, 2020|work=Sportall.ge |quote= ლა ლიგაზე „ატლეტიკომ“ „ვანდა მეტროპოლიტანოზე“ „გრანადა“ 6:1 დაამარცხა. „ბარსელონადან“ გადასული 33 წლის თავდამსხმელი ლუის სუარესი 70-ე წუთზე შევიდა შეცვლაზე და დუბლი შეასრულა. ამას გარდა, ურუგვაელმა საგოლე გადაცემაც გააკეთა.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Дубль Суареса помог «Атлетико» обыграть «Гранаду» в матче чемпионата Испании со счетом 6:1 |url=https://sportmail.ru/news/football-foreign/43527762/?frommail=1 |access-date=28 სექტემბერი, 2020 |work=Sportmail.ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227010855/https://sportmail.ru/news/football-foreign/43527762/?frommail=1 |archivedate=2020-12-27 }}</ref> === სანაკრებო === ეროვნულ ნაკრებში სუარესი პირველად 2007 წელს გამოჩნდა. ის იყო ნაკრების ძირითადი შემადგენლობის მუდმივი წევრი 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე. მან 20 თამაშიდან 19-ში მიიღო მონაწილეობა. მწვრთნელმა [[ოსკარ ტაბარესი|ოსკარ ტაბარესმა]] სუარესი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2010|მსოფლიო ჩემპიონატზეც]] გამოიძახა. ჩემპიონატზე სუარესმა სამი გოლი გაიტანა. ერთი გოლი მან ჯგუფუტი ეტაპის მატჩში, [[მექსიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|მექსიკის]] წინააღმდეგ, ორი კი მერვედფინალში, [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] წინააღმდეგ თამაშისას გაიტანა. მეოთხედფინალში, [[განის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|განის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ მატჩის დროს სუარესმა ხელით მოიგერია განელი ფეხბურთელის, [[დომინიკ ადია]]ს მიერ დარტყმული ბურთი. ამით მან ნაკრები გავარდნისგან იხსნა, თუმცა წითელი ბარათი მიიღო და ნახევარფინალის გამოტოვება მოუხდა, რომელიც მისმა გუნდმა [[ნიდერლანდის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ნიდერლანდის ნაკრებთან]] დათმო. სუარესი იყო ურუგვაის ნაკრების ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე [[კოპა ამერიკა]] 2011-ზე, სადაც მან [[დიეგო ფორლანი|დიეგო ფორლანთან]] ერთად დიდი როლი შეიტანა ურუგვაის გაჩემპიონებაში. სუარესმა ამ ტურნირზე 4 გოლი გაიტანა, მათ შორის დუბლი ნახევარფინალში პერუს ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ და ერთი გოლი ფინალურ მატჩში, რომელიც ურუგვაიმ [[პარაგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პარაგვაის]] 3-0 მოუგო. 2014 წლის [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|მსოფლიო ჩემპიონატზე]] სუარესმა პირველი მატჩი ტრავმის გამო გამოტოვა. მეორე ტურის მატჩში კი [[ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ინგლისის ნაკრების]] წინააღმდეგ დუბლი შეასრულა და გახდა მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელი. შემდეგ მატჩში [[იტალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|იტალიის ნაკრებთან]] თამაშისას სუარესმა 79-ე წუთზე მხარზე უკბინა მეტოქე გუნდის მცველ [[ჯორჯო კიელინი]]ს. მექსიკელმა მსაჯმა მარკო ანტონიო როდრიგესმა დარღვევა არ დააფიქსირა და დანიშნა კუთხური ურუგვაის სასარგებლოდ, რომლითაც ურუგვაიმ ისარგებლა და გაიტანა, რამაც იტალია ჯგუფში ჩატოვა. მატჩის შემდეგ ფიფას დისციპლინურმა კომიტეტმა განიხილა მომხდარი ფაქტი და სუარესს მისცა 9 მატჩიანი დისკვალიფიკაცია, ასევე აუკრძალა საფეხბურთო აქტივობა 4 თვის მანძილზე. == მიღწევები == ===საკლუბო=== {{დროშანიშანი|ურუგვაი}} '''ნასიონალი''' * ურუგვაის პრიმერა დივიზიონი: 2005–06 {{დროშანიშანი|ნიდერლანდები}} '''აიაქსი''' * [[ერედივიზია]]: 2010–11 <ref>{{cite news |url= https://nesn.com/2011/05/maarten-stekelenburg-does-perfect-sergio-ramos-impression-drops-championship-shield-off-moving-bus/ |title= Maarten Stekelenburg Does Perfect Sergio Ramos Impression, Drops Championship Shield Off Moving Bus |first= Nick |last= Coman |publisher= New England Sports Network |date= 15 მაისი, 2011 |accessdate= 31 აგვისტო, 2020 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20210226215010/https://nesn.com/2011/05/maarten-stekelenburg-does-perfect-sergio-ramos-impression-drops-championship-shield-off-moving-bus/ |archivedate= 2021-02-26 }}</ref> * [[ნიდერლანდების საფეხბურთო თასი|ნიდერლანდების თასი]]: 2009–10 {{დროშანიშანი|ინგლისი}} '''ლივერპული''' * [[ინგლისის ლიგის თასი]]: 2011–12 {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} '''ბარსელონა''' * [[ესპანეთის პრიმერა დივიზიონი|ლა ლიგა]]: 2014–15, 2015–16, 2017–18, 2018–19 * [[ესპანეთის საფეხბურთო თასი|ესპანეთის თასი]]: 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18 * [[ესპანეთის საფეხბურთო სუპერთასი|ესპანეთის სუპერთასი]]: 2016, 2018 * [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]: 2014–15 * [[უეფა-ს სუპერთასი]]: 2015 * [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]]: 2015 {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} '''ატლეტიკო მადრიდი''' * [[ესპანეთის პრიმერა დივიზიონი|ლა ლიგა]]: 2020–21 ===სანაკრებო=== '''ურუგვაის ეროვნული ნაკრები''' * [[კოპა ამერიკა]]: 2011 ===ინდივიდუალური=== * [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|„აიაქსის“]] წლის მოთამაშე: 2008–09, 2009–10 * [[ნიდერლანდების წლის ფეხბურთელი]]: 2009–10 <ref>{{cite web|author1=Allard Doesburg |author2=Karel Stokkermans |title=Netherlands – Player of the Year and Other Awards |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/nedpoy.html |publisher=RSSSF |accessdate=31 აგვისტო, 2020 |date=5 დეკემბერი, 2019 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150317051045/http://rsssf.com/miscellaneous/nedpoy.html |archivedate=17 მარტი, 2015 |df=dmy }}</ref> * [[ერედივიზია|ერედივიზიის ოქროს ბურთი]]: 2009–10 <ref>{{cite web|url=https://www.topscorersfootball.com/eredivisie/season-2009/2010|title=Eredivisie Top scorers - Netherlands 2009/2010|quote=The winning top scorer in Eredivisie, Netherlands during the season 2009/2010 was Luis Suarez with 35 goals scored.|work=topscorersfootball.com|date=|accessdate=31 აგვისტო, 2020}}</ref> * [[ერედივიზია|ერედივიზიის ოქროს ბურთი]]: 2009–10 <ref>{{cite web|url=https://www.topscorersfootball.com/luis-suarez|title=Luis Suarez, Uruguay|quote=Luis Suarez have been the top scorer 3 times.|work=topscorersfootball.com|date=|accessdate=31 აგვისტო, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811002923/https://www.topscorersfootball.com/luis-suarez|archivedate=2020-08-11}}</ref> * [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|„ლივერპულის“]] სეზონის მოთამაშე: 2012–13,<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/your-player-of-the-season-revealed|title=Your player of the season revealed - Liverpool FC|date=2013-06-05|access-date=31 აგვისტო, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605215636/http://www.liverpoolfc.com/news/latest-news/your-player-of-the-season-revealed|archivedate=2013-06-05}}</ref> 2013–14 <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/162473-suarez-bags-treble-at-awards-dinner|title=Suarez bags treble at awards dinner|website=Liverpool FC|access-date=31 აგვისტო, 2020}}</ref> * [[ინგლისის პრემიერლიგა|ინგლისის პრემიერლიგის]] სეზონის მოთამაშე: 2013–14 <ref name=PremProfile>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/4138/Luis-Su%C3%A1rez/overview |title=Luis Suárez: Overview |publisher=Premier League |accessdate=31 აგვისტო, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240106181935/https://www.premierleague.com/players/4138/Luis-Su%C3%A1rez/overview |archivedate=2024-01-06 }}</ref> * [[ინგლისის პრემიერლიგა|ინგლისის პრემიერლიგის]] ოქროს ბუცი: 2013–14 <ref name=PremProfile /> * [[ევროპის ოქროს ბუცი]]: 2013–14, 2015–16 <ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=2108007.html|title=Ronaldo and Suárez share Golden Shoe accolade|publisher=UEFA.com|date=19 მაისი, 2014|accessdate=31 აგვისტო, 2020}}</ref><ref name="Pichichi and Golden Shoe">{{cite web|url=http://www.cbssports.com/soccer/news/ronaldo-subbed-off-by-real-madrid-waving-white-flag-on-la-liga-pichichi-races/|title=Final Pichichi and Golden Shoe standings: Barcelona's Luis Suarez the winner|publisher=CBC Sports|author1=Roger Gonzalez|date=14 მაისი, 2016|accessdate=31 აგვისტო, 2020}}</ref> * [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგი]]ს სეზონის გუნდი: 2014–15, 2015–16 <ref>{{cite web |title=UEFA Champions League squad of the season|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2255077.html#uefa+champions+league+squad+season |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=9 ივნისი, 2015 |accessdate=31 აგვისტო, 2020 }}</ref> * [[ესპანეთის პრიმერა დივიზიონი]]ს საუკეთესო ბომბარდირი: 2015–16 <ref name="Pichichi and Golden Shoe" /> * [[ესპანეთის საფეხბურთო თასი|ესპანეთის თასის]] საუკეთესო ბომბარდირი: 2015–16 <ref>{{cite web |title=Copa del Rey Top Scorer: 2015–16 |publisher=World Football |url=http://www.worldfootball.net/goalgetter/esp-copa-del-rey-2015-2016/ |accessdate=31 აგვისტო, 2020}}</ref> * [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|„ბარსელონას“]] სეზონის მოთამაშე: 2015–16 <ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.es/futbol/primer-equipo/noticias/2016-2017/luis-suarez-gana-el-7-premio-aldo-rovira|title=Luis Suárez gana el 7º Premio Aldo Rovira {{!}} FC Barcelona|website=FC Barcelona|access-date=31 აგვისტო, 2020}}</ref> * [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]]ს ოქროს ბურთი: 2015 <ref name="CWC awards">{{cite web|title=Barcelona trio sweep awards|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/y=2015/m=12/news=barcelona-trio-raumt-ab-2747108-2747184.html|website=FIFA.com|accessdate=20 დეკემბერი, 2015|language=|date=31 აგვისტო, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151220152446/http://www.fifa.com/clubworldcup/news/y=2015/m=12/news=barcelona-trio-raumt-ab-2747108-2747184.html|archivedate=2015-12-20}}</ref> * [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]]ს ოქროს ბუცი: 2015 <ref name="CWC awards" /> * [[ფიფა|FIFA FIFPro-ს]] მსოფლიო თერთმეტეული: 2016 <ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/y=2017/m=1/news=the-best-named-at-fifa-football-awards-2862916.html |title=The Best named at FIFA Football Awards |date=9 იანვარი, 2017 |publisher=FIFA |accessdate=31 აგვისტო, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170111183310/http://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/y=2017/m=1/news=the-best-named-at-fifa-football-awards-2862916.html |archivedate=2017-01-11 }}</ref> == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons category|Luis Suárez}} * [http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2016-2017/luis-suarez პროფილი ბარსელონას ოფიციალურ საიტზე] {{en icon}} * [http://www.transfermarkt.com/luis-suarez/profil/spieler/44352 პროფილი Transfermarkt-ზე] {{en icon}} * [http://int.soccerway.com/players/luis-suarez/2290/ პროფილი Soccerway-ზე] {{en icon}} * {{soccerbase|270775|ლუის სუარესი}} * [https://web.archive.org/web/20150905105215/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=270775/index.html ლუის სუარესი] — [[ფიფა]]ს ჩანაწერი ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{ურუგვაის შემადგენლობა 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ოქროს ბუცი}} {{DEFAULTSORT:სუარესი, ლუის}} [[კატეგორია:დაბადებული 24 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1987]] [[კატეგორია:ურუგვაელი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ურუგვაის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ლივერპულის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ერედივიზიის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ამსტერდამის აიაქსის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:გრონინგენის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ატლეტიკო მადრიდის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:გრემიოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:MLS-ის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები]] [[კატეგორია:ურუგვაის ნაკრების ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2011 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2019 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2021 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2013 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2024 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] efh3wuplf4go5spaay95szrnl1kn4v4 0 295837 5411740 4572236 2026-06-12T10:13:19Z Irmaguru 118553 5411740 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Thyroid vector.svg|მინი|]] '''ფარისებრი ჯირკვალი''' ({{lang-la|glandula thyreoideae}}) — [[ხერხემლიანები]]ს ენდოკრინული ჯირკვალი, რომელიც არეგულირებს ორგანიზმში ენერგიისა და ნივთიერებათა ცვლას. ვითარდება პირველადი ნაწლავის ( [[ხახა]] ) ლაყუჩოვანი ჯიბეების [[ეპითელიუმი]]საგან და ამიტომ [[ფარისებრახლო ჯირკვალი|ფარისებრახლო]] და მკერდუკანა ჯირკვლებთან ერთად განეკუთვნება [[ბრანქიოგენური ჯგუფი]]ს ჯირკვლებს. ადამიანის ფარისებრი ჯირკვალი ყველაზე მსხვილი ენდოკრინული ჯირკვალია; მისი [[მასა]]ა 25 — 40 გ, აქვს [[ნალი]]სებრი ფორმა; ეხება ფარისებრ ხრტილს (აქედან მოდის სახელწოდება). შედგება ორი გვერდითი წილისა და მათი შემაერთებელი ყელისაგან, საიდანაც ზევითკენ წაიზრდება ე.წ. პირამიდული [[მორჩი]]. ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციაზე დამოკიდებულია ორგანიზმის ზრდა და ქსოვილების დიფერენცირება. მისი [[ჰორმონი|ჰორმონები]] უზრუნველყოფს ენერგეტიკული და [[ბიოსინთეზური პროცესები]]ს ოპტიმალურ დონეს. {{ფაქტი|ფარისებრი ჯირკვლის აგებულების თავისებურების მიხედვით, ძირითადი ფუნქცია იოდის შემცველი ჰორმონების – ტრიიოდთირონინის (T3), თიროქსინის (T4) და ცილოვანი ჰორმონის კალციტონინის გამომუშავებაა. ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები მონაწილეობენ თითქმის ყველა ორგანოთა სისტემის შესასრულებელ ფუნქციონირებაში და განსაზღვრავენ ნივთიერებათა ცვლისა და ორგანიზმში მინდინარე პროცესების სიჩქარეს.|7|11|2023}} ==ლიტერატურა== {{ქსე|10|230}} [[კატეგორია:ორგანოები]] [[კატეგორია:ადამიანის ანატომია]] [[კატეგორია:ენდოკრინული სისტემა]] ctrcdr9fiw8jdrpbmou3tpjsprmpmg0 0 341897 5411726 4205167 2026-06-12T10:01:29Z MIKHEIL 18439 5411726 wikitext text/x-wiki {{გასაწმენდი}} {{ინფოდაფა პიროვნება |სახელი = ლევან ჯიქია |მშობსახელი = |დაბსახელი = |პორტრეტი = [[ფაილი:Ლ.ჯიქია.jpg|250პქ]] |ზომა = |წარწერა = |მოღვაწეობა = ისტორიკოსი, ისტორიის დოქტორი, პროფესორი |დაბ თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1980|12|26}} |დაბ ადგილი = [[წალენჯიხის რაიონი]], სოფელი [[ეწერი (ჯვრის თემი)|ეწერი]] | გარდ თარიღი = | გარდ ადგილი = |მოქალაქეობა = საქართველო |მამა = |დედა = |მეუღლე = |შვილები = |ჯილდოები = |საიტი = |სხვადასხვა = }} '''ლევან ჯიქია''' (დ. [[26 დეკემბერი]], [[1980]], [[წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი|წალენჯიხის რაიონი]], სოფელი [[ეწერი (ჯვრის თემი)|ეწერი]]) — [[ქართველები|ქართველი]] ისტორიკოსი, ისტორიის დოქტორი, [[საქართველოს საპატრიარქო]]ს [[წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი]]ს ასოცირებული პროფესორი, ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა და სამართლის სკოლის დეკანი. ==ბიოგრაფია== ლევან ჯიქია დაიბადა [[1980]] წლის [[26 დეკემბერი|26 დეკემბერს]] წალენჯიხის რაიონის სოფელ ეწერში. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ [[2001]]-[[2005]] წლებში სწავლობდა [[ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ზუგდიდის ფილიალში ისტორიის სპეციალობაზე; [[2005]]-[[2007]] წლებში სწავლობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მაგისტრატურაში საქართველოს ისტორიის სპეციალობით; [[2009]]-[[2012]] წლებში სწავლობდა [[ქართული უნივერსიტეტი|საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტის]] დოქტორანტურაში საქართველოს ისტორიის სპეციალობით; [[2012]] წლის [[8 ოქტომბერი|8 ოქტომბერს]] დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „[[1924]] წლის აჯანყება დასავლეთ საქართველოში“. [[2002]]-[[2005]] წლებში მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზუგდიდის ფილიალის გაზეთ „ორიონის“ კორექტორად და კორესპონდენტად; [[2009]] წლიდან დღემდე მუშაობს ერთიანი ეროვნული გამოცდების გამსწორებლად ისტორიაში; [[2012]] წლიდან დღემდე მუშაობს მასწავლებელთა სასერთიფიკატო გამოცდების გამსწორებლად ისტორიაში; [[2011]]-[[2012]] წლებში მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივში; [[2012]] წლის [[სექტემბერი|სექტემბრიდან]] დღემდე მუშაობს [[ქართული უნივერსიტეტი|საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტის]] აკადემიური საბჭოს მდივნად; [[2012]] წლის სექტემბრიდან დღემდე მუშაობს ქართულ უნივერსიტეტში მოწვეულ სპეციალისტად (საგნებში: საქართველოს უახლესი ისტორია; საქართველო და გარე სამყარო); [[2012]] წლიდან კითხულობს ლექციებს საგანმანათლებლო პროგრამაზე: „უცხოეთში მცხოვრები თანამემამულეებისთვის ქართული ენისა და საქართველოს ისტორიის შემსწავლელი ინტენსიური კურსები“, [[2014]] წლის ივნისიდან [[საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია|საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის]] ახალგაზრდა მეცნიერთა საბჭოს წევრი; [[2016]] წლის თებერვლიდან [[ქართული უნივერსიტეტი|საქართველოს საპატრიარქოს წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტის]] დეკანის მოადგილე, 2018 წლის 3 თებერვლიდან ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა და სამართლის სკოლის დეკანი. ==შრომების ჩამონათვალი== * 1924 წლის აჯანყება საქართველოს რეგიონებში (სამეგრელო). გამომცემლობა „უნივერსალი“, თბილისი, 2009; * 1924 წლის აჯანყება დასავლეთ საქართველოში. გამომცემლობა „უნივერსალი“, თბილისი, 2011; * 1924 წლის აჯანყების მონაწილეთა სასამართლო პროცესი. დოკუმენტები და მასალები (1925 წლის ივლისი-აგვისტო). გამოსაცემად მოამზადა და შესავალი წერილი დაურთო ლევან ჯიქიამ. გამომცემლობა „უნივერსალი“, თბილისი, 2012; * ტაო-კლარჯეთი, ლაზეთი და ფერეიდანი საბჭოთა კავშირის პოლიტიკური ხელმძღვანელობის გეგმებში. დოკუმენტები და მასალები (1944-1951). გამოსაცემად მოამზადეს: პროფესორმა ვახტანგ გურულმა და დოქტორანტმა ლევან ჯიქიამ. გამომცემლობა „უნივერსალი“, თბილისი, 2012. * ტაო-კლარჯეთის, ლაზეთისა და აჭარის საკითხი 1812-1953 წლების საერთაშორისო ურთიერთობებში. გამომცემლობა ”მერიდიანი”, თბილისი, 2013 * საქართველოს საზღვრები. 1917-1938. ნარკვევი. დოკუმენტები და მასალები. გამომცემლობა „მერიდიანი“, თბილისი, 2014. * 1924 წლის ანტისაბჭოთა ეროვნული აჯანყება ზუგდიდის მაზრაში. ნარკვევი. დოკუმენტები და მასალები. გამომცემლობა "მერიდიანი", თბილისი, 2015 * საქართველოს ისტორიული ტერიტორია რუსეთ-ოსმალეთის (თურქეთის) ომებსა და ზავებში (1695-1953). გამოსაცემად მოამზადეს: პროფესორმა [[ვახტანგ გურული|ვახტანგ გურულმა]] და პროფესორმა ლევან ჯიქიამ. თბილისი 2015 * საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის ისტორია (1917-1957). გამოკვლევა. დოკუმენტები და მასალები. თბილისი, 2015 (თანაავტორები: [[სერგო ვარდოსანიძე]], [[ვახტანგ გურული]], კობა ხარაძე, მაკა კვარაცხელია) * 1924 წლის ანტისაბჭოთა ეროვნული აჯანყება სენაკის მაზრაში. ნარკვევი, დოკუმენტები და მასალები. გამომცემლობა "უნივერსალი", თბილისი 2017.<ref>[http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0002/000611/Djiqia%20L.pdf 1924 წლის აჯანყება დასავლეთ საქართველოში]</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * [https://sangu.edu.ge/index.php?page=698&lang=geo ლევან ჯიქია] * [https://www.youtube.com/watch?v=qt0RP4dDewM ლევან ჯიქიას ვიდეოლექცია] ==სქოლიო== {{სქოლიოს სია}} {{DEFAULTSORT:ჯიქია, ლევან}} [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1980]] [[კატეგორია:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 დეკემბერი]] tb6de18ly8dqjauu7nehrtpg3avy80p 10 360547 5411295 3200661 2026-06-11T18:18:07Z Jaba1977 3604 5411295 wikitext text/x-wiki {{ნავდაფა |სახელი = გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014 |სურათი = |სურათი2 = |სათაური = 2014 წელს მიღებული [[გაერო]]ს [[გაეროს უშიშროების საბჭო|უშიშროების საბჭოს]] [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია|რეზოლუციები]] | სიასტილი = | სათსტილი = background:{{ფერი|გაერო}} | ჯგუფსტილი = background:{{ფერი|გაერო}} |სიაკლასი = hlist |ჯგუფი1= |სია1= * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2132|←]] [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2133|2133]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2134|2134]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2135|2135]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2136|2136]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2137|2137]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2138|2138]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139|2139]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2140|2140]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2141|2141]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2142|2142]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2143|2143]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2144|2144]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2145|2145]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2146|2146]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2147|2147]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2148|2148]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2149|2149]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2150|2150]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2151|2151]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2152|2152]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2153|2153]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2154|2154]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2155|2155]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2156|2156]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2157|2157]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2158|2158]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2159|2159]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2160|2160]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2161|2161]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2162|2162]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2163|2163]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2164|2164]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165|2165]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2166|2166]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2167|2167]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2168|2168]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2169|2169]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2170|2170]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2171|2171]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2172|2172]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2173|2173]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2174|2174]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2175|2175]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2176|2176]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2177|2177]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2178|2178]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2179|2179]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2180|2180]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2181|2181]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2182|2182]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2183|2183]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2184|2184]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2185|2185]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2186|2186]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2187|2187]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2188|2188]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2189|2189]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2190|2190]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2191|2191]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2192|2192]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2193|2193]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2194|2194]] * [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2195|2195]] [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2196|→]] }} <noinclude> [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციების თარგები]] </noinclude> eterml6v6q01g43665mhln7tt4cqf9h 0 373833 5411223 4926807 2026-06-11T15:03:45Z Surprizi 14671 5411223 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Tombstone of Constantine I, Prince of Mukhrani, in the Svetiskhoveli Cathedral.jpg|მინი|კონსტანტინეს საფლავის ქვა სვეტიცხოველში.]] '''კონსტანტინე მუხრანბატონი''' (დ. [[1622]] — გ. [[1667]]) — [[სამუხრანბატონო]]ს სახლის უფროსი და [[შიდა ქართლი]]ს მარცხენა სადროშოს უფროსი. კონსტანტინე I დაიბადა [[1622]] წელს, [[თეიმურაზ I მუხრანბატონი]]სა და [[არაგვის საერისთავო|არაგვის ერისთავის]], [[ნუგზარ არაგვის ერისთავი|ნუგზარის]] ასულის, ანას ოჯახში. [[1658]] წელს, [[ქართლის სამეფო|ქართლის მეფე]] [[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომი]] გარდაიცვალა და ტახტზე ავიდა მისი უფროსი ძმა [[ვახტანგ V|ვახტანგი]]. ის [[ირანი|ირანში]] ეწვია შაჰს, მიიღო [[ისლამი]] და კვლავ ქართლში გამობრუნდა, ხოლო კონსტანტინეს [[ქრისტიანობა]] არ უარყვია. კონსტანტინე I გარდაიცვალა [[1667]] წელს. დაკრძალულია [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში.]] [[1847]] წელს [[მარი ბროსე]]მ [[მარი ბროსეს არქეოლოგიური მოგზაურობა საქართველოსა და სომხეთში|საქართველოში მოგზაურობისას]] [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოველში]] მიაკვლია საფლავის ქვას წარწერით:<ref>[https://books.google.ge/books?id=hkRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false M. F. Brosset, Rapports sur un voyage archeologique dans la Georgie et dans l'Armenie, St.-Petersburg, 1851]</ref> {{ციტატა|ქ. თავსა წიგნთასა წერილ არს ყოფად ნებისა უფლისა და გვიბრძანებს ვიტარმედ მიწა ხარ და მიწადვე მიიქეც. მოიწია ჩვენდა ბრძანება, და სამარხოსა ამას დავემკვიდრე ჩვენ მაღლისა და უმაღლებულის მეფეთ მეფის შანავაზის ძმა, ბატონის შჳლი მუხრანის ბატონი კონსტანტინე, ქრისტეს აქეთ ჩქნიზ, დასაბამიტგან კროე, ქკსა ტნვ. ვინც წაიკითხევდეთ შენდობით მოგჳხსენებდეთ, და ღმერთ-მან თქვენ შეგინდნეს. ქ. მოიხსენე, უფალო, მეუღლე მათი, ასული საქართველოსა აბაშიძის ღონანახი დარეჯან, ყოფილი დომნა, და ძე მათი დავით. ვინც მოიჴსენოთ, ღმერთ-მან თქვენცა შეგინდნეს ცოდვანი თქვენნი, ამინ.}} ==ოჯახი== კონსტანტინეს ცოლად ჰყავდა დარეჯან აბაშიძე, რომლისგანაც მას ეყოლა 6 შვილი: * [[თეიმურაზ II მუხრანბატონი]] (1649–1688) * [[პაპუა მუხრანბატონი]] (1651 – თებერვალი, 1717) * [[ერეკლე II მუხრანბატონი]] (1666–1723) * დავით მუხრანბატონი (1667 – 5 ნოემბერი, 1728) * ქრისტეფორე (გარდაიცვალა 1700 * თათია მუხრანბატონი (1761–1764) * [[თამარ მუხრანბატონი]] (გარდაიცვალა 1683), დაქორწინებული იყო სამჯერ: პირველად [[ლევან III დადიანი|ლევან დადიანზე]] მეორედ [[ბაგრატ IV (იმერეთის მეფე)|ბაგრატ IV]] იმერთა მეფეზე, მესამედ [[გიორგი III გურიელი|გიორგი გურიელზე]] ==ლიტერატურა== * ნანა გელაშვილი, (2012). „ირან-საქართველოს ურთიერთობა როსტომ მეფის დროს (1633–58)“. გვ. 496. ISBN 1850439303. * როინ მეტრეველი, 2003 წ; ბაგრატიონები. სამეცნიერო და კულტურული მემკვიდრეობა გვ. 8. ISBN 99928-0-623-0. {{დაიწყე დაფა}} {{მემკვიდრეობის დაფა | წინამორბედი = [[ვახტანგ V|ვახტანგ II მუხრანბატონი]] | ტიტული = [[მუხრანბატონები|მუხრანბატონი]] | წლები = [[1658]]-[[1667]] | შემდეგი = [[თეიმურაზ II მუხრანბატონი]] }} {{დაასრულე დაფა}} [[კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 1622]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1667]] [[კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია]] 8dytp4d04oknkajcsyghj2uav6ls9li 5411224 5411223 2026-06-11T15:04:12Z Surprizi 14671 5411224 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Tombstone of Constantine I, Prince of Mukhrani, in the Svetiskhoveli Cathedral.jpg|მინი|კონსტანტინეს საფლავის ქვა სვეტიცხოველში.]] '''კონსტანტინე მუხრანბატონი''' (დ. [[1622]] — გ. [[1667]]) — [[სამუხრანბატონო]]ს სახლის უფროსი და [[შიდა ქართლი]]ს მარცხენა სადროშოს უფროსი. კონსტანტინე I დაიბადა [[1622]] წელს, [[თეიმურაზ I მუხრანბატონი]]სა და [[არაგვის საერისთავო|არაგვის ერისთავის]], [[ნუგზარ არაგვის ერისთავი|ნუგზარის]] ასულის, ანას ოჯახში. [[1658]] წელს, [[ქართლის სამეფო|ქართლის მეფე]] [[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომი]] გარდაიცვალა და ტახტზე ავიდა მისი უფროსი ძმა [[ვახტანგ V|ვახტანგი]]. ის [[ირანი|ირანში]] ეწვია შაჰს, მიიღო [[ისლამი]] და კვლავ ქართლში გამობრუნდა, ხოლო კონსტანტინეს [[ქრისტიანობა]] არ უარყვია. კონსტანტინე I გარდაიცვალა [[1667]] წელს. დაკრძალულია [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში.]] [[1847]] წელს [[მარი ბროსე]]მ [[მარი ბროსეს არქეოლოგიური მოგზაურობა საქართველოსა და სომხეთში|საქართველოში მოგზაურობისას]] [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოველში]] მიაკვლია საფლავის ქვას წარწერით:<ref>[https://books.google.ge/books?id=hkRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false M. F. Brosset, Rapports sur un voyage archeologique dans la Georgie et dans l'Armenie, St.-Petersburg, 1851]</ref> {{ციტატა|ქ. თავსა წიგნთასა წერილ არს ყოფად ნებისა უფლისა და გვიბრძანებს ვიტარმედ მიწა ხარ და მიწადვე მიიქეც. მოიწია ჩვენდა ბრძანება, და სამარხოსა ამას დავემკვიდრე ჩვენ მაღლისა და უმაღლებულის მეფეთ მეფის შანავაზის ძმა, ბატონის შჳლი მუხრანის ბატონი კონსტანტინე, ქრისტეს აქეთ ჩქნიზ, დასაბამიტგან კროე, ქკსა ტნვ. ვინც წაიკითხევდეთ შენდობით მოგჳხსენებდეთ, და ღმერთ-მან თქვენ შეგინდნეს. <br />ქ. მოიხსენე, უფალო, მეუღლე მათი, ასული საქართველოსა აბაშიძის ღონანახი დარეჯან, ყოფილი დომნა, და ძე მათი დავით. ვინც მოიჴსენოთ, ღმერთ-მან თქვენცა შეგინდნეს ცოდვანი თქვენნი, ამინ.}} ==ოჯახი== კონსტანტინეს ცოლად ჰყავდა დარეჯან აბაშიძე, რომლისგანაც მას ეყოლა 6 შვილი: * [[თეიმურაზ II მუხრანბატონი]] (1649–1688) * [[პაპუა მუხრანბატონი]] (1651 – თებერვალი, 1717) * [[ერეკლე II მუხრანბატონი]] (1666–1723) * დავით მუხრანბატონი (1667 – 5 ნოემბერი, 1728) * ქრისტეფორე (გარდაიცვალა 1700 * თათია მუხრანბატონი (1761–1764) * [[თამარ მუხრანბატონი]] (გარდაიცვალა 1683), დაქორწინებული იყო სამჯერ: პირველად [[ლევან III დადიანი|ლევან დადიანზე]] მეორედ [[ბაგრატ IV (იმერეთის მეფე)|ბაგრატ IV]] იმერთა მეფეზე, მესამედ [[გიორგი III გურიელი|გიორგი გურიელზე]] ==ლიტერატურა== * ნანა გელაშვილი, (2012). „ირან-საქართველოს ურთიერთობა როსტომ მეფის დროს (1633–58)“. გვ. 496. ISBN 1850439303. * როინ მეტრეველი, 2003 წ; ბაგრატიონები. სამეცნიერო და კულტურული მემკვიდრეობა გვ. 8. ISBN 99928-0-623-0. {{დაიწყე დაფა}} {{მემკვიდრეობის დაფა | წინამორბედი = [[ვახტანგ V|ვახტანგ II მუხრანბატონი]] | ტიტული = [[მუხრანბატონები|მუხრანბატონი]] | წლები = [[1658]]-[[1667]] | შემდეგი = [[თეიმურაზ II მუხრანბატონი]] }} {{დაასრულე დაფა}} [[კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 1622]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1667]] [[კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია]] i08wx8xvytvrjlmfxf5oth8220tgv80 5411226 5411224 2026-06-11T15:07:55Z Surprizi 14671 5411226 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Tombstone of Constantine I, Prince of Mukhrani, in the Svetiskhoveli Cathedral.jpg|მინი|ფოტოზე ასახულია პაპუა მუხრანბატონის მეუღლის, თამარ ლევანის ასულის აბაძიძის საფლავის ქვა (ფოტო ამოსაღებია სტატიიდან)]] '''კონსტანტინე მუხრანბატონი''' (დ. [[1622]] — გ. [[1667]]) — [[სამუხრანბატონო]]ს სახლის უფროსი და [[შიდა ქართლი]]ს მარცხენა სადროშოს უფროსი. კონსტანტინე I დაიბადა [[1622]] წელს, [[თეიმურაზ I მუხრანბატონი]]სა და [[არაგვის საერისთავო|არაგვის ერისთავის]], [[ნუგზარ არაგვის ერისთავი|ნუგზარის]] ასულის, ანას ოჯახში. [[1658]] წელს, [[ქართლის სამეფო|ქართლის მეფე]] [[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომი]] გარდაიცვალა და ტახტზე ავიდა მისი უფროსი ძმა [[ვახტანგ V|ვახტანგი]]. ის [[ირანი|ირანში]] ეწვია შაჰს, მიიღო [[ისლამი]] და კვლავ ქართლში გამობრუნდა, ხოლო კონსტანტინეს [[ქრისტიანობა]] არ უარყვია. კონსტანტინე I გარდაიცვალა [[1667]] წელს. დაკრძალულია [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში.]] [[1847]] წელს [[მარი ბროსე]]მ [[მარი ბროსეს არქეოლოგიური მოგზაურობა საქართველოსა და სომხეთში|საქართველოში მოგზაურობისას]] [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოველში]] მიაკვლია საფლავის ქვას წარწერით:<ref>[https://books.google.ge/books?id=hkRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false M. F. Brosset, Rapports sur un voyage archeologique dans la Georgie et dans l'Armenie, St.-Petersburg, 1851]</ref> {{ციტატა|ქ. თავსა წიგნთასა წერილ არს ყოფად ნებისა უფლისა და გვიბრძანებს ვიტარმედ მიწა ხარ და მიწადვე მიიქეც. მოიწია ჩვენდა ბრძანება, და სამარხოსა ამას დავემკვიდრე ჩვენ მაღლისა და უმაღლებულის მეფეთ მეფის შანავაზის ძმა, ბატონის შჳლი მუხრანის ბატონი კონსტანტინე, ქრისტეს აქეთ ჩქნიზ, დასაბამიტგან კროე, ქკსა ტნვ. ვინც წაიკითხევდეთ შენდობით მოგჳხსენებდეთ, და ღმერთ-მან თქვენ შეგინდნეს. <br />ქ. მოიხსენე, უფალო, მეუღლე მათი, ასული საქართველოსა აბაშიძის ღონანახი დარეჯან, ყოფილი დომნა, და ძე მათი დავით. ვინც მოიჴსენოთ, ღმერთ-მან თქვენცა შეგინდნეს ცოდვანი თქვენნი, ამინ.}} ==ოჯახი== კონსტანტინეს ცოლად ჰყავდა დარეჯან აბაშიძე, რომლისგანაც მას ეყოლა 6 შვილი: * [[თეიმურაზ II მუხრანბატონი]] (1649–1688) * [[პაპუა მუხრანბატონი]] (1651 – თებერვალი, 1717) * [[ერეკლე II მუხრანბატონი]] (1666–1723) * დავით მუხრანბატონი (1667 – 5 ნოემბერი, 1728) * ქრისტეფორე (გარდაიცვალა 1700 * თათია მუხრანბატონი (1761–1764) * [[თამარ მუხრანბატონი]] (გარდაიცვალა 1683), დაქორწინებული იყო სამჯერ: პირველად [[ლევან III დადიანი|ლევან დადიანზე]] მეორედ [[ბაგრატ IV (იმერეთის მეფე)|ბაგრატ IV]] იმერთა მეფეზე, მესამედ [[გიორგი III გურიელი|გიორგი გურიელზე]] ==ლიტერატურა== * ნანა გელაშვილი, (2012). „ირან-საქართველოს ურთიერთობა როსტომ მეფის დროს (1633–58)“. გვ. 496. ISBN 1850439303. * როინ მეტრეველი, 2003 წ; ბაგრატიონები. სამეცნიერო და კულტურული მემკვიდრეობა გვ. 8. ISBN 99928-0-623-0. {{დაიწყე დაფა}} {{მემკვიდრეობის დაფა | წინამორბედი = [[ვახტანგ V|ვახტანგ II მუხრანბატონი]] | ტიტული = [[მუხრანბატონები|მუხრანბატონი]] | წლები = [[1658]]-[[1667]] | შემდეგი = [[თეიმურაზ II მუხრანბატონი]] }} {{დაასრულე დაფა}} [[კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 1622]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1667]] [[კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია]] mbfxbhm5lou5z5v1ahxljrv932dsnr2 5411230 5411226 2026-06-11T15:11:20Z Surprizi 14671 5411230 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Tombstone of Constantine I, Prince of Mukhrani, in the Svetiskhoveli Cathedral.jpg|მინი|ფოტოზე ასახულია პაპუა მუხრანბატონის მეუღლის, თაბა (თამარ) ლევანის ასულის აბაძიძის საფლავის ქვა (ფოტო ამოსაღებია სტატიიდან)]] '''კონსტანტინე მუხრანბატონი''' (დ. [[1622]] — გ. [[1667]]) — [[სამუხრანბატონო]]ს სახლის უფროსი და [[შიდა ქართლი]]ს მარცხენა სადროშოს უფროსი. კონსტანტინე I დაიბადა [[1622]] წელს, [[თეიმურაზ I მუხრანბატონი]]სა და [[არაგვის საერისთავო|არაგვის ერისთავის]], [[ნუგზარ არაგვის ერისთავი|ნუგზარის]] ასულის, ანას ოჯახში. [[1658]] წელს, [[ქართლის სამეფო|ქართლის მეფე]] [[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომი]] გარდაიცვალა და ტახტზე ავიდა მისი უფროსი ძმა [[ვახტანგ V|ვახტანგი]]. ის [[ირანი|ირანში]] ეწვია შაჰს, მიიღო [[ისლამი]] და კვლავ ქართლში გამობრუნდა, ხოლო კონსტანტინეს [[ქრისტიანობა]] არ უარყვია. კონსტანტინე I გარდაიცვალა [[1667]] წელს. დაკრძალულია [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში.]] [[1847]] წელს [[მარი ბროსე]]მ [[მარი ბროსეს არქეოლოგიური მოგზაურობა საქართველოსა და სომხეთში|საქართველოში მოგზაურობისას]] [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოველში]] მიაკვლია საფლავის ქვას წარწერით:<ref>[https://books.google.ge/books?id=hkRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false M. F. Brosset, Rapports sur un voyage archeologique dans la Georgie et dans l'Armenie, St.-Petersburg, 1851]</ref> {{ციტატა|ქ. თავსა წიგნთასა წერილ არს ყოფად ნებისა უფლისა და გვიბრძანებს ვიტარმედ მიწა ხარ და მიწადვე მიიქეც. მოიწია ჩვენდა ბრძანება, და სამარხოსა ამას დავემკვიდრე ჩვენ მაღლისა და უმაღლებულის მეფეთ მეფის შანავაზის ძმა, ბატონის შჳლი მუხრანის ბატონი კონსტანტინე, ქრისტეს აქეთ ჩქნიზ, დასაბამიტგან კროე, ქკსა ტნვ. ვინც წაიკითხევდეთ შენდობით მოგჳხსენებდეთ, და ღმერთ-მან თქვენ შეგინდნეს. <br />ქ. მოიხსენე, უფალო, მეუღლე მათი, ასული საქართველოსა აბაშიძის ღონანახი დარეჯან, ყოფილი დომნა, და ძე მათი დავით. ვინც მოიჴსენოთ, ღმერთ-მან თქვენცა შეგინდნეს ცოდვანი თქვენნი, ამინ.}} ==ოჯახი== კონსტანტინეს ცოლად ჰყავდა დარეჯან აბაშიძე, რომლისგანაც მას ეყოლა 6 შვილი: * [[თეიმურაზ II მუხრანბატონი]] (1649–1688) * [[პაპუა მუხრანბატონი]] (1651 – თებერვალი, 1717) * [[ერეკლე II მუხრანბატონი]] (1666–1723) * დავით მუხრანბატონი (1667 – 5 ნოემბერი, 1728) * ქრისტეფორე (გარდაიცვალა 1700 * თათია მუხრანბატონი (1761–1764) * [[თამარ მუხრანბატონი]] (გარდაიცვალა 1683), დაქორწინებული იყო სამჯერ: პირველად [[ლევან III დადიანი|ლევან დადიანზე]] მეორედ [[ბაგრატ IV (იმერეთის მეფე)|ბაგრატ IV]] იმერთა მეფეზე, მესამედ [[გიორგი III გურიელი|გიორგი გურიელზე]] ==ლიტერატურა== * ნანა გელაშვილი, (2012). „ირან-საქართველოს ურთიერთობა როსტომ მეფის დროს (1633–58)“. გვ. 496. ISBN 1850439303. * როინ მეტრეველი, 2003 წ; ბაგრატიონები. სამეცნიერო და კულტურული მემკვიდრეობა გვ. 8. ISBN 99928-0-623-0. {{დაიწყე დაფა}} {{მემკვიდრეობის დაფა | წინამორბედი = [[ვახტანგ V|ვახტანგ II მუხრანბატონი]] | ტიტული = [[მუხრანბატონები|მუხრანბატონი]] | წლები = [[1658]]-[[1667]] | შემდეგი = [[თეიმურაზ II მუხრანბატონი]] }} {{დაასრულე დაფა}} [[კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 1622]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1667]] [[კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია]] jfqtemf38lslwk1gagdwe7jyyaa9vz7 5411231 5411230 2026-06-11T15:12:17Z Surprizi 14671 /* ლიტერატურა */ 5411231 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Tombstone of Constantine I, Prince of Mukhrani, in the Svetiskhoveli Cathedral.jpg|მინი|ფოტოზე ასახულია პაპუა მუხრანბატონის მეუღლის, თაბა (თამარ) ლევანის ასულის აბაძიძის საფლავის ქვა (ფოტო ამოსაღებია სტატიიდან)]] '''კონსტანტინე მუხრანბატონი''' (დ. [[1622]] — გ. [[1667]]) — [[სამუხრანბატონო]]ს სახლის უფროსი და [[შიდა ქართლი]]ს მარცხენა სადროშოს უფროსი. კონსტანტინე I დაიბადა [[1622]] წელს, [[თეიმურაზ I მუხრანბატონი]]სა და [[არაგვის საერისთავო|არაგვის ერისთავის]], [[ნუგზარ არაგვის ერისთავი|ნუგზარის]] ასულის, ანას ოჯახში. [[1658]] წელს, [[ქართლის სამეფო|ქართლის მეფე]] [[როსტომი (ქართლის მეფე)|როსტომი]] გარდაიცვალა და ტახტზე ავიდა მისი უფროსი ძმა [[ვახტანგ V|ვახტანგი]]. ის [[ირანი|ირანში]] ეწვია შაჰს, მიიღო [[ისლამი]] და კვლავ ქართლში გამობრუნდა, ხოლო კონსტანტინეს [[ქრისტიანობა]] არ უარყვია. კონსტანტინე I გარდაიცვალა [[1667]] წელს. დაკრძალულია [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში.]] [[1847]] წელს [[მარი ბროსე]]მ [[მარი ბროსეს არქეოლოგიური მოგზაურობა საქართველოსა და სომხეთში|საქართველოში მოგზაურობისას]] [[სვეტიცხოველი|სვეტიცხოველში]] მიაკვლია საფლავის ქვას წარწერით:<ref>[https://books.google.ge/books?id=hkRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false M. F. Brosset, Rapports sur un voyage archeologique dans la Georgie et dans l'Armenie, St.-Petersburg, 1851]</ref> {{ციტატა|ქ. თავსა წიგნთასა წერილ არს ყოფად ნებისა უფლისა და გვიბრძანებს ვიტარმედ მიწა ხარ და მიწადვე მიიქეც. მოიწია ჩვენდა ბრძანება, და სამარხოსა ამას დავემკვიდრე ჩვენ მაღლისა და უმაღლებულის მეფეთ მეფის შანავაზის ძმა, ბატონის შჳლი მუხრანის ბატონი კონსტანტინე, ქრისტეს აქეთ ჩქნიზ, დასაბამიტგან კროე, ქკსა ტნვ. ვინც წაიკითხევდეთ შენდობით მოგჳხსენებდეთ, და ღმერთ-მან თქვენ შეგინდნეს. <br />ქ. მოიხსენე, უფალო, მეუღლე მათი, ასული საქართველოსა აბაშიძის ღონანახი დარეჯან, ყოფილი დომნა, და ძე მათი დავით. ვინც მოიჴსენოთ, ღმერთ-მან თქვენცა შეგინდნეს ცოდვანი თქვენნი, ამინ.}} ==ოჯახი== კონსტანტინეს ცოლად ჰყავდა დარეჯან აბაშიძე, რომლისგანაც მას ეყოლა 6 შვილი: * [[თეიმურაზ II მუხრანბატონი]] (1649–1688) * [[პაპუა მუხრანბატონი]] (1651 – თებერვალი, 1717) * [[ერეკლე II მუხრანბატონი]] (1666–1723) * დავით მუხრანბატონი (1667 – 5 ნოემბერი, 1728) * ქრისტეფორე (გარდაიცვალა 1700 * თათია მუხრანბატონი (1761–1764) * [[თამარ მუხრანბატონი]] (გარდაიცვალა 1683), დაქორწინებული იყო სამჯერ: პირველად [[ლევან III დადიანი|ლევან დადიანზე]] მეორედ [[ბაგრატ IV (იმერეთის მეფე)|ბაგრატ IV]] იმერთა მეფეზე, მესამედ [[გიორგი III გურიელი|გიორგი გურიელზე]] ==ლიტერატურა== * ნანა გელაშვილი, (2012). „ირან-საქართველოს ურთიერთობა როსტომ მეფის დროს (1633–58)“. გვ. 496. ISBN 1850439303. * როინ მეტრეველი, 2003 წ; ბაგრატიონები. სამეცნიერო და კულტურული მემკვიდრეობა გვ. 8. ISBN 99928-0-623-0. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{დაიწყე დაფა}} {{მემკვიდრეობის დაფა | წინამორბედი = [[ვახტანგ V|ვახტანგ II მუხრანბატონი]] | ტიტული = [[მუხრანბატონები|მუხრანბატონი]] | წლები = [[1658]]-[[1667]] | შემდეგი = [[თეიმურაზ II მუხრანბატონი]] }} {{დაასრულე დაფა}} [[კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 1622]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1667]] [[კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია]] 69crb3qb4qk7iegg2n7lmxc60kfpglo 0 375495 5411184 4731725 2026-06-11T13:29:31Z MIKHEIL 18439 5411184 wikitext text/x-wiki {{წაშლის კანდიდატი/ძირი|მიზეზი=|11|06|2026|}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = ემილ კოპალიანი | ფოტო =[[ფაილი:ემილ კოპალიანის ფოტო.jpg|250პქ]] | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = ემილ კოპალიანი | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = {{დაბადების თარიღი|1948|11|3}} | დაბადგილი = [[ბოლნისი]], [[საქართველოს სსრ]], [[სსრკ]] | გარდთარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|2024|12|24|1948|11|3}} | გარდადგილი = | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება =[[საქართველო|ქართველი]] | მოქალაქეობა =[[სსრკ]], [[საქართველო]] | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა =[[ისტორია|ისტორიკოსი]]| | საქმიანობა = | აქტიურობის წლები = | დამსაქმებელი =[[წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი|ქართული უნივერსიტეტი]] | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება =[[საპატიო დოქტორი]], ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = | შვილები = | მამა = | დედა = | ნათესავები = | ჯილდოები = თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი }} '''ემილ კოპალიანი''' (დ. [[3 ნოემბერი]], [[1948]], [[ბოლნისი]] — გ. [[24 დეკემბერი]], [[2024]]) — [[ქართული უნივერსიტეტი|წმინდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტის]] დოქტორი [[ისტორია|ისტორიის]] დარგში. აგრეთვე [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის]] საპატიო დოქტორი. == ბიოგრაფია == 1972 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კავკასიის ხალხთა ისტორიის კათედრის გამგედ, უნივერსიტეტის სწავლულ მდივანად, დოცენტად. იყო კადრების უფროსი მასწავლებელი, შემდეგ დოცენტი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოსამზადებელი განყოფილების დეკანის მოადგილე. ისტორიის მეცნიერებეთა კანდიდატი, სადისერტაციო თემა „რუსეთის პოლიტიკა ჩრდილო – დასავლეთ კავკასიაში XVIII საუკუნის II ნახევარში და საქართველო“, დაიცვა 1998 წელს. ამჟამად წმ. ანდრია პირველწოდებულის ქართული უნივერსიტეტის ისტორიის ლექტორი. == ბიბლიოგრაფია == * კავკასია XX საუკუნეში (ზოგიერთი სოციალურ - კულტურული პრობლემა). - თბილისი, თსუ, 2001. - 47გვ. * რუსეთის ურთიერთობა ჩრდილო - დასავლეთ კავკასიასთან XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში. - თბილისი, თსუ, 2000. - 168გვ.. - ISBN: 99928-838-6-3 * თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორები. - 1998. - 60გვ. * რუსეთის ჩრდილო - დასავლეთ კავკასიასთან ურთიერთობის ისტორიოგრაფიიდან. - თბილისი, 1997 * იასე ცინცაძე. - თბილისი, 1990 * "კოპალიანები"-გვარის ისტორია და დღევანდელობა, 2017 წელი. თბილისი. == რესურსები ინტერნეტში == {{nplg ბიოგრაფია|00000344}} * [https://sangu.edu.ge/index.php?page=758&lang=geo ემილ კოპალიანი ქართული უნივერსიტეტის საიტზე] * [https://www.tsu.ge/ge/government/administration/departments/library/service/sargeblobis_tsesebi/?name=%E1%83%A9%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%9D%20%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%AE%E1%83%97%E1%83%90%20%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90%20(%E1%83%A3%E1%83%AB%E1%83%95.%20%E1%83%93%E1%83%A0%E1%83%9D%20-%20XVIII%20%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%94) ჩრდილო კავკასიის ხალხთა ისტორია]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} {{DEFAULTSORT:კოპალიანი, ემილ}} [[კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1948]] [[კატეგორია:ბოლნისში დაბადებულები]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 24 დეკემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2024]] [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:საპატიო დოქტორები]] qtqs2fukio8c1yft7q9j7iq0ud9fxf8 0 443769 5411178 4097408 2026-06-11T13:23:28Z MIKHEIL 18439 5411178 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''ლია ახალაძე''' (დ. [[14 იანვარი]], [[1966]], [[სამტრედია]]) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის დოქტორი. [[სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ასოცირებული პროფესორი. == ბიოგრაფია == დაამთავრა [[ივანე ჯავახიშვილი]]ს სახელობის [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს სოხუმის ფილიალის ისტორია-იურიდიული ფაკულტეტი ისტორიის სპეციალობით და ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურა წყაროთმცოდნეობა, ისტორიოგრაფიის განხრით. [[1999]] წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლები აფხაზეთში IX-XVII სს“. 1995 წლიდან მუშაობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალში, ჯერ ისტორია-იურიდიულ ფაკულტეტზე, ხოლო შემდეგ ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე. [[2001]]-[[2005]] წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის ისტორია-იურიდიული ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე. [[2006]]-[[2008]] წლებში თსუ სოხუმის ფილიალისა და სოხუმის უნივერსიტეტის ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის უფროსი. [[2008]]-[[2011]] წლებში იყო [[სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს განათლების ფაკულტეტის დეკანის მოვალეობის შემსრულებელი. [[2011]] წლიდან განათლების ფაკულტეტის დეკანი. == შრომები == იკვლევს საქართველოს ისტორიის, ქართული კულტურის, პალეოგრაფიისა და ეპიგრაფიკის საკითხებს, ისტორიის სწავლების თანამედროვე ტექნოლოგიებს. გამოქვეყნებული აქვს 70-ზე მეტი სამეცნიერო პუბლიკაცია, მათ შორის 3 მონო­გრაფია, 1 სასკოლო და 2 მეთოდური სახელმძღვანელო მასწავ­ლებლე­ბისათვის თანაავტორობით. დაჯილდოებულია საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მადლობის სიგელით, იაკობ გოგებაშვილის სახლობის მედლით და აფხაზეთის ა/რ უმაღლესი საბჭოს საპატიო სიგელით. ჰყავს მეუღლე და ქალიშვილი. == რესურსები ინტერნეტში == {{nplg ბიოგრაფია|00014701}} * [https://www.sou.edu.ge/content/4/17/61/23/0 ასოცირებული პროფესორი ლია ახალაძე] * [http://www.spekali.tsu.ge/index.php/ge/users/authorBio/7 ლია ახალაძე] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ახალაძე, ლია}} [[კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1966]] [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] l22t8axjn0ahuahqhitt5g4r49azdst 0 444265 5411470 3718310 2026-06-11T20:30:06Z Fróis 165979 /* */ 5411470 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მმართველი |სახელი = თეოდოშიუ I |სურათი = D. Teodósio I, 5.º duque de Bragança.jpg |ქვეყანა = [[ბრაგანსა|ბრაგანსის ჰერცოგი]] |მმართველობის დასაწყისი = [[20 სექტემბერი]], [[1532]] |მმართველობის დასასრული = [[22 სექტემბერი]], [[1563]] |წინამორბედი = [[ჟაიმე (ბრაგანსის ჰერცოგი)|ჟაიმე I]] |მემკვიდრე = [[ჟუან I (ბრაგანსის ჰერცოგი)|ჟუან I]] |დაბადების თარიღი = [[1510]] |გარდაცვალების თარიღი = [[22 სექტემბერი]], [[1563]] |ქორწინება = იზაბელ დე ლანკასტრე<br/>ბეატრიზ დე ლანკასტრე |შვილები = [[ჟუან I (ბრაგანსის ჰერცოგი)|ჟუან I, ბრაგანსის ჰერცოგი]] |დინასტია = [[ბრაგანსის დინასტია|ბრაგანსები]] |მამა = [[ჟაიმე (ბრაგანსის ჰერცოგი)|ჟაიმე I, ბრაგანსის ჰერცოგი]] |დედა = ლეონორ პერეს დე გუსმანი |რელიგია = [[კათოლიციზმი]] }} '''თეოდოშიუ I''' ({{lang-pt|Teodósio I}}; დ. [[1510]] — გ. [[22 სექტემბერი]], [[1563]]) — [[ბრაგანსის დინასტია|ბრაგანსის დინასტიის]] წარმომადგენელი. ბრაგანსის ჰერცოგ [[ჟაიმე (ბრაგანსის ჰერცოგი)|ჟაიმე I]]-ის უფროსი ვაჟი. ბრაგანსის ჰერცოგი 1532-1563 წლებში. == ბიოგრაფია == თეოდოშიუ დაიბადა 1510 წელს პორტუგალიაში. იგი იყო ბრაგანსის ჰერცოგ [[ჟაიმე (ბრაგანსის ჰერცოგი)|ჟაიმესა]] და მისი პირველი ცოლის, ლეონოს პერეს დე გუსმანის უფროსი ვაჟი. 1512 წელს მამამისმა დედამისი ღალატის გამო მოაკვლევინა და მალევე მეორედ დაქორწინდა. 1532 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ თეოდოშიუ I გახდა ბრაგანსის ახალი ჰერცოგი. იგი ტიპური [[რენესანსი|რენესანსული]] პრინცი იყო, რომელიც მეტად განათლებული იყო და უყვარდა ხელოვნება. 1542 წელს იგი დაქორწინდა თავის ბიძაშვილზე, ლემოს გრაფ დინიშის ასულ იზაბელ დე ლანკასტრეზე, რომელთანაც ერთი ვაჟი შეეძინა. 1558 წელს იზაბელი ტრაგიკულად გარდაიცვალა, ამიტომაც 1559 წელს თეოდოშიუ თავისი ცოლის ძმისწულ ბეატრიზ დე ლანკასტრეზე, რომელთანაც კიდევ ორი შვილი შეეძინა. ქორწინებიდან რამდენიმე წელიწადში, 1563 წელს თეოდოშიუ I გარდაიცვალა და ტახტი მისმა ვაჟმა [[ჟუან I (ბრაგანსის ჰერცოგი)|ჟუან I]]-მა დაიკავა. == შვილები == # ჟუან I (1543-1583), ბრაგანსის ჰერცოგი 1563-1583 წლებში, ცოლად შეირთო [[კატარინა პორტუგალიელი (1540-1614)|კატარინა პორტუგალიელი]]; # ჟაიმე (?-1578), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო; # იზაბელა (1560-?), ცოლად გაჰყვა კამინას ჰერცოგ მიგელ ლუიშ დე მენეზესს; == ლიტერატურა == * "Nobreza de Portugal e Brasil" Vol. II, page 445. Published by Zairol Lda., Lisbon, 1989. [[კატეგორია:დაბადებული 1510]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 22 სექტემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1563]] [[კატეგორია:ბრაგანსები]] gup8asuub3qx1s0trkuqr9yb64y0vl9 0 445645 5411673 5407484 2026-06-12T09:25:06Z Arkaitz1974 85446 5411673 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია |სახელი = ხვიჩა კვარაცხელია |სურათი = 26.06.2024. Georgia 2–0 Portugal — The best player of the match Khvicha Kvaratskhelia.jpg |სურათის ზომა = |წარწერა = |სრული სახელი = |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2001|02|12}} |დაბადების ადგილი = [[თბილისი]], [[საქართველო]] |სიმაღლე = 183 [[სანტიმეტრი|სმ]] |პოზიცია = [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|შემტევი ნახევარმცველი]] |მიმდინარე კლუბი = [[პარი სენ-ჟერმენი]] |ნომერი = 7 |ახალგაზრდული წელი1 = 2012–2017 |ახალგაზრდული კლუბი1 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] |წელი1 = 2017–2018 |წელი2 = 2018–2019 |წელი3 = 2019 |წელი4 = 2019–2022 |წელი5 = 2022 |კლუბი1 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] |კლუბი2 = [[რუსთავი (საფეხბურთო კლუბი)|რუსთავი]] |კლუბი3 = {{იჯარა}} [[ლოკომოტივი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|ლოკომოტივი მ.]] |კლუბი4 = [[რუბინი ყაზანი (საფეხბურთო კლუბი)|რუბინი]] |კლუბი5 = [[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო ბათუმი]] |მატჩი1 = 4 |მატჩი2 = 18 |მატჩი3 = 7 |მატჩი4 = 69 |მატჩი5 = 11 |გოლი1 = 1 |გოლი2 = 3 |გოლი3 = 1 |გოლი4 = 9 |გოლი5 = 8 |წელი6 = 2022–2025 |კლუბი6 = [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნაპოლი]] |მატჩი6 = 85 |გოლი6 = 28 |წელი7 = 2025– |კლუბი7 = [[პარი სენ-ჟერმენი]] |მატჩი7 = 42 |გოლი7 = 12 |ეროვნული წელი1 = 2016–2018 |ეროვნული წელი2 = 2017–2019 |ეროვნული წელი3 = 2019 |ეროვნული წელი4 = 2019– |ეროვნული ნაკრები1 = [[საქართველოს 17 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|საქართველო 17-წ.]] |ეროვნული ნაკრები2 = [[საქართველოს 19 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|საქართველო 19-წ.]] |ეროვნული ნაკრები3 = [[საქართველოს 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|საქართველო 21-წ.]] |ეროვნული ნაკრები4 = [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველო]] |ეროვნული მატჩი1 = 21 |ეროვნული მატჩი2 = 7 |ეროვნული მატჩი3 = 2 |ეროვნული მატჩი4 = 50 |ეროვნული გოლი1 = 15 |ეროვნული გოლი2 = 3 |ეროვნული გოლი3 = 1 |ეროვნული გოლი4 = 23 |მედლის თარგები = {{ღირსების ორდენი}} |კლუბი-განახლება = 17 მაისი, 2026 |ეროვნული ნაკრები-განახლება = 5 ივნისი, 2026 }} '''ხვიჩა კვარაცხელია''' (დ. [[12 თებერვალი]], [[2001]], [[თბილისი]], [[საქართველო]]) — [[ქართველები|ქართველი]] [[ფეხბურთელი]]. [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ეროვნული ნაკრებისა]] და საფეხბურთო კლუბ „[[პარი სენ-ჟერმენი]]ს“ [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|შემტევი ნახევარმცველი]].<ref>[https://www.beinsports.com/en-mena/football/ligue-1/articles-video/khvicha-kvaratskhelia-signs-for-paris-saint-germain-until-2029-2025-01-17 Khvicha Kvaratskhelia signs for Paris Saint-Germain until 2029]</ref> [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2024|2024 წლის ევროპის ჩემპიონატის]] მონაწილე [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ეროვნული ნაკრების]] შემადგენლობაში.<ref>[https://sscnapoli.it/kvaratskhelia-ho-scelto-napoli-subito-sono-in-un-grande-club-e-una-citta-fantastica/ „Ho scelto Napoli subito, sono in un grande Club e in una città fantastica“]</ref><ref>[https://www.theguardian.com/sport/blog/2022/aug/22/italy-serie-a-napoli-naples-khvicha-kvaratskhelia-aurelio-de-laurentiis „Kvaradona“ has Napoli fans daring to dream after summer of discontent]</ref><ref>[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274745/Khvicha-Kvaratskhelia Khvicha Kvaratskhelia] / ''espn.com''</ref>. ==საკლუბო კარიერა== [[ფაილი:Khvicha_Kvaratskhelia_2019.jpg|მინი|მარცხნივ|[[ლოკომოტივი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვის „ლოკომოტივის“]] მაისურით]] ===ადრეული კარიერა=== ფეხბურთის თამაში 6 წლის ასაკში, თბილისის საფეხბურთო აკადემიის „ოლიმპიკის“ ბავშვთა გუნდში დაიწყო,<ref group="კომ.">საფეხბურთო აკადემია „ოლიმპიკის“ დამფუძნებელია თბილისის „დინამოს“ ყოფილი მეკარე კარლო მჭედლიძე.</ref> სადაც მისი მწვრთნელები იყვნენ გიგლა და დათო იმნაძეები. შემდეგ თამაშობდა „ავაზაში“, სადაც მისი მწვრთნელი ანზორ ზუკაკიშვილი იყო. [[2013]] წლიდან კი თბილისის „[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამოს]]“ აკადემიის ბავშვთა და შემდეგ ახალგაზრდულ გუნდებში, სადაც მისი მწვრთნელები იყვნენ სულიკო დავითაშვილი, ლადო კაკაშვილი და სხვა სპეციალისტები.<ref>[https://www.apsny.ge/society/1603150645.php Футбольная династия Кварацхелия]</ref> პროფესიონალური კარიერა [[2017]] წელს [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოში“]] დაიწყო, რომლის შემადგენლობაშიც პირველად იმავე წლის 29 სექტემბერს [[ეროვნული ლიგა|ეროვნული ლიგის]] 28-ე ტურის შეხვედრაში გამოვიდა მინდორზე. მატჩი, რომელშიც ერთმანეთს [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამო“]] და [[კოლხეთი-1913 ფოთი (საფეხბურთო კლუბი)|„კოლხეთი-1913“]] დაუპირისპირდნენ, [[ეროსი მანჯგალაძის სტადიონი|ეროსი მანჯგალაძის სტადიონზე]] გაიმართა და ფრედ 1–1 დამთავრდა.<ref>Kolkheti Poti 1–1 Dinamo Tbilisi / [https://int.soccerway.com/matches/2017/09/29/georgia/umaglesi-liga/fc-kolkheti-1913-poti/fc-dinamo-tbilisi/2584876/ E-Liga 29.09.2017]. ''soccerway''</ref><ref>კოლხეთი 1913 1–1 დინამო თბ. / [https://erovnuliliga.ge/en/game/2100-kol-dtb 29 სექ. 2017]. ''ეროვნული ლიგა''</ref> ხვიჩა მოედანზე 18 ნომრით შემოვიდა, როდესაც შეხვედრის 62-ე წუთზე [[აკაკი შულაია]] შეცვალა და თავის ანგარიშზე საგოლე გადაცემაც მიითვალა — 83-ე წუთზე მისი პასით ბექა ქავთარაძემ ანგარიში გაათანაბრა და [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“]] დამარცხებისგან იხსნა.<ref>მიმოხილვა | კოლხეთი 1913 - დინამო თბ 1:1 / [https://www.youtube.com/watch?v=jOdKM5iY4sc&t=213 ეროვნული ლიგა]</ref> [[ეროვნული ლიგა 2017|ეროვნული ლიგის 2017]] წლის სეზონში [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამოელთა]] ძირითად შემადგენლობაში ხვიჩამ სულ ოთხჯერ ითამაშა, ოთხივეჯერ შეცვლაზე შემოვიდა და ერთი გოლი შეაგდო.<ref>Shukura 0–1 Dinamo Tbilisi / [https://int.soccerway.com/matches/2017/11/18/georgia/umaglesi-liga/fc-shukura-kobuleti/fc-dinamo-tbilisi/2656104/ E-Liga 18.11.2017]. ''soccerway''</ref><ref>შუქურა 0–1 დინამო თბ. / [https://erovnuliliga.ge/ge/game/2160-shu-dtb 18 ნოე. 2017]. ''ეროვნული ლიგა''</ref><ref>მიმოხილვა | შუქურა - დინამო თბ 0:1 / [https://www.youtube.com/watch?v=zaWixQCBTMg&t=85 ეროვნული ლიგა]</ref> თავის სადებიუტო სეზონში მოედანზე საერთო ჯამში 95 წუთი გაატარა. მისი მონაწილეობით გამართული ოთხი შეხვედრიდან [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისელებმა]] ორი მოიგეს და ორიც ფრედ დაამთავრეს. მომდევნო წელს [[რუსთავი (საფეხბურთო კლუბი)|„რუსთავში“]] გადავიდა, რომლის მაისურითაც 18 შეხვედრა ჩაატარა და სამი ბურთი გაიტანა. ===მოსკოვის „ლოკომოტივი“=== [[2019]] წლის [[15 თებერვალი|15 თებერვალს]], კვარაცხელია იჯარით [[ლოკომოტივი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვის „ლოკომოტივში“]] გადავიდა.<ref>[https://www.fclm.ru/ru/publications/news/19535 Хвича Кварацхелия – в "Локомотиве"]. ''fclm.ru''</ref> მისი დებიუტი [[რუსეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა|რუსეთის პრემიერლიგაში]] [[2019]] წლის [[10 მარტი|10 მარტს]], მაჰაჩყალის „ანჟის“ წინააღმდეგ შედგა, როდესაც შეხვედრის 86-ე წუთზე ჯეფერსონ ფარფანი შეცვალა.<ref>[https://web.archive.org/web/20200811031635/https://premierliga.ru/match/match_12726.html Anzhi v Lokomotiv game report]. ''premierliga.ru''</ref> ხვიჩა კვარაცხელიამ [[რუსეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა|რუსეთის პრემიერლიგაში]] სადებიუტო გოლი იმავე წლის 10 მაისს გაიტანა. [[ლოკომოტივი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვის „ლოკომოტივმა“]] შინ [[რუბინი ყაზანი (საფეხბურთო კლუბი)|ყაზანის „რუბინი“]] მიიღო და ანგარიშით 4–0 დაამარცხა. კვარაცხელია მოედანზე 78-ე წუთზე ალექსეი მირანჩუკის ნაცვლად გამოჩნდა, გოლი კი მისი ძმის, ანტონ მირანჩუკის გადაცემით გაიტანა. მეკარესთან პირისპირ გასულმა ქართველმა თავდამსხმელმა „რუბინის“ მეკარეს ბურთი ფეხებში გაუძვრინა და საბოლოო ანგარიში დააფიქსირა.<ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackheliam-sadebiuto-burti-gaitana/ ხვიჩა კვარაცხელიამ სადებიუტო ბურთი გაიტანა]</ref><ref>Lokomotiv Moscow 4–0 Rubin Kazan / [https://int.soccerway.com/matches/2019/05/10/russia/premier-league/fk-lokomotiv-moscow/rubin-kazan/2805357/ Premier League]. ''soccerway''</ref> [[2019]] წლის [[1 ივლისი|1 ივლისს]], იჯარის ვადის გასვლის შემდეგ კვარაცხელიას [[ლოკომოტივი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლოკომოტივის“]] დატოვება მოუწია.<ref>[https://www.fclm.ru/ru/publications/news/20350 Кварацхелия покинул "Локомотив"]. ''fclm.ru''</ref> კლუბის მთავარმა მწვრთნელმა იური სიომინმა ამასთან დაკავშირებით განაცხადა, რომ იმედგაცრუებული იყო ხვიჩას გუნდიდან წასვლის და [[რუსთავი (საფეხბურთო კლუბი)|„რუსთავისგან“]] არგამოსყიდვის გამო.<ref>[https://www.championat.com/football/news-3793843-sjomin-iz-za-uhoda-kvarachelii-iz-lokomotiva-u-menja-potekli-sljozy.html Сёмин: из-за ухода Кварацхелии из "Локомотива" у меня потекли слёзы]</ref> ===ყაზანის „რუბინი“=== [[2019]] წლის [[6 ივლისი|6 ივლისს]], კვარაცხელიამ [[რუბინი ყაზანი (საფეხბურთო კლუბი)|ყაზანის „რუბინთან“]] ხუთწლიან კონტრაქტს მოაწერა ხელი.<ref>[https://web.archive.org/web/20190708153708/https://rubin-kazan.ru/posts/hvicha-kvaratsheliya-stal-igrokom-rubina Хвича Кварацхелия стал игроком «Рубина»]. ''rubin-kazan.ru''</ref> [[2019]] წლის [[15 ივლისი|15 ივლისს]], მან ყოფილ კლუბს, მოსკოვის „ლოკომოტივს“ გაუტანა, ხოლო მომდევნო გოლი [[რუბინი ყაზანი (საფეხბურთო კლუბი)|„რუბინის“]] მაისურით, [[2019]] წლის [[30 ნოემბერი|30 ნოემბერს]], [[გროზნო]]ს „ახმატის“ კარში შეაგდო. [[2020]] წლის ზაფხულში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ თურქული [[გალათასარაი (საფეხბურთო კლუბი)|„გალათასარაი“]] მზად იყო მის სანაცვლოდ 15 მილიონი [[ევრო]] გადაეხადა, მაგრამ ტრანსფერი არ შედგა. კვარაცხელია [[2020]] წლის აგვისტო-სექტემბერ-ოქტომბერში გულშემატკივრებმა ზედიზედ სამჯერ დაასახელეს გუნდის საუკეთესო ფეხბურთელად.<ref>[https://web.archive.org/web/20221203230812/https://sportall.ge/fekhburthi/fekhburthii/legionerebi/143975-kvarackhelia-zedized-mesamed-aghiares-qrubinisq-sauketheso-fekhburthelad.html ზედიზედ მესამედ აღიარეს „რუბინის“ საუკეთესო ფეხბურთელად]</ref> [[2020]] წელს [[საქართველოს წლის საუკეთესო ფეხბურთელი|საქართველოს წლის საუკეთესო ფეხბურთელად]] დასახელდა. [[2021]] წლის აპრილში კვლავ დაასახელეს გუნდის თვის საუკეთესო ფეხბურთელად. [[2021]] წლის დასაწყისში L'Equipe-მა გამოაქვეყნა [[XXI საუკუნე]]ში დაბადებული 50 საუკეთესო ფეხბურთელის სია, რომელშიც ხვიჩა რუსეთის პრემიერ ლიგის ერთადერთი წარმომადგენელი იყო.<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/kvaracheliya-voshel-v-top-50-molodyh-igrokov-v-mire-pervyy-fati-1756930/#! Кварацхелия вошел в топ-50 молодых игроков в мире]. ''Sport Express''</ref> ===ბათუმის „დინამო“=== [[2022]] წლის [[7 მარტი|7 მარტს]] [[ფიფა]]მ ოფიციალურად განაცხადა, რომ [[რუსეთის შეჭრა უკრაინაში (2022)|უკრაინაში რუსეთის შეჭრის გამო]], რუსეთში მყოფ ლეგიონერებს შეეძლოთ ცალმხრივად გაეწყვიტათ კონტრაქტები და უფლება ეძლეოდათ რუსეთის ფარგლებს გარეთ არსებულ კლუბებს [[2022]] წლის 30 ივნისამდე შეერთებოდნენ.<ref>[https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-adopts-temporary-employment-and-registration-rules-to-address-several FIFA adopts temporary employment and registration rules]. ''fifa.com''</ref> [[2022]] წლის [[24 მარტი|24 მარტს]] ყაზანის „რუბინის“ პრეს-სამსახურმა დაადასტურა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ კვარაცხელიამ და კლუბმა ერთობლივი შეთანხმების საფუძველზე გადაწყვეტილება მიიღეს მათ შორის არსებული კონტრაქტის შეჩერების შესახებ.<ref>[https://www.sportmk.ru/sports/2022/03/24/kvarackheliya-i-rubin-dogovorilis-o-priostanovke-kontrakta.html Кварацхелия и "Рубин" договорились о приостановке контракта]. ''sportmk.ru''</ref> ამავე დღეს ის ბათუმის „დინამოს“ შეუერთდა. კვარაცხელიამ ბათუმის „დინამოს“ მაისურით 11 მატჩი ჩაატარა, სადაც 8 გოლის გატანა და 2 საგოლე გადაცემის გაკეთება მოახერხა. ამასთან ერთად, ივნისის ბოლოს ეროვნული ლიგის მეორე წრის საუკეთესო მოთამაშედ დასახელდა.<ref>[https://1tv.ge/news/eligis-meore-wreshi-sauketeso-kvarackheliaa-1tvsport/ ელიგის მეორე წრეში საუკეთესო კვარაცხელიაა]. ''1tv.ge''</ref> ===„ნაპოლი“=== [[2022]] წლის [[1 ივლისი|1 ივლისს]] ხვიჩა კვარაცხელია ოფიციალურად [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნაპოლის“]] ფეხბურთელი გახდა, მისმა სატრანსფერო ღირებულებამ კი 10–12 მილიონი [[ევრო]] შეადგინა.<ref>[https://cbw.ge/culture/khvicha-kavaratskhelia-hits-new-record-with-his-transfer-to-napoli Khvicha Kavaratskhelia hits New Record with his Transfer to Napoli]</ref> მისი დებიუტი [[იტალიის სერია A|სერია A-ში]] [[15 აგვისტო]]ს, პირველივე ტურის გასვლით შეხვედრაში, [[ვერონა]]ს „სტადიო მარკანტონიო ბენტეგოდიზე“ [[ელას ვერონა (საფეხბურთო კლუბი)|„ელას ვერონას“]] წინააღმდეგ გამართულ მატჩში შედგა, სადაც ერთი გოლი გაიტანა და ერთი საგოლე გადაცემა გააკეთა. მიუხედავად იმისა, რომ [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნეაპოლელებმა]] პირველი ბურთი საკუთარ კარში მიიღეს, შეხვედრის დარჩენილი პერიოდი აღმავლობით ჩაატარეს და მასპინძლებს დიდი ანგარიშით (5–2) მოუგეს.<ref>[https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2022-2023/calcio-serie-a-verona-napoli-2-5-kvaratskhelia-show-all-esordio-gol-e-assist-per-il-georgiano_sto9086779/story.shtml Kvaratskhelia show all'esordio, gol e assist per il georgiano]. ''eurosport.it''</ref> [[21 აგვისტო]]ს „მონცასთან“ მატჩში კვარაცხელიამ დუბლი შეასრულა, ხოლო ნაპოლიმ „მონცა“ ანგარიშით 4–0 დაამარცხა.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/21-08-2022/napoli-monza-4-0-gol-kvaratskhelia-doppietta-osimhen-kim-4401977280092.shtml È Kvaratskhelia show: doppietta da applausi. E il Napoli travolge 4-0 il Monza]</ref> [[ფაილი:Khvicha Kvaratskhelia with his award after Napoli's defeat of Ajax.jpg|მინი|მარცხნივ|მატჩის საუკეთესო მოთამაშე]] [[3 სექტემბერი|3 სექტემბერს]] კვარაცხელიამ გამარჯვების გოლი გაუტანა „[[ლაციო (საფეხბურთო კლუბი)|ლაციოს]]“ (2–1). 4 გოლითა და 1 საგოლე გადაცემით იგი სერია A-ს ბომბარდირთა სათავეში მოექცა. შედეგად, კვარაცხელია [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] თვის საუკეთესო ფეხბურთელად დასახელდა.<ref>[https://football-italia.net/kvaratskhelia-voted-serie-a-player-of-the-month/ Kvaratskhelia voted Serie A Player of the Month]. ''Football Italia''</ref><ref group="კომ.">კვარაცხელიამ [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] თვის ფეხბურთელის ნომინანტებს შორის ყველაზე მეტი ხმა დააგროვა, გაასწრო ისეთ მოთამაშეებს, როგორებიც არიან — [[პაულო დიბალა]] ([[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]), ტიონ კოპმეინერსი ([[ატალანტა (საფეხბურთო კლუბი)|„ატალანტა“]]), [[ლაუტარო მარტინესი]] ([[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|„ინტერი“]]), დუშან ვლახოვიჩი ([[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსი“]]) და [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] აგვისტოს თვის ფეხბურთელისათვის დაწესებული ჯილდო მიიღო.</ref> სერია A-ს მე-7 ტურში „ნაპოლი“ „[[სან სირო]]ზე“ მოქმედ ჩემპიონს [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|„მილანს“]] დაუპირისპირდა და 2–1 გაიმარჯვა. აღსანიშნავია, რომ როდესაც ანგარიში იყო 0–0, ხვიჩამ „ნაპოლის“ სასარგებლოდ [[პენალტი (ფეხბურთი)|პენალტი]] მოიპოვა, რომელიც მატეო პოლიტანომ უშეცდომოდ შეასრულა და საკუთარი გუნდი დააწინაურა. „მილანთან“ გამარჯვების შემდეგ სპალეტის გუნდი 17 ქულით „ატალანტასთან“ ერთად სატურნირო ცხრილს სათავეში ჩაუდგა. [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე პირველად [[7 სექტემბერი|7 სექტემბერს]] [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|„ლივერპულის“]] წინააღმდეგ გამოვიდა მოედანზე. შეხვედრა ნეაპოლში, [[დიეგო არმანდო მარადონა (სტადიონი)|„დიეგო არმანდო მარადონაზე“]] გაიმართა და მას 51 793 მაყურებელი დაესწრო. მასპინძლებმა [[იურგენ კლოპი]]ს გუნდი ანგარიშით 4–1 დაამარცხეს. ხვიჩა კვარაცხელიამ კი ერთი საგოლე პასი მიითვალა თავის აქტივში, როდესაც ორი ლივერპულელი მისთვის ჩვეულ სტილში ერთმანეთის მიყოლებით ჩამოიცილა და მეტოქის კარის გასწვრივ ჩააწოდა, სადაც დასარტყმელ პოზიციაზე გასულმა ჯოვანი სიმეონემ მისი გადაცემა გოლად გარდასახა.<ref>Napoli 4–1 Liverpool / [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2035642/ 2022–23 UEFA Champions League]. ''uefa.com''</ref> [[4 ოქტომბერი|4 ოქტომბერს]] [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნაპოლის“]] მაისურით მან თავისი პირველი გოლი გაიტანა [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგის]] გათამაშებაში, ეს მოხდა [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|ამსტერდამის „აიაქსთან“]] სტუმრად გამართულ შეხვედრაში, რომელიც ნეაპოლელებმა დიდი ანგარიშით 6–1 მოიგეს.<ref>Ajax 1–6 Napoli / [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2035674--ajax-vs-napoli/ 2022–23 UEFA Champions League]. ''uefa.com''</ref> თავისი მეორე გოლი ამავე ტურნირზე [[12 ოქტომბერი|12 ოქტომბერს]] კვლავ „აიაქსის“ კარში, ამჯერად ნეაპოლში, [[დიეგო არმანდო მარადონა (სტადიონი)|„დიეგო არმანდო მარადონაზე“]] გამართულ მატჩში, თერთმეტმეტრიანიდან გაიტანა. შეხვედრა კვლავ ნეაპოლელთა გამარჯვებით 4–2 დამთავრდა.<ref>Napoli 4–2 Ajax / [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2035689--napoli-vs-ajax/ 2022–23 UEFA Champions League]. ''uefa.com''</ref> მატჩის საუკეთესო მოთამაშის ჯილდო კი ხვიჩა კვარაცხელიას გადაეცა.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0279-160c63f59757-5cfd76a32da4-1000--every-uefa-champions-league-player-of-the-match/ Every UEFA Champions League Player of the Match]. ''uefa.com''</ref><ref>[https://archive.today/20221012220443/https://editorial.uefa.com/resources/027a-1654c9379b83-463cabe91c83-1000/format/wide1/ssc_napoli_v_afc_ajax_group_a_-_uefa_champions_league.jpeg?imwidth=2048 Khvicha Kvaratskhelia with his award after Napoli's defeat of Ajax]. ''uefa.com''</ref><ref>[https://1tv.ge/news/uefa-m-qartveli-gamoarchia-kvarackhelia-napoli-aiaqsis-matchis-sauketeso-motamashea-1tvsport/ კვარაცხელია „ნაპოლი“-„აიაქსის“ მატჩის საუკეთესო მოთამაშეა]</ref><ref>[https://www.crystalsport.ge/news/47817 „არ აქვს მნიშვნელობა ვინ დაარტყამს პენალტს“ — „აიაქსთან“ მატჩის შემდეგ]</ref> ამ გამარჯვების შემდეგ ნეაპოლელებმა [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ტურნირის]] მერვედფინალის საგზური ოფიციალურად გაიფორმეს.<ref>[https://web.archive.org/web/20221013163156/https://sportmail.ru/news/football-eurocups/53453815/?frommail=1 «Наполи» вышел в плей-офф футбольной Лиги чемпионов]</ref> [[ფაილი:Khvicha Kvaratskhelia.jpg|მინი|მარჯვნივ|[[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნაპოლის“]] მაისურით.]] [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] მე-10 ტურში ხვიჩა კვარაცხელიამ „ბოლონიას“ წინააღმდეგ მორიგი შეხვედრა ჩაატარა, რომელიც [[დიეგო არმანდო მარადონა (სტადიონი)|„დიეგო არმანდო მარადონაზე“]] გაიმართა და ნეაპოლელთა გამარჯვებით 3–2 დასრულდა.<ref>[https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2022-2023/serie-a-napoli-spalletti-oggi-e-bellissimo-essere-l-allenatore-del-napoli_sto9190568/story.shtml Serie A - Napoli, Spalletti: "Oggi è bellissimo essere l'allenatore del Napoli"]</ref> კვარაცხელიამ 69-ე წუთზე კონტრშეტევაზე შესანიშნავად ითამაშა — საუცხოო პასით მეკარესთან პირისპირ დატოვა ვიქტორ ოსიმენი, რომელმაც მისი საგოლე გადაცემა გოლად გარდასახა და მატჩის საბოლოო შედეგი დააფიქსირა.<ref>[https://archive.today/20221017080151/https://1tv.ge/news/kvarackheliam-napolis-isev-moagebina-qartvelis-gundma-italiashi-lideroba-sheinarchuna-1tvsport/ კვარაცხელიამ „ნაპოლის“ ისევ მოაგებინა — გუნდმა ლიდერობა შეინარჩუნა]</ref> შეხვედრის დასრულების შემდეგ ქართველმა ფეხბურთელმა იტალიური და ევროპული გამოცემების მაღალი შეფასება დაიმსახურა.<ref>[https://archive.today/20221017081134/https://1tv.ge/news/koriere-delo-sporti-kvarackhelia-miqelanjelosavitaa-is-renesansis-freskebis-msgavs-sagoleebs-khatavs-1tvsport/ კვარაცხელია რენესანსის ფრესკების მსგავს საგოლეებს ხატავს]</ref><ref>[https://archive.today/20221017132022/https://www.tuttonapoli.net/rassegna-stampa/prima-pagina-i-il-mattino-i-dieci-e-lode-519565 "Kvaratskhelia è molto più forte dell'ultimo Insigne, è proprio un'altra cosa!"]</ref> ხვიჩა კვარაცხელიამ შეუცვლელად ითამაშა [[23 ოქტომბერი|23 ოქტომბერს]], [[რომი|რომში]], სერია A-ს მე-11 ტურის პრინციპულ შეხვედრაში [[ჟოზე მოურინიო]]ს [[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომას“]] წინააღმდეგ. მატჩი, რომელიც სატურნირო მდგომარეობიდან გამომდინარე ტურის ცენტრალურ დაპირისპირებად მოიაზრებოდა და რომელიც სტუმრებმა ვიქტორ ოსიმენის გოლით 1–0 მოიგეს,<ref>Roma 0–1 Napoli / [https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2022-2023/live-roma-napoli_mtc1363553/live-commentary.shtml Serie A 2022-2023. Stadio Olimpico / 23.10.2022]. ''eurosport.it''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ga_i97g0uFY Roma-Napoli 0-1 | Osimhen stuns Roma with a belter: Goals & Highlights]</ref> ''La Gazzetta dello Sport-მა'' სპალეტის გუნდისთვის ძალიან მნიშვნელოვან გამარჯვებად შეაფასა.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Roma/23-10-2022/roma-napoli-diretta-seriea-risultato-live-450770009867.shtml Vittoria importantissima per la squadra di Spalletti]. ''gazzetta.it''</ref> „რომასთან“, „[[სტადიო ოლიმპიკო]]ზე“ შეკრებილი მაყურებლის თვალწინ მიღწეული გამარჯვებით „ნაპოლიმ“ მიმდინარე სეზონში წაუგებელი სვლა განაგრძო და 29 ქულით გათამაშების ცხრილში ერთპიროვნული ლიდერობა შეინარჩუნა.<ref>[https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/classifica.shtml Serie A classifiche]. ''eurosport.it''</ref> ეს იყო [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნეაპოლელთა]] მიერ მოპოვებული ზედიზედ მე-11 გამარჯვება ყველა ტურნირის ჩათვლით.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/63368538 Napoli beat Roma to make it 11 consecutive wins in all competitions]. ''bbc.com''</ref> აღსანიშნავია, რომ ამ დრომდე ასეთი შთამბეჭდავი მაჩვენებელი „ნაპოლის“ 1986 წლის შემდეგ არ ჰქონია.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/23-10-2022/roma-napoli-spalletti-evitate-trappole-mourinho-non-rispondo-450777212314.shtml Spalletti: "Tante trappole, l'abbiamo interpretata benissimo. Mou? Non rispondo"]</ref><ref group="კომ.">''Salvatore Malfitano.'' [https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Napoli/23-10-2022/roma-napoli-spalletti-evitate-trappole-mourinho-non-rispondo-450777212314.shtml Spalletti: "Tante trappole, l'abbiamo interpretata benissimo. Mou? Non rispondo"] ''ციტატა: „Si tratta dell’undicesima vittoria di fila in tutte le competizioni, come non accadeva dal 1986 quando però la striscia si era sviluppata su due stagioni diverse.“'' // La Gazzetta dello Sport, 23 Ottobre 2022.</ref><ref group="კომ.">[https://sport.virgilio.it/dirette/live/serie-a/23-10-2022/roma-napoli/2302548/ Roma - Napoli: 0-1 - Serie A 2022/2023. Risultato finale e commento alla partita] ''ციტატა: „Il Napoli ha vinto tutte le ultime 10 partite tra Serie A e Champions League, solo una volta i partenopei hanno ottenuto 11 successi di fila nella loro storia in tutte le competizioni dal 1929/30: tra aprile e settembre 1986 con Ottavio Bianchi in panchina.“'' // Virgilio Sport, 23 Ottobre 2022.</ref> 29 ოქტომბერს, სერია A-ს მე-12 ტურის საშინაო მატჩში „სასუოლოს“ წინააღმდეგ, რომელიც მასპინძლებმა 4–0 მოიგეს, ხვიჩა კვარაცხელიამ ორი საგოლე გადაცემით ჯერ ვიქტორ ოსიმენს შეასრულებინა დუბლი, ხოლო შემდეგ მარიო რუის საგოლე გადაცემა თავად გარდასახა გოლად.<ref>[https://www.calcionapoli24.it/le_pagelle/pagelle-napoli-sassuolo-i-voti-n537025.html Pagelle Napoli-Sassuolo: Kvaratskhelia game over, Osimhen tris storico!]</ref><ref>[https://1tv.ge/news/goli-da-ori-sagole-gadacema-sasuolostan-kvarackheliam-stadio-maradonaze-sanakhaoba-dadga-video-1tvsport/ გოლი და ორი საგოლე გადაცემა „სასუოლოსთან“ „სტადიო მარადონაზე“]</ref> ეს იყო [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნეაპოლელთა]] მიერ მოპოვებული ზედიზედ მე-13 გამარჯვება ყველა ტურნირის ჩათვლით, რაც სარეკორდო მაჩვენებელია კლუბის ისტორიაში.<ref group="კომ.">ამ თამაშამდე სამი დღით ადრე, 26 ოქტომბერს, [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნეაპოლელებმა]] [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგის]] გათამაშებაში გლაზგოს „რეინჯერსი“ 3–0 დაამარცხეს.</ref> [[2023]] წლის 13 იანვარს, სერია A-ს მე-18 ტურის ცენტრალურ შეხვედრაში გათამაშების ლიდერმა [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნაპოლიმ“]] შინ, [[დიეგო არმანდო მარადონა (სტადიონი)|„დიეგო არმანდო მარადონაზე“]] სატურნირო ცხრილში მეორე ადგილზე მყოფი [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსი“]] მიიღო, დიდი ანგარიშით 5–1 დაამარცხა და მათ შორის სხვაობა ათ ქულამდე გაზარდა.<ref>[https://www.espn.com/soccer/report?gameId=644794 Napoli humiliate Juventus 5-1 to extend Serie A lead]</ref> ხვიჩა კვარაცხელიამ [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|მასპინძელთა]] მიერ გატანილი ხუთი გოლიდან ოთხში მიიღო მონაწილეობა. პირველი ბურთი სტუმართა კარში კვარაცხელიას ეფექტური დარტყმის შემდეგ, რომელიც ტურინელთა მეკარე შჩესნიმ მოიგერია, ოსიმენმა დასწრებაზე თამაშის დროს თავით გაიტანა. მეორე ბურთი ოსიმენის პასით თავად ხვიჩამ შეაგდო. მესამედ „იუვენტუსის“ კარი ხვიჩას მოწოდებული კუთხურის შემდეგ ნეაპოლელთა მცველმა ამირ რაჰმანიმ აიღო, ხოლო მეოთხე გოლი კვლავ ხვიჩას საგოლე გადაცემის შემდეგ ისევ ვიქტორ ოსიმენის ზუსტი თავური დარტყმის შედეგად გავიდა.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=C4htjVFlsYs Napoli-Juventus 5-1 | Absolute scenes in Naples! Serie A 2022/23]</ref><ref>[https://www.washingtonpost.com/sports/soccer/napoli-crushes-2nd-placed-juventus-5-1-to-go-10-points-clear/2023/01/13/d439ed32-938b-11ed-90f8-53661ac5d9b9_story.html Napoli crushes 2nd-placed Juventus 5-1 to go 10 points clear]</ref> კვარაცხელიამ შეხვედრის დასრულებისას ყველაზე მაღალი შეფასება მიიღო და მატჩის საუკეთესო მოთამაშედ დასახელდა.<ref>[https://www.digisport.ro/fotbal/serie-a/napoli-juventus-5-1-spectacol-total-in-derby-batrana-doamna-umilita-bremer-gafa-dupa-gafa-2158601 Napoli - Juventus 5-1. Spectacol total în derby]</ref> [[ფაილი:Khvicha Kvaratskhelia - Player of the Match.jpg|მინი|მარჯვნივ|მატჩის საუკეთესო მოთამაშე.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2039120/ Khvicha Kvaratskhelia has been named Player of the Match.]</ref>]] ხვიჩა კვარაცხელია [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] თვის საუკეთესო ფეხბურთელად მეორედ დასახელდა (პირველად აგვისტოში). თებერვალში, „ნაპოლიმ“ სერია A-ში 4 მატჩი გამართა და ოთხივე მოიგო. კვარაცხელიამ 3 გოლი და 1 საგოლე გადაცემა მიითვალა. მან „სპეციას“, „კრემონეზესა“ და „სასუოლოს“ კარი აიღო, საგოლე პასი კი „სპეციასთან“ შეასრულა. „ნაპოლიმ“ სერია A-ს 33-ე ტურის შეხვედრა „უდინეზესთან“ სტუმრად, უდინეს „დაჩია არენაზე“ 4 მაისს გამართა. ნეაპოლელებს ჩემპიონობის ოფიციალურად გასაფორმებლად ამ შეხვედრაში ერთი ქულა სჭირდებოდათ. მატჩი ფრედ 1–1 დასრულდა. ნეაპოლელთა მხრიდან ერთადერთი გოლი ვიქტორ ოსიმენმა გაიტანა. „ნაპოლი“ სერია A-ს დასრულებამდე ხუთი ტურით ადრე იტალიის ჩემპიონი ოფიციალურად გახდა. ეს კლუბის ისტორიაში მესამე საჩემპიონო ტიტულია. მას შემდეგ, რაც კლუბმა [[დიეგო მარადონა]]ს თავკაცობით [[1987]] და [[1990]] წლებში სკუდეტო ორჯერ მოიგო, ნეაპოლელებისთვის ეს პირველი დიდი მიღწევაა 33 წლის შემდეგ. [[იტალიის სერია A|იტალიის ჩემპიონატის]] მიმდინარე გათამაშებაში ჩატარებულ 34 შეხვედრაში ხვიჩა კვარაცხელიას ანგარიშზეა 12 გოლი, 10 საგოლე პასი და 4 გამომუშავებული პენალტი. ხოლო საერთო ჯამში, ყველა ტურნირზე ჩატარებულ 43 მატჩში — 14 გოლი, 14 საგოლე გადაცემა და 5 მოპოვებული პენალტი აქვს აქტივში, უშუალოდ ჩემპიონთა ლიგაზე კი 9 მატჩში — 2 გოლი, 4 საგოლე პასი და ერთი მოპოვებული პენალტი.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/clubs/players/250101808--khvicha-kvaratskhelia/ Khvicha Kvaratskhelia Key stats]. ''uefa.com''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20221013130537/https://europop.ge/article/47803-maradonaze-tsetskhli-daanto-ras-cers-italiuri-media-kvaratskheliaze რას წერს იტალიური მედია კვარაცხელიაზე]. ''europop.ge''</ref><ref>[https://www.crystalsport.ge/news/47819 სმოროდსკაია ხვიჩაზე: შოკში ვარ, როგორ გაუშვეს გუნდიდან]. ''crystalsport.ge''</ref> [[2023]] წლის [[2 ივნისი|2 ივნისს]] ხვიჩა კვარაცხელია [[იტალიის სერია A]]-ს სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელად დასახელდა. სერია A-ს აღმასრულებელი დირექტორის ლუიჯი დე სიერვოს შეფასებით ხვიჩა კვარაცხელიას გავლენა ლიგაზე შთამბეჭდავი იყო. მან მიულოცა „ნაპოლის“ ამ ნიჭიერი ფეხბურთელის იტალიაში ჩამოყვანა, რომელმაც პიროვნულ თვისებებთან ერთად პირველივე მატჩებიდან აჩვენა თავისი ტექნიკური შესაძლებლობები, შემოქმედებითობა, დრიბლინგი და 12 გატანილი გოლით და 10 საგოლე გადაცემით იქცა კლუბის ერთ-ერთ წამყვან მოთამაშედ, რომელმაც საბოლოოდ გუნდს სკუდეტო მოაგებინა და ამით ფეხბურთის ბევრი გულშემატკივრისა და ლამაზი ფეხბურთის მოყვარულის ოცნება აასრულა.<ref name="MVP" /> [[2023]] წლის [[27 სექტემბერი|27 სექტემბერს]], კვარაცხელიამ „უდინეზეს“ გაუტანა (4–1), რითაც დასრულდა მისი ექვსთვიანი უგოლო სერია. ამავე მატჩში მან საგოლე გადაცემა შეასრულა და პენალტიც მოიპოვა.<ref>[https://1tv.ge/news/seria-a-s-oficialuri-gverdi-khvicha-kvarackhelia-ferweras-ubrundeba-1tvsport/ ხვიჩა კვარაცხელია ფერწერას უბრუნდება]</ref> 21 ოქტომბერს ასევე შესანიშნავი მატჩი ჩაატარა, როდესაც „ნაპოლიმ“ „ვერონა“ გასვლაზე (3–1) დაამარცხა —კვარაცხელიამ ამ მატჩში დუბლი შეასრულა.<ref>[https://1tv.ge/news/kvarackheliam-veronastan-dublit-gaibrwyina-napolim-gasvlaze-gaimarjva-video-1tvsport/ კვარაცხელიამ „ვერონასთან“ დუბლით გაიბრწყინა]</ref> ქართველი ფეხბურთელის მიერ იტალიის სერია A-ს 37-ე ტურში, „ფიორენტინას“ კარში გატანილი გოლი მაისის თვის საუკეთესოდ დასახელდა.<ref>[https://www.belive.ge/qarthulisporti/khvicha-kvaratskhelias-goli-seria-a-shi-maisis-tvis-sauketesod-dasakhelda ხვიჩა კვარაცხელიას გოლი სერია A-ში მაისის თვის საუკეთესოდ დასახელდა]</ref> ხვიჩა კვარაცხელიამ [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] 2023–24 წლების სეზონში „ნაპოლის“ მაისურით 34 მატჩი ჩაატარა, 11 გოლი გაიტანა და 6 საგოლე გადაცემა შეასრულა, ასევე ორჯერ პენალტი მოიპოვა, მისმა გუნდმა კი სატურნირო ცხრილში 53 ქულით მე-10 ადგილი დაიკავა. „ნაპოლიმ“ [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] 2024–25 წლების სეზონის მეორე ტურში [[ბოლონია (საფეხბურთო კლუბი)|„ბოლონიას“]] უმასპინძლა და 3–0 დაამარცხა. კვარაცხელიამ ამ გამარჯვებაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა — მისი გადაცემით ანგარიში ნეაპოლელთა კაპიტანმა, [[ჯოვანი დი ლორენცო]]მ გახსნა, 75-ე წუთზე კი თავადაც შეძლო მეტოქის კარის აღება. ხვიჩა კვარაცხელია სერია A-ს ახალ სეზონში [[დიეგო არმანდო მარადონა (სტადიონი)|„სტადიო მარადონაზე“]] გამართული პირველივე შეხვედრის საუკეთესო მოთამაშედ დაასახელეს.<ref>[https://1tv.ge/news/kvarackheliam-sezonis-pirveli-goli-patara-damianes-miudzghvna-napolim-bolonia-daamarckha-video-1tvsport/ კვარაცხელიამ სეზონის პირველი გოლი პატარა დამიანეს მიუძღვნა]</ref><ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackhelia-boloniastan-matchis-sauketeso-motamashed-daasakheles-1tvsport/ ხვიჩა კვარაცხელია „ბოლონიასთან“ მატჩის საუკეთესო მოთამაშედ დაასახელეს]</ref> [[2024]] წლის [[10 ოქტომბერი|10 ოქტომბერს]] კვარაცხელია სერია A-ს თვის საუკეთესო მოთამაშედ მეოთხედ დასახელდა, რითაც [[პაულო დიბალა]]ს რეკორდი გაიმეორა.<ref>[https://www.legaseriea.it/en/media/serie-a/khvicha-kvaratskhelia-ea-sports-fc-player-of-the-month-for-september EA SPORTS FC Player Of The Month award for September]</ref> [[2025]] წლის [[16 იანვარი|16 იანვარს,]] კვარაცხელიამ სოციალური ქსელის საშუალებით გამოაცხადა „ნაპოლიდან“ წასვლის შესახებ და კლუბს დაემშვიდობა.<ref>{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20250121103638/https://sports.yahoo.com/kvaratskhelia-bids-farewell-napoli-social-194345754.html |title=Kvaratskhelia bids farewell to Napoli in social media video}}</ref> კვარაცხელიამ „ნაპოლის“ მაისურით ყველა ტურნირზე 107 მატჩი ჩაატარა, 30 გოლი გაიტანა და 29 საგოლე გადაცემა შეასრულა. ===„პარი სენ-ჟერმენი“=== [[2025]] წლის [[17 იანვარი|17 იანვარს]] „პარი სენ-ჟერმენმა“ კვარაცხელიასთან კონტრაქტი [[2029]] წლამდე გააფორმა, რითიც იგი გახდა პირველი ქართველი ფეხბურთელი კლუბის ისტორიაში.<ref>[https://en.psg.fr/teams/first-team/content/khvicha-kvaratskhelia-signs-for-paris-saint-germain-until-2029 Khvicha Kvaratskhelia signs for Paris Saint-Germain until 2029]</ref> პირველად ფრანგული კლუბის მაისურით იმავე წლის [[25 იანვარი|25 იანვარს]], [[საფრანგეთის ლიგა 1]]-ის მე-19 ტურის შეხვედრაში გამოვიდა მინდორზე. მატჩი, რომელშიც ერთმანეთს „[[პარი სენ-ჟერმენი]]“ და [[რეიმსი (საფეხბურთო კლუბი)|„რეიმსი“]] დაუპირისპირდნენ, „[[პარკ დე პრენსი]]ს“ სტადიონზე გაიმართა და ფრედ 1–1 დამთავრდა.<ref>Paris Saint-Germain 1–1 Reims / [https://au.soccerway.com/matches/2025/01/25/france/ligue-1/paris-saint-germain-fc/stade-de-reims/4372915/ Ligue 1]. ''soccerway''</ref><ref>[https://en.psg.fr/teams/first-team/content/khvicha-kvaratskhelia-makes-his-debut-paris-saint-germain-stade-de-reims-ligue-1-2024-2025 Khvicha Kvaratskhelia makes his debut]</ref><ref>[https://en.psg.fr/teams/first-team/content/diaporama-paris-saint-germain-stade-de-reims-ligue-1-2024-2025#showGallery First for Kvaratskhelia, collector kit : all photos of PSG-Reims]</ref> ხვიჩა კვარაცხელიამ თამაში სასტარტო შემადგენლობაში დაიწყო და 82 წუთი ითამაშა. პირველივე შეხვედრაში კვარაცხელიამ თავის აქტივში საგოლე გადაცემა მიითვალა, შეხვედრის 47-ე წუთზე იგი მეტოქე გუნდის სამ მცველს გასცდა და ბურთი დასარტყმელ პოზიციაზე მყოფ [[უსმან დემბელე]]ს გადასცა, რომელმაც „რეიმსის“ კარი აიღო. „პარი სენ-ჟერმენის“ მთავარმა მწვრთნელმა, [[ლუის ენრიკე]]მ ქართველი ფეხბურთელის დებიუტი პოზიტიურად შეაფასა.<ref>[https://1tv.ge/news/luis-enrike-kvarackhelia-gansakutrebit-kargi-iyo-meore-taimshi-video-1tvsport/ ლუის ენრიკე — კვარაცხელია განსაკუთრებით კარგი იყო მეორე ტაიმში]</ref><ref>[https://lelo.ge/article/ლუის-ენრიკე-კვარაცხელიას-დებიუტს-პოზიტიურად-შევაფასებ-როცა-მას-ბურთი-აქვს-იცი-რომ-რაღაც-განსხვავებულს-უნდა-ელოდო-50335/ ლუის ენრიკე — კვარაცხელიას დებიუტს პოზიტიურად შევაფასებ]</ref> მატჩის დასრულების შემდეგ ქართველმა შემტევმა მედიასთან საუბრისას აღნიშნა, რომ [[პარი სენ-ჟერმენი|პარიზულ გრანდში]] დებიუტითა და პირველი ასისტით მოხარულია და შემდეგში კიდევ უფრო მეტ ძალისხმევას გაიღებს, რათა თავის კლუბს გამარჯვებების მოპოვებაში დაეხმაროს.<ref>[https://en.psg.fr/teams/first-team/content/post-match-interviews-paris-saint-germain-v-stade-de-reims-ligue-1-20242025 Khvicha Kvaratskhelia interview after the Ligue 1 Match against Reims]</ref> პირველი გოლი პარიზელთა რიგებში 7 თებერვალს, [[საფრანგეთის ლიგა 1]]-ის 21-ე ტურის შეხვედრაში გაიტანა. მატჩი, რომელშიც ერთმანეთს „[[პარი სენ-ჟერმენი]]“ და [[მონაკო (საფეხბურთო კლუბი)|„მონაკო“]] დაუპირისპირდნენ, „[[პარკ დე პრენსი]]ს“ სტადიონზე გაიმართა და მასპინძელთა გამარჯვებით 4–1 დამთავრდა.<ref>Paris Saint-Germain 4–1 Monaco / [https://au.soccerway.com/matches/2025/02/07/france/ligue-1/paris-saint-germain-fc/association-sportive-monaco-fc/4372931/ Ligue 1]. ''soccerway''</ref> შეხვედრის 54-ე წუთზე ხვიჩა კვარაცხელიამ თერთმეტმეტრიანის ნიშნულთან ახლოს მიიღო ბრედლი ბარკოლას გადაცემა, კარის წინ დარჩენილმა მცველი და მეკარე ეფექტურად დააწვინა და ზუსტი დარტყმით პირველი გოლი ჩაიწერა აქტივში.<ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackhelia-psdj-is-stadionze-golis-gatana-sauketeso-grdznobaa-video-1tvsport/ პსჟ-ის სტადიონზე გოლის გატანა საუკეთესო გრძნობაა]</ref> 2025 წლის 23 თებერვალს საფრანგეთის ლიგა 1-ის ოფიციალურმა გვერდმა ხვიჩა კვარაცხელია „ლიონი“-„პარი სენ-ჟერმენის“ მატჩის საუკეთესო მოთამაშედ დაასახელა. 2025 წლის 5 აპრილს საფრანგეთის ლიგა 1-ის 28-ე ტურში პარიზელებმა, რომელთაც ჩემპიონობის გასაფორმებლად ქულაც ჰყოფნიდათ „ანჟეს“ უმასპინძლეს და მინიმალური ანგარიშით 1–0 დაამარცხეს მეტოქე. გამარჯვების მომტანი გოლი ხვიჩა კვარაცხელიას გადაცემის შემდეგ დეზირე დუემ შეაგდო. შეხვედრის დასრულების შემდეგ, სპორტულმა გამოცემა Sofascore-მა პარიზელთა ფეხბურთელები შეაფასა და ხვიჩა კვარაცხელია, რომელმაც ეს მატჩი შეუცვლელად ითამაშა — საუკეთესოდ დაასახელა.<ref>[https://www.crystalsport.ge/news/73060-sofascore-sachempiono-matchshi-kvara-sauketesod-dasakhelda Sofascore: საჩემპიონო მატჩში კვარა საუკეთესოდ დასახელდა]</ref> ამ დროისთვის მის ანგარიშზე პარიზული გუნდის მაისურით ყველა ტურნირის ფარგლებში ჩატარებულ 16 მატჩში 3 გოლი და 4 საგოლე გადაცემაა.<ref>[https://sportall.ge/fekhburthi/fekhburthii/legionerebi/176989-kvarackhelias-sagole-pasi-qarthveli-pszh-sthan-erthad-safrangethis-chempioni-gakhda-video.html კვარაცხელია პსჟ-სთან ერთად საფრანგეთის ჩემპიონი გახდა]</ref> ამრიგად, „პარი სენ-ჟერმენმა“ სეზონის დასრულებამდე ექვსი ტურით ადრე საფრანგეთის ჩემპიონობა მეცამეტედ მოიპოვა, ხოლო ხვიჩა კვარაცხელია პირველი ქართველი ფეხბურთელი გახდა, ვინც ტოპ 5 ლიგიდან ორის — იტალიისა და საფრანგეთის ჩემპიონის ტიტული დაისაკუთრა.<ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackhelia-pari-sen-djermentan-ertad-safrangetis-chempioni-gakhda-1tvsport/ ხვიჩა კვარაცხელია „პარი სენ-ჟერმენთან“ ერთად საფრანგეთის ჩემპიონი გახდა]</ref><ref>[https://www.imedi.ge/ge/video/188565/italiis-shemdeg-saprangeti--khvicha-kvaratskhelia-liga-ertis-chempionia იტალიის შემდეგ საფრანგეთი — ხვიჩა კვარაცხელია ლიგა ერთის ჩემპიონია]</ref> [[2025]] წლის [[9 აპრილი|9 აპრილს]] [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] მეოთხედფინალის პირველ შეხვედრაში „პარი სენ-ჟერმენმა“ [[ასტონ ვილა (საფეხბურთო კლუბი)|„ასტონ ვილას“]] უმასპინძლა და დამაჯერებელი ანგარიშით 3–1 გაიმარჯვა. კვარაცხელიამ მთელი მატჩი აღმავლობით ჩაატარა, ხოლო შეხვედრის 49-ე წუთზე [[ემილიანო მარტინესი]]ს კარში გამორჩეული სილამაზის გოლიც გაიტანა, რითაც პირველი ქართველი ფეხბურთელი გახდა, ვინც ჩემპიონთა ლიგის მეოთხედფინალში გოლის გატანა შეძლო.<ref>[https://1tv.ge/news/kvarackheliam-psdj-s-aston-vilastan-moagebina-da-pirveli-qartveli-fekhburteli-gakhda-vinc-chempionta-ligis-meotkhedfinalshi-goli-gaitana-video-1tvsport/ კვარაცხელიამ პსჟ-ს „ასტონ ვილასთან“ მოაგებინა და პირველი ქართველი ფეხბურთელი გახდა, ვინც ჩემპიონთა ლიგის მეოთხედფინალში გოლი გაიტანა]</ref> შედეგად საქართველოს ნაკრების თავდამსხმელი მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელად დაასახელეს და უეფა-ს სპეციალური ჯილდო გადასცეს. ასეთივე გადაწყვეტილება მიიღო ორმა ანალიტიკურმა პორტალმა — Whoscored-მა და Sofascore-მა, რომელთაც ფრანგული გრანდის ქართველი შემტევი ასევე, მატჩის საუკეთესო მოთამაშედ აღიარეს.<ref>[https://1tv.ge/news/chempionta-liga-kvarackhelia-aston-vilastan-matchis-sauketeso-motamashed-daasakheles-khvichas-goli-fabricio-romanom-gamoarchia-video-1tvsport/ კვარაცხელია „ასტონ ვილასთან“ მატჩის საუკეთესო მოთამაშედ დაასახელეს]</ref> [[2025]] წლის [[7 მაისი|7 მაისს]] [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] ნახევარფინალის განმეორებით შეხვედრაში „პარი სენ-ჟერმენმა“ [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|ლონდონის „არსენალს“]] უმასპინძლა, 2–1 დაამარცხა და ყველაზე პრესტიჟული საკლუბო ტურნირის ფინალში გავიდა.<ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackhelia-chempionta-ligis-finalshi-itamashebs-pari-sen-djermenma-arsenali-parizshic-daamarckha-video-1tvsport/ ხვიჩა კვარაცხელია ჩემპიონთა ლიგის ფინალში ითამაშებს]</ref> კვარაცხელიამ მთელი მატჩი ამჯერადაც აღმავლობით ჩაატარა და შედეგად ჩემპიონთა ლიგის კვირის სიმბოლურ გუნდშიც მოხვდა, — რჩეულები უეფა-ს ოფიციალურმა გვერდმა დაასახელა.<ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackhelia-chempionta-ligis-kviris-simbolur-gundshi-mokhvda-1tvsport-2/ ხვიჩა კვარაცხელია ჩემპიონთა ლიგის კვირის სიმბოლურ გუნდში მოხვდა]</ref> [[2025]] წლის [[17 მაისი|17 მაისს]] საფრანგეთის ლიგა 1-ის 34-ე ტურის შეხვედრაში ხვიჩა კვარაცხელიამ [[ოსერი (საფეხბურთო კლუბი)|„ოსერის“]] წინააღმდეგ შეუცვლელად ითამაშა და საფრანგეთში გადასვლის შემდეგ თავის ანგარიშზე პირველი დუბლი მიითვალა. [[პარი სენ-ჟერმენი|პარიზელებმა]] 3–1 მოიგეს, თუმცა შესვენებამდე სტუმრები წინ იყვნენ — 1–0. მეორე ტაიმის 59-ე წუთზე ხვიჩა კვარაცხელიამ ჯერ ანგარიში გაათაბრა, ხოლო 87-ე წუთზე გატანილი გოლით მატჩის საბოლოო ანგარიში დააფიქსირა.<ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackheliam-safrangetshi-pirveli-dubli-sheasrula-video-1tvsport/ კვარაცხელიამ საფრანგეთში გადასვლის შემდეგ პირველი დუბლი შეასრულა]</ref> ==სანაკრებო კარიერა== [[2016]] წლიდან იცავდა საქართველოს სხვადასხვა ასაკობრივ ნაკრებთა ღირსებას. რაც შეეხება [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ეროვნულ ნაკრებს]], მისი დებიუტი ეროვნულ გუნდში [[2019]] წლის [[7 ივნისი|7 ივნისს]], [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|ევროპის ჩემპიონატის]] შესარჩევი ეტაპის ფარგლებში, [[გიბრალტარის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გიბრალტარის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ გამართულ მატჩში შედგა. კვარაცხელიამ შეხვედრა ძირითად შემადგენლობაში დაიწყო.<ref>Georgia 3–0 Gibraltar / [https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/529043 2020 European Championship Qualifying]. ''espn.com''</ref> ეს იყო ერთადერთი შეხვედრა რომელიც კვარაცხელიამ [[2019]] წელს ეროვნულ ნაკრებში ჩაატარა. თავისი პირველი გოლი ეროვნული ნაკრების მაისურით, [[ერთა ლიგა (უეფა)|უეფას ერთა ლიგის]] გათამაშებაზე, ჩრდილოეთ მაკედონიის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ [[2020]] წლის [[14 ოქტომბერი|14 ოქტომბერს]] გაიტანა. შეხვედრა ფრედ, ანგარიშით 1–1 დასრულდა. სულ [[2020]] წელს კვარაცხელიამ ეროვნული ნაკრების მაისურით ოთხ შეხვედრაში ითამაშა. [[2021]] წელს კვარაცხელიამ ნაკრებში 7 შეხვედრა ჩაატარა, აქედან ერთი ამხანაგური უზბეკეთის ნაკრებთან, ხოლო 6 მატჩი მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის ციკლიდან, რომლის ფარგლებშიც 4 გოლი შეაგდო. პირველად [[2021]] წლის [[28 მარტი|28 მარტს]] მან [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთის ეროვნულ ნაკრებს]] გაუტანა, [[31 მარტი|31 მარტს]] კი [[საბერძნეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბერძნეთის ნაკრების]] კარი აიღო, ხოლო 11 ნოემბერს [[შვედეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვედეთის ეროვნულ ნაკრებს]] დუბლი შეუსრულა. მომდევნო [[2022]] წელს, წინა წლის მსგავსად, კვლავ შვიდ სანაკრებო შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა. მათგან მხოლოდ ერთი იყო ამხანაგური — [[ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბოსნია და ჰერცეგოვინის ნაკრებთან]], ხოლო დანარჩენ მატჩებში ქვეყნის ნაკრების ღირსების დაცვა მას უეფას ერთა ლიგაზე მოუწია. ივნისის სანაკრებო პაუზის დროს, ხვიჩა კვარაცხელიამ 4 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა, 3 გოლი გაიტანა, 2 საგოლე პასი გააკეთა და ორი პენალტი მოიპოვა. საქართველოს ნაკრების შემტევი კი ევროპის ერთ-ერთმა წამყვანმა სტატისტიკურმა კომპანია Sofascore-მა უეფას ერთა ლიგის 2022–23 წლების სეზონის საწყისი 4 ტურის საუკეთესო ფეხბურთელად დაასახელა.<ref>[https://web.archive.org/web/20221013113433/https://www.live.ge/other/khvicha-kvaratskhelia-ertha-ligis-sauketheso-phekhburthelad-daasakheles/ ხვიჩა კვარაცხელია ერთა ლიგის საუკეთესო ფეხბურთელად დაასახელეს]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20221013120710/https://europop.ge/article/45110-6-kartveli-simbolurshi-kvaratskhelia-c-ligis-sauketeso-pekhburtelia კვარაცხელია C ლიგის საუკეთესო ფეხბურთელია]. ''europop.ge''</ref> საერთო ჯამში, [[ერთა ლიგა (უეფა)|უეფას ერთა ლიგის]] ფარგლებში ჩატარებულ ექვს შეხვედრაში მან ხუთჯერ მოახერხა მეტოქეთა კარის აღება. აქედან ორ-ორჯერ გიბრალტარსა და ჩრდილოეთ მაკედონიას გაუტანა და ერთიც [[ბულგარეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბულგარეთს]]. აღსანიშნავია, რომ ამ 6 მატჩიდან საქართველოს ნაკრებმა 5 მატჩი მოიგო და მხოლოდ ერთი შეხვედრა დაასრულა ფრედ. 2022 წლის 23 სექტემბერს საქართველოს საფეხბურთო ნაკრების მიერ ჩრდილოეთ მაკედონიასთან ბოლოსწინა ტურში თბილისის „დინამო არენაზე“ მოპოვებული გამარჯვების შემდეგ [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ნაკრებმა]] უეფას ერთა ლიგის C დივიზიონში, ჯგუფში პირველი ადგილი ვადაზე ადრე გაინაღდა და B დივიზიონის საგზურიც მოიპოვა. ხვიჩა კვარაცხელიამ C4 ჯგუფის გადამწყვეტ შეხვედრაში ჩრდილოეთ მაკედონიასთან პირველი გოლის გატანაზე პირდაპირი გავლენა მოახდინა, ხოლო მეორე კი [[ბუდუ ზივზივაძე|ბუდუ ზივზივაძის]] შესანიშნავი გადაცემით თავად გაიტანა. ამასთან ერთად, 21 წლის ქართველი შემტევი ტურნირის ოთხივე დივიზიონში ჩატარებული 5 ტურის შემდეგ საერთაშორისო ანალიტიკურ ინტერნეტ-პორტალ „სოფასქორის“ რეიტინგით ტურნირის საუკეთესო მოთამაშეთა ოთხეულში დასახელდა.<ref>[https://1tv.ge/news/kvarackhelia-erta-ligis-sauketeso-motamasheta-otkheulshia-1tvsport/ კვარაცხელია ერთა ლიგის საუკეთესო მოთამაშეთა ოთხეულშია]. ''1tv.ge''</ref><ref>[https://primetime.ge/news/sporti/kvaratskhelia-erta-ligis-sauketeso-motamasheta-otkheulshia კვარაცხელია ერთა ლიგის საუკეთესო მოთამაშეთა ოთხეულშია]. ''primetime.ge''</ref> [[ვილი სანიოლი]]ს ხელმძღვანელობით მიღწეულ ამ წარმატებაში ფეხბურთის სპეციალისტთა საყოველთაო შეფასებით, თანაგუნდელებთან ერთად — კვარაცხელიამ უმნიშვნელოვანესი წვლილი შეიტანა.<ref>[https://www.radiotavisupleba.ge/a/32048580.html „მნიშვნელობა არ აქვს, ტაბლოზე კვარაცხელია წერია თუ ზივზივაძე“]</ref> [[2026]] წლის [[24 მარტი]]დან ხვიჩა კვარაცხელია [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ეროვნული ნაკრების]] კაპიტანი გახდა. ეს გადაწყვეტილება მას შემდეგ მიიღეს, რაც [[გურამ კაშია]]მ სანაკრებო კარიერის დასრულების შესახებ განაცხადა.<ref>{{Cite web |title=საქართველოს საფეხბურთო ნაკრების ახალი კაპიტანი ხვიჩა კვარაცხელია გახდა |url=https://1tv.ge/news/saqartvelos-safekhburto-nakrebis-akhali-kapitani-khvicha-kvarackhelia-gakhda-1tvsport/|website=1tv.ge}}</ref> ==საკლუბო სტატისტიკა== {{updated|17 მარტი, 2026}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ მატჩები და გოლები კლუბის, სეზონისა და შეჯიბრის მიხედვით |- !rowspan="2"|კლუბი !rowspan="2"|სეზონი !colspan="3"|ლიგა !colspan="2"|თასი !colspan="2"|კონტინენტური !colspan="2"|სხვა !colspan="2"|ჯამში |- !დივიზიონი!!მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი |- |rowspan="2"|[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო<br />თბილისი]] |[[ეროვნული ლიგა 2017|2017]] |rowspan="1"|[[ეროვნული ლიგა]] |4||1||1||0||colspan="2"|—|| colspan="2" |—||5||1 |- !colspan="2"|სულ !4!!1!!1!!0!!0!!0!!0!!0!!5!!1 |- |rowspan="2"|[[რუსთავი (საფეხბურთო კლუბი)|რუსთავი]] |[[ეროვნული ლიგა 2018|2018]] |rowspan="1"|ეროვნული ლიგა |18||3||0||0||colspan="2"|—|| colspan="2" |—||18||3 |- !colspan="2"|სულ !18!!3!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!18!!3 |- |rowspan="2"|[[ლოკომოტივი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|ლოკომოტივი<br />მოსკოვი]] |2018–19 |rowspan="1"|[[რუსეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა|რპლ]] |7||1||3||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||10||1 |- !colspan="2"|სულ !7!!1!!3!!0!!0!!0!!0!!0!!10!!1 |- | rowspan="4" |[[რუბინი ყაზანი (საფეხბურთო კლუბი)|რუბინი ყაზანი]] |2019–20 | rowspan="3" |[[რუსეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა|რუსეთის<br />პრემიერლიგა]] |27||3||1||0||colspan="2"|—|| colspan="2" |—||28||3 |- |2020–21 |23||4||0||0||colspan="2"|—|| colspan="2" |—||23||4 |- |2021–22 |19||2||1||0||2{{შენიშვნა|[[უეფა-ს კონფერენს ლიგა|უეფა-ს კონფერენს ლიგის]] მატჩები}}||0||colspan="2"|—||22||2 |- ! colspan="2" |სულ !69!!9!!2!!0!!2!!0!!0!!0!!73!!9 |- |rowspan="2"|[[დინამო ბათუმი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო ბათუმი]] |[[ეროვნული ლიგა 2022|2022]] |rowspan="1"|ეროვნული ლიგა |11||8||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||11||8 |- !colspan="2"|სულ !11!!8!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!11!!8 |- |rowspan="4"|[[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნაპოლი]] |2022–23 |rowspan="3"|[[იტალიის სერია A|სერია A]] |34||12||0||0||9{{შენიშვნა|[[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] მატჩები}}||2||colspan="2"|—||43||14 |- |2023–24 |34||11||1||0||8{{შენიშვნა|[[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] მატჩები}}||0||2{{შენიშვნა|[[იტალიის საფეხბურთო სუპერთასი|იტალიის სუპერთასის]] მატჩები}}||0||45||11 |- |2024–25 |17||5||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||19||5 |- !colspan="2"|სულ !85!!28!!3!!0!!17!!2!!2!!0!!107!!30 |- |rowspan="3"|[[პარი სენ-ჟერმენი]] |2024–25 |rowspan="2"|[[საფრანგეთის ლიგა 1|ლიგა 1]] |14||4||2{{შენიშვნა|[[საფრანგეთის საფეხბურთო თასი|საფრანგეთის თასის]] მატჩები}}||0||9{{შენიშვნა|[[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] მატჩები}}||3||7{{შენიშვნა|[[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]]ს მატჩები}}||1||32||8 |- |2025–26 |21||4||1||0||11{{შენიშვნა|[[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] მატჩები}}||7||3{{შენიშვნა|[[უეფა-ს სუპერთასი]]ს, [[ფიფას საკონტინენტთაშორისო თასი|საკონტინენტთაშორისო თასის]] და [[საფრანგეთის საფეხბურთო სუპერთასი|საფრანგეთის სუპერთასის]] მატჩები}}||1||36||12 |- !colspan="2"|სულ !35!!8!!3!!0!!20!!10!!10!!2!!68!!20 |- !colspan="3"|სულ ჯამში !229!!58!!12!!0!!39!!12!!12!!2!!292!!72 |} {{შენიშვნების სია|2}} ==სანაკრებო სტატისტიკა== {{updated|5 ივნისი, 2026}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !ეროვნული ნაკრები!!წელი!!მატჩი!!გოლი |- |rowspan="8"|[[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველო]]<br />{{დროშანიშანი|საქართველო}} |2019||1||0 |- |2020||4||1 |- |2021||7||4 |- |2022||7||5 |- |2023||9||5 |- |2024||12||2 |- |2025||7||3 |- |2026||3||3 |- !colspan="2"|ჯამში!!50!!23 |} ==სანაკრებო მატჩები და გოლები== {| width="820" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | № ! scope=col | თარიღი ! scope=col | შეხვედრის ადგილი ! scope=col | მასპინძელი ! scope=col | ანგ. ! scope=col | სტუმარი ! scope=col | შეჯიბრება ! scope=col | გოლები ! scope=col | შენიშვნა ! scope=col | წყარო |- ! scope=row |1||07.06.2019||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|GIB}}||ევრ. შეს.|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|47}}||<ref>Georgia 3–0 Gibraltar / [https://int.soccerway.com/matches/2019/06/07/europe/european-championship-qualification/georgia/gibraltar/2942800/ EC Qualification]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |2||05.09.2020||[[ტალინი]]||align=right|{{fb-rt|Estonia}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|GEO}}||ერთა ლიგა|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|92}}||<ref>Estonia 0–1 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2020/09/05/europe/uefa-nations-league/estonia/georgia/3243352/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |3||08.09.2020||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|MKD}}||ერთა ლიგა|| || ||<ref>Georgia 1–1 North Macedonia / [https://int.soccerway.com/matches/2020/09/08/europe/uefa-nations-league/georgia/macedonia-fyr/3243354/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |4||08.10.2020||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|Belarus}}||ევრ. შეს.|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|89}}||<ref>Georgia 1–0 Belarus / [https://int.soccerway.com/matches/2020/10/08/europe/european-championship-qualification/georgia/belarus/3186351/ EC Qualification]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |5||14.10.2020||[[სკოპიე]]||align=right|{{fb-rt|MKD}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|GEO}}||ერთა ლიგა||{{გოლი|74}}||{{შეცვლაზე შესვლა|70}}||<ref>North Macedonia 1–1 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2020/10/14/europe/uefa-nations-league/macedonia-fyr/georgia/3243358/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |6||25.03.2021||[[სტოკჰოლმი|სოლნა]]||align=right|{{fb-rt|Sweden}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|GEO}}||მსოფ. შეს.|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|46}}||<ref>Sweden 1–0 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2021/03/25/europe/wc-qualifying-europe/sweden/georgia/3430037/ UEFA World Cup Qualifiers]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |7||28.03.2021||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=Moccasin|1–2||align=left|{{fb|ESP}}||მსოფ. შეს.||{{გოლი|43}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|79}}||<ref>Georgia 1–2 Spain / [https://int.soccerway.com/matches/2021/03/28/europe/wc-qualifying-europe/georgia/spain/3430038/ UEFA World Cup Qualifiers]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |8||31.03.2021||[[სალონიკი]]||align=right|{{fb-rt|Greece}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|GEO}}||მსოფ. შეს.||{{გოლი|78}}|| ||<ref>Greece 1–1 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2021/03/31/europe/wc-qualifying-europe/greece/georgia/3430040/ UEFA World Cup Qualifiers]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |9||09.10.2021||[[ბათუმი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=Moccasin|0–2||align=left|{{fb|Greece}}||მსოფ. შეს.|| || ||<ref>Georgia 0–2 Greece / [https://int.soccerway.com/matches/2021/10/09/europe/wc-qualifying-europe/georgia/greece/3430048/ UEFA World Cup Qualifiers]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |10||12.10.2021||[[პრიშტინა]]||align=right|{{fb-rt|Kosovo}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|GEO}}||მსოფ. შეს.|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|72}}||<ref>Kosovo 1–2 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2021/10/12/europe/wc-qualifying-europe/kosovo/georgia/3430050/ UEFA World Cup Qualifiers]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |11||11.11.2021||[[ბათუმი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|SWE}}||მსოფ. შეს.||{{გოლი|61||77}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|80}}||<ref>Georgia 2–0 Sweden / [https://int.soccerway.com/matches/2021/11/11/europe/wc-qualifying-europe/georgia/sweden/3430052/ UEFA World Cup Qualifiers]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |12||15.11.2021||[[გორი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|UZB}}||ამხანაგური|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|61}}||<ref>Georgia 1–0 Uzbekistan / [https://int.soccerway.com/matches/2021/11/15/world/friendlies/georgia/uzbekistan/3683567/ Friendlies]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |13||25.03.2022||[[ზენიცა]]||align=right|{{fb-rt|BIH}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|GEO}}||ამხანაგური|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|75}}||<ref>Bosnia-Herzegovina 0–1 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2022/03/25/world/friendlies/bosnia-herzegovina/georgia/3727361/ Friendlies]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |14||02.06.2022||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|GIB}}||ერთა ლიგა||{{გოლი|12}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|63}}||<ref>Georgia 4–0 Gibraltar / [https://int.soccerway.com/matches/2022/06/02/europe/uefa-nations-league/georgia/gibraltar/3710522/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref><ref>Georgia 4–0 Gibraltar / [https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2034411/ UEFA Nations League]. ''uefa.com''</ref> |- ! scope=row |15||05.06.2022||[[რაზგრადი]]||align=right|{{fb-rt|BUL}}||bgcolor=D0F0C0|2–5||align=left|{{fb|GEO}}||ერთა ლიგა||{{გოლი|58|პენ.}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|67}}||<ref>Bulgaria 2–5 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2022/06/05/europe/uefa-nations-league/bulgaria/georgia/3710525/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref><ref>Bulgaria 2–5 Georgia / [https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2034440/ UEFA Nations League]. ''uefa.com''</ref> |- ! scope=row |16||09.06.2022||[[სკოპიე]]||align=right|{{fb-rt|MKD}}||bgcolor=D0F0C0|0–3||align=left|{{fb|GEO}}||ერთა ლიგა||{{გოლი|62}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|83}}||<ref>North Macedonia 0–3 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2022/06/09/europe/uefa-nations-league/macedonia-fyr/georgia/3710527/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref><ref>North Macedonia 0–3 Georgia / [https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2034472/ UEFA Nations League]. ''uefa.com''</ref> |- ! scope=row |17||12.06.2022||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|BUL}}||ერთა ლიგა|| || ||<ref>Georgia 0–0 Bulgaria / [https://int.soccerway.com/matches/2022/06/12/europe/uefa-nations-league/georgia/bulgaria/3710528/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |18||23.09.2022||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|MKD}}||ერთა ლიგა||{{გოლი|64}}|| ||<ref>Georgia 2–0 North Macedonia / [https://int.soccerway.com/matches/2022/09/23/europe/uefa-nations-league/georgia/macedonia-fyr/3710530/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |19||26.09.2022||[[გიბრალტარი]]||align=right|{{fb-rt|GIB}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|GEO}}||ერთა ლიგა||{{გოლი|19|პენ.}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|72}}||<ref>Gibraltar 1–2 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2022/09/26/europe/uefa-nations-league/gibraltar/georgia/3710532/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |20||28.03.2023||[[ბათუმი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|Norway}}||ევრ. შეს.|| || ||<ref>Georgia 1–1 Norway / [https://int.soccerway.com/matches/2023/03/28/europe/european-championship-qualification/georgia/norway/3972559/ Qual. Euro 2024]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |21||17.06.2023||[[ლარნაკა]]||align=right|{{fb-rt|Cyprus}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|GEO}}||ევრ. შეს.|| || ||<ref>Cyprus 1–2 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2023/06/17/europe/european-championship-qualification/cyprus/georgia/3972562/ Qual. Euro 2024]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |22||20.06.2023||[[გლაზგო]]||align=right|{{fb-rt|Scotland}}||bgcolor=Moccasin|2–0||align=left|{{fb|GEO}}||ევრ. შეს.|| || ||<ref>Scotland 2–0 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2023/06/20/europe/european-championship-qualification/scotland/georgia/3972563/ Qual. Euro 2024]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |23||08.09.2023||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=Moccasin|1–7||align=left|{{fb|ESP}}||ევრ. შეს.|| ||{{yel|82}}||<ref>Georgia 1–7 Spain / [https://int.soccerway.com/matches/2023/09/08/europe/european-championship-qualification/georgia/spain/3972565/ Qual. Euro 2024]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |24||12.09.2023||[[ოსლო]]||align=right|{{fb-rt|Norway}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|GEO}}||ევრ. შეს.|| || ||<ref>Norway 2–1 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2023/09/12/europe/european-championship-qualification/norway/georgia/3972567/ Qual. Euro 2024]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |25||12.10.2023||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|8–0||align=left|{{fb|Thailand}}||ამხანაგური||{{გოლი|66}}||{{შეცვლაზე შესვლა|58}}||<ref>Georgia 8–0 Thailand / [https://int.soccerway.com/matches/2023/10/12/world/friendlies/georgia/thailand/4038402/ Friendlies]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |26||15.10.2023||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|Cyprus}}||ევრ. შეს.||{{გოლი|58}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|85}}||<ref>Georgia 4–0 Cyprus / [https://int.soccerway.com/matches/2023/10/15/europe/european-championship-qualification/georgia/cyprus/3972571/ Qual. Euro 2024]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |27||16.11.2023||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|Scotland}}||ევრ. შეს.||{{გოლი|15||57}}||{{yel|90}}||<ref>Georgia 2–2 Scotland / [https://int.soccerway.com/matches/2023/11/16/europe/european-championship-qualification/georgia/scotland/3972573/ Qual. Euro 2024]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |28||19.11.2023||[[ვალიადოლიდი]]||align=right|{{fb-rt|ESP}}||bgcolor=Moccasin|3–1||align=left|{{fb|GEO}}||ევრ. შეს.||{{გოლი|10}}||{{yel|75}}||<ref>Spain 3–1 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2023/11/19/europe/european-championship-qualification/spain/georgia/3972575/ Qual. Euro 2024]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |29||26.03.2024||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|Greece}}||ევრ. შეს.|| ||bgcolor=D0F0C0|{{შეცვლაზე გამოყვანა|109}}{{შენიშვნა|[[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ნაკრებმა]] [[საბერძნეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბერძნეთი]] პლეი-ოფის ფინალში [[პენალტების სერია]]ში '''4–2''' დაამარცხა და დამოუკიდებელი [[საქართველო]]ს ისტორიაში [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|ევროპის ჩემპიონატზე]] თამაშის უფლება პირველად მოიპოვა.}}||<ref>Georgia 0–0 Greece / [https://int.soccerway.com/matches/2024/03/26/europe/european-championship-qualification/georgia/greece/4272256/ UEFA Euro 2024 Qualifiers]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |30||09.06.2024||[[პოდგორიცა]]||align=right|{{fb-rt|Montenegro}}||bgcolor=D0F0C0|1–3||align=left|{{fb|GEO}}||ამხანაგური|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|80}}||<ref>Montenegro 1–3 Georgia / [https://au.soccerway.com/matches/2024/06/09/world/friendlies/montenegro/georgia/4314708/ Friendlies]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |31||18.06.2024||[[დორტმუნდი]]||align=right|{{fb-rt|TUR}}||bgcolor=Moccasin|3–1||align=left|{{fb|GEO}}||[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2024|ევრო 2024]]|| || ||<ref>Türkiye 3–1 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2024/06/18/europe/european-championships/turkey/georgia/4268089/ UEFA Euro 2024]. ''soccerway''</ref><ref>Türkiye 3–1 Georgia / [https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036171/ BVB Stadion Dortmund]. ''UEFA''</ref> |- ! scope=row |32||22.06.2024||[[ჰამბურგი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|CZE}}||[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2024|ევრო 2024]]|| || ||<ref>Georgia 1–1 Czechia / [https://au.soccerway.com/matches/2024/06/22/europe/european-championships/georgia/czech-republic/4268091/ UEFA Euro 2024]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |33||26.06.2024||[[გელზენკირხენი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|POR}}||[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2024|ევრო 2024]]||{{გოლი|2}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|82}}||<ref>Georgia 2–0 Portugal / [https://au.soccerway.com/matches/2024/06/26/europe/european-championships/georgia/portugal/4268094/ UEFA Euro 2024]. ''soccerway''</ref><ref>საქართველო 2–0 პორტუგალია - [https://nakrebi.ge/ka/news/8839-evro-2024-sakartvelo-20-portugalia-nakrebi ნაკრები მერვედფინალშია].</ref> |- ! scope=row |34||30.06.2024||[[კელნი]]||align=right|{{fb-rt|ESP}}||bgcolor=Moccasin|4–1||align=left|{{fb|GEO}}||[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2024|ევრო 2024]]|| || ||<ref>Spain 4–1 Georgia / [https://au.soccerway.com/matches/2024/06/30/europe/european-championships/spain/georgia/4268097/ UEFA Euro 2024]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |35||07.09.2024||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|CZE}}||ერთა ლიგა||{{გოლი|33|პენ.}}||{{yel|74}}||<ref>Georgia 4–1 Czechia / [https://au.soccerway.com/matches/2024/09/07/europe/uefa-nations-league/georgia/czech-republic/4319405/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |36||10.09.2024||[[ტირანა]]||align=right|{{fb-rt|ALB}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|GEO}}||ერთა ლიგა|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|75}}||<ref>Albania 0–1 Georgia / [https://au.soccerway.com/matches/2024/09/10/europe/uefa-nations-league/albania/georgia/4319413/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |37||11.10.2024||[[პოზნანი]]||align=right|{{fb-rt|UKR}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|GEO}}||ერთა ლიგა|| || ||<ref>Ukraine 1–0 Georgia / [https://au.soccerway.com/matches/2024/10/11/europe/uefa-nations-league/ukraine/georgia/4319422/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |38||14.10.2024||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=Moccasin|0–1||align=left|{{fb|ALB}}||ერთა ლიგა|| || ||<ref>Georgia 0–1 Albania / [https://au.soccerway.com/matches/2024/10/14/europe/uefa-nations-league/georgia/albania/4319429/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |39||16.11.2024||[[ბათუმი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|UKR}}||ერთა ლიგა|| || ||<ref>Georgia 1–1 Ukraine / [https://int.soccerway.com/matches/2024/11/16/europe/uefa-nations-league/georgia/ukraine/4319437/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |40||19.11.2024||[[ოლომოუცი]]||align=right|{{fb-rt|CZE}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|GEO}}||ერთა ლიგა|| || ||<ref>Czechia 2–1 Georgia / [https://int.soccerway.com/matches/2024/11/19/europe/uefa-nations-league/czech-republic/georgia/4319446/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |41||23.03.2025||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|6–1||align=left|{{fb|ARM}}||ერთა ლიგა||{{გოლი|32}}|| ||<ref>Georgia 6–1 Armenia / [https://au.soccerway.com/matches/2025/03/23/europe/uefa-nations-league/georgia/armenia/4557191/ UEFA Nations League]. ''soccerway''</ref> |- ! scope=row |42||04.09.2025||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=Moccasin|2–3||align=left|{{fb|TUR}}||მსოფ. შეს.||{{გოლი|90+8}}|| ||<ref>Georgia 2–3 Turkey / [https://www.uefa.com/european-qualifiers/match/2044211--georgia-vs-turkiye/ World Cup Qualifiers]. ''uefa.com''</ref> |- ! scope=row |43||07.09.2025||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|BUL}}||მსოფ. შეს.||{{გოლი|30}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|77}}||<ref>Georgia 3–0 Bulgaria / [https://www.uefa.com/european-qualifiers/match/2044237--georgia-vs-bulgaria/ World Cup Qualifiers]. ''uefa.com''</ref> |- ! scope=row |44||11.10.2025||[[ელჩე]]||align=right|{{fb-rt|ESP}}||bgcolor=Moccasin|2–0||align=left|{{fb|GEO}}||მსოფ. შეს.|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|69}}||<ref>Spain 2–0 Georgia / [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288329/288330/400019282 World Cup Qualifiers]. ''fifa.com''</ref> |- ! scope=row |45||14.10.2025||[[იზმითი]]||align=right|{{fb-rt|TUR}}||bgcolor=Moccasin|4–1||align=left|{{fb|GEO}}||მსოფ. შეს.|| || ||<ref>Türkiye 4–1 Georgia / [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288329/288330/400019292 World Cup Qualifiers]. ''fifa.com''</ref> |- ! scope=row |46||15.11.2025||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=Moccasin|0–4||align=left|{{fb|ESP}}||მსოფ. შეს.|| || ||<ref>Georgia 0–4 Spain / [https://www.11v11.com/matches/georgia-v-spain-15-november-2025-391409/ World Cup Qualifiers]. ''11v11''</ref> |- ! scope=row |47||18.11.2025||[[სოფია]]||align=right|{{fb-rt|BUL}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|GEO}}||მსოფ. შეს.|| || ||<ref>Bulgaria 2–1 Georgia / [https://www.11v11.com/matches/bulgaria-v-georgia-18-november-2025-391411/ World Cup Qualifiers]. ''11v11''</ref> |- ! scope=row |48||26.03.2026||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|Israel}}||ამხანაგური||{{გოლი|36||54}}|| ||<ref>Georgia 2–2 Israel / [https://www.11v11.com/matches/georgia-v-israel-26-march-2026-393009/ Friendlies]. ''11v11''</ref> |- ! scope=row |49||29.03.2026||[[კაუნასი]]||align=right|{{fb-rt|Lithuania }}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|GEO}}||ამხანაგური|| || ||<ref>Lithuania 0–2 Georgia / [https://www.11v11.com/matches/lithuania-v-georgia-29-march-2026-393037/ Friendlies]. ''11v11''</ref> |- ! scope=row |50||05.06.2026||[[თბილისი]]||align=right|{{fb-rt|GEO}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|Bahrain}}||ამხანაგური||{{გოლი|77|პენ.}}|| ||<ref>Georgia 2–0 Bahrain / [https://www.11v11.com/matches/georgia-v-bahrain-05-june-2026-393669/ Friendlies]. ''11v11''</ref> |} {{შენიშვნების სია}} ==ოჯახი== ხვიჩა კვარაცხელია მაკა ლუკავას და [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] ყოფილი [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელის]], ბადრი კვარაცხელიას ვაჟია. თბილისის „დინამოს“ გარდა ბადრი კვარაცხელია ასევე თამაშობდა სხვადასხვა ქართულ და აზერბაიჯანულ საფეხბურთო კლუბებში. მის მიღწევებს შორის აღსანიშნავია [[1993]] წელს თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში მოპოვებული საქართველოს ჩემპიონის ტიტული, ამას გარდა ოთხჯერ მოიპოვა აზერბაიჯანის ჩემპიონობა და ერთხელ აზერბაიჯანის თასი. [[2000]] წელს ბადრი კვარაცხელია აზერბაიჯანის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა, ამავე წელს 3 მატჩი ჩაატარა [[აზერბაიჯანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აზერბაიჯანის ეროვნულ ნაკრებში]].<ref>[https://finchannel.com/kvaratskhelia-football-dynasty-mamia-badri-khvicha-and-tornike/ Kvaratskhelia Football Dynasty: Mamia, Badri, Khvicha and Tornike]</ref> სათამაშო კარიერის დასრულების შემდეგ ფეხბურთის მწვრთნელად განაგრძო მუშაობა, რა დროსაც სათავეში ედგა სხვადასხვა ქართულ და აზერბაიჯანულ საფეხბურთო კლუბებს, მათ შორის „გურიას“, „სამტრედიას“, „რუსთავს“, „გაბალას“ და სხვ.<ref>[https://web.archive.org/web/20210412163302/https://imedinews.ge/ge/sporti/56991/khvicha-kvaratskhelia-shesadzloa-miunkhenis-baiernis-tsevri-gakhdes ხვიჩა კვარაცხელია შესაძლოა მიუნხენის „ბაიერნის“ წევრი გახდეს]</ref><ref>Badri Kvaratskhelia / [https://www.worldfootball.net/player_summary/badri-kvaratskhelia/ Profile]. ''worldfootball.net''</ref><ref>Badri Kvaratskhelia / [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/108441-badri-kvaratskhelia Profile]. ''footballdatabase.eu''</ref> 2023 წლის 16 ოქტომბერს ხვიჩა კვარაცხელიამ და ნიცა თავაძემ [[მცხეთა]]ში, სამთავროს დედათა მონასტერში ჯვარი დაიწერეს.<ref>[http://lelo.ge/article/მისი-ყველაზე-ლამაზი-გოლი-გაძეტა-დელო-სპორტი-ხვიჩა-კვარაცხელიასა-და-ნიცა-თავაძის-ქორწილს-გამოეხმაურა-44143 „მისი ყველაზე ლამაზი გოლი“, - „გაძეტა დელო სპორტი“ ხვიჩა კვარაცხელიასა და ნიცა თავაძის ქორწილს გამოეხმაურა]</ref><ref>[https://primetime.ge/news/sazogadoeb/video-jvristsera-samtavroshi-da-ulamazesi-patardzali-nakhet-kadrebi-kvaratskhelias-qortsilidan ჯვრისწერა სამთავროში და ულამაზესი პატარძალი]</ref><ref>[https://marao.ge/article/36617-kvaracxeliam-qvelaze-didi-ocneba-aixdina-dakorcinda-tavis-siqvarulze-romelsac-golebs-uzgvnis-ras-cers-italiuri-media-xvicha-kvaracxeliasa-da-nica-tavazis-korcilze/ კვარაცხელიამ ყველაზე დიდი ოცნება აიხდინა]</ref> 2024 წლის 21 აგ­ვის­ტოს კი მათი პირველი შვილი და­მი­ა­ნე დაიბადა.<ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackheliasa-da-nica-tavadzes-vadji-sheedzinat-1tvsport/ ხვიჩა კვარაცხელიასა და ნიცა თავაძეს ვაჟი შეეძინათ]</ref> ==მიღწევები== ===საკლუბო=== ; {{დროშანიშანი|რუსეთი}} [[ლოკომოტივი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|ლოკომოტივი მოსკოვი]] * [[რუსეთის საფეხბურთო თასი|რუსეთის თასი]]: 2018–19<ref>[https://rfs.ru/news/209808 "Локомотив" – обладатель Олимп-Кубка России по футболу]. ''rfs.ru''</ref> * [[რუსეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა|რუსეთის ვიცე-ჩემპიონი]]: 2018–19 ; {{დროშანიშანი|იტალია}} [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნაპოლი]] * [[იტალიის სერია A|სერია A]]: 2022–23,<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/65488842 Napoli win Serie A for first time in 33 years]. ''BBC Sport''</ref> 2024–25 * [[იტალიის საფეხბურთო სუპერთასი|იტალიის სუპერთასის]] ფინალისტი: 2024 ; {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} [[პარი სენ-ჟერმენი]] * [[საფრანგეთის ლიგა 1]]: 2024–25, 2025–26 * [[საფრანგეთის საფეხბურთო თასი|საფრანგეთის თასი]]: 2024–25 * [[საფრანგეთის საფეხბურთო სუპერთასი|საფრანგეთის სუპერთასი]]: 2025<ref>[https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Le-psg-s-offre-aux-tirs-au-but-le-14e-trophee-des-champions-de-son-histoire-face-a-l-om/1632162 Le PSG s'offre aux tirs au but le 14e Trophée des champions de son histoire face à l'OM]. ''L’Équipe''</ref> * [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]: 2024–25, 2025–26 * [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]]ს ფინალისტი: 2025 * [[უეფა-ს სუპერთასი]]: 2025 * [[ფიფას საკონტინენტთაშორისო თასი]]: 2025 ===ინდივიდუალური=== * [[რუსეთის პრემიერ ლიგა|რუსეთის პრემიერ ლიგის]] წლის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი: 2019–20, 2020–21 * [[რუსეთის პრემიერ ლიგა|რუსეთის პრემიერ ლიგის]] წლის საუკეთესო მარცხენა ნახევარმცველი: 2020–21 * [[საქართველოს წლის ფეხბურთელი]]: 2020, 2021, 2022, 2023, 2025<ref>[https://forbes.ge/gff-ma-tslis-sauketheso-phekhburthelebi-daasakhela/ GFF-მა წლის საუკეთესო ფეხბურთელები დაასახელა]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20231228173027/https://europop.ge/article/58567-gff-awards-2023-zedized-meotkhed-kvaratskhelia-clis-pekhburtelia ზედიზედ მეოთხედ კვარაცხელია წლის ფეხბურთელია!]</ref><ref>[https://www.belive.ge/fexburti/khvicha-kvaratskhelia-saqarthvelos-2022-23-tslebis-sezonis-sauketheso-phekhburthelad-dasakhelda ხვიჩა კვარაცხელია საქართველოს 2022/23 წლების სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელად დასახელდა]</ref> * საქართველოს წლის საუკეთესო სპორტსმენი: 2023<ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackhelias-morigi-aghiareba-saqartvelos-sauketeso-sportsmenad-fekhburteli-42-wlis-shemdeg-daasakheles-1tvsport/ ხვიჩა კვარაცხელიას მორიგი აღიარება]. ''1tv.ge''</ref> * [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] სეზონის საუკეთესო ახალგაზრდა მოთამაშე: 2022–23<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0282-183b47355fb9-5778e4a7c37f-1000--young-player-of-the-season-kvaratskhelia/ Khvicha Kvaratskhelia named 2022/23 UCL Young Player of the Season]</ref><ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/video/0282-183b5909f9c7-d8823d6d4b32-1000--champions-league-young-player-of-the-season-khvicha-kvaratsk/ Champions League Young Player of the Season: Khvicha Kvaratskhelia]</ref> * [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] სეზონის საუკეთესო მოთამაშე: 2025–26<ref>{{cite news|date=31 მაისი, 2026|title=Khvicha Kvaratskhelia named 2025/26 UEFA Champions League Player of the Season|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/02a5-20c1d7bf915e-f9e703cf0108-1000/|website=[[უეფა]]|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> * [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] სეზონის სიმბოლური გუნდის წევრი: 2025–26<ref>{{cite news|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/02a5-20c1d7d33d69-be4f6ab11b0a-1000/|title=2025/26 UEFA Champions League Team of the Season|website=[[უეფა]]|publisher=Union of European Football Associations|date=31 მაისი, 2026|access-date=31 მაისი, 2026}}</ref> * [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] თვის საუკეთესო ფეხბურთელი: აგვისტო 2022,<ref>[https://web.archive.org/web/20220910170056/https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/khvicha-kvaratskhelia-ea-sports-player-of-the-month-for-august-1 Khvicha Kvaratskhelia EA Sports Player of the Month for August]. ''legaseriea.it''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=bmp5xzZ91eQ Khvicha Kvaratskhelia | Player of the Month: August 2022 | Serie A 2022/23]</ref> თებერვალი 2023,<ref>[https://www.legaseriea.it/en/media/serie-a/the-ea-sports-player-of-the-month-feb Khvicha Kvaratskhelia EA SPORTS Player Of The Month for February]</ref> მარტი 2023,<ref>[https://www.legaseriea.it/en/media/serie-a/the-ea-sports-player-of-the-month-mar Khvicha Kvaratskhelia EA SPORTS Player Of The Month for March]</ref> სექტემბერი 2024<ref>[https://www.legaseriea.it/en/media/serie-a/khvicha-kvaratskhelia-ea-sports-fc-player-of-the-month-for-september Khvicha Kvaratskhelia "EA Sports FC Player of the Month" for September]</ref> * [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] თვის საუკეთესო გოლის ავტორი: მარტი 2023<ref>[https://www.legaseriea.it/en/media/serie-a/the-goal-of-the-month-by-crypto-com-march Khvicha Kvaratskhelia won the Goal Of The Month award]</ref> * [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] წლის საუკეთესო გოლის ავტორი: 2023 * [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] წლის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი The Athletic-ის ვერსიით: 2022–23<ref>[https://theathletic.com/4545197/2023/05/30/the-athletic-young-player-of-the-year-awards/ Khvicha Kvaratskhelia (Napoli)]. ''theathletic.com''</ref><ref>[https://theathletic.com/4545197/2023/05/30/the-athletic-young-player-of-the-year-awards/ The Athletic Young Player of the Year awards 2022-23]</ref> * [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2022–23<ref name="MVP">[https://www.legaseriea.it/en/media/serie-a/the-mvp-best-overall-of-serie-a-2022-2023 Khvicha Kvaratskhelia is the MVP - Best Overall of the Serie A 2022/2023]</ref><ref>[https://1tv.ge/news/istoria-daiwera-khvicha-kvarackhelia-seria-a-s-2022-2023-wlis-sezonis-sauketeso-motamashed-aghiares-video-1tvsport/ ხვიჩა კვარაცხელია სერია A-ს 2022/2023 სეზონის საუკეთესო მოთამაშეა]</ref> * [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] სეზონის გუნდის წევრი: 2022–23<ref>[https://www.legaseriea.it/en/media/serie-a/ea-sports-tm-fifa-23-serie-a-team-of-the-season-3 EA SPORTS™ FIFA 23 - Serie A Team of the Season]. ''legaseriea.it''</ref> * [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] საუკეთესო საგოლე გადაცემების ავტორი: 2022–23<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/italian-serie-a/top-scorers/assists Italian Serie A Top Assists]. ''BBC Sport''</ref> * [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] თვის საუკეთესო გოლის ავტორი: მაისი 2024<ref>[https://www.crystalsport.ge/news/63981-seria-a-m-khvichas-goli-maisis-tvis-sauketesod-daasakhela სერია A-მ ხვიჩას გოლი მაისის თვის საუკეთესოდ დაასახელა!]</ref> ==ჯილდოები== * [[ღირსების ორდენი (საქართველო)|ღირსების ორდენი]]: 2024<ref>[https://1tv.ge/news/fekhburtis-erovnuli-nakrebis-wevrebi-da-federaciis-warmomadgenlebi-ghirsebis-ordenebit-dajildovdnen/ ფეხბურთის ეროვნული ნაკრები და ფედერაციის წარმომადგენლები ღირსების ორდენებით დაჯილდოვდნენ]</ref> ==ფაქტები== 2022 წლის 3 ნოემბერს, [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] ჯგუფური ეტაპის დასრულების შემდეგ ავტორიტეტული ბრიტანული გამოცემის The Sun-ის მიერ შედგენილ ტურნირზე გარღვევის მომხდენ ფეხბურთელეთა სიმბოლურ ნაკრებში ხვიჩა კვარაცხელიაც მოხვდა.<ref>[https://www.thesun.co.uk/sport/20313461/champions-league-breakthrough-mudryk-kvaratskhelia/ Champions League breakthrough XI]. ''The Sun''</ref><ref>[https://www.crystalsport.ge/news/48377 „არსაიდან გამოჩენილი მფრინავი გარემარბი“]. ''crystalsport.ge''</ref> [[2022]] წლის [[18 ნოემბერი|18 ნოემბერს]], ბრიტანულმა ჟურნალმა FourFourTwo-მ ხვიჩა კვარაცხელია 2022 წლის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 37-ე ადგილზე დაასახელა.<ref>[https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-players-in-the-world-2022/7 Ranked! The 100 best players in the world, 2022]. ''fourfourtwo.com''</ref> ლეგენდარულმა მწვრთნელმა [[ფაბიო კაპელო]]მ კომენტარი გააკეთა სერიას A-ს სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელად ხვიჩა კვარაცხელიას დასახელებასთან დაკავშირებით: „ვეთანხმები არჩევანს! ხვიჩა კვარაცხელია სრულიად დამსახურებულად გახდა სერია A-ს საუკეთესო ფეხბურთელი“, — უთხრა კაპელომ Championat.com-ს.<ref>[http://lelo.ge/article/როცა-არჩევანი-კაპელოსაც-მოსწონს-ლეგენდარული-მწვრთნელი-ხვიჩა-კვარაცხელიას-საუკეთესოდ-დასახელებას-გამოეხმაურა-42193 როცა არჩევანი კაპელოსაც მოსწონს...]. ''lelo.ge''</ref> კვარაცხელიამ MVP-ის ტიტული ასევე მოიპოვა თამაშის დროს საუკეთესო ვარიანტების არჩევის უნარით (94.8%), შეტევაში აგრესიულობით (95.3%) და ტექნიკური ეფექტურობით (94.8%). MVP ნომინანტები და გამარჯვებულები, ფაქტობრივად, ზუსტი პარამეტრების საფუძველზე შეირჩა, როგორიცაა Stats Perform-ის (სტატისტიკურ-ანალიტიკური პროგრამა) ანალიზი, რომელიც დაფიქსირებულია Hawk-Eye სისტემის თვალთვალის მონაცემებიდან.<ref>[https://1tv.ge/news/goal-com-kvarackheliam-seria-a-s-mvp-is-tituli-statistikitac-daimsakhura-mteli-sezoni-napolis-miudzghoda-1tvsport/ კვარაცხელიამ სერია A-ს MVP-ის ტიტული სტატისტიკითაც დაიმსახურა]</ref> [[2023]] წლის [[19 ნოემბერი|19 ნოემბერს]], [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთის ეროვნულ ნაკრებთან]] ევრო 2024-ის შესარჩევ მატჩში გატანილი გოლით ხვიჩა კვარაცხელია პირველი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ეროვნული ნაკრების]] მაისურით ზედიზედ 4 მატჩში შეძლო მეტოქეთა კარის აღება. 2022–23 წლების სეზონის საუკეთესო ქართველ ფეხბურთელად სპორტული მედიის წარმომადგენლებმა ხვიჩა კვარაცხელია აღიარეს. გამოკითხვაში მონაწილე 85-დან 84-მა სპორტულმა ჟურნალისტმა იგი პირველ პოზიციაზე დაასახელა, საერთო ჯამში კი 254 ქულა დააგროვა და მეორე ადგილზე გასულ [[გიორგი მიქაუტაძე]]ს 124 ქულით გაუსწრო. რაც შეეხება მესამეადგილოსანს, ის [[გიორგი მამარდაშვილი]] გახდა, რომელმაც 99 ქულა დააგროვა. [[ფაილი:Khvicha Kvaratskhelia with UCL Cup 2025.jpg|მინი|მარცხნივ|[[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] თასით]] ხვიჩა კვარაცხელიას მიერ 2022–23 წლების სეზონის სერია A-ს 26-ე ტურში, 11 მარტს [[ატალანტა (საფეხბურთო კლუბი)|„ატალანტას“]] კარში გატანილი ბურთი იტალიის სერია A-ში 2023 წლის საუკეთესო გოლად აღიარეს. კვარაცხელიას ჯილდო იტალიის წლის ტრადიციულ საფეხბურთო დაჯილდოებაზე გადასცეს, რომელიც მილანში გაიმართა.<ref>[https://1tv.ge/news/kvarackhelias-mier-atalantastan-gatanili-goli-2023-wlis-seria-a-s-sauketeso-golad-daasakheles-video-1tvsport/ კვარაცხელიას მიერ „ატალანტასთან“ გატანილი გოლი 2023 წლის სერია A-ს საუკეთესო გოლად დაასახელეს]</ref> 2024 წლის თებერვალში საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ასოციაციამ ხვიჩა კვარაცხელია წლის საუკეთესო სპორტსმენად დაასახელა. საქართველოს საუკეთესო სპორტსმენად [[ფეხბურთელი]] მანამდე სულ სამჯერ იყო დასახელებული — [[სლავა მეტრეველი]] 1964 წელს, პირველი გამოკითხვის გამარჯვებული გახდა, 1967 წელს — [[მურთაზ ხურცილავა]], ხოლო 1981 წელს — [[რამაზ შენგელია]]. სოციალურ ქსელებში გამოკითხვის შედეგად, ხვიჩა კვარაცხელია „ნაპოლის“ გულშემატკივრებმა 2024 წლის აგვისტოს თვის გუნდის საუკეთესო მოთამაშედ დაასახელეს. 2025 წლის 9 აპრილს უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის მეოთხედფინალის პირველ შეხვედრაში კვარაცხელიამ პსჟ-ს „ასტონ ვილასთან“ მოაგებინა და პირველი ქართველი ფეხბურთელი გახდა, ვინც ჩემპიონთა ლიგის მეოთხედფინალში გოლი გაიტანა. 2025 წლის 31 მაისს, [[მიუნხენი|მიუნხენში]], „[[ალიანც არენა]]ზე“ ხვიჩა კვარაცხელიამ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგის]] ფინალში [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის „ინტერს“]] გოლი გაუტანა, „[[პარი სენ-ჟერმენი]]ს“ ისტორიულ გამარჯვებაში (5–0) თავისი წვლილი შეიტანა და გახდა მეორე ქართველი ფეხბურთელი [[კახა კალაძე|კახა კალაძის]] შემდეგ, ვინც ევროპის ყველაზე პრესტიჟული საკლუბო ტურნირი მოიგო და პირველი ქართველი ფეხბურთელი, ვინც ფინალში გოლის გატანა შეძლო.<ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackhelia-istoriashi-pirveli-qartveli-fekhburtelia-romelmac-chempionta-ligis-finalshi-goli-gaitana-video-1tvsport/ ხვიჩა კვარაცხელია ისტორიაში პირველი ქართველი ფეხბურთელია, რომელმაც ჩემპიონთა ლიგის ფინალში გოლი გაიტანა]</ref><ref>[https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackhelia-pari-sen-djermentan-ertad-chempionta-ligis-gamarjvebulia-video-1tvsport/ ხვიჩა კვარაცხელია „პარი სენ-ჟერმენთან“ ერთად ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებულია]</ref> ამასთანავე, ის მეორე ფეხბურთელია, რომელმაც ერთ სეზონში 4 სალუბო ტიტული მოიგო — 2024–25 წლების სეზონში კვარაცხელია სერია A-ს, ლიგა 1-ის, საფრანგეთის თასის და ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული გახდა.<ref>[https://lagazzetta.ge/news/2-istoriuli-rekordi-romelits-kvaratskheliam-daamyara ორი ისტორიული რეკორდი, რომელიც კვარაცხელიამ დაამყარა]</ref><ref group="კომ.">მსგავსი მიღწევა საკლუბო დონეზე მხოლოდ [[ალვარო ოდრიოსოლა]]ს აქვს დაფიქსირებული. 2019–20 წლების სეზონში ოდრიოსოლა ჯერ „რეალში“ თამაშობდა, შემდეგ „ბაიერნში“. „რეალთან“ ერთად მან იმ წელს ლა ლიგა მოიგო, „ბაიერნთან“ ერთად კი — ბუნდესლიგა, გერმანიის თასი და ჩემპიონთა ლიგა.თუმცა კვარაცხელიასგან განსხვავებით, რომელმაც 2024–25 წლების სეზონში „ნაპოლისა“ და „[[პარი სენ-ჟერმენი]]ს“ შემადგენლობაში მატჩების უმეტესობაში ითამაშა (19 მატჩი და 5 გოლი „ნაპოლიში“ და 25 მატჩი და 6 გოლი „პარი სენ-ჟერმენში“), ოდრიოსოლამ 2019–20 წლების სეზონში ორივე კლუბის მაისურით მხოლოდ ათი შეხვედრა ჩაატარა (ხუთი „რეალში“ და ხუთიც „ბაიერნში“, გოლების გარეშე).</ref> 2026 წლის 6 მაისს, [[მიუნხენი|მიუნხენში]], „[[ალიანც არენა]]ზე“ [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნთან“]] გამართულ განმეორებით ნახევარფინალურ შეხვედრაში შესრულებული საგოლე გადაცემის შემდეგ ხვიჩა კვარაცხელია ჩემპიონთა ლიგის ისტორიაში პირველი ფეხბურთელი გახდა, ვინც პლეი-ოფის ზედიზედ 7 მატჩში საგოლე მოქმედება შეასრულა. 2026 წლის 30 მაისს, [[ბუდაპეშტი|ბუდაპეშტში]], „პუშკაშ არენაზე“ გამართულ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგის]] ფინალში „[[პარი სენ-ჟერმენი|პარი სენ-ჟერმენმა]]“ [[პენალტების სერია]]ში დაამარცხა [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|ლონდონის „არსენალი“]] და ზედიზედ მეორედ მოიგო ევროპული საკლუბო ფეხბურთის მთავარი ჯილდო. [[კახა კალაძე|კახა კალაძის]] შემდეგ ხვიჩა კვარაცხელია გახდა მეორე ქართველი ფეხბურთელი, ვინც ორჯერ მოიგო ჩემპიონთა ლიგა და პირველი ქართველი ფეხბურთელი — ვინც ეს ზედიზედ მეორედ გააკეთა. 2026 წლის 31 მაისს, ხვიჩა კვარაცხელია [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგის]] 2025–26 წლების სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელად დაასახელეს. ასევე ჩემპიონთა ლიგის 2025–26 წლების სეზონის სიმბოლურ ნაკრებშიც შეიყვანეს, რომლის წევრებიც უეფა-ს ტექნიკური დამკვირვებლების ჯგუფმა შეარჩია. მიმდინარე სეზონში ხვიჩა კვარაცხელიამ ჩემპიონთა ლიგაზე 16 შეხვედრაში 10 გოლი გაიტანა და 6 საგოლე გადაცემა შეასრულა. იგი გადამწყვეტი ფიგურა იყო [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|„არსენალის“]] წინააღმდეგ მოგებულ ფინალშიც, როდესაც მის მიერ მოპოვებული პენალტით „პარი სენ-ჟერმენმა“ ანგარიში გაათანაბრა. ==ლიტერატურა== {{Refbegin}} * {{წიგნი |ავტორი = კეკელიძე, გიორგი |სათაური = ხვიჩა, ვარსკვლავი სახელად ვარსკვლავი |ბმული = https://www.goodreads.com/book/show/159556743 |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = არტანუჯი |წელი = 2023 |გვერდები = |გვერდნი = 124 |isbn = |ref = კეკელიძე, გ. }} * {{წიგნი |ავტორი = კინწურაშვილი, ტარიელ |სათაური = კვარას იტალიური გაზაფხული |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/446120/1/Kvaras_Italiuri_Gazafxuli.pdf |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = |წელი = 2023 |გვერდები = |გვერდნი = 36 |ref = კინწურაშვილი, ტ. }} * {{წიგნი |ავტორი = Striker, Ethan |სათაური = Kvaratskhelia Unleashed |ბმული = https://www.thriftbooks.com/w/kvaratskhelia-unleashed-2024-edition-from-tbilisi-streets-to-global-stardom-the-journey-of-khvicha-kvaratskhelia_ethan-striker/51878607/#edition=70648017&idiq=62870876 |ადგილი = |გამომცემლობა = |წელი = 2023 |გვერდები = |გვერდნი = 78 |isbn = 9798872445517 }} {{Refend}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commonscat|Khvicha Kvaratskhelia|ხვიჩა კვარაცხელია}} {{Refbegin}} * [https://nakrebi.ge/ka/team/men-seniors/squad/player/2160 ხვიჩა კვარაცხელია] — [[საქართველოს ფეხბურთის ფედერაცია|საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის]] ოფიციალურ საიტზე * [https://en.psg.fr/teams/first-team/squad/khvicha-kvaratskhelia ხვიჩა კვარაცხელია] — „[[პარი სენ-ჟერმენი]]ს“ ოფიციალურ საიტზე * [https://ligue1.com/articles/l1_article_1695-khvicha-kvaratskhelia-meet-psg-s-newest-signing ხვიჩა კვარაცხელია] — [[საფრანგეთის ლიგა 1]]-ს ოფიციალურ საიტზე * [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/clubs/players/250101808/ ხვიჩა კვარაცხელია] — [[უეფა]]ს ჩანაწერი * {{nplg ბიოგრაფია|00016869}} * [https://erovnuliliga.ge/ge/player/137-khvicha-kvaratskhelia ხვიჩა კვარაცხელია] — [[ეროვნული ლიგა|ეროვნული ლიგის]] ოფიციალურ საიტზე {{Refend}} {| width="600" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | სოციალური ქსელები |- ! scope=row |[https://www.facebook.com/kvarakvara7 Facebook] · [https://www.instagram.com/kvara7/ Instagram] |} {| width="600" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | თემატური საიტები |- ! scope=row |[https://www.11v11.com/players/khvicha-kvaratskhelia-262679/ AFS] · [https://resultados.as.com/resultados/ficha/deportista/khvicha_kvaratskhelia/50869 AS.com] · [https://bdfa.com.ar/jugadores-138763.html BDFA] · [https://www.bdfutbol.com/en/j/j45268.html BDFutbol] · [https://global.espn.com/football/player/_/id/274745 ESPNFC.com] · [https://eu-football.info/_player.php?id=30646 EU-Football.info] · [https://fbref.com/en/players/dea88efd/Khvicha-Kvaratskhelia FBref.com] · [https://www.fifaratings.com/khvicha-kvaratskhelia FIFA Ratings] · [https://www.flashscore.com/player/kvaratskhelia-khvicha/bNuGt0hE/ Flashscore.com] · [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/336156 FootballDatabase.eu] · [https://footballfakts.ru/person/566257 FootballFacts.ru] · [https://football-italia.net/player/khvicha-kvaratskhelia/ Football Italia] · [https://footballnews.ge/allnews/gundebi/paris-saint-germain/ FootballNews] · [https://www.kicker.de/khvicha-kvaratskhelia/spieler Kicker.de] · [https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur72234.html L’Équipe] · [https://www.national-football-teams.com/player/74490.html National Football Teams.com] · [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=118634 Soccerbase] · [https://au.soccerway.com/players/khvicha-kvaratskhelia/463156/ Soccerway] · [https://www.sofascore.com/player/khvicha-kvaratskhelia/889259 Sofascore] · [https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Kvarackhelii_Khvichi_Futbol_12022001 Sportbox.ru] · [https://sportline.ge/ Sportline.ge] · [https://www.thefinalball.com/player.php?id=533024 playmarkerstats.com] · [https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/502670 Transfermarkt] · [https://www.whoscored.com/players/370984/show/khvicha-kvaratskhelia WhoScored.com] · [https://www.worldfootball.net/player_summary/khvicha-kvaratskhelia/ WorldFootball.net] |} {| width="600" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | მედია |- ! scope=row |[https://1tv.ge/news_tag/khvicha-kvarackhelia/ 1tv.ge] · [https://www.calciomercato.com/notizie/kvaratskhelia-napoli-verso-laddio-il-retroscena-sul-rinnovo-dett/1589063 CalcioMercato.com] · [https://www.crystalsport.ge/tag/ხვიჩა-კვარაცხელია Crystalsport.ge] · [https://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-11344645/Man-City-eye-cut-price-deal-Napoli-star-Khvicha-Kvaratskhelia-shone-vs-Liverpool.html Daily Mail] · [https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2022-2023/serie-a-napoli-bologna-3-2-pagelle-kvaratskhelia-devastante-lobotka-faro_sto9189985/story.shtml Eurosport] · [https://www.ilnapolista.it/2022/10/the-sun-il-manchester-city-vuole-khvicha-kvaratskhelia/ ilNapolista] · [https://web.archive.org/web/20221017150321/https://www.informazione.it/ricerca-notizie?ig=False&v=False&a=False&o=1&tr=0&t=1&tts=Kvaratskhelia&p=1&se=False informazione.it] · [https://web.archive.org/web/20221013115306/https://www.live.ge/tag/khvicha-kvaratskhelia/ Live.ge] · [https://lelo.ge/tags/ხვიჩა%20კვარაცხელია/ Lelo.ge] · [https://talksport.com/football/1226805/manchester-city-khvicha-kvaratskhelia-napoli-transfer-interest/ talkSPORT] · [https://www.nytimes.com/2022/10/26/sports/soccer/napoli-khvicha-kvaratskhelia-kvaradona.html The New York Times] · [https://www.thesun.co.uk/sport/20010940/khvicha-kvaratskhelia-georgian-maradona-napoli-russia-war/ The Sun] · [https://www.tuttonapoli.net/ TuttoNapoli.net] · [https://www.sport-express.ru/search/?sw=+%D5%E2%E8%F7%E0+%CA%E2%E0%F0%E0%F6%F5%E5%EB%E8%FF&sportType=&kolonki=&perPage=30&date_from=&date_to= Sport Express] · [https://web.archive.org/web/20221023234450/https://sport.virgilio.it/calcio/giocatori/khvicha_kvaratskhelia/ Virgilio Sport] |} {| width="600" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | ვიდეო |- ! scope=row |[https://www.youtube.com/watch?v=957b-tPv0T8 Geo Team] · [https://www.youtube.com/channel/UClrLfss7-mUmmYR0f0V7cwQ/videos Khvicha Kvaratskhelia Official] · [https://www.youtube.com/watch?v=9l-5E1Qmr_U MShow] |} ==კომენტარები== {{Reflist|group=კომ.}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პარი სენ-ჟერმენის შემადგენლობა}} {{საქართველო 2024 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{საქართველოს წლის ფეხბურთელი}} {{DEFAULTSORT:კვარაცხელია, ხვიჩა}} [[კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2001]] [[კატეგორია:თბილისში დაბადებულები]] [[კატეგორია:კვარაცხელიები|ხვიჩა]] [[კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:რუსთავის მეტალურგის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:რუსეთის პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:მოსკოვის ლოკომოტივის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ყაზანის რუბინის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ნაპოლის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:პარი სენ-ჟერმენის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები]] [[კატეგორია:საქართველოს ნაკრების ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2024 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 23di0xpl7a2igf0u2dwf2si357ricdp 0 465191 5411243 5379455 2026-06-11T15:40:54Z R. Bardghji 184110 5411243 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია |სახელი = ლაუტარო მარტინესი |სურათი = Lautaro Martínez 2017 (cropped).jpg |სურათის ზომა = |წარწერა = 2017 წელს |სრული სახელი = |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1997|8|22}} |დაბადების ადგილი = [[ბაია-ბლანკა]], [[არგენტინა]] |სიმაღლე = 174 [[სმ]] |პოზიცია = [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] |მიმდინარე კლუბი = [[ინტერ მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|ინტერ მილანი]] |ნომერი = 10 |ახალგაზრდული წელი1 = 2013–2014 |ახალგაზრდული კლუბი1 = ლინიერსი |ახალგაზრდული წელი2 = 2014–2015 |ახალგაზრდული კლუბი2 = [[რასინგ კლუბ დე აველიანედა (საფეხბურთო კლუბი)|რასინგ კლუბი]] |წელი1 = 2015–2018 |კლუბი1 = [[რასინგ კლუბ დე აველიანედა (საფეხბურთო კლუბი)|რასინგ კლუბი]] |მატჩი1 = 48 |გოლი1 = 22 |წელი2 = 2018– |კლუბი2 = [[ინტერ მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|ინტერ მილანი]] |მატჩი2 = 239 |გოლი2 = 116 |ეროვნული წელი1 = 2016–2017 |ეროვნული ნაკრები1 = არგენტინა 20-წლ. |ეროვნული მატჩი1 = 11 |ეროვნული გოლი1 = 7 |ეროვნული წელი2 = 2018– |ეროვნული ნაკრები2 = [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინა]] |ეროვნული მატჩი2 = 72 |ეროვნული გოლი2 = 33 |მედლის თარგები = |კლუბი-განახლება = 31 აგვისტო, 2025 |ეროვნული ნაკრები-განახლება = 4 სექტემბერი, 2025 }} '''ლაუტარო ხავიერ მარტინესი''' ({{lang-es|Lautaro Javier Martínez}}; დ. [[22 აგვისტო]], [[1997]], [[ბაია-ბლანკა]]. [[არგენტინა]]) — [[არგენტინელები|არგენტინელი]] [[ფეხბურთელი]], [[ინტერ მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანის „ინტერისა“]] და [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინის ეროვნული ნაკრების]] [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]. ==კარიერა== ===საკლუბო კარიერა=== კარიერა არგენტინაში დაიწყო. [[2015]] წელს მისი დებიუტი პროფესიონალურ დონეზე [[რასინგ კლუბ დე აველიანედა (საფეხბურთო კლუბი)|„რასინგ კლუბში“]] შედგა. [[2018]] წლამდე, სანამ მილანის „ინტერს“ შეუერთდებოდა, 4 სეზონი [[რასინგ კლუბ დე აველიანედა (საფეხბურთო კლუბი)|„რასინგ კლუბის“]] შემადგენლობაში გაატარა. ===სანაკრებო კარიერა=== მარტინესი [[2016]] წელს იქნა მიწვეული არგენტინის 20-წლამდელთა ნაკრებში, მიიღო მონაწილეობა 2017 წლის სამხრეთ ამერიკის 20-წლამდელთა ჩემპიონატზე და [[2017]] წლის 20-წლამდელთა მსოფლიო თასზე. [[2018]] წელს შედგა მისი დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში, რომლის რიგებშიც მონაწილეობა მიიღო 2019 წლის [[კოპა ამერიკა]]ზე. არგენტინის ნაკრებმა ტურნირზე მესამე ადგილი დაიკავა. ==საკლუბო სტატისტიკა== {{updated|13 ნოემბერი 2022}}<ref>[https://int.soccerway.com/players/lautaro-javier-martinez/404462/ L. Martínez career statistics]</ref> {| style="background: #F9F9F9; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center" align="center" border="1" cellpadding="2" width=70% |- style="background:#DDDDDD" ! rowspan="2" width="220px" | კლუბი ! rowspan="2" width="100px" | {{Tooltip|დივ|დივიზიონი}} ! rowspan="2" width="85px" | სეზონი ! colspan="3" width="30px" | ლიგა ! colspan="3" width="30px" | თასი^([[#1|1]]) ! colspan="3" width="30px" | {{Tooltip|საერთაშორისო|საერთაშორისო მატჩები}}^([[#2|2]]) ! colspan="3" width="80px" | ჯამში^([[#3|3]]) |- style="background:#DDDDDD" !მატჩი !გოლი !ასისტი !მატჩი !გოლი !ასისტი !მატჩი !გოლი !ასისტი !მატჩი !გოლი !ასისტი |- style="text-align: center;" |rowspan="5"|'''[[რასინგ კლუბ დე აველიანედა (საფეხბურთო კლუბი)|რასინგი]]'''<br><small>{{ARG}}</small> |rowspan="4"|[[არგენტინის პრიმერა დივიზიონი|1.ª]] | 2014–15 | 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || colspan="3"|— ! 1 || 0 || 0 |- style="text-align: center;" | 2015–16 | 3 || 0 || 0 || 3 || 0 || 0 || colspan="3"|— ! 6 || 0 || 0 |- style="text-align: center;" | 2016–17 | 23 || 9 || 1 || 0 || 0 || 0 || 5 || 0 || 0 ! 28 || 9 || 1 |- style="text-align: center;" | 2017–18 | 21 || 13 || 5 || 1 || 0 || 0 || 6 || 5 || 0 ! 28 || 17 || 5 |- style="text-align: center;" style="background:#DDDDDD" ! colspan=2|სულ !! 48 !! 22 !! 6 !! 4 !! 0 !! 0 !! 11 !! 5 !! 0 !! 63 !! 27 !! 6 |- style="text-align: center;" |rowspan="6"|'''[[ინტერ მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|ინტერი]]'''<br><small>{{ITA}}</small> |rowspan="5"|[[იტალიის სერია A|1.ª]] | 2018–19 | 27 || 6 || 2 || 2 || 2 || 0 || 6 || 1 || 0 ! 35 || 9 || 2 |- style="text-align: center;" | 2019–20 | 35 || 14 || 5 || 3 || 0 || 1 || 11 || 7 || 2 ! 49 || 21 || 8 |- style="text-align: center;" | 2020–21 | 38 || 17 || 10 || 4 || 1 || 0 || 6 || 1 || 1 ! 48 || 19 || 11 |- style="text-align: center;" | 2021–22 | 35 || 21 || 3 || 6 || 3 || 1 || 8 || 1 || 0 ! 49 || 25 || 4 |- style="text-align: center;" | 2022–23 | 15 || 7 || 4 || 0 || 0 || 0 || 6 || 1 || 2 ! 21 || 8 || 6 |- style="text-align: center;" style="background:#DDDDDD" ! colspan=2|სულ !! 150 !! 65 !! 24 !! 15 !! 6 !! 2 !! 37 !! 11 !! 5 !! 202 !! 82 !! 31 |- align=center bgcolor=000000 style="color: white;" ! colspan=3|სულ ჯამში !! 198 !! 87 !! 30 !! 19 !! 6 !! 2 !! 48 !! 16 !! 5 !! 265 !! 109 !! 37 |- | colspan="16"| <div id="1">^'''(1)'''<small> არგენტინის თასისა და [[იტალიის საფეხბურთო თასი|იტალიის თასის]] მონაცემების ჩათვლით.</small> <div id="2">^'''(2)'''<small> [[ლიბერტადორესის თასი]]ს, სამხრეთ ამერიკის თასის, [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგისა]] და [[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს ევროპა ლიგის]] მონაცემების ჩათვლით.</small> <div id="3">^'''(3)'''<small> ამხანაგურ შეხვედრებში გატანილი გოლების გარდა.</small> |} ==სანაკრებო სტატისტიკა== {{updated|4 სექტემბერი, 2025}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !ეროვნული ნაკრები!!წელი!!მატჩი!!გოლი |- |rowspan="8"|[[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინა]]<br />{{დროშანიშანი|არგენტინა}} |2018||4||1 |- |2019||13||8 |- |2020||4||2 |- |2021||14||6 |- |2022||11||4 |- |2023||8||0 |- |2024||16||11 |- |2025||1||1 |- !colspan="2"|ჯამში!!71!!33 |} ===სანაკრებო გოლები=== {{updated|11 სექტემბერი 2019}} {| class="wikitable sortable" ! გოლი !! თარიღი !! სტადიონი !! მეტოქე !! ანგარიში !! შედეგი !! შეჯიბრი |- | align=center| 1 || 11 ოქტომბერი 2018 || „პრინც ფაისალ ბინ ფაჰდი“, [[ერ-რიადი]], [[საუდის არაბეთი]] || {{fb|IRQ}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 4–0 || rowspan=4| ამხანაგური |- | align=center| 2 || 22 მარტი 2019 || [[ვანდა მეტროპოლიტანო (სტადიონი)|„ვანდა მეტროპოლიტანო“]], [[მადრიდი]], ესპანეთი || {{fb|VEN}} ||align=center| '''1'''–2 ||align=center| 1–3 |- | align=center| 3 || rowspan=2|7 ივნისი 2019 || rowspan=2|„ესტადიო სან ხუან დელ ბისენტენარიო“, [[სან-ხუანი (არგენტინა)|სან-ხუანი]], არგენტინა || rowspan=2|{{fb|NIC}} || align=center | '''3'''–1 || align=center rowspan=2 | 5–1 |- | align=center| 4 || align=center | '''4'''–1 |- | align=center| 5 || 23 ივნისი 2019 || „არენა დე გრემიო“, [[პორტუ-ალეგრი]], ბრაზილია || {{fb|QAT}} || align=center | '''1'''–0 || align=center | 2–0 || კოპა ამერიკა 2019 |- | align=center| 6 || 28 ივნისი 2019 || „[[მარაკანა]]“, [[რიო-დე-ჟანეირო]], ბრაზილია || {{fb|VEN}} || align=center | '''1'''–0 || align=center | 2–0 || კოპა ამერიკა 2019 |- | align=center| 7 || rowspan=3|10 სექტემბერი 2019 || rowspan=3|„ალამოდომე“, [[სან-ანტონიო]], [[აშშ]] || rowspan=3|{{fb|MEX}} || align=center | '''1'''–0 || align=center rowspan=3 | 4–0 || rowspan=3 | ამხანაგური |- | align=center| 8 || align=center | '''2'''–0 |- | align=center| 9 || align=center | '''4'''–0 |} ==მიღწევები== === საკლუბო === ; {{დროშანიშანი|იტალია}} ინტერ მილანი * [[იტალიის სერია A|სერია A]]: 2020–21, 2023–24 * [[იტალიის საფეხბურთო თასი|იტალიის საფეხბურთო თასი]]: 2020–21, 2022–23 * [[იტალიის საფეხბურთო სუპერთასი|იტალიის საფეხბურთო სუპერთასი]]: 2021, 2022, 2023 * [[უეფა-ს ევროპა ლიგა]] ფინალისტი: 2019–20 * [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]] ფინალისტი: 2022–23, 2024-25 === სანაკრებო === ; {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინა]] * [[კოპა ამერიკა]] ბრინჯაოს პრიზიორი: 2019 * [[კოპა ამერიკა]]: 2021, 2024 * არტემიო ფრანკის თასი: 2022 === ინდივიდუალური === * [[ოქროს ბურთი]]ს ნომინანტი: 2021 * [[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს ევროპა ლიგის]] სეზონის გუნდის წევრი: 2019–20 * [[იტალიის სერია A|სერია A-ს]] თვის საუკეთესო ფეხბურთელი: ოქტომბერი 2023 ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category}} * [https://www.inter.it/en/teams/first-team/lautaro-martinez მილანის „ინტერის“ ოფიციალურ საიტზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240118024428/https://www.inter.it/en/teams/first-team/lautaro-martinez |date=2024-01-18 }} * [https://www.transfermarkt.us/lautaro-martinez/leistungsdatenverein/spieler/406625 Transfermarkt. #10 Lautaro Martínez.] {| width="700" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | სოციალური ქსელები |- ! scope=row |[https://www.facebook.com/LautaroMartinezOfficial/ Facebook] · [https://www.instagram.com/lautaromartinez/ Instagram] |} {| width="700" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | თემატური საიტები |- ! scope=row | [https://www.11v11.com/players/lautaro-mart%c3%adnez-257365/ AFS] · [https://resultados.as.com/resultados/ficha/deportista/lautaro_martinez/34156 AS.com] · [https://bdfa.com.ar/jugadores-104700.html BDFA] · [https://www.bdfutbol.com/en/j/j20742.html BDFutbol] · [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/219713/lautaro-martinez ESPN.com] · [https://fbref.com/en/players/f7036e1c/ FBref.com] · [https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/teams/argentina/squad FIFA.com] · [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/279784 FootballDatabase.eu] · [https://footballfacts.ru/person/593279 FootballFacts.ru] · [https://www.foxsports.com/soccer/lautaro-martinez-player Foxsports.com] · [https://www.kicker.de/lautaro-martinez/spieler Kicker.de] · [https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur67812.html L’Équipe] · [https://www.national-football-teams.com/player/70948.html National Football Teams.com] · [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=111235 Soccerbase] · [https://int.soccerway.com/players/-/404462/ Soccerway] · [https://sofifa.com/player/231478/lautaro-martinez/230007 sofifa.com] · [https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Lautaro_Khavjer_Martines_Futbol_22081997 Sportbox.ru] · [https://www.playmakerstats.com/player.php?id=468747 playmarkerstats.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221212021803/https://www.playmakerstats.com/player.php?id=468747 |date=2022-12-12 }} · [https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/406625 Transfermarkt] · [https://www.worldfootball.net/player_summary/lautaro-martinez/ WorldFootball.net] |} ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{მილანის ინტერის შემადგენლობა}} {{არგენტინის შემადგენლობა 2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{DEFAULTSORT:მარტინესი, ლაუტარო}} [[კატეგორია:დაბადებული 22 აგვისტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 1997]] [[კატეგორია:არგენტინელი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:არგენტინის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:მილანის ინტერის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:არგენტინის ნაკრების ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2019 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2021 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2024 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში]] [[კატეგორია:2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:კოპა ამერიკის გამარჯვებული ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 5v13obt36z85316pcbfoz75h5yr4xbq 0 488897 5411241 5411116 2026-06-11T15:26:18Z Mehman 75871 [[Special:Contributions/~2026-34415-51|~2026-34415-51]]-ის რედაქტირებები გაუქმდა; აღდგა [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]-ის მიერ რედაქტირებული ვერსია 4562528 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ვალუტა|სახელი=საუდის არაბეთის რიალი|ორიგინალი სახელი=ريال سعودي|სურათი=|ISO=SAR|ქვეყანა=საუდის არაბეთი|შედგება=100 ჰალალაჰისგან|ოფიციალური მომხმარებლები=[[საუდის არაბეთი]]|სიმბოლო=SAR, ر.س და ﷼|მონეტები=1, 5, 10, 25, 50 ჰალალა; 1, 2 რიალი|ბანკნოტები=1, 5, 10, 20, 50, 100, 200 და 500 რიალი|ცენტრბანკი=საუდის ცენტრალური ბანკი|ცენტრბანკი საიტი=http://www.sama.gov.sa/en-us/pages/default.aspx}} '''საუდის არაბეთის რიალი''' ([[არაბული ენა|არაბულად:]] ريال سعودي‎) — [[საუდის არაბეთი|საუდის არაბეთის]] [[ვალუტა]]. მის მოსახსენიებლად ხშირად გამოიყენებენ აბრევიატურებს: ر.س ან SAR ''(საუდის არაბული რიალი)'' . იგი იყოფა 100 ჰალალად ( {{Lang-ar|هللة}}). == ისტორია == რიალი საუდის არაბეთის ვალუტა იყო ქვეყნის არსებობის შემდეგ და იყო [[ჰიჯაზი|ჰეჯაზის]] ვალუტა საუდის არაბეთის შექმნამდე, ერთ – ერთი ძირითადი ვალუტა ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში ოსმალეთის პერიოდში. ჰეჯაზის რიალი ოსმალეთის ვალუტაზე იყო დამოკიდებული მაგრამ მისი ექვივალენტური არ იყო. ერთი ჰიჯაზის რიალი ოსმალური 20 ქურუშის შესაბამისი იყო. ამრიგად, იმის გამო, რომ საუდის პირველ რიალს ჰქონდა იგივე სპეციფიკაციები, რაც ჰეჯაზის რიალს და ვრცელდებოდა ოსმალეთის მონეტებთან ერთად, მისი ღირებულება 22 ოსმალული ქურუში იყო და შესაბამისად დაყოფილი იყო 22 გირეშად. 1935 წლისთვის რიალის ღირებულება და მონატეში ვერცხლის შემცველობა [[ინდური რუპია|ინდური რუპიის]] შესაბამისი იყო. 1960 წელს სისტემა შეიცვალა 20 კირშად და გახდა რიალი, რასაც 1963 წელს მოჰყვა ''ჰალალას'' შემოტანა, რომელიც ''რიალის'' მეასედს უდრიდა. საუდის არაერთ მონეტას ჯერ კიდევ აქვს კირში ნომინალები, მაგრამ ის ჩვეულებრივსამებრ აღარ გამოიყენება. == მონეტები == 1925 წელს, გარდამავალი სპილენძის მონეტა ¼ და ½ ქირშის ღირებულების მოიჭრა [[მექა|მექაში]] [[იბნ საუდი|იბნ საუდის]] ,მიერ. მას 1926 წელს მოჰყვა ¼, ½ და 1 კირშის ღირებულების კუპრო-ნიკელის ნაჭრები, სათაურით: ,,ჰეჯაზის მეფე და ნეჯდის სულთანი". 1927 წელს სამეფო ტიტული შეიცვალა და გახდა ,,ეჯაზისა და ნეჯდის მეფე და დამოკიდებულებები" და მონეტები მოიჭრა ¼, ½ და 1 კირშის ნომინალით კუპრო-ნიკელისგან და ¼, ½ და 1 რიალის ღირებულების ვერცხლისაგან. 1935 წელს საუდის არაბეთის სახელით მოიჭრა პირველი მონეტები. ეს იყო ვერცხლის ¼, ½ და 1 რიალის მონეტა, რომლებიც თითქმის 50% -ით მსუბუქი იყო ვიდრე წინა გამოცემა. კუპრო-ნიკელის ¼, ½ და 1 ქირში ასევე მოიჭრა 1937 წლიდან. 1963 წელს შემოიღეს ჰალალა და გამოუშვეს ბრინჯაოს 1 ჰალალას ღირებულების მონეტა. ეს იყო ერთადერთი წელი, როდესაც ეს მონეტები მოიჭრა. ამას მოჰყვა კუპრო-ნიკელის 5, 10, 25 და 50 ჰალალების მოჭრა 1972 წელს, რომლებსაც ეწერა გირშიც და რიალიც (1, 2 ქირში, ¼, ½ რიალი). 1976 წელს შემოიღეს კუპრო-ნიკელის 1 რიალის ღირებულების მონეტა, რომელზეც ასევე არის წარწერილი 100 ჰალალა. ბიმეტალიკურ 1 რიალის მონეტაზე ასევე დატანილია 100 ჰალალა, რომელიც გამოიცა 1999 წელს. 2016 წელს გამოიცა 1, 5, 10, 25 და 50 ჰალალას და ბიმეტალური 1 და 2 რიალის ღირებულების მონეტების ახალი სერია. == ბანკნოტები == 1953 წელს საუდის არაბეთის სავალუტო სააგენტომ (SAMA) დაიწყო [[ჰაჯი|ჰაჯ]] პილიგრიმის ქვითრების გაცემა 10 რიალზე, <ref>{{Cite web|title=10 ريال|url=http://aes.iupui.edu/rwise/banknotes/saudi_arabia/SaudiArabiaP1-10Riyals-(1953)-donatedcz_f.jpg|accessdate=22 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208083608/http://aes.iupui.edu/rwise/banknotes/saudi_arabia/SaudiArabiaP1-10Riyals-(1953)-donatedcz_f.jpg|archivedate=8 February 2012}}</ref> და 1 და 5 რიალის ღირებულების 1954 და 1956 წლებში შესაბამისად. ეს ბანკნოტებს წააგავდა და თავდაპირველად განკუთვნილი იყო პილიგრიმებისთვის, რომლებიც ამ ქვითრებს უცხოურ ვალუტაზე ცვლიდნენ. ამასთან, ისინი საუდის არაბეთში ფართო მასშტაბით მიიღეს და დიდ ფინანსურ ოპერაციებში დიდწილად ჩაანაცვლეს ვერცხლის რიალური მონეტები. შესაბამისად, სავალუტო სააგენტომ 1961 წლის 15 ივნისს დაიწყო რეგულარული ბანკნოტების გამოცემა 1, 5, 10, 50 და 100 რიალის ღირებულებების. პილიგრიმული ქვითრები გაუქმდა 1965 წლის 1 თებერვალს. <ref>{{Cite book|title=The Banknote Book|url=http://www.banknotebook.com}}</ref> 500 რიალის ბანკნოტი შემოიღესა 1983 წელს. 2000 წელს გამოიცა 20 და 200 რიალის ბანკნოტი, რომელიც საუდის არაბეთის სამეფოს დაარსებიდან 100 წლისთავის აღსანიშნავად შეიქმნა. 2007 წელს შეიქმნა ბანკნოტების მე –5 სერია, რომელზეც [[აბდულა (საუდის არაბეთი)|მეფე აბდულაჰის]] სახე იყო დატანილი. ბანკნოტების მე -6 სერია, რომელზეც [[სალმანი (საუდის არაბეთი)|მეფე სალმან ბინ აბდულაზიზ ალ საუდის]] სახე იყო, გაიცა 14/3 / 1438H (13/12/2016). === სერია 5 === 2007 წლის 20 მაისს ,,საუდის არაბეთის სავალუტო სააგენტო, საუდის სავალუტო კანონის შესახებ (4) მუხლის თანახმად, გამოსცა No3 (6) სამეფო ბრძანებულებით და თარიღდება 1/7 / 1379H." გამოაცხადა საუდის არაბეთის რიალის მეხუთე სერია, რომელიც [[აბდულა (საუდის არაბეთი)|მეფე აბდულა ბინ აბდულაზიზის]] სურათს გამოსახავს ყველა ნოტაზე, გარდა 500 რიალისა, რომელზეც გამოსახულია [[იბნ საუდი|მეფე აბდულაზიზ ალ საუდი]] . 100 და 50 რიალის ბანკნოტები გამოვიდა 2007 წლის 21 მაისს. მეოთხე სერია, რომელშიც წარმოდგენილია [[ფაჰდი (საუდის არაბეთი)|მეფის ფაჰადის]] სურათი, საუდის არაბეთის სავალუტო კანონის თანახმად იურიდიულ საშუალებად რჩება. ახალ სერიებს აქვს უახლესი უსაფრთხოების სისტემა, რათა თავიდან აიცილონ ბანკნოტების გაყალბების შემთხვევები. {| class="wikitable" style="font-size: 90%" ! colspan="9" |საუდის არაბეთის ბანკნოტები (მე -5 სერია) <ref>{{Cite web|url=http://banknotenews.com/files/ef40a6db5320aa1a18c8bf4992a1cda7-51.php|title=Saudi Arabia unveils new family of notes - Banknote News|accessdate=22 August 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" | სურათი ! rowspan="2" | მნიშვნელობა ! rowspan="2" | ზომები ! rowspan="2" | მთავარი ფერი ! colspan="2" | აღწერა ! rowspan="2" | Გაცემის თარიღი ! rowspan="2" | პირველი გამოცემის თარიღი ! rowspan="2" | წყლის ნიშანი |- ! ავერსი ! უკუ |- | [http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SAR0031.htm] | 1 რიალი | 133 x 63&nbsp;მმ | Ღია მწვანე | მე -7 საუკუნის ოქროს დინარის მონეტა; [[აბდულა (საუდის არაბეთი)|მეფე აბდულა ბინ აბდულ-აზიზ ალ-საუდი]] | SAMA- ს შტაბის შენობა | 2007 წ | 2007 წლის 31 დეკემბერი | მეფე აბდულა ბინ აბდულ-აზიზ ალ-საუდი, ელექტროტიპი 1, ქვაკუთხედი |- | [http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SAR0032.htm] | 5 რიალი | 145 x 66&nbsp;მმ | იისფერი | რას ტანორას ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა; [[აბდულა (საუდის არაბეთი)|მეფე აბდულა ბინ აბდულ-აზიზ ალ-საუდი]] | რას ტანორას ტანკერის სატვირთო ტერმინალი, ჯუბაილის პორტი აღმოსავლეთ რეგიონში | 2007 წ | 2007 წლის ივლისი | მეფე აბდულა ბინ აბდულ-აზიზ ალ-საუდი, ელექტროტიპი 5, ქვაკუთხედი |- | [http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SAR0033.htm] | 10 რიალი | 150 x 68&nbsp;მმ | ყავისფერი | მეფის აბდულაზიზის სასახლე ალმორაბაში; [[აბდულა (საუდის არაბეთი)|მეფე აბდულა ბინ აბდულ-აზიზ ალ-საუდი]] | მეფე აბდულ აზიზის ისტორიული ცენტრი, რიადი | 2007 წ | 2007 წლის ივლისი | მეფე აბდულა ბინ აბდულ-აზიზ ალ-საუდი, ელექტროტიპი 10, ქვაკუთხედი |- | [http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SAR0034.htm] | 50 რიალი | 155 x 70&nbsp;მმ | Მუქი მწვანე | [[კლდის გუმბათი]] [[იერუსალიმი|იერუსალიმში]] ; [[აბდულა (საუდის არაბეთი)|მეფე აბდულა ბინ აბდულ-აზიზ ალ-საუდი]] | [[იერუსალიმი|იერუსალიმის]] ალ-აქსის მეჩეთი | 2007 წ | 2007 წლის 21 მაისი | მეფე აბდულა ბინ აბდულ-აზიზ ალ-საუდი, ელექტროტიპი 50, ქვაკუთხედი |- | [http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SAR0035.htm] | 100 რიალი | 160 x 72&nbsp;მმ | წითელი | წინასწარმეტყველის მეჩეთის მწვანე გუმბათი მედინაში; [[აბდულა (საუდის არაბეთი)|მეფე აბდულა ბინ აბდულ-აზიზ ალ-საუდი]] | წინასწარმეტყველის მეჩეთი ალ მადინა ალ მონავარში | 2007 წ | 2007 წლის 21 მაისი | მეფე აბდულა ბინ აბდულ-აზიზ ალ-საუდი, ელექტროტიპი 100, ქვაკუთხედი |- | [http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SAR0036.htm] | 500 რიალი | 166 x 74&nbsp;მმ | ლურჯი | კა'აბა მექაში; [[იბნ საუდი|მეფე აბდულაზიზ ალ საუდი]] | წმინდა მეჩეთი მაკა ალ მუკარამაში (მექა) | 2007 წ | 2007 წლის სექტემბერი | მეფე აბდულაზიზ ალ საუდი, ელექტროტიპი 500, ქვაკუთხედი |} === სერია 6 (2016 სერია) === ახლად დასახელებულ საუდის არაბეთის სავალუტო ხელისუფლებამ გამოაქვეყნა ბანკნოტების ახალი სერია [[სალმანი (საუდის არაბეთი)|მეფე სალმანის]] პორტრეტით 5-დან 100 რიალამდე ბანკნოტებზე, მეფე აბდულაზიზ ალ საუდის პორტრეტი 500 რიალ ბანკნოტზე. <ref>[http://banknotenews.com/files/cc9eb143273a7d3c82964dab0d46d970-4157.php Saudi Arabia new notes (B136 – B140) unveiled for 26 December 2016 introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180705032717/http://banknotenews.com/files/cc9eb143273a7d3c82964dab0d46d970-4157.php |date=5 ივლისი 2018 }} Banknote News (banknotenews.com). December 13, 2016. Retrieved on 2016-12-13.</ref> 2020 წლის 4 ოქტომბერს, საუდის არაბეთის სავალუტო ხელისუფლებამ გამოაცხადა პირველი პოლიმერული ბანკნოტი, რომელიც გამოიყენებოდა საუდის არაბეთში, 5 რიალიან ბანკნოტად, მიმდინარე ქაღალდის ბანკნოტის შესაცვლელად. ნათქვამია, რომ ბანკნოტის შესაქმნელად გამოიყენება ეკოლოგიურად სუფთა მასალები და უსაფრთხოების დამატებითი მახასიათებლები, რომელიც ბანკნოტების დიდხანს არსებობას შეიწყობს ხელს. <ref>{{Cite web|title=Sama Introduces The Five Riyal Denomination Made Of Polymer ... And It Will Start Circulating On October 5th. A 20 riyal note was also introduced on 25th October to mark the Saudi Arabia's presidency presidency of the g20|url=http://www.sama.gov.sa/en-us/news/pages/news-618.aspx|accessdate=4 October 2020}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" ! colspan="9" |საუდის არაბეთის ბანკნოტები (მე -6 სერია) <ref>{{Cite web|url=http://www.sama.gov.sa/en-us/currency/pages/sixthissue.aspx|title=Sixth Issue|access-date=August 22, 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" | სურათი ! rowspan="2" | მნიშვნელობა ! rowspan="2" | ზომები ! rowspan="2" | მთავარი ფერი ! colspan="2" | აღწერა ! rowspan="2" | Გაცემის თარიღი ! rowspan="2" | პირველი გამოცემის თარიღი ! rowspan="2" | წყლის ნიშანი |- ! ავერსი ! რევერსი |- | <ref>{{Cite web|url=http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2016-005.htm|title=5 riyals-2016|accessdate=2020-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180317122608/http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2016-005.htm|archivedate=2018-03-17}}</ref> | 5 რიალი | 145 66&nbsp;მმ | იისფერი | შაიბაჰისის ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა [[რუბ-ელ-ხალი|ეუბ-ელ-ხალში]] ; [[სალმანი (საუდის არაბეთი)|მეფე სალმანი]] | ყვავილები | 2016 წელი | 2016 წლის 26 დეკემბერი | მეფე სალმანი და ელექტროტიპი 5 |- | <ref>{{Cite web|url=http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2016-010.htm|title=10 riyals-2016|accessdate=2020-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180317144316/http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2016-010.htm|archivedate=2018-03-17}}</ref> | 10 რიალი | 150 68&nbsp;მმ | ყავისფერი | ციხე; [[სალმანი (საუდის არაბეთი)|მეფე სალმანი]] | [[ერ-რიადი|რიადის]] ჰორიზონტი | 2016 წელი | 2016 წლის 26 დეკემბერი | მეფე სალმანი და ელექტროტიპი 10 |- | <ref>{{Cite web|url=http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2016-050.htm|title=50 riyals-2016|accessdate=2020-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180408173838/http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2016-050.htm|archivedate=2018-04-08}}</ref> | 50 რიალი | 155 70&nbsp;მმ | მწვანე | [[კლდის გუმბათი]] [[იერუსალიმი|იერუსალიმში]] ; [[სალმანი (საუდის არაბეთი)|მეფე სალმანი]] | ალ-აქსის მეჩეთი, [[იერუსალიმი]] | 2016 წელი | 2016 წლის 26 დეკემბერი | მეფე სალმანი და ელექტროტიპი 50 |- | <ref>{{Cite web|url=http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2016-100.htm|title=100 riyals-2016|accessdate=2020-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180408100151/http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2016-100.htm|archivedate=2018-04-08}}</ref> | 100 რიალი | 160 72&nbsp;მმ | წითელი | წინასწარმეტყველის მეჩეთის მწვანე გუმბათი, მედინა; [[სალმანი (საუდის არაბეთი)|მეფე სალმანი]] | წინასწარმეტყველის მეჩეთი, ალ მადინა ალ მონავარა | 2016 წელი | 2016 წლის 26 დეკემბერი | მეფე სალმანი და ელექტროტიპი 100 |- | <ref>{{Cite web|url=http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2016-500.htm|title=500 riyals-2016|accessdate=2020-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180317145116/http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2016-500.htm|archivedate=2018-03-17}}</ref> | 500 რიალი | 166 74&nbsp;მმ | ლურჯი | კა'აბა, მექა; [[იბნ საუდი|მეფე აბდულაზიზ ალ საუდი]] | წმინდა მეჩეთი მაკა ალ ალ მაკარამაში, მექა | 2016 წელი | 2016 წლის 26 დეკემბერი | მეფე აბდულაზიზ ალ საუდი და ელექტროტიპი 500 |} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.sama.gov.sa/sites/samaen/Currency/SaudiBankNotes/Pages/default.aspx საუდის არაბული ბანკნოტები] პირველი გამოცემიდან სპეციალურ გამოცემამდე. * http://www.islamicbanknotes.com/ == სქოლიო == [[კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები]] <references />{{აზიის ვალუტები}} [[კატეგორია:საუდის არაბეთი]] 3n467xrjno5968jn50rg75h68d7n7p5 0 499993 5411365 5404511 2026-06-11T19:34:10Z Ninuc10 165985 /* კომუნიკაცია */ 5411365 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:SustainableDevelopmentGoalsLogo.svg|300px|მინი]] [[ფაილი:SDG-pyramid.jpg|300px|მინი]] '''მდგრადი განვითარების მიზნები''' — საერთაშორისო თანამშრომლობის მიზნების ერთობლიობა, რომელმაც 2015 წლის ბოლოს შეცვალა ათასწლეულის განვითარების მიზნები. [[გაერო]]ს [[მდგრადი განვითარება|მდგრადი განვითარების]] მიზნები გულისხმობს 17 მიზანს მსოფლიოს უკეთესი და მდგრადი მომავლის მისაღწევად.<ref>[https://www.un.org/sustainabledevelopment/sustainable-development-goals/ About the Sustainable Development Goals]</ref> გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნები [[2015]] წელს განისაზღვრა [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალური ასამბლეის]] მიერ. გაეროს 70/1 რეზოლუციის თანახმად, აღნიშნული მიზნები 2030 წლისთვის უნდა იყოს მიღწეული.<ref>[https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/70/1&Lang=E Resolution adopted by the General Assembly on 25 September 2015 (A/RES/70/1)]</ref> მდგრადი განვითარების მიზნებია:<ref>[https://sdgs.un.org/2030agenda Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development]</ref> (1) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 1|სიღარიბის აღმოფხვრა]]{{გადასვლა|#მიზანი 1 — სიღარიბის აღმოფხვრა}}; (2) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 2|ნულოვანი შიმშილი]]{{გადასვლა|#მიზანი 2 — შიმშილის აღმოფხვრა}}; (3) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 3|ჯანსაღი ცხოვრება და კეთილდღეობა]]{{გადასვლა|#მიზანი 3 — ჯანსაღი ცხოვრება და კეთილდღეობა}}; (4) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 4|ხარისხიანი განათლება]]{{გადასვლა|#მიზანი 4 — ხარისხიანი განათლება}}; (5) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 5|გენდერული თანასწორობა]]{{გადასვლა|#მიზანი 5 — გენდერული თანასწორობა}}; (6) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 6|სუფთა წყალი და სანიტარია]]{{გადასვლა|#მიზანი 6 — სუფთა წყალი და სანიტარია}}; (7) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 7|ხელმისაწვდომი და მდგრადი ენერგია]]{{გადასვლა|#მიზანი 7 — ხელმისაწვდომი და მდგრადი ენერგია}}; (8) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 8|ღირსეული სამუშაო ეკონომიკური ზრდა]]{{გადასვლა|#მიზანი 8 — ღირსეული სამუშაო და ეკონომიკური ზრდა}}; (9) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 9|მრეწველობა, ინოვაცია და ინფრასტრუქტურა]]{{გადასვლა|#მიზანი 9 — მრეწველობა, ინოვაცია და ინფრასტრუქტურა}}; (10) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 10|შემცირებული უთანასწორობა]]{{გადასვლა|#მიზანი 10 — შემცირებული უთანასწორობა}}; (11) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 11|მდგრადი ქალაქები და დასახლებები]]{{გადასვლა|#მიზანი 11 — მდგრადი ქალაქები და დასახლებები}}; (12) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 12|მდგრადი მოხმარება და წარმოება]]{{გადასვლა|#მიზანი 12 — მდგრადი მოხმარება და წარმოება}}; (13) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 13|კლიმატის ცვლილების საწინააღმდეგო ქმედებები]]{{გადასვლა|#მიზანი 13 — კლიმატის ცვლილებების საწინააღმდეგო ქმედებები}}; (14) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 14|ოკეანისა და ზღვის რესურსები]]{{გადასვლა|#მიზანი 14 — ოკეანისა და ზღვის რესურსები}}; (15) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 15|დედამიწის ეკოსისტემები]]{{გადასვლა|#მიზანი 15 — დედამიწის ეკოსისტემები}}; (16) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 16|მშვიდობა, სამართლიანობა, ძლიერი ინსტიტუციები]]{{გადასვლა|#მიზანი 16 — მშვიდობა, სამართლიანობა და ძლიერი ინსტიტუტები}}; (17) [[მდგრადი განვითარების მიზანი 17|პარტნიორობა მიზნის მისაღწევად]]{{გადასვლა|#მიზანი 17 — პარტნიორობა მიზნების მისაღწევად}}. მდგრადი განვითარების მიზნებს აქვს განსაზღვრული ინდიკატორები, რომლის მიხედვითაც ფასდება პროგრესი. თითოეულს მიზანი საშუალოდ 5-დან 10 ინდიკატორამდე შედგება. საერთო ჯამში გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნები წარმოადგენს 17 მიზნისა და 169 ინდიკატორის ნაკრებს. ==ისტორია== [[ფაილი:Sustainable Development Goal 01NoPoverty.svg|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 2.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 3.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 4.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 5.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 6.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 7.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 8.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 9.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 10.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 11.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 12.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 13.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 14.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 15.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 16.png|250px|მინი]] [[ფაილი:Sustainable Development Goal 17.png|250px|მინი]] [[1972]] წელს [[შვედეთი]]ს დედაქალაქ [[სტოკჰოლმი|სტოკჰოლმში]] ორგანიზაციის წევრი სახელმწიფოებისთვის გაიმართა კონფერენცია, რომელზეც განიხილებოდა ოჯახთა უფლებათა, ჯანმრთელობასთან და ჯანსაღ გარემოსთან დაკავშირებული საკითხები.<ref>{{Cite web |url=http://www.uncsd2012.org/history.html |title=The History of Sustainable Development in the United Nations |accessdate=2012-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120618171731/http://www.uncsd2012.org/history.html |archivedate=2012-06-18 }}</ref> [[1983]] წელს [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია]]მ შექმნა მსოფლიო კომისია ჯანსაღი გარემოსა და განვითარების საკითხებზე, მოგვიანებით მას ეწოდა ბრუნდტლანდის კომისია, რომლის მთავარ მიზანსაც წარმოადგენდა მდგრადი განვითარება.<ref>[http://www.un-documents.net/ocf-02.htm Our Common Future, Chapter 2: Towards Sustainable Development - A/42/427 Annex, Chapter 2 - UN Documents: Gathering a body of global agreements]</ref> აღნიშნული კომისიის მიერ [[1992]] წელს გაიმართა პირველი კონფერენცია [[ბრაზილია|ბრაზილიის]] ქალაქ [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, რომლის ფარგლებშიც შეიმუშავეს სამოქმედო გეგმა ჯანსაღი გარემოსა და განვითარების საკითხებზე. პირველი სამოქმედო გეგმა ცნობილია, როგორც „აჯენდა 21“. მომდევნო, რიგით მესამე საერთაშორისო კონფერენცია ჯანსაღი გარემოსა და განვითარების საკითხებზე გაიმართა 20 წლის შემდეგ [[2012]] წელს, კვლავ ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიოროში, აღნიშნული შეხვედრა ცნობილია, როგორც „რიო+20“. კონფერენციის შემაჯამებელ დოკუმენტში განისაზღვრა მდგრადი განვითარების 17 მიზანი. „რიო+20“-ის კონფერენციაზე წევრმა სახელმწიფოებმა მიიღეს რეზოლუცია ცნობილი, როგორც „მომავალი რომელიც ჩვენ გვსურს“. მნიშვნელოვანი თემები რაზეც მოხდა შეთანხმება კონფერენციის მსვლელობისას იყო სიღარიბის აღმოფხვრა, ენერგია, სუფთა წყალი და სანიტარული მდგომარეობა, ჯანმრთელობა და ადამიანთა დასახლება.<ref name="რიო">[https://sustainabledevelopment.un.org/futurewewant.html Future We Want - Outcome document]</ref> [[2013]] წლის იანვარში შეიქმნა [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალური ასამბლეის]] 30-კაციანი ღია სამუშაო ჯგუფი, რომელიც მუშაობდა მდგრადი განვითარების საკითხებზე. ჯგუფმა შეიმუშავა სპეციფიკური მიზნები მდგრადი განვითარებისთვის. სამუშაო ჯგუფს დაევლა, რომ მოემზადებინა შეთავაზება მდგრადი განვითარების მიზნებზე 68-ე გენერალური ასამბლეის მსვლელობისას.<ref name="რიო" /> [[2014]] წლის 19 ივლისს ღია სამუშაო ჯგუფმა გადაუგზავნა შეთავაზება მდგრადი განვითარების მიზნების შესახებ ასამბლეას. 13 სესიის შემდეგ ღია სამუშაო ჯგუფმა წარადგინა შეთავაზება 8 მდგრადი განვითარების მიზნისა და 169 ამოცანის შესახებ გენერალური ასამბლეის 68-ე სესიაზე, რომელიც ჩატარდა 2014 წლის სექტემბერს. 2014 წლის 5 დეკემბერს, გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ მიიღო გენერალური მდივნის დასკვნა, რომელშიც ნახსენებია რომ 2015 წლის სამოქმედო გეგმაზე მუშაობის პროცესი ღია სამუშაო ჯგუფის მიერ შემოთავაზებული მეთოდოლოგიის მიხედვით წარიმართებოდა.<ref>[https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/69/700&Lang=E United Nations Official Document]</ref> გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნები შეიქმნა „ათასწლეულის განვითარების მიზნების“ (MDGs) წარმატების მისაღწევად. ათასწლეულის განვითარების მიზნები გულისხმობდა 8 საერთაშორისო განვითარების მიზანს, რომელიც გაეროს წევრმა სახელმწიფოებმა დაისახეს [[2000]] წლის სექტემბერში „ათასწლეული სამიტზე“ გაეროს სათაო ოფისში ამერიკის ქალაქ [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]]. მდგრადი განვითარების მიზნები სწორედ ათასწლეულის განვითარების შეუსრულებელი ამოცანების განხორციელებას ისახავს მიზნად და კიდევ უფრო ფართო და ამბიციურ მისწრაფებებს გვთავაზობს. ათასწლეულის განვითარების მიზნების მიმართულების გაგრძელებასთან ერთად, მდგრადი განვითარების სამიზნე გახდა ეკონომიკური, სოციალური და გარემოსდაცვითი საკითხების ფართო სპექტრი მომავალში მშვიდობიანი და ინკლუზიური საზოგადოების მშენებლობისთვის. [[2015]] წლის შემდგომი განვითარების სამოქმედო გეგმის შესადგენად მოლაპარაკებების წარმოება 2015 წლის აგვისტოს დაიწყო და 2015 წლის იანვარში დასრულდა. პარალელურ რეჟიმში მიმდინარეობდა გაეროს სხდომები დაფინანსების საკითხზე განვითარების მიზნების იმპლემენტაციის მიზნით. მოლაპარაკების პროცესი 2015 წლის ივლისში დასრულდა „ადის-აბების სამოქმედო გეგმის“ შემუშავებით. დასკვნითი დოკუმენტი კი შემუშავებულ იქნა 2015 წლის სექტემბერში, ამერიკის დედაქალაქ ნიუ-იორკში, გაეროს მდგრადი განვითარების სამიტზე.<ref>{{Cite web |url=https://www.undp.org/content/undp/en/home/presscenter/pressreleases/2015/09/24/undp-welcomes-adoption-of-sustainable-development-goals-by-world-leaders.html |title=World leaders adopt Sustainable Development Goals |accessdate=2021-02-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227214326/http://www.undp.org/content/undp/en/home/presscenter/pressreleases/2015/09/24/undp-welcomes-adoption-of-sustainable-development-goals-by-world-leaders.html |archivedate=2018-02-27 }}</ref> 2015 წლის სექტემბერში, გაეროს გენერალური ასამბლეის 193 წევრმა სახელმწიფომ მიიღო [[2030]] წლის მდგრადი განვითარების დოკუმენტი, სახელწოდებით: „მსოფლიოს ტრანსფორმაცია: 2030 წლის სამოქმედო გეგმა მდგრადი განვითარებისთვის“ აღნიშნული დოკუმენტი შედგება 92 პარაგრაფისაგან. 59-ე პარაგრაფში აღწერილია მდგრადი განვითარების 17 მიზანი 169 ამოცანასთან და 232 ინდიკატორთან ერთად. ==ამოცანები და ინდიკატორები== გაეროს მდგრადი განვითარების 17 მიზანი 169 ამოცანისა და 232 ინდიკატორის ნაკრებს წარმოადგენს. მიღწეული პროგრესის გაზომვის მიზნით თითოეულ ამოცანაზე საშუალოდ 1-3 ინდიკატორს იყენებენ.<ref>[https://unstats.un.org/sdgs/indicators/indicators-list/ SDG Indicators Global indicator framework for the Sustainable Development Goals and targets of the 2030 Agenda for Sustainable Development]</ref> ===მიზანი 1 — სიღარიბის აღმოფხვრა=== მსოფლიოს პირველ მიზანს წარმოადგენს უკიდურესი სიღარიბის დაძლევა [[2030]] წლისთვის. ამ მიზნის მისაღწევად აუცილებელია შემუშავდეს ეფექტური სოციალური დაცვის პროგრამები, იმისთვის რომ ყველას თანაბრად მიუწვდებოდეს ხელი საბაზისო სერვისებზე. აღნიშნული მიზნის პროგრესის შესამოწმებლად არსებობს 13 ინდიკატორი. სიღარიბის ინდექსი [[1990]] წლის შემდეგ განახევრდა. თუმცა, მსოფლიოს სხვადასხვა წერტილში ის კვლავ მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება. მსოფლიოში 10-დან 1 ადამიანის საშუალო ყოველდღიური მინიმუმი 1,25 აშშ დოლარს არ აღემატება. სიღარიბის განმაპირობებელი უმთავრესი ფაქტორებია ჯანდაცვის, უსაფრთხოებისა და განათლების სისტემებზე ხელმიუწვდომლობა. სიღარიბის ზღვარს მიღმა მყოფი ადამიანები განიცდიან აგრეთვე შიმშილსა და სოციალურ დისკრიმინაციას. უკიდურეს სიღარიბეში მცხოვრებ ადამიანთა ნახევარზე მეტს ბავშვები წარმოადგენენ. [[2013]] წლის მონაცემებით 385 მილიონი ბავშვის საარსებო მინიმუმი ყოველდღიურად 1,90 აშშ დოლარს უტოლდებოდა. აღნიშნული პრობლემასთან ბრძოლის პროცესში, მნიშვნელოვან გამოწვევას წარმოადგენს არასრული მონაცემთა ბაზა. საშუალოდ წევრი ქვეყნების 97 %-ს არასაკმარისი სტატისტიკური მონაცემები აქვთ სიღარიბის ზღვარს მიღმა მყოფი ბავშვების მდგომარეობის დასადგენად. ქვეყნების 63 %-ს არანაირი სტატისტიკური მონაცემი აქვთ აღნიშნული პრობლემის შესახებ. 1 მიზნის მიღწევას აფერხებს მსოფლიოს უღარიბეს ქვეყნებში ეკონომიკური ზრდის დაბალი მაჩვენებელი, სოციალური უთანასწორობის მაღალი ხარისხი, სახელმწიფო პოლიტიკური ინსტიტუტებისადმი ნდობის დაბალი ხარისხი და კლიმატური ცვლილებები.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-1-no-poverty.html Goal 1: No poverty]</ref> ===მიზანი 2 — შიმშილის აღმოფხვრა=== აღნიშნული მიზანი გულისხმობს, რომ [[2030]] წლისთვის უნდა აღმოიფხვრას შიმშილის ყველანაირი ფორმა. ეს მიიღწევა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტიულობისა და მცირე მასშტაბის სურსათის მწარმოებლების (განსაკუთრებით ქალებისა და მკვიდრი მოსახლეობის) შემოსავლის გაორმაგებით, საკვები პროდუქტების წარმოების მდგრადი სისტემების უზრუნველყოფით და მიწისა და ნიადაგის ხარისხის გაუმჯობესებით. დასაქმების თვალსაზრისით [[სოფლის მეურნეობა]] ყველაზე მსხვილი სფეროა, რომელიც მოსახლეობის 40 % უზრუნველყოფს საარსებო საშუალებებით. ეს არის ყველაზე დიდი შემოსავლის წყარო ღარიბი სოფლის ოჯახებისთვის. ქალები შეადგენენ სოფლის მეურნეობის მშრომელთა დაახლოებით 43 %-ს განვითარებას ქვეყნებში, ხოლო 50 %-ზე მეტს [[აზია]]სა და [[აფრიკა|აფრიკის]] რეგიონებში. ამასთანავე, ქალები მიწის მხოლოდ 20 %-ს ფლობენ. ყველას ჰქონდეს უსაფრთხო ნოყიერი და საკმარისი საკვები, განსაკუთრებით ბავშვებს, დედებს და დაუცველ ადამიანებს. რაც შეეხება სხვა ამოცანებს, აღნიშნული მიზნის მისაღწევად აუცილებელია სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე წვდომის გაფართოვება, თესლის გენეტიკური მრავალფეროვნების შენარჩუნება, სავაჭრო ბაზრებზე არსებული შეზღუდვების შემცირება, ფასის მდგრადობის უზრუნველყოფა და ორგანიზაცია „საერთაშორისო სურსათის ნარჩენების კოალიციის“ დახმარებით ნარჩენების სწორი მართვა. გლობალურად 9 ადამიანიდან 1-ს არ აქვს საკმარისი საკვები საარსებოდ, მათი უმრავლესობა განვითარებად ქვეყნებში ცხოვრობს. კვებასთან დაკავშირებული მწვავე პრობლემების გამო წლიურად 3,1 მილიონი ბავშვიდან საშუალოდ 45 % იღუპება. კვებასთან დაკავშირებული ქრონიკული პრობლემები მსოფლიოში დაახლოებით 155 მილიონზე მეტ ბავშვს ეხება, რაც ხელს უშლის ბავშვთა ფიზიკურ და გონებრივ განვითარებას და ზრდის სიკვდილიანობის ხარისხს. [[2017]] წლის მონაცემებით, გაეროს წევრი 202 ქვეყნიდან მხოლოდ 26 არის მდგრადი განვითარების მიზნების სრულყოფის გზაზე, ხოლო 20 %-ს არანაირი პროგრესი განუცდია კვებასთან დაკავშირებული პრობლემების შემცირების კუთხით, თითქმის 70 %-ს კი არ აქვს საკმარისი მონაცემები მათი პროგრესის დასადგენად.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-2-zero-hunger.html Goal 2: Zero hunger]</ref> ===მიზანი 3 — ჯანსაღი ცხოვრება და კეთილდღეობა === აღნიშნულ მიზნის მისაღწევად აუცილებელია დედებისა და ახალშობილებისთვის მშობიარობა გახდეს უსაფრთხო. შემცირდეს ჩვილი და 5 წლამდე ასაკის ბავშვთა სიკვდილიანობა. ყველას ჰქონდეს ხარისხიანი სამედიცინო დახმარება. ხელმისაწვდომი მედიკამენტები და ვაქცინები. [[2000]]-დან [[2016]] წლამდე სიცოცხლის ხანგრძლივობის გაზრდისა და ჩვილ ბავშვთა და დედათა სიკვდილიანობის შემცირების კუთხით მნიშვნელოვანი ნაბიჯები იქნა გადადგმული. აღნიშნულ პერიოდში 5 წლამდე ასაკის ბავშვთა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 47 %-ით შემცირდა. თუმცა, მაინც 5 წლამდე ასაკის ბავშვთა გარდაცვლილთა რიცხვი კვლავ უკიდურესად მაღალია. მხოლოდ 2016 წელს აღნიშნული მაჩვენებელი 5,6 მილიონს უტოლდება. მდგრადი განვითარების მესამე მიზნის მთავარი ამოცანაა 5 წლამდე ასაკის ბავშვების სიკვდილიანობის შემცირება 1000 ცოცხალ დაბადებულზე მინიმუმ 25-მდე. მიმდინარე ტენდენციების გათვალისწინებით, თუ არ მოხდა დროული და მიზანშეწონილი ცვლილებები, 60 ქვეყანაზე მეტი აღნიშნულ მიზანს 2050 წლისთვისა ვერ მიაღწევს. მიზანი 3 ასევე გულისხმობს მშობიარობის პროცესში დედათა სიკვდილიანობის შემცირებას, 100 000 შემთხვევიდან 70-მდე. მიუხედავად იმისა, რომ დედათა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 2000 დან 2015 წლამდე 37 %-ით შემცირდა, [[2015]] წლის მონაცემებით დაახლოებით 303 000 დედა გარდაიცვალა, მიზანი 3 აგრეთვე მოიცავს მოზარდთა ორსულობის შემცირებას. პროგრესი მიღწეულია აგრეთვე სუფთა წლისა და სანიტარული სისტემების ხელმისაწვდომობის თვალსაზრისით, მკვეთრად არის შემცირებული ტუბერკულოზის, მალარიისა და შიდსის გავრცელების შემთხვევები. 2000-2016 წლებში აივ ინფექციის გავრცელება შემცირებულია 66 %-ით 15 წლამდე ასაკის ბავშვების შემთხვევაში და 45 %-ით 15-19 წლის მოზარდების შემთხვევაში.<ref>[http://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-3-good-health-and-well-being.html Goal 3: Good health and well-being]</ref> ===მიზანი 4 — ხარისხიანი განათლება=== აღნიშნული მიზანი გულისხმობს, რომ ყველას თანაბრად შეეძლოს ხარისხიანი [[განათლება|განათლების]] მიღება, აღმოიფხვრას უთანასწორობა საგანმანათლებლო სისტემაში, შეიქმნას უსაფრთხო ინკლუზიური და პოზიტიური გარემო სკოლებში. მონაცემებზე დაყრდნობით, უმთავრესი პროგრესი მიღწეულია განათლების ხელმისაწვდომობის კუთხით დაწყებითი სკოლის დონეზე, როგორც ბიჭებისთვის, ასევე გოგონებისთვის. სკოლის გარეთ მყოფ ბავშვთა რიცხვი თითქმის განახევრდა [[1997]] წლიდან [[2014]] წლამდე 112 მილიონიდან 60 მილიონამდე. განათლების ხელმისაწვდომობა ყოველთვის არ გულისხმობს ხარისხიან განათლებას, მსოფლიოში დაახლოებით 103 მილიონი ახლაგაზრდა განიცდის საბაზისო ცოდნისა და უნარების დეფიციტს, რაც აუცილებელია მომავალში რეალიზაციისთვის, აქედან 60 % კი მდედრობითი სქესის წარმომადგენელია. მიზანი 4-ის მთავარი ამოცანაა [[2030]] წლისთვის ყველა გოგოსთვის და ბიჭისთვის იყოს ხელმისაწვდომი ხარისხიანი საშუალო განათლება.<ref>[http://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-4-quality-education.html Goal 4: Quality education]</ref> ===მიზანი 5 — გენდერული თანასწორობა=== აღნიშნული მიზნის მთავარი ამოცანაა ქალებსა და გოგონებს ჰქონდეთ ისეთივე შესაძლებლობები როგორიც მამაკაცებსა და ბიჭებს. დასრულდეს ქალებისა და გოგონების მიმართ ყველა ფორმის ძალადობა და დისკრიმინაცია. აღმოიფხვრას მავნე პრაქტიკები და ტრადიციები, რომლებიც ხელს უშლის გოგონების განვითარებას. [[გაერო]]ს თანახმად „გენდერული თანასწორობა არა მხოლოდ ადამიანის ფუნდამენტური უფლებაა, არამედ აუცილებელი საფუძველია მშვიდობიანი და მდგრადი მსოფლიოსთვის.“ ქალებისა და გოგონებისთვის თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა სოციალური, პოლიტიკური თუ ეკონომიკური გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში ხელს შეუწყობს მდგრადი განვითარების მიზნების სრულყოფას. [[2013]] წლის მონაცემებით, გაეროს წევრი სახელმწიფოებიდან 143-ს კონსტიტუციურად აქვს დეკლარილებული გენდერული თანასწორობა ეროვნულ დონეზე, თუმცა ცალკეულ რეგიონებში კვლავ სერიოზულ გამოწვევად რჩება დისკრიმინაცია გენდერული ნიშნით.<ref>[http://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-5-gender-equality.html Goal 5: Gender equality]</ref> ===მიზანი 6 — სუფთა წყალი და სანიტარია=== მდგრადი განვითარების მეექვსე მიზანი შედგება 8 ამოცანისგან და 11 ინდიკატორისგან, რომლებიც გამოიყენება მიზნების მიღწევის პროცესის მონიტორინგისთვის. პირველი სამი ამოცანა ეხება სასმელი წყლის მიწოდებასა და სანიტარული ნორმების გაუმჯობესებას. ამ კუთხით მნიშვნელოვანია სანიტარული პირობები ყველასთვის თანაბრად იყოს მორგებული, რაც გულისხმობს ხანდაზმულებისა თუ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირების სპეციფიკური საჭიროები გათვალისწინებას. [[2017]] წლის მონაცემებით მსოფლიოს 4,5 მილიარდ ადამიანს არ აქვს უსაფრთხო სანიტარული პირობები. [[2030]] წლისთვის [[გაერო]]ს მდგრადი განვითარების მიზნების მისაღწევად წევრი ქვეყნების ერთმა მესამედმა უნდა დააჩქაროს პროგრესი ღია დეფეკაციის დასრულების მიზნით. აგრეთვე აუცილებელია, მუდმივად მოწმდებოდეს წყლის ხარისხი დაბინძურების შესამცირებლად. მოსახლეობა უნდა იყოს მუდმივად ინფორმირებული ჰიგიენის საკითხებზე. აუცილებელია წყალთან დაკავშირებული ბუნებრივი რესურსების: მთების, ტყეების, მდინარეებისა და სხვა რესურსების დაცვა.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-6-clean-water-and-sanitation.html Goal 6: Clean water and sanitation]</ref> ===მიზანი 7 — ხელმისაწვდომი და მდგრადი ენერგია=== აღნიშნული მიზანი გულისხმობს ყველასთვის საიმედო თანამედროვე და მდგრადი ენერგომომსახურების ხელმისაწვდომობას. მიზანი 7 აგრეთვე გულისხმობს განახლებადი ენერგიის წილისა და ენერგოეფექტურობის გაზრდას, ახალი [[ტექნოლოგია|ტექნოლოგიების]] განვითარების გზით. ამ კუთხით კი მნიშვნელოვანია ღია დამუშავებისა და სუფთა ენერგეტიკის ინფრასტრუქტურაში უფრო მეტი ინვესტიციის მობილიზება.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-7-affordable-and-clean-energy.html Goal 7: Affordable and clean energy]</ref> ===მიზანი 8 — ღირსეული სამუშაო და ეკონომიკური ზრდა=== აღნიშნული მიზანი გულისხმობს ყველასთვის ღირსეული და უსაფრთხო სამუშაო პირობების შემქნას, ინკლუზიური და მდგრადი ეკონომიკური განვითარებისთვის. ყველაზე ნაკლებად განვითარებული ქვეყნებისთვის ეკონომიკური მიზანია [[მთლიანი შიდა პროდუქტი]]ს (მშპ) ყოველწლიური მინიმუმ 7 %-იანი ზრდის მიღწევა. უმაღლესი პროდუქტიულობის მიღწევა მოითხოვს დივერსიფიკაციასა და განახლებულ ტექნოლოგიას, ინოვაციასთან, მეწარმეობასთან, მცირე და საშუალო ბიზნესის ზრდასთან ერთად. [[2020]] წლის მიზანია ახალგაზრდების უმუშევრობის შემცირება და დასაქმების გლობალური სტრატეგიის ამუშავება. [[2030]] წლისთვის კი დაგეგმილია [[ტურიზმი]]ს მდგრადი განვითარების პოლიტიკის აღსრულება, რაც შექმნის ახალ სამუშაო ადგილებს. მნიშვნელოვანი ყურადღება ეპყრობა აგრეთვე ადგილობრივი ფინანსური ინსტიტუტების გაძლიერებას, მდგრადი ეკონომიკური მიზნების მისაღწევად. აღნიშნული მიზნის მისაღწევად აგრეთვე აუცილებელია მოხდეს, როგორც ფორმალური აგრეთვე პროფესიული განათლების პოპულარიზაცია და იძულებითი შრომის პრევენცია.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-8-decent-work-and-economic-growth.html Goal 8: Decent work and economic growth]</ref> ===მიზანი 9 — მრეწველობა, ინოვაცია და ინფრასტრუქტურა=== მიზანი 9 გულისხმობდა მდგრადი ინფრასტრუქტურის შექმნასა და ეკონომიკურ განვითარების მოსახლეობის კეთილდღეობისთვის. ამ მიზნის მისაღწევად აუცილებელია მოხდეს ინოვაციების ხელშეწყობა რაც უზრუნველყოფილი იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ახალი ტექნოლოგიები და [[ინტერნეტი]] ყველასთვის ხელმისაწვდომი იქნება.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-9-industry-innovation-and-infrastructure.html Goal 9: Industry, innovation and infrastructure]</ref> ===მიზანი 10 — შემცირებული უთანასწორობა=== უთანასწორობის შემცირებისთვის აუცილებელია ეკონომიკურად გაძლიერდნენ სიღარიბეში მცხოვრები ადამიანები. გარდა ეკონომიკური თანასწორობისა, მნიშვნელოვანია გაიზარდოს განსაკუთრებით დაუცველი ჯგუფების მხარდაჭერა საკანონმდებლო და პოლიტიკურ დონეზე.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-10-reduced-inequalities.html Goal 10: Reduced inequalities]</ref> ===მიზანი 11 — მდგრადი ქალაქები და დასახლებები=== აღიშნული მიზანი გულისხმობს ხარისხიან, უსაფრთხო საცხოვრებელს აუცილებელი მომსახურებებით, რისთვისაც საჭიროა გაიზარდოს მზაობა [[სტიქიური უბედურება|სტიქიური უბედურებების]] მიმართ და ასევე შემუშავდეს უსაფრთხო და მოწესრიგებული სატრანსპორტო სისტემა. აღნიშნული მიზნის მიღწევის ინდიკატორია ქალებში ე. წ. „ქოხებში“ მცხოვრები ადამიანების რაოდენობა. 2000-დან 2014 წლამდე პროცენტული მაჩვენებელი 39 % დან 30 %-მდე შემცირდა. თუმცა რიცხობრივი მაჩვენებელი კვლავ კრიტიკულია 2000 წელს - 792 მილიონ ადამიანს უტოლდებოდა, ხოლო 2014 წელს ეს რიცხვი 880-მდე გაიზარდა. [[2014]] წლიდან შესამჩნევია ქალაქიდან სოფლებში გადასვლის ტენდენცია, რაც მოსახლეობის მატებაზე და ალტერნატიული საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესებაზე მეტყველებს.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-11-sustainable-cities-and-communities.html Goal 11: Sustainable cities and communities]</ref> ===მიზანი 12 — მდგრადი მოხმარება და წარმოება=== აღნიშნული მიზანი გულისხმობს ნარჩენების გამოყენების ეფექტიანობის გაზრდას. ამ მიზნის მისაღწევად აუცილებელია აიკრძალოს მავნე ქიმიური ნივთიერებების გამოყენება. აგრეთვე, აუცილებელია მოხდეს ცნობიერების ამაღლება ბუნებასთან ჰარმონიული ცხოვრების შესახებ.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-12-responsible-consumption-and-production.html Goal 12: Responsible consumption and production]</ref> ===მიზანი 13 — კლიმატის ცვლილებების საწინააღმდეგო ქმედებები=== აუცილებელია [[კლიმატი]]ს ცვლილებებისა და მისი უარყოფითი ზეგავლენის შესამცირებლად გატარდეს გადაუდებელი ზომები. იმისთვის, რომ აღნიშნული პრობლემა გადაიჭრას გლობალურ დონეზე, საჭიროა კლიმატის ცვლილებების წინააღმდეგ მიმართული ზომები ინტეგრირდეს ეროვნული პოლიტიკის სტრატეგიებსა და გეგმებში. გარდა ამისა, აუცილებელია ადამიანები უკეთ იყვნენ მომზადებულნი, რომ გაუმკლავდნენ კლიმატის ცვლილებებითა და ბუნებრივი კატასტროფებით გამოწვეულ ზიანს.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-13-climate-action.html Goal 13: Climate action]</ref> ===მიზანი 14 — ოკეანისა და ზღვის რესურსები=== აღნიშნული მიზანი გულისხმობს [[ზღვა|ზღვისა]] და [[ოკეანე]]ების დაბინძურების შემცირებას. აგრეთვე მოიცავს უკანონო თევზჭერის აღმოფხვრას და ოკეანისა და ზღვის რესურსების სწორ გამოყენებას მდგრადი განვითარებისთვის. სანაპირო წყლების დაბინძურება გლობალურ პრობლემად იქცა, რაც უარყოფითად აისახება ოკეანეების ბიომრავალფეროვნებაზე. მომავალში კოორდინირებული ქმედებების გარეშე, მოსალოდნელია რომ ზღვის ევტროფიკაცია გაიზრდება 20 %-ით 2050 წლისთვის.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-14-life-below-water.html Goal 14: Life Below Water]</ref> ===მიზანი 15 — დედამიწის ეკოსისტემები=== აღნიშნული მიზანი გულისხმობს დედამიწის ეკოსისტემების დაცვას ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებისთვის. ამ მიზნის მისაღწევად აუცილებელია გადაშენების პირას მყოფი სახეობების დაცვა და ხეების მოჭრის შემცირება. ამ კუთხით მნიშვნელოვანია ახალი ხეების დარგვის პოპულარიზაციაც.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-15-life-on-land.html Goal 15: Life on land]</ref> ===მიზანი 16 — მშვიდობა, სამართლიანობა და ძლიერი ინსტიტუტები=== აღნიშნული მიზანი გულისხმობს [[ძალადობა|ძალადობის]] ყველა ფორმის აღმოფხვრას, განსაკუთრებით ბავშვების მიმართ, მნიშვნელოვანია აგრეთვე სექსუალური [[ტრეფიკინგი]]სა და იძულებითი შრომის აღკვეთა. ამ მიზნის მისაღწევად კი აუცილებელია შეიქმნას ეფექტიანი ეროვნული ინსტიტუციები და გაიზარდოს სანდოობის ხარისხი, ყველასთვის ხელმისაწვდომი იყოს მართლმსაჯულება და ყველას თავისუფლად მიუწვდებოდეს ხელი საჭირო ინფორმაციაზე. 2004-2014 წლებში შესამჩნევია პროგრესი სექსუალური ექსპლუატაციის შემცირების კუთხით, თუმცა იძულებითი შრომის ტენდენციები კვლავ მაღალია.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-16-peace-justice-and-strong-institutions.html Goal 16: Peace, justice and strong institutions]</ref> ===მიზანი 17 — პარტნიორობა მიზნების მისაღწევად=== ქვეყნებს შორის თანამშრომლობითა და შესაბამისი რესურსების გამოყენებით, შესაძლებელი იქნება მდგრადი განვითარების 17 მიზნის მიღწევა. საერთაშორისო თანამშრომლობის გაძლიერებას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ზემოთ ხსენებული 16 მიზნის მისაღწევად. აუცილებელია განმტკიცდეს კავშირი როგორც წევრ სახელმწიფოებსა და დაინტერესებულ ორგანიზაციებს შორის, აგრეთვე საჯარო და კერძო სექტორს შორის. საერთო მიზნების მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ ცოდნის, გამოცდილებისა და ფინანსურის რესურსების გაზიარებით. კოორდინირებული მოქმედებისთვის აუცილებელია, რომ მიზნები გათვალისწინებული იყოს ყველა ქვეყნის სტრატეგიებსა და სამოქმედო გეგმებში. გარდა ამისა, აუცილებელია ქვეყნებმა გააუმჯობესონ მონაცემები და სტატისტიკა, რათა შეძლონ გლობალური მიზნების განხორციელების პროგრესის შეფასება.<ref>[https://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-17-partnerships-for-the-goals.html Goal 17: Partnerships for the goals]</ref> ==იმპლემენტაცია == [[მდგრადი განვითარება|მდგრადი განვითარების]] მისაღწევად აუცილებელია სამი სექტორის: ეკონომიკური, სოციო-პოლიტიკური და გარემოსდაცვითი სექტორის კოორდინირებული მუშაობა. აღნიშნული მოითხოვს სხვადასხვა სფეროში მულტიდისციპლინარული კვლევების წარმოებას რაც დიდ ძალისხმევას და სახელისუფლებო მხარდაჭერას საჭიროებს. მდგრადი განვითარების მიზნების მისაღწევად, აუცილებელია ვალდებულება გარდაიქმნას ეფექტურ ქმედებად. ამასთანავე აუცილებელია, სტატისტიკური ციფრული მონაცემები და მოპოვებული ინფორმაცია თანაბრად ასახავდეს სხვადასხვა დაუცველ ჯგუფებს როგორც ბავშვებს, აგრეთვე შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებს, ლტოლვილებს, ადგილობრივ მკვიდრ მოსახლეობას, მიგრანტებს თუ იძულებით გადაადგილებულ პირებს.<ref>[https://unstats.un.org/sdgs/report/2016/leaving-no-one-behind Leaving no one behind — SDG Indicators]</ref> [[გაერო]]ს მდგრადი განვითარების მიზნების განხორციელება მთელს მსოფლიოში [[2016]] წელს დაიწყო. ამ პროცესს შესაძლოა ეწოდოს „ მდგრადი განვითარების მიზნების ლოკალიზაცია“, როდესაც მთელს პლანეტაზე არსებული ცალკეული ინდივიდები, სახელმწიფო ინსტიტუტები თუ ორგანიზაციები ერთად მუშაობენ საერთო მიზნების მისაღწევად.<ref>{{Cite web |url=https://www.globalcitizen.org/en/global-goals/ |title=WE ARE NOT A GENERATION OF BYSTANDERS WE ARE GLOBAL CITIZENS |accessdate=2017-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702204256/https://www.globalcitizen.org/en/global-goals/ |archivedate=2017-07-02 }}</ref> ამისთვის აუცილებელია წევრმა სახელმწიფოებმა საერთო მიზნების გათვალისწინებით მოახდინონ საჭირო საკანონმდებლო ცვლილებები ეროვნულ დონეზე, შეიმუშაონ სამოქმედო გეგმა, გაწერონ ბიუჯეტი და მოიძიონ პარტნიორები თანამშრომლობისთვის. განვითარებადი ქვეყნებისთვის, ძლიერი სახელმწიფოების მხარდაჭერასა და კოორდინირებულ მოქმედებას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება.<ref>[https://www.dandc.eu/en/article/peer-pressure-can-contribute-achieving-sdgs-more-needed Global governance for SDGs]</ref> ==გამჭოლი საკითხები== ===ქალთა და გენდერული თანასწორობა=== არსებობს საერთო კონსენსუსი იმის თაობაზე, რომ მდგრადი განვითარების მიზნების პროგრესი შეჩერდება თუ ქალთა გაძლიერებისა და გენდერული თანასწორობის საკითხებს არ დაეთმობა სათანადო ყურადღება საჯარო მოხელეებისა და კერძო სექტორის წარმომადგენლების მხრიდან.<ref>{{Cite web |url=https://amnt.org/wp-content/uploads/2017/04/6th-World-Pensions-Forum2017.pdf |title=6th World Pensions Forum held in London: Greening, Governance and Asset Ownership |accessdate=2021-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407172425/https://amnt.org/wp-content/uploads/2017/04/6th-World-Pensions-Forum2017.pdf |archivedate=2023-04-07 }}</ref> სხვადასხვა ორგანიზაციის შემაჯამებელ ფინანსურ დოკუმენტებში, მაგალითისთვის როგორებიცაა ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD), [[გაეროს ქალთა ორგანიზაცია]] და [[მსოფლიო საპენსიო ფორუმი]], აღწერილია, რომ ქალთა გაძლიერებისკენ მიმართული ინვესტიციები დადებით გავლენას ახდენს ეკონომიკაზე. საკმაოდ ხშირად განვითარებაზე ორიენტირებული ეროვნული თუ გლობალური საინვესტიციო ფონდები აღემატება მათ საწყის მასშტაბებს.<ref>[https://www.oecd.org/dac/gender-development/POST-2015%20Gender.pdf Gender equality and women’s rights in the post-2015 agenda: A foundation for sustainable development]</ref> ===განათლება=== გაერთიანებული ერების განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის ორგანიზაცია [[იუნესკო]], მხარს უჭერს გლობალური მოქალაქეობრივი ცნობიერების ამაღლებას, აღნიშნული ინიციატივა მიმართულია სტუდენტთა აქტიურ ჩართულობაზე გლობალური ხასიათის სოციალური, პოლიტიკური, ეკონომიკური თუ კლიმატური ტიპის პრობლემების მოსაგვარებლად.<ref>[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232993_eng Global citizenship education: topics and learning objectives]</ref> აღსანიშნავია განათლების როლიც დარჩენილი მდგრადი განვითარების 16 მიზნის სრულყოფისთვის. განათლების გავრცელებისა და მნიშვნელოვან საკითხებზე ცნობიერების ამაღლების გზით ინდივიდებს აქვთ შესაძლებლობა ხელი შეუწყონ საზოგადოებრივ, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცვლილებებს მდგრადი განვითარებისთვის.<ref>Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives (PDF). Paris, UNESCO. p. 7. ISBN 978-92-3-100209-0</ref> განათლების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის მიზნით შეიქმნა ონლაინ პლატფორმა, რომელიც შესაძლებელს ხდის უმაღლესი განათლების მიწოდებას ფართო აუდიტორიისთვის. აღნიშნული პლატფორმა ემსახურება მეოთხე („ყველასთვის ხარისხიანი განათლების მიწოდება“ ) და მეხუთე („გენდერული თანასწორობა და თავისუფალი წვდომა განათლებაზე“) მიზნის სრულყოფას.<ref>Patru, Mariana; Balaji, Venkataraman. Making Sense of MOOCs: A Guide for Policy-Makers in Developing Countries (PDF). Paris, UNESCO. 2016, pp. 17–18. ISBN 978-92-3-100157-4.</ref> ==პროგრესის გაზომვა== [[2018]] წლის ივნისიდან [[გაერო]]ს მდგრადი განვითარების მიზნების პროგრესის შესამოწმებლად, ოქსფორდის კვლევითი ინსტიტუტის დახმარებით, ყველასთვის ხელმისაწვდომი გახდა ონლაინპუბლიკაციები ინდიკატორების შესახებ. აღნიშნული მონაცემთა ბაზა შესაძლებელს ხდის განვითარების პროცესი მაქსიმალურად ღიად და გამჭვირვალედ წარიმართოს.<ref>[https://www.fondsnieuws.nl/nieuws/eerste-tracker-die-progressie-op-sdgs-land-volgt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201230063913/https://www.fondsnieuws.nl/nieuws/eerste-tracker-die-progressie-op-sdgs-land-volgt |date=2020-12-30 }} https://www.fondsnieuws.nl/nieuws/eerste-tracker-die-progressie-op-sdgs-land-volgt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201230063913/https://www.fondsnieuws.nl/nieuws/eerste-tracker-die-progressie-op-sdgs-land-volgt |date=2020-12-30 }}</ref> შექმნილი ვებგვერდი არის ერთგვარი ინსტრუმენტი იმისთვის, რომ წევრმა სახელმწიფოებმა იგრძნონ ანგარიშვალდებულება თავიანი საზოგადოების წინაშე და ჯეროვნად შეასრულონ ის ვალდებულებები, რაც მათ აკისრიათ საერთო მიზნების სრულყოფისთვის. 2020 წლის მონაცემებით მსოფლიო ძალიან შორს არის მდგრადი განვითარების მიღწევისაგან. ყოველწლიურ ანგარიშებში ასახულია წევრი სახელმწიფოების პროგრესი და მთავარი ხელისშემშლელი ფაქტორები მდგრადი განვითარების მიზნების იმპლემენტაციის გზაზე.<ref>[https://sdgindex.org/ Sustainable Development Report 2020, The Sustainable Development Goals and Covid-19]</ref> ==კომუნიკაცია== [[გაერო]]ს განვითარების ჯგუფი ცალკეული სააგენტოების დამხარებით ახორციელებს საინფორმაციო კამპანიებს ფართო აუდიტორიისთვის. აღნიშნული კამპანია, სახელწოდებით „პროექტი ყველა“ სარგებლობს სხვადასხვა ინსტიტუტებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების მხარდაჭერით. <ref>[http://www.project-everyone.org/ Project Everyone]</ref> თავდაპირველად არსებობდა მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ 17 მიზნის შემთხვევაში რთული იქნებოდა ფართო საზოგადოებრივი მხარდაჭერის მოპოვება, რაც ბადებდა სკეპტიციზმს [[2030]] წლისთვის აღნიშნული მიზნების მიღწევასთან დაკავშირებით. სწორედ ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, ბრიტანელმა კინო-რეჟისორმა [[რიჩარდ კურტისი|რიჩარდ კურტისმა]] დაიწყო საკომუნიკაციო კამპანია „პროექტ ყველა“-ზე მუშაობა. შვედ დიზაინერ იაკობ ტროლბექთან კოლაბორაციის შედეგად კი შეიქმნა თითოეული მიზნისთვის დევიზი, ილუსტრაცია და ლოგო, რამაც უფრო მარტივად აღქმადი გახადა გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნები ფართო საზოგადოებისთვის.<ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/site/myagenda21org/the-post-2015-sustainable-development-goals |title=The "post 2015" = 17 Sustainable Development Goals or 17#GlobalGoals 2015-2020-2030 |accessdate=2021-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161020143208/https://sites.google.com/site/myagenda21org/the-post-2015-sustainable-development-goals |archivedate=2016-10-20 }}</ref> [[2018]] წელს კი იაკობ ტროლბექმა კიდევ უფრო გააფართოვა საკომუნიკაციო სისტემა და მოიცვა 169 ამოცანა, რამაც უფრო თვალსაჩინო გახადა მიზნების მიღწევის პროცესი. საკომუნიკაციო კამპანიის ფარგლებში ყოველი წლის სექტემბერში აღინიშნება „გლობალური მიზნების კვირა“, რაც მიმართულია საზოგადოებრივი პასუხისმგებლობისა და ცნობიერების ამაღლებაზე. კვირეული პირველად [[2016]] წელს გაიმართა. მნიშვნელოვანი და სენსიტიური საკითხების აქტუალიზაციის მიზნით, [[პარიზი|პარიზში]] ყოველწლიურად იმართება კინო ფესტივალი სახელწოდებით „Le Temps Presse“. აღნიშნული კინო ფესტივალის იდეა კავშირშია [[2010]] წლის კინო ფესტივალთან როდესაც 8 სხვადასხვა კინო რეჟისორმა წარადგინეს ფილმი სახელწოდებით „8“, რაც წარმოადგენდა 8 მოკლემეტრაჟიანი ფილმის ნაკრებს, რომელთაგანაც თითოეული ასახავდა ათასწლეულის განვითარების მიზნებიდან ერთ-ერთს. მას შემდეგ რაც აღნიშნულმა ფილმმა ფართო საზოგადოებრივი ინტერესი დაიმსახურა და ვებგვერდ „[[Youtube]]“-ზე 2,5 მილიონი ნახვა დააგროვა, გაჩნდა კინო ფესტივალის შექმნის იდეა. ყოველწლიური კინო ფესტივალი აქცენტს აკეთებს გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნებსა და მის მთავარ წინაღობებზე.<ref>[http://sdg.iisd.org/events/global-goals-week-2019/ Global Goals Week 2019]</ref> ==საზოგადოებრივი ჩართულობა== [[გაერო]]ს [[მდგრადი განვითარება|მდგრადი განვითარების]] მიზნების სრულყოფისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საზოგადოებრივი ჩართულობა. სწორედ ამ გზით ცალკეულ შემთხვევებში, შესაძლებელი ხდება დაზარალებულმა მოსახლეობამ მონაწილეობა მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში, რაც გავლენას ახდენს მათ საარსებო პირობების, საცხოვრებელი ადგილსა თუ გარემოს ცვლილებაზე. ამ მიზნით [[2001]] წლიდან შეიქმნა „გარემოსდაცვით საკითხებთან დაკავშირებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის, გადაწყვეტილების მიღების პროცესში საზოგადოების მონაწილეობისა და ამ სფეროში მართლმსაჯულების საკითხებზე ხელმისაწვდომობის შესახებ“ კონვენცია ([[ორჰუსის კონვენცია]]). აღნიშნული კონვენცია ხელს უწყობს ეფექტურ საზოგადოებრივ მონაწილეობას გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში.<ref>Public Participation in Environmental Assessment and Decision Making, ISBN 978-0-309-12398-3.</ref> ==დაფინანსება== გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნების მისაღწევად საჭირო ფონდების მოძიების მიზნით კოორდინირებულად მოქმედებენ [[გაერო]]ს სააგენტოები, წევრი სახელმწიფოს მთავრობები, კერძო სექტორი, სამოქალაქო საზოგადოება და დაინტერესებული ფიზიკური პირები. როკფელერების ფონდის მტკიცებით, მდგრადი განვითარების მიზნების სრულყოფისთვის აუცილებელია 200 ტრილიონ ამერიკულ დოლარზე მეტი ინვესტიციის მობილიზება, ამ კუთხით კერძო შემოწირულობებსა და ქველმოქმედებას გადამწყვეტი როლი ენიჭება.<ref>{{Cite web |url=https://www.rockefellerfoundation.org/blog/new-role-foundations-financing-global-goals/ |title=A New Role for Foundations in Financing the Global Goals |accessdate=2021-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180823162537/https://www.rockefellerfoundation.org/blog/new-role-foundations-financing-global-goals/ |archivedate=2018-08-23 }}</ref> საინფორმაციო გამოცემა „ეკონომისტი“-ს შეფასებით, სიღარიბის შემცირებისა და სხვა მდგრადი განვითარების მიზნების მისაღწევად საჭიროა დაახლოებით 2-3 ტრილიონი აშშ დოლარი ყოველწლიურად მომდევნო 15 წლის განმავლობაში. მსოფლიოს ყველა კონტინენტზე სუფთა წლის მიწოდება და სანიტარული მდგომარეობის გაუმჯობესება კი ყოველწლიურად საშუალოდ 200 მილიარდ აშშ დოლარს საჭიროებს.<ref>[http://documents1.worldbank.org/curated/en/847191468000296045/pdf/103172-PUB-Box394556B-PUBLIC-EPI-K8632-ADD-SERIES.pdf The Costs of Meeting the 2030 Sustainable Development Goal Targets on Drinking Water, Sanitation, and Hygiene]</ref> ==მდგრადი განვითარების მიზნები და საქართველო== [[საქართველო]] იმ სახელმწიფოთა რიგში აღმოჩნდა, რომლებმაც მდგრადი განვითარების მიზნების შესახებ გაეროს რეზოლუციის დამტკიცებისთანავე, [[2015]] წელს გამოთქვეს მზადყოფნა ეროვნულ დონეზე მისი განხორციელების შესახებ. შედეგად მდგრადი განვითარების მიზნების ნაციონალიზაციის პროცესი 2015 წელს დაიწყო და დღემდე ამ მიმართულებით აგრძელებს მუშაობას. ამავე წელს, საქართველოს სამთავრობო ადმინისტრაცია მდგრადი განვითარების მიზნების განხორციელების მაკოორდინირებელ უწყებად განისაზღვრა, რის შემდგომაც დარგობრივი სამინისტროს ექსპერტებთან კომუნიკაციის გზით შეიქმნა ტექნიკური ჯგუფი საქართველოსთვის პრიორიტეტული მიზნებისა და ამოცანების განსაზღვრისთვის. მიზნების მიღწევის პროცესის მონიტორინგისა და კოორდინაციისთვის შეიქმნა მდგრადი განვითარების მიზნები საბჭო ოთხ თემატურ სამუშაო ჯგუფთან ერთად: სოციალური ჩართულობის, ეკონომიკური განვითარების, დემოკრატიული მმართველობისა და მდგრადი ენერგეტიკისა და გარემოს დაცვის სამუშაო ჯგუფები. [[2018]] წლის მონაცემებით, საქართველოს ნაციონალიზებული ქონდა 17-ვე მიზანი, 99 ამოცანა და 200-ზე მეტი ინდიკატორი, თუმცა, საქართველოს მთავრობა გამოხატავს მზაობას რომ [[2030]] წლამდე ეტაპობრივად მოახდენ 169 სამიზნის ნაციონალიზაციას.<ref>{{Cite web |url=https://www.ge.undp.org/content/georgia/ka/home/presscenter/pressreleases/2019/georgia-marks-progress-towards-sustainable-development-.html |title=საქართველოს მდგრადი განვითარების მიზნები: მიღწეული წარმატება და არსებული გამოწვევები |access-date=2021-02-13 |archive-date=2019-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190916045759/http://www.ge.undp.org/content/georgia/ka/home/presscenter/pressreleases/2019/georgia-marks-progress-towards-sustainable-development-.html }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://www.un.org/sustainabledevelopment/sustainable-development-goals/ Take Action for the Sustainable Development Goals] *[http://sustainabledevelopment.un.org/sdgs UN Sustainable Development Knowledge Platform – The SDGs] *[http://www.globalgoals.org "Global Goals" Campaign] Campaign on the SDGs published by Project Everyone *[https://sdgactioncampaign.org The UN SDG Action Campaign] *[http://libraryresources.unog.ch/sdgs Research Guide on the Sustainable Development Goals, by the United Nations Library at Geneva] *[https://unstats.un.org/sdgs/indicators/database/ Global SDG Indicators Database of the United Nations] *[https://sdg-tracker.org/ SDG-Tracker.org] – Visualized tracking of progress towards the SDGs *[https://sdg-pathfinder.org/ SDG Pathfinder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230605094157/https://sdg-pathfinder.org/ |date=2023-06-05 }} – Explore content on SDGs from six international organizations (powered by the [[OECD]]) *[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d5/N1529189.pdf Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development – Resolution adopted by the General Assembly on 25 September 2015] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაერო}} [[კატეგორია:მდგრადი განვითარება]] 5fg0pexpa13wsc0zd6zwlxip0t12jue 6 513495 5411719 4500517 2026-06-12T09:53:14Z MIKHEIL 18439 წაიშალა [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411719 wikitext text/x-wiki == მოკლე აღწერა == {{ინფორმაცია | აღწერა = გიორგი ჟუჟუნაშვილის ფოტო | წყარო = http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00005263/ | თარიღი = 2014 წელი | ავტორი = [[საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა]] | უფლება = კი }} == ლიცენზია == {{CC-BY-SA-3.0}} [[კატეგორია:ქართველი ქართველოლოგები]] 0fp8kgiwgbjl3hr7dqjyrl0sou1ww3i 5411720 5411719 2026-06-12T09:53:18Z MIKHEIL 18439 წაიშალა [[კატეგორია:ქართველი ქართველოლოგები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411720 wikitext text/x-wiki == მოკლე აღწერა == {{ინფორმაცია | აღწერა = გიორგი ჟუჟუნაშვილის ფოტო | წყარო = http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00005263/ | თარიღი = 2014 წელი | ავტორი = [[საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა]] | უფლება = კი }} == ლიცენზია == {{CC-BY-SA-3.0}} 1teckp89wzpevyqc3g0vos0is3ydt5k 0 513503 5411717 4219231 2026-06-12T09:53:02Z MIKHEIL 18439 5411717 wikitext text/x-wiki {{გასაწმენდი}} {{ინფოდაფა პიროვნება |სახელი = გიორგი ჟუჟუნაშვილი |მშობსახელი = |დაბსახელი = |პორტრეტი = გიორგი ჟუჟუნაშვილი.jpg |ფოტოს სიგანე = 250პქ |წარწერა = |მოღვაწეობა = [[ქართველები|ქართველი]] ისტორიკოსი |დაბ თარიღი = [[20 დეკემბერი]], [[1966]] |დაბ ადგილი = |გარდ თარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|2015|09|26|1966|12|20}} |გარდ ადგილი = |მოქალაქეობა =[[სსრკ]]<br /> [[საქართველო]] |სხვა მოქალაქეობა = |შვილები = |ჯილდოები = |საიტი = |სხვადასხვა = }} '''გიორგი (გოგიტა) ჟუჟუნაშვილი''' (დ. [[20 დეკემბერი]], [[1966]] — გ. [[26 სექტემბერი]], [[2015]])<ref name="ოთხი"/> — [[ქართველები|ქართველი]] [[ისტორიკოსი]], [[კავკასიოლოგია|კავკასიოლოგი]], [[ქართველოლოგია|ქართველოლოგი]], [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ჰუმანიტარული მეცნიერებათა ფაკულტეტის რესურსების მართვის სამსახურის ყოფილი უფროსი.<ref name="ერთი"/> ==ადრეული წლები== გიორგი ჟუჟუნაშვილი დაიბადა 1966 წლის 20 დეკემბერს. [[1984]]-[[1991]] წლებში სწავლობდა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს [[ისტორია|ისტორიის]] ფაკულტეტზე. [[1994]]-[[1997]] წლებში გაიარა ასპირანტურის სრული კურსი საქართველოს ისტორიის წყაროთმცოდნეობისა და ისტორიოგრაფიის სპეციალობით. ასპირანტურის კურსის დასრულების შემდეგ დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „[[XV საუკუნე|მე-15]]-[[XVIII საუკუნე|მე-18]] საუკუნეების [[რუსეთი]]ს საარქივო მასალები, როგორც [[საქართველოს ისტორია|საქართველოს ისტორიის]] წყარო“. ჟუჟუნაშვილი სამეცნიერო ნაშრომებს ჰქმნიდა [[კავკასია|კავკასიის]], [[რუსეთი]]სა და [[საქართველო]]ს ისტორიის შესახებ.<ref name="სამი"/> ==სამეცნიერო მოღვაწეობა== გიორგი ჟუჟუნაშვილმა თავისი სამეცნიერო და პედაგოგიური საქმიანობა [[1995]] წელს დაიწყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. თავდაპირველად ის იყო [[რუსეთის ისტორია|რუსეთის ისტორიის]] კათედრის უფროსი მასწავლებელი, მოგვიანებით კი დოცენტი. [[1999]] - [[2003]] ის მუშაობდა [[სამცხე-ჯავახეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალციხის ფილიალში]], რომლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი გიორგიც იყო. [[2006]] წლიდან ჟუჟუნაშვილი ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ჯერ ასისტენტ-პროფესორი, შემდგომ კი ასოცირებული პროფესორი გახდა. ამასთან ერთად ჰუმანიტარულ ფაკულტეტზე გიორგი მუშაობდა რესურსების მართვის უფროსის თანამდებობაზე.<ref name="ერთი"/> ქართულ საისტორიო მეცნიერებას გიორგის 60-ზე მეტი ნამუშევარი შემორჩა, რომელთაგან რამდენიმე [[მონოგრაფია|მონოგრაფიული]] სახისაა. მისი კვლევის სფერო და არეალი ფართო იყო. მისი ნამუშევრების უდიდესი ნაწილი კავკასიაში [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] კოლონიური პოლიტიკას ეხება. ეს საკითხი, ძირითადად, მონოგრაფიებში იკვეთება. [[2012]] წელს დაისტამბა გიორგი ჟუჟუნაშვილის მონოგრაფია „საისტორიო ეტიუდები“, სადაც ისტორიკოსმა თავი მოუყარა სხვადასხვა სამეცნიერო გამოცემებში გაბნეულ ნაშრომებს. [[2006]] და [[2009]] წლებში გამოიცა მონოგრაფია [[რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობები]]ს შესახებ. გიორგი ჟუჟუნაშვილი ასევე არის [[2005]] წელს გამოცემული რუსეთს ისტორიის ქრესტომათიის თანაავტორი.<ref name="ერთი"/><ref name="სამი">[https://www.tsu.ge/%E1%83%9B%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A1%20%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9D%20%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%98%20%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9C%20%E1%83%9B%E1%83%AE%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%93%20%E1%83%97%E1%83%A1%E1%83%A3%20%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%93%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98/library/lib-authors/10359 გიორგი ჟუჟუნაშვილი] [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ვებ-გვერდზე</ref> [[ფაილი:TSU Main Building in 2018 (2).jpg|250 px|thumb|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პირველი კორპუსის შენობა]] გიორგის მეუღლის, ნანა ბერიძის [[გერმანული ენა|გერმანული ენიდან]] ნათარგმნი [[მიხაკო წერეთელი]]ს „კავკასიური რასისა და კულტურის პრობლემები“ ჟუჟუნაშვილმა [[2015]] წელს გამოსცა. ამავე წელს, პროფესორ დიმიტრი შველიძესთან ერთად გიორგიმ იმუშავა პუბლიკაციაზე, სათაურით: „[[ილია ჭავჭავაძე|ილია ჭავჭავაძის]] უცნობი წერილის გამო“. მისი გარდაცვალების გამო გამოსაცემი დარჩა მიხეილ წერეთლის ნაწარმოები, ასევე გერმანულიდან ნათარგმნი, რუსეთისა და საქართველოს ურთიერთობების შესახებ. [[პოლიტიკა|პოლიტიკური]] ისტორიის გარდა ჟუჟუნაშვილის ინტერესის სფეროს მოიცავდა: [[მონღოლთა ბატონობა საქართველოში|მონღოლების დროინდელი საქართველოს]] სახელმწიფოს დიპლომატიური ეტიკეტი, ეკლესიის ისტორია და [[ელჩი|ელჩთა]] მიღების წესი [[შუა საუკუნეები]]ს საქართველოში. მისი სამეცნიერო ნამუშევრები დაბეჭდილია როგორც [[ქართული ენა|ქართულ]], ასევე [[რუსული ენა|რუსულ]] და [[პოლონური ენა|პოლონურ]] ენებზე. ჟუჟუნაშვილმა ასევე გამოსცა მისი მასწავლებლის, პროფესორ ვალერიან მაჭარაძის ხელნაწერები. ის მონაწილეობას იღებდა სამეცნიერო კონფერენციებში, რომლებიც იმართებოდა [[მოსკოვი|მოსკოვში]], [[ყაზანი|ყაზანში]], [[ყარსი|ყარსში]], [[კიშინიოვი|კიშინიოვში]], [[სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ- პეტერბურგში]], [[ტიუმენი|ტიუმენსა]] და [[პოზნანი|პოზნანში]]. გიორგი ჟუჟნაშვილს კოლეგებთან ერთად დაწყებული ჰქონდა მუშაობა „[[კავკასიელი ხალხები|კავკასიის ხალხთა]] ისტორიის“ სახელმძღვანელოზე. სიცოცხლის ბოლო წლებში მუშაობდა კავკასიაში ხელოვნურად გაღვივებული [[კონფლიქტი|კონფლიქტების]] შესახებ. [[რუსეთის ისტორია|რუსეთის ისტორიის]] ღრმა ცოდნას გიორგი ჟუჟუნაშვილი საქართველოსა და [[კავკასია|კავკასიის]] ისტორიის პრობლემების, რუსულ-ქართული და ქართულ-რუსული ურთიერთობების ასახსნელად იყენებდა.<ref name="ოთხი"/><ref name="სამი"/> [[ივანე ჯავახიშვილი]]ს სახელობის [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში]] გიორგი საბაკალავრო და სამაგისტრო სალექციო კურსებს კითხულობდა. მის შექმნილ კურსებს შორისაა: „რუსეთის აღმოსავლური პოლიტიკა XV - XX საუკუნეებში“, „რუსეთი, საქართველო და [[კავკასიის სახანოები]] XVI - XX საუკუნეებში“, „კავკასიის ხალხის ისტორია და კულტურა“. კოლეგებთან ერთად ჟუჟუნაშვილი მუშაობდა სახელმძღვანელოზე, სახელწოდებით „კავკასიის ხალხთა ისტორია“, რაც გიორგის გარდაცვალებამ შეაჩერა. გიორგი ჟუჟუნაშვილი გარდაიცვალა [[2015]] წლის [[26 სექტემბერი|26 სექტემბერს]].<ref name="ერთი">ისტორიულ-შემეცნებითი ჟურნალი ისტორიანი, №11 (59), 11.2015 წ., გვ. 64</ref> ==კავკასიოლოგთა კონკურსი== [[ცირა ბარამიძე|ცირა ბარამიძის]] განცხადებით 2012 წელს სრული კავკასიოლოგიის სასწავლო-სამეცნიერო პროფესორის თანამდებობის დასაკავებლად კონკურსი ორჯერ ჩატარდა. მასში მონაწილეობდნენ სრული პროფესორი ჯონი კვიციანი და რუსეთის ისტორიის ასოცირებული პროფესორი გიორგი ჟუჟუნაშვილი. ბარამიძის განცხადებით კონკურსის შედეგად გაიმარჯვა გიორგი ჟუჟუნაშვილმა, რამაც კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის პროფესორების პროტესტი გამოიწვია. პროფესორებმა შედეგები რექტორთან გაასაჩივრეს დ [[აგვისტო]]ში ჩატარებული კონკურსის შედეგები გაუქმდა. შედეგად [[დეკემბერი|დეკემბერში]] კონკურსი ხელმეორედ გამოცხადდა, სადაც გამარჯვებული კვლავ გიორგი ჟუჟუნაშვილი გახდა. ცირა ბარამიძის აცხადებს, რომ ჟუჟუნაშვილი არ არის სრული პროფესორი და არ შეესაბამება სპეციალობას - იგი [[რუსეთის ისტორია|რუსეთის ისტორიის]] მიმართულების პროფესორია.<ref name="ორი"/><ref name="ოთხი">[http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00005263/ გიორგი ჟუჟუნაშვილი] [[საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა]]</ref> ამ ფაქტზე განცხადება გააკეთა გიორგი ჟუჟუნაშვილმაც, სადაც მან აღნიშნა: „ვარ 114 ნაშრომის ავტორი, რომელთაგან 70-ზე მეტი კავკასიური თემატიკისაა. ნებისმიერი ექსპერტი ამას დაადასტურებს. თუმცა, რა საჭიროა ექსპერტი, როდესაც ისტორიკოსების მიერ შედგენილმა კომისიამ ორჯერ დაადასტურა, რომ ჩემი ნაშრომების თემატიკა კავკასიის ისტორიის თემატიკას შეესაბამება. მეორე კომისიამაც იგივე დაადასტურა. 93 წლიდან მის სალექციო კურსებში კავკასიოლოგიის თემატიკა ფიგურირებს. წინააღმდეგი არ ვარ მიმართონ სასამართლოს“..<ref name="ორი">[https://www.interpressnews.ge/ka/article/226776-giorgi-zhuzhunashvili-tsu-s-humanitarul-mecnierebata-pakultetis-kavkasiologiis-institutis-propesorebs-pasuxobs/ გიორგი ჟუჟუნაშვილი თსუ-ს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის პროფესორებს პასუხობს] ინტერპრესნიუსი</ref> ==ბიბლიოგრაფია== გიორგი ჟუჟუნაშვილის შექმნილ ნაწარმოებებს შორისაა: *[https://catalog.nplg.gov.ge/search*eng/?searchtype=X&SORT=D&searcharg=%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%9D+%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98++%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98+%E1%83%9F%E1%83%A3%E1%83%9F%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98&searchscope=1 საისტორიო ეტიუდები]: ნაშრომების კრებული (ავტორი). - თბილისი, უნივერსალი, 2012. - 206გვ.. - ISBN: 978-9941-17-713-2 *[https://catalog.nplg.gov.ge/search*eng/?searchtype=X&SORT=D&searcharg=%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%AE%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%97+%E1%83%93%E1%83%90+%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%97+%E1%83%A1%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90%2C+1918-2005+%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98+%E1%83%9F%E1%83%A3%E1%83%9F%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98&searchscope=1 სამხრეთ და დასავლეთ სლავების ისტორია, 1918-2005]: სალექციო კურსი (ავტორი). - თბილისი, უნივერსალი, 2010. - 108გვ.. - ISBN: 978-9941-12-999-5 *[https://catalog.nplg.gov.ge/search*eng/?searchtype=X&SORT=D&searcharg=%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D-%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9C+%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98+%E1%83%9F%E1%83%A3%E1%83%9F%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98&searchscope=1 საქართველო-რუსეთის ურთიერთობის ისტორიიდან] : XVI-XVII საუკუნეები (ავტორი). - თბილისი, უნივერსალი, 2006. - 100გვ.. - ISBN: 99940-61-47-X *[https://catalog.nplg.gov.ge/search*eng/?searchtype=X&SORT=D&searcharg=%E1%83%A3%E1%83%AA%E1%83%AE%E1%83%9D%E1%83%94%E1%83%9A+%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%A9%E1%83%97%E1%83%90+%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A6%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%AC%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98+XVI-XVII+%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1+%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9A+%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A8%E1%83%98+%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98+%E1%83%9F%E1%83%A3%E1%83%9F%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98&searchscope=1 უცხოელ ელჩთა მიღების წესები XVI-XVII საუკუნეების ქართულ სამეფო-სამთავროებში] (ავტორი). - თბილისი, მერიდიანი, 1996. - 28გვ. ==ლიტერატურა== *ისტორიულ-შემეცნებითი ჟურნალი ისტორიანი, №11 (59), 11.2015 წ. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://www.tsu.ge/%E1%83%9B%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A1%20%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9D%20%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%9F%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%98%20%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9C%20%E1%83%9B%E1%83%AE%E1%83%9D%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%93%20%E1%83%97%E1%83%A1%E1%83%A3%20%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%A1%20%E1%83%AC%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%93%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98/library/lib-authors/10359 გიორგი ჟუჟუნაშვილი] [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ვებ-გვერდზე *[http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00005263/ გიორგი ჟუჟუნაშვილი] [[საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ჟუჟუნაშვილი, გიორგი}} [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:ქართველი კავკასიოლოგები]] [[კატეგორია:ქართველი ქართველოლოგები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1966]] [[კატეგორია:დაბადებული 20 დეკემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 26 სექტემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2015]] [[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] lgu6s35q31hh851d87l9r4ecayx0jwa 2 514712 5411861 5400950 2026-06-12T11:12:40Z Irmaguru 118553 5411861 wikitext text/x-wiki {{userboxtop |ჩემს შესახებ}} {{მომხმარებლის თარგი/ქართველი}} {{მომხმარებლის თარგი/ვიკიპედიელის ასაკი|დღე=17|თვე=02|წელი=2020}} {{User ka}} {{User ru-4}} {{User en-2}} {{User de-2}} {{მომხმარებლის თარგი/სტატია|920}} {{მომხმარებლის თარგი/რედაქტირება|7 000}} {{მომხმარებლის თარგი/თარგი|35}} {{მომხმარებლის თარგი/თავმდაბლობა|925}} {{მომხმარებლის თარგი/თსუ}} {{მომხმარებლის თარგი/ლიტერატურა}} {{მომხმარებლის თარგი/Gmail}} {{მომხმარებლის თარგი/ყველა მუსიკა}} {{userboxbottom}} <center>[[File:Animated-Flag-Georgia.gif|180px]]</center> <div style="position:fixed; right:2%; top:6%; overflow:visible;"> <div align="left" > <center></center> </div> </div> <div style="position:fixed; left:2%; top:6%; overflow:visible;"> <div align="left" > <center> [[ფაილი:New-Bouncywikilogo.gif|100პქ]]</center> </div> </div> =='''ჩემი წვლილი ვიკიპედიაში'''== * [https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%AC%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98/Irmaguru ჩემი წვლილი] * [https://xtools.wmflabs.org/pages/ka.wikipedia.org/%20Irmaguru#0 სტატიები] ===მეცნიერება=== * [[საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემია]] * [[ნასიმის სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი]] * [[სერგეი სობოლევის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტი]] * [[პირეოსის უნივერსიტეტი]] * [[პოლონეთის მეცნიერებათა აკადემია]] * [[ფიზიკური პრობლემების ინსტიტუტი]] * [[იოფეს სახელობის ფიზიკოტექნიკური ინსტიტუტი]] ===მუზეუმები=== *[[დავით კაკაბაძის სახელობის ქუთაისის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი]] *[[ვერიკო ანჯაფარიძისა და მიხეილ ჭიაურელის მუზეუმი]] *[[ვლადიმერ მაიაკოვსკის სახლ-მუზეუმი]] *[[ზაქარია ფალიაშვილის სახლ-მუზეუმი]] *[[მიხეილ ხერგიანის სახლ-მუზეუმი]] *[[ქუთაისის ზაქარია ფალიაშვილის მუზეუმი]] *[[ქუთაისის სპორტის ისტორიის მუზეუმი]] *[[ქუთაისის ფოტო-კინო მატიანის მუზეუმი]] *[[ალმათის ბუნების მუზეუმი]] *[[ალმათის მუზეუმი]] *[[ალმათის მუსიკალური ინსტრუმენტების მუზეუმი]] *[[ალმათის წიგნების მუზეუმი]] *[[ამსტერდამის მუზეუმების სია]] *[[ანდრეი რუბლიოვის მუზეუმი]] *[[აუეზოვის სახლ-მუზეუმი]] *[[გორგიპია (მუზეუმი)|გორგიპია]] *[[გრამოფონებისა და ფონოგრაფების მუზეუმი]] *[[დაღესტნის თეატრალური ისტორიის მუზეუმი]] *[[ვალერია ბარსოვას სახლ-მუზეუმი]] *[[ვლადიმერ ვისოცკის მუზეუმი (ეკატერინბურგი)|ვლადიმერ ვისოცკის მუზეუმი]] *[[ზაკარპატიის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]] *[[ზურაბ წერეთლის სამხატვრო გალერეა]] *[[იმიერბაიკალეთის ხალხთა ეთნოგრაფიული მუზეუმი]] *[[კიახტის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]] *[[კრასნოდარის სამხატვრო მუზეუმი]] *[[კრასნოდარის სახელმწიფო ისტორიულ-არქეოლოგიური მუზეუმი]] *[[მირზა ფათალი ახუნდოვის მუზეუმი (შაქი)|მირზა ფათალი ახუნდოვის მუზეუმი]] *[[მუზეუმების საერთაშორისო საბჭო]] *[[მუკაჩევოს ციხე]] *[[ნიზამი განჯელის მუზეუმი]] *[[ოდესის არქეოლოგიური მუზეუმი]] *[[ოლიმპიური მუზეუმი]] *[[პიატიგორსკის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]] *[[სალვადორ დალის მუზეუმი (პარიზი)|სალვადორ დალის მუზეუმი]] *[[სარქისიანისა და კოჯოიანის სახლ-მუზეუმი]] *[[სიურმონდ-ლუდვიგის მუზეუმი]] *[[სტავროპოლის სახელმწიფო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]] *[[სტალინის აგარაკი სოჭში]] *[[ტლენდიევის მემორიალური მუზეუმი]] *[[ულან-უდეს ისტორიის მუზეუმი]] *[[ყაზახეთის ეროვნული ოპერისა და ბალეტის თეატრი]] *[[ყაზახეთის სახელმწიფო მუზეუმი]] *[[ყაზახეთის სახელმწიფო ხელოვნების მუზეუმი]] *[[ხატების მუზეუმი (მაინის ფრანკფურტი)]] ===ბიოგრაფიები=== {{Multicol}} √ ა *[[ასხაბ აბაკაროვი]] *[[სოფიო აგუმაა]] *[[სალვატორე ადამო]] *[[პატრიკ ადამსი]] *[[რეგიმანტას ადომაიტისი]] *[[მარიო ადორფი]] *[[ნოე ავალიანი]] *[[გივი აზმაიფარაშვილი]] *[[შაკენ აიმანოვი]] *[[ირინა ალეგროვა]] *[[ფრენსის ალენი]] *[[ვერა ალენტოვა]] *[[ლარისა ალექსანდროვსკაია]] *[[მირზა ალი აბასოვი]] *[[ნინა ალიოშინა]] *[[ისააკ ალიხანიანი]] *[[ვიქტორია ამელინა]] *[[არამ ამირბეკიანი]] *[[ბორის ანდრონიკაშვილი]] *[[დიომიდე ანთაძე]] *[[ზურაბ ანთელავა]] *[[ქეთლინ ანტონელი]] *[[მერი ანჯაფარიძე]] *[[ჟანეტა არჩვაძე]] *[[ალექსანდრე არქიპენკო]] *[[ამა ასანტე]] *[[გულუ ასკეროვი]] *[[მუხთარ აუეზოვი]] *[[ალფრედ აჰო]] √ ბ *[[ლასლო ბაბაი]] *[[ეფიმ ბაიკოვსკი]] *[[დონატას ბანიონისი]] *[[ჩარლზ ბარბერი]] *[[პალადიონ ბარელაძე]] *[[ჯინო ბარტალი]] *[[ნიკოლაი ბასკოვი]] *[[ბარბარა ბახი]] *[[ამო ბეკ-ნაზაროვი]] *[[ოლღა ბელენკო]] *[[ბელა ბელეცკაია]] *[[დაიდუ ელიზაბეტ ბელი]] *[[ნატალია ბელოხვოსტიკოვა]] *[[დიანა ბერიმორი]] *[[იაკობ ბერნული]] *[[არტემ ბეროიანი]] *[[ერიკ ბინა]] *[[ბორის ბისტროვი]] *[[იაკობ ბობოხიძე]] *[[მიხო ბორაშვილი]] *[[ოქსანა ბოტურჩუკი]] *[[რენდი ბრუკსი]] *[[ნარკიზ ბუნინი]] *[[გიორგი ბურკოვი]] *[[კონსტანტინ ბუტეიკო]] √ გ *[[შოთა გაბელაია]] *[[ზინაიდა გაგლოევა]] *[[ჰაშიმ გადო]] *[[ვაჰან გალუსტიანი]] *[[მიხეილ გარაგაში]] *[[ერასტ გარინი]] *[[თენგიზ გაჩეჩილაძე]] *[[თომას გეინსბორო]] *[[ედიშერ გელაშვილი]] *[[მიხეილ გერასიმოვი]] *[[გიორგი გერსამია]] *[[ირაკლი გეჯაძე]] *[[გიორგი გვახარია (რევოლუციონერი)]] *[[ბერნარდო გიმარაესი]] *[[რეინგოლდ გლიერი]] *[[მიხეილ გლუზსკი]] *[[ნიკოლაი გნატიუკი]] *[[შაფი გოლდვასერი]] *[[ლარისა გოლუბკინა]] *[[რობ გონსალვესი]] *[[რაისა გორბაჩოვა]] *[[ოლექსი გორბუნოვი]] *[[ლევან გოროზია (L’One)]] *[[თენგიზ გოშაძე]] *[[პიტერ გრინი]] *[[რობერტ გრინი (მწერალი)|რობერტ გრინი]] *[[ლია გუდაძე]] *[[ნატალია გუნდარევა]] *[[ირმა გურიელი]] *[[ლაშა გურული (მოკრივე)|ლაშა გურული]] √ დ *[[სადიქ დადაშოვი]] *[[გულჩინა დადიანი]] *[[მარზია დავუდოვა]] *[[გელა დარ­სა­ძე]] *[[მარტინ დევისი]] *[[ედსგერ დეიქსტრა]] *[[ივონ დე კარლო]] *[[მილენ დემონჟო]] *[[კოტე დე პაბლო]] *[[ბო დერეკი]] *[[სინტია დვორკი]] *[[დალილა დი ლაზარო]] *[[ვიაჩესლავ დობრინინი]] *[[ბორის დობრონრავოვი]] *[[ევგენი დოგა]] *[[ვასილ დოლენკო]] *[[ზარა დოლუხანოვა]] *[[ელენე დონაური]] *[[ჯეკ დონგარა]] *[[ტატიანა დორონინა]] *[[ალოის დრიაკი]] *[[ლევ დუროვი]] √ ე *[[ამირან ებრალიძე]] *[[სოსო ებრალიძე]] *[[ევგენი ევსტიგნეევი]] *[[ლიანა ელიავა]] *[[კარლ ელიასბერგი]] *[[დუგლას ენგელბარტი]] *[[ლიუდმილა ერმაკოვა]] *[[ზინაიდა ერშოვა]] *[[ვლადიმერ ეტუში]] √ ვ *[[სვიატოსლავ ვაკარჩუკი]] *[[ფრანკა ვალერი]] *[[თინათინ ვარდანაშვილი]] *[[ფრანცისკ ვარსლავანი]] *[[იური ვასაძე]] *[[ვერა ვასილიევა]] *[[ლამარა ვაშაკიძე]] *[[ეკატერინე ვაჩნაძე]] *[[სერაპიონ ვაწაძე]] *[[ევგენი ვახტანგოვი]] *[[ეკატერინე ვერულეიშვილი]] *[[მერიონ ვიზელი]] *[[სემიონ ვინოკური]] *[[ფელიქს ვისოცკი]] *[[პაულ ვიტგენშტაინი]] *[[გიორგი ვიცინი]] *[[ლევ ვლასენკო]] *[[ანასტასია ვოზნესენსკაია]] *[[მიხაი ვოლონტირი]] *[[ჰოვანეს ვოროტნეცი]] *[[ევგენი ვრონსკი]] √ ზ *[[თენგიზ ზაალიშვილი (მომღერალი)|თენგიზ ზაალიშვილი]] *[[ალექსანდრე ზაგორსკი]] *[[ანასტასია ზავოროტნიუკი]] *[[ანტონ ზაილინგერი]] *[[ბორის ზახავა]] *[[თენგიზ ზეინკლიშვილი]] *[[პავლო ზიბროვი]] *[[ფრიც ზუბერ-ბიულერი]] *[[მინადორა ზუხბა]] √თ *[[მალხაზ თავართქილაძე]] *[[რევაზ თავართქილაძე]] *[[ივანე თარბა]] *[[თამარ თარხნიშვილი]] *[[თამარ თაქთაქიშვილი]] *[[დიმიტრი თაყაიშვილი]] *[[მარინე თბილელი]] *[[ინგა თევზაძე]] *[[თამარ თეთრაძე (1922-2003)|თამარ თეთრაძე]] *[[თამარ თვალიაშვილი]] *[[თამაზ თოლორაია]] *[[სულიკო თორთლაძე]] *[[მუსტაფა თოფჩუბაშოვი]] *[[იოსებ თუმანიშვილი]] *[[ლამარა თურმანიძე]] *[[ვლადიმერ თხაფსაევი]] *[[ეკა თხილავა]] √ ი *[[იური იაკოვლევი]] *[[იულიუს იანონისი]] *[[კამილ იარმატოვი]] *[[ლეონიდ იარმოლნიკი]] *[[ლილი იაშვილი]] *[[ალექსანდრე ინაშვილი]] *[[გრიგოლ ინაშვილი]] *[[ანტონ ინოველი]] *[[ბერდია ინწკირველი]] *[[იაკ იოალა]] *[[ზანდა იოსელიანი]] *[[მიხეილ იოფე]] *[[ლევონ ისეცკი]] *[[ზაგირ ისმაგილოვი]] *[[საბრი იულქერი]] *[[თამარ იშხნელი]] {{Multicol-break}} √ კ *[[ბადრი კაკაბაძე]] *[[გიზო კაკაურიძე]] *[[რევაზ კაკულია]] *[[რობერტ კაიო]] *[[აშოტ კაზარიანი]] *[[ბორის კაზინეცი]] *[[გიორგი კალატოზიშვილი]] *[[ივარ კალნინში]] *[[რობერტ კანი]] *[[ერაზმ კარამიანი]] *[[ჯონას კაუფმანი]] *[[ვასილი კაჩალოვი]] *[[გიორგი კახაბრიშვილი]] *[[ზურაბ კახიანი]] *[[ვასილ კახნიაშვილი]] *[[მერაბ კეზევაძე]] *[[ედგარ კეისი]] *[[ვლადიმერ კენიგსონი]] *[[ედმონდ კეოსაიანი]] *[[ტიგრან კეოსაიანი]] *[[სულეიმან კერიმოვი]] *[[ტონი კერტისი]] *[[დავით კვიცარიძე]] *[[მერაბ კვიცარიძე]] *[[ევე კივი]] *[[ზურაბ კიკალეიშვილი]] *[[შალვა კირთაძე]] *[[გრიგორი კლინიშოვი]] *[[მიხეილ კოზაკოვი]] *[[გრიგოლ კოკელაძე]] *[[თამარ კოკოვა]] *[[ივანე კოკოსკურია]] *[[ქეთევან კოლხიდელი]] *[[კონსტანტინე კოროვინი]] *[[არჩილ კოსტავა]] *[[გრიგოლ კოსტავა]] *[[იგორ კოსტალევსკი]] *[[თამარ კოტრიკაძე]] *[[ლინ კოფინი]] *[[ეთერ კოღონია]] *[[კრისტიან-ჟაკი]] *[[არვინდ კრიშნა]] *[[იგორ კრუტოი]] *[[ვაჟა კუბლაშვილი]] *[[საიაკო კუროდა]] √ ლ *[[მიქაელ ლაიტმანი]] *[[ქეთო ლანდია]] *[[ჟანა ლანვენი]] *[[ვასილი ლანოვოი]] *[[ნინო ლაფაჩი]] *[[კუკური ლაფერაძე]] *[[სილვესტრო ლეგა]] *[[გიორგი ლევაშოვ-თუმანიშვილი]] *[[ფრენსის ლეი]] *[[ლეონიდ ლეონიდოვი]] *[[გია ლეჟავა]] *[[თეიმურაზ ლეჟავა]] *[[ჰენრიეტა ლეჟავა]] *[[ალბერტ ლინჩი]] *[[ტატიანა ლიოზნოვა]] *[[ლორენცო ლიპი]] *[[დინ ლიჟენი]] *[[პავლე ლისიციანი]] *[[ბარბარა ლისკოვი]] *[[მარია ლიტვინენკო-ვოლგემუტი]] *[[ვალერი ლომსაძე]] *[[რობერტინო ლორეტი]] *[[ნინო ლორთქიფანიძე]] *[[აბესალომ ლორია]] *[[ემილ ლოტიანუ]] *[[კლარა ლუჩკო]] √ მ *[[ტამარა მაკაროვა]] *[[გიორგი მაკაროვი]] *[[ჯონ მაკარტი]] *[[ვლადიმირ მაკოვსკი]] *[[კონსტანტინე მაკოვსკი]] *[[ნიკოლოზ მაკოვსკი]] *[[ივან მალგერბი]] *[[დავიდ მალიანი]] *[[ჰენრიხ მალიანი]] *[[ალექსანდრე მალინინი]] *[[იაცეკ მალჩევსკი]] *[[დიმიტრი მამიევი]] *[[გიორგი მამუჩიშვილი]] *[[იოზეფ მანესი]] *[[უილიამ მარგეტსონი]] *[[დინ მარტინი]] *[[თორნიკე მარჯანიშვილი]] *[[ალექსანდრე მასლიაკოვი]] *[[გიორგი მატარაძე|გია მატარაძე]] *[[იადვიგა მაქსიმოვა]] *[[მანანა მაჩაბელი]] *[[კონოსუკე მაცუშიტა]] *[[ალექსი მაჭავარიანი]] *[[ვახტანგ მაჭავარიანი]] *[[ნუნუ მაჭავარიანი]] *[[ალეკო მახარობლიშვილი]] *[[თინა მგალობლიშვილი]] *[[ნელი მგალობლიშვილი]] *[[გაბრიელ მდინარაძე]] *[[გურამ მელივა]] *[[ანა მარია მენგსი]] *[[იულია მენშოვა]] *[[ვოლფ მესინგი]] *[[რობერტ მეტკალფი]] *[[ბლეიზ მეტრეველი]] *[[ზურაბ მეძმარიაშვილი]] *[[ანდრეი მიაგკოვი]] *[[ვალერიან მიზანდარი]] *[[სილვიო მიკალი]] *[[ივან მილევი]] *[[სანდრა მილო]] *[[ალექსანდრე მირიანაშვილი]] *[[ირინა მიროშნიჩენკო]] *[[კაროლინა მიულერი]] *[[კონსტანტინე მიუფკე]] *[[ზაზა მიქაშავიძე]] *[[ლიანა მიქაშავიძე]] *[[ჯანი მორანდი]] *[[კლაუდია მორი]] *[[მარიამ მოჯორიანი]] *[[დიმიტრი მჟავია]] *[[ევგენი მრავინსკი]] *[[ირინა მურავიოვა]] *[[ემა მუსკატი]] *[[თენგიზ მუშკუდიანი]] *[[მურთუზა მუხთაროვი]] *[[ვლადიმერ მუჯირი]] *[[ივანე მჭედლიშვილი]] √ ნ *[[თეიმურაზ ნაცვლიშვილი]] *[[მიხაილო ნეჩაი]] *[[იური ნიკოლაევი]] *[[ანგელინა ნიკონოვა]] *[[ვიქტორ ნინიძე]] *[[ვიქტორ ნინიძე (რეჟისორი)]] *[[ალეკო ნინუა]] *[[ივანე ნინუა]] *[[ფრიდონ ნიჟარაძე]] *[[დინარა ნოდია]] *[[აივორ ნოველო]] √ ო *[[ნერსეს ოგანესიანი]] *[[ლილიტა ოზოლინია]] *[[დანიელ ოლბრიხსკი]] *[[კრისტიან ოლივერი]] *[[ჰიდაიათ ორუჯოვი]] *[[ისმაილ ოსმანლი]] *[[როლანდ ოქროპირიძე]] *[[ვაჟა ოყრეშიძე]] *[[კათრინ ო'ჰარა]] √ პ *[[ანა პავლოვა]] *[[ფრანტიშეკ პალაცკი]] *[[ლილი პალმერი]] *[[ფაუსტო პაპეტი]] *[[ტაირონ პაუერი]] *[[ლაურა პაუზინი]] *[[რაიმონდ პაულსი]] *[[სერგო პაჭკორია]] *[[ალექსანდრა პახმუტოვა]] *[[კონსტანტინე პევზნერი]] *[[გრიგორი პერელმანი]] *[[ჯუდა პერლი]] *[[ალან პერლისი]] *[[რადია პერლმანი]] *[[შოთა პირველი]] *[[ტაისია პოვალი]] *[[კარლო პონტი (დირიჟორი)|კარლო პონტი]] *[[ჯონ პოსტელი]] *[[ემილი პრეიერი]] *[[მენაჰემ პრესლერი]] *[[ალექსანდრე პტუშკო]] *[[სერგეი პუსკეპალისი]] √ ჟ *[[ივან ჟაია]] √ რ *[[ფაინა რანევსკაია]] *[[მარინა რასკოვა]] *[[შალვა რატია]] *[[გიორგი რატიანი]] *[[ვლადისლავ რაჩკევიჩი]] *[[ბიძინა რაჭველიშვილი]] *[[გელა რევაზიშვილი]] *[[დინ რიდი]] *[[როზა რიმბაევა]] {{Multicol-break}} *[[ვარვარა რიჟოვა]] *[[გოგი როინიშვილი]] *[[ალფრედ ისიდორე რომერი]] *[[ივან რუკავიშნიკოვი]] *[[ივანე რუსინოვი]] √ ს *[[ია სავინა]] *[[სვეტლანა სავიცკაია]] *[[ვახტანგ სალაყაია]] *[[მარიკა სამანიშვილი]] *[[ტატიანა სამოილოვა]] *[[ეთერ სამხარაძე]] *[[არა სარქისიანი]] *[[ნათელა საღარაძე]] *[[ელენე საყვარელიძე]] *[[თამაზ სეფერთელაძე]] *[[ერემია სვანაძე]] *[[ვალენტინა სვანელი]] *[[სვეტლანა სვეტლიჩნაია]] *[[მიხეილ სიმონოვი]] *[[ბერეს ფრედერიკ სკინერი]] *[[ოლეგ სკრიპკა]] *[[სერგეი სკრიპკა]] *[[დანიელ სლავინი]] *[[ედუარდ სმილგისი]] *[[ანატოლი სმირანინი]] *[[ინოკენტი სმოკტუნოვსკი]] *[[იური სოლომინი]] *[[სოს სოსიანი]] *[[ეკატერინე სოხაძე]] *[[კონსტანტინე სტანისლავსკი]] *[[ემა სტეპანიანი]] *[[ალა სურიკოვა]] *[[ჰაიმ სუტინი]] √ ტ *[[ოლეგ ტაბაკოვი]] *[[ალა ტარასოვა]] *[[მარგარიტა ტერეხოვა]] *[[გურგენ ტონუნცი]] *[[ეუგენიო ტორე]] *[[იაკობ ტრახტენბერგი]] *[[თე­მი­ნა ტუ­ა­ე­ვა­]] *[[ჰასანაგა ტურაბოვი]] *[[ნათელა ტუღუში]] √ უ *[[ელვირა უზუნიანი]] *[[დენიელ უილიამსი (მუსიკოსი)|დენიელ უილიამსი]] *[[ირაკლი უჩანეიშვილი]] √ ფ *[[თემურ ფალავანდიშვილი]] *[[ლევან ფალიაშვილი]] *[[შარახ ფაჩალია]] *[[ელიზაბეთ ფეინლერი]] *[[ლუის ფერნანდესი]] *[[გევორგ ფირუმიანი (მსახიობი)|გევორგ ფირუმიანი]] *[[გოგა ფიფია]] *[[პაულ გუსტავ ფიშერი]] *[[პავლე ფრანგიშვილი]] *[[ალისა ფრეინდლიხი]] *[[ივანე ფუნდუკლეი]] √ ქ *[[პიერ ქადაგიშვილი]] *[[იური ქავთარაძე]] *[[იორამ ქემერტელიძე]] *[[ირმა ქურასბედიანი]] √ ღ *[[გიზო ღელეყვა]] *[[თიკო ღვინიაშვილი]] *[[ფელიქს ღლონტი]] √ ყ *[[ნორა ყიფიანი]] *[[ნუგზარ ყურაშვილი]] √ შ *[[ეკატერინე შაკერბაია]] *[[ნუგზარ შარია]] *[[აჰმედ შაუქი]] *[[ფლორა შედანია]] *[[ლილიან შევიოტი]] *[[კლოდ შენონი]] *[[ირაკლი შერაზადიშვილი]] *[[დიმიტრი შვედოვი]] *[[მერი შილდელი]] *[[ალექსანდრე შირვინდტი]] *[[ელენა შირმანი]] *[[ლეილა შოთაძე]] *[[პიტერ შორი]] *[[ირვინ შოუ]] *[[ფრანც შროტცბერგი]] *[[იან შტაუდინგერი]] √ ჩ *[[პავლე ჩარკვიანი]] *[[ნოდარ ჩაჩანიძე]] *[[როდერ ჩაჩანიძე]] *[[ვლადისლავ ჩახორსკი]] *[[არჩილ ჩიმაკაძე]] *[[მიხეილ ჩიხლაძე]] *[[შალვა ჩიხლაძე]] *[[დოდო ჩოგოვაძე]] *[[ირაკლი ჩოლოყაშვილი]] *[[ელენე ჩოხელი]] *[[გივი ჩუგუაშვილი]] *[[ბიძინა ჩხეიძე]] *[[მირიან ჩხიკვიშვილი]] *[[რეზო ჩხიკვიშვილი]] *[[ოთარ ჩხობაძე]] √ ც *[[ვასილ ცარგუში]] *[[გუნარ ცილინსკი]] *[[გიზელა ციპოლა]] *[[ზურაბ ცირამუა]] *[[დავით ცხაკაია]] *[[მანანა ცხოვრებოვა]] √ ძ *[[ეფიმ ძიგანი]] *[[ლეილა ძიგრაშვილი]] √ წ *[[კობა წაქაძე]] *[[გრიგოლ წიტაიშვილი]] *[[გენო წულაია]] *[[მარინა წურწუმია]] √ ჭ *[[გონერ ჭეიშვილი]] *[[სერგო ჭელიძე]] *[[მიხეილ ჭიაურელი (რეჟისორი, დაბადებული 1943)|მიხეილ ჭიაურელი (უმცროსი)]] *[[სერგი ჭილაია]] *[[ტარიელ ჭიჭინაძე]] *[[გიული ჭოხონელიძე]] *[[კუკური ჭოხონელიძე]] *[[რევაზ ჭოხონელიძე]] √ ხ *[[მერაბ ხაბაზი]] *[[თათია ხაინდრავა]] *[[ვლადიმერ ხამაშურიძე]] *[[ჯუმბერ ხანთაძე]] *[[შოთა ხაჟალია]] *[[ფიოდორ ხარებათი]] *[[მამია ხატელიშვილი]] *[[ბერტა ხაფავა]] *[[ანზორ ხერხაძე]] *[[ბესარიონ ხიდეშელი]] *[[ირაკლი ხიზანიშვილი]] *[[მერაბ ხინიკაძე]] *[[ია ხობუა]] *[[რევაზ ხობუა]] *[[არმენ ხოსტიკიანი]] *[[რამაზ ხოტივარი|ბუბა ხოტივარი]] *[[გენო ხოჯავა]] *[[ევა ხუტუნაშვილი]] √ ჯ *[[ჯაფარ ჯაბარლი]] *[[ზურაბ ჯავახაძე]] *[[ალექსანდრე ჯალიაშვილი]] *[[ლავრენტი ჯანიაშვილი]] *[[სედა ჯანიკიანი]] *[[ლინა ჯენარი]] *[[აპოლონ ჯინჭარაძე]] √ ჰ *[[ჰიუ ჰადსონი]] *[[ოფრა ჰაზა]] *[[რიჩარდ ჰარისი]] *[[ნენსი ჰაფკინი]] {{Multicol-end}} ===ტექნოლოგიები=== {{Multicol}} *[[გამოთვლითი ტექნიკის ასოციაცია]] (''ACM'') *[[დეიქსტრას ალგორითმი]] *[[ინფორმაციის გაცვლის ამერიკული სტანდარტული კოდი (ASCII)]] *[[ინტერნეტის არქიტექტურული საბჭო]] (''IAB'') *[[ინტერნეტის საზოგადოება]] (''ISOC'') *[[ინტერნეტის საინჟინრო საბჭო]] (''IETF'') *[[ინტერნეტის სამისამართო სივრცის ადმინისტრაცია]] (IANA) *[[ინფიქსური ჩანაწერი]] *[[კვანტური ინფორმატიკა]] *[[კლიენტი (ინფორმატიკა)]] {{Multicol-break}} *[[მაღალი დონის პროგრამირების ენა]] *[[მონაცემთა გადაცემა]] *[[ნივთების ინტერნეტი]] (''IoT'') *[[პერიფერიული მოწყობილობა]] *[[უმაღლესი დონის პროგრამირების ენა]] (''VHLL'') *[[ქსელის მართვის პროგრამა]] (''NCP'') *[[ციფრული ვალუტა]] *[[ARPANET]] *[[Common Voice]] *[[DTF ბეჭდვა]] *[[Perplexity AI]] *[[FDDI|''FDDI'']] {{Multicol-end}} ===პრემიები, მედლები, ჯილდოები, წოდებები=== {{Multicol}} *[[ACM Fellow]] *[[ალბერტ აინშტაინის ჯილდო]] *[[ბენჯამინ ფრანკლინის მედალი]] *[[გიოდელის პრემია]] *[[დობლოუგის პრემია]] *[[EliteForsk-ის პრემია]] *[[თეთრი კვადრატი (კინოპრემია)]] *[[ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი]] *[[ივანე ჯავახიშვილის სახელობის საერთაშორისო პრემია]] *[[ინტერნეტის დიდების დარბაზი]] *[[კნუთის პრემია]] *[[ლენინური კომკავშირის პრემია]] *[[მაკართურის სტიპენდია]] *[[მსტისლავ კელდიშის სახელობის ოქროს მედალი]] *[[ოქროს გრამოფონი]] *[[ჟიულ ჟანსენის პრემია]] *[[საიუბილეო მედალი ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავად]] {{Multicol-break}} *[[საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი]] *[[საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი]] *[[საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი]] *[[სსრკ-ის სახალხო არტისტი]] *[[სსრკ-ის სახალხო ექიმი]] *[[სსრკ-ის სახალხო მასწავლებელი]] *[[ტენკოს პრემია]] *[[ფალკერსონის პრემია]] *[[ფონსეკას პრემია]] *[[ფრანკო აბიატის პრემია]] *[[ფრანსუა შალეს პრიზი]] *[[ხელოვნებით — მშვიდობისა და ურთიერთგაგებისკენ]] *[[ხლოპინის პრემია]] *[[ჯონ პოსტელის პრემია]] *[[ჯონ სკოტის მედალი]] *[[ჰაროლდ პენდერის პრემია]] {{Multicol-end}} ===კინოხელოვნება=== ====ფილმები==== {{Multicol}} *[[ათი პატარა ზანგი (1987 წლის ფილმი)|ათი პატარა ზანგი]] *[[აკვარელი (ფილმი)|აკვარელი]] *[[ალბანეთის დიადი მეომარი სკანდერბეგი]] *[[ამხანაგი იქსი]] *[[ანა კარენინა (ფილმი, 1967)|ანა კარენინა]] *[[არევიკი (ფილმი)|არევიკი]] *[[ბატონი-420]] *[[ბელი (ფილმი, 2013)|ბელი]] *[[ბიძია ტომის ქოხი (ფილმი, 1965)|ბიძია ტომის ქოხი]] *[[ბოშა (1975 წლის ფილმი)|ბოშა]] *[[ბრალდების მოწმე (1957 წლის ფილმი)|ბრალდების მოწმე]] *[[გამოაღეთ ფანჯრები]] *[[განაჩენი (ფილმი)|განაჩენი]] *[[გენერალი და ზიზილები]] *[[გზა მშვიდობისა, ჯაყო!]] *[[გიორგი სააკაძე (ფილმი)|გიორგი სააკაძე]] *[[დავით გურამიშვილი (ფილმი)|დავით გურამიშვილი]] *[[და იქმნა ნათელი]] *[[დაიწყეთ გამოძიება]] *[[დაკარგული სამოთხე (1937 წლის ფილმი)|დაკარგული სამოთხე]] *[[დაკარგული უფლისწული]] *[[დეკოდერი (ფილმი)|დეკოდერი]] *[[დიადი განთიადი]] *[[დიდი კარუზო]] *[[დიმიტრი II]] *[[დინოზავრის კვერცხი]] *[[დროის მანქანა (2002 წლის ფილმი)|დროის მანქანა]] *[[დღესასწაული დღესასწაულის მოლოდინში]] *[[ეშმაკი და ათი მცნება]] *[[ეძიეთ ქალი (1982 წლის ფილმი)|ეძიეთ ქალი]] *[[ვერტიკალი (ფილმი)|ვერტიკალი]] *[[ვიკინგები (1958 წლის ფილმი)|ვიკინგები]] *[[ვინ შეკაზმავს ცხენს]] *[[ზანგეზური (ფილმი)|ზანგეზური]] *[[თავგადასავლების მაძიებლები]] *[[თეთრი ბაირაღები (ფილმი)|თეთრი ბაირაღები]] *[[თეთრი ბიმი შავი ყურით (ფილმი)|თეთრი ბიმი შავი ყურით]] *[[თეთრი გრაფინია]] *[[თეთრი წყევლა (ფილმი)|თეთრი წყევლა]] *[[თეირანი-43]] *[[თვალი პატიოსანი (ფილმი)|თვალი პატიოსანი]] *[[თოვლის საზოგადოება]] *[[თორმეტი თანამგზავრი]] *[[ინკასატორის ჩანთა]] *[[იუველირების კლანი]] *[[იცოცხლე, გენაცვალე (ფილმი)|იცოცხლე, გენაცვალე]] *[[კაპიტნები]] *[[კასანდრას უღელტეხილი]] *[[კანონი კანონია]] *[[კატინი (ფილმი)|კატინი]] *[[კეთილი ადამიანები]] {{Multicol-break}} *[[კონკია (ფილმი, 1947)|კონკია]] *[[კომუნარის ჩიბუხი]] *[[კროსვორდის ამოხსნის მოყვარულთათვის]] *[[კუჩხი ბედინერი]] *[[ლეოპარდი (1963 წლის ფილმი)|ლეოპარდი]] *[[მაკენას ოქრო]] *[[მაცი ხვიტია (ფილმი)|მაცი ხვიტია]] *[[მდიდარი, ღარიბი...]] *[[მე, გამომძიებელი]] *[[მე, პელეს ნათლია!]] *[[მეტიჩარა (ფილმი)|მეტიჩარა]] *[[მთვარის მოტაცება (ფილმი)|მთვარის მოტაცება]] *[[მიდიოდა მატარებელი]] *[[მიზანი (ფილმი)|მიზანი]] *[[მინუს 22 გრადუსი ცელსიუსით]] *[[მიჯაჭვული რაინდები]] *[[მზე შემოდგომისა]] *[[მზიური (ფილმი)|მზიური]] *[[მოიტაცეს თამარ ქალი]] *[[მონპარნასი, 19]] *[[მოძრაობა ზემოთ]] *[[მოხეტიალე რაინდები]] *[[მშვიდი წყალი]] *[[მშობლიურო ჩემო მიწავ!]] *[[ნიბელუნგების ბეჭედი (ფილმი)|ნიბელუნგების ბეჭედი]] *[[ნუ მოკლავ ჯაფარას (ფილმი)|ნუ მოკლავ ჯაფარას]] *[[ნუცას სკოლა]] *[[ოგარიოვის 6]] *[[ომი და ქორწილი]] *[[ომი ყველასთვის ომია]] *[[ოპერაცია „ვუნდერლანდი“]] *[[ორერა, სრული სვლით!]] *[[ორნი ქალაქში]] *[[ოტელო (ფილმი-ბალეტი)]] *[[ოქროს ნაღმი]] *[[ოქროს ობობა]] *[[პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი (1956 წლის ფილმი)|პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი]] *[[პარმის სავანე (ფილმი)|პარმის სავანე]] *[[პოლიციელის ისტორია]] *[[პორტრეტი ბინდში]] *[[პულსი (ფილმი)|პულსი]] *[[რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ (ფილმი)|რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ]] *[[რეიგანი (ფილმი)|რეიგანი]] *[[რეკორდი (ფილმი)|რეკორდი]] *[[სად არის შენი ბედნიერება, მზია?]] *[[სათადარიგო ბორბალი]] *[[სამკუთხედი (ფილმი, 1967)|სამკუთხედი]] *[[სამოთხის გვრიტები]] *[[საპასუხო სვლა]] *[[სახლი ვულკანზე]] *[[საჰაერო ხიდი (ფილმი)|საჰაერო ხიდი]] *[[სევილი (ფილმი, 1929)|სევილი]] {{Multicol-break}} *[[სვანის სიყვარული]] *[[სიკვდილი აისბერგებში]] *[[სინათლე ჩვენს ფანჯრებში]] *[[სინემა (ფილმი)|სინემა]] *[[სიყვარული, ხანძარი და პომპიერო]] *[[უდანაშაულო (ფილმი)|უდანაშაულო]] *[[უკანასკნელი მასკარადი]] *[[უშენოდ მგონი მოვკვდები]] *[[ფეოლა (ფილმი)|ფეოლა]] *[[ფერისცვალება (ფილმი)|ფერისცვალება]] *[[ფრენის ილუზია (ფილმი)|ფრენის ილუზია]] *[[ქალაქი ანარა]] *[[ქართველები ცაში]] *[[ქვიშანი დარჩებიან]] *[[ღამურა (ფილმი, 1995)|ღამურა]] *[[ღირსებისთვის (ფილმი)|ღირსებისთვის]] *[[ღრუბლებს მიღმა]] *[[ყაჩაღები. თავი VII]] *[[ყვავილი თოვლზე]] *[[ყველაზე სწრაფები მსოფლიოში]] *[[ყუბაჩური სამაჯურის საიდუმლო]] *[[შავი ტიტა (ფილმი)|შავი ტიტა]] *[[შეწყვეტილი სიმღერა]] *[[შეხვედრის ადგილის შეცვლა შეუძლებელია]] *[[შვიდი პატარა მოთხრობა პირველ სიყვარულზე]] *[[შიშველი მახა (ფილმი)|შიშველი მახა]] *[[ჩაძირული ქალაქის მაძიებლები]] *[[ჩემი ბოშები]] *[[ჩემი ქალაქის ვარსკვლავი]] *[[ჩემი ძვირფასი, სანატრელი ბაბუ]] *[[ჩვენ ანგელოზები არ ვართ (1989 წლის ფილმი)|ჩვენ ანგელოზები არ ვართ]] *[[ჩრდილი გზაზე (1956 წლის ფილმი)|ჩრდილი გზაზე]] *[[ცეროდენა რაინდები]] *[[ცისკრის ზარები]] *[[ცის ნაჭერი]] *[[წიგნი ფიცისა]] *[[წინაპართა მიწა]] *[[წუთისოფელი (ფილმი)|წუთისოფელი]] *[[წყარო (1985 წლის ფილმი)|წყარო]] *[[ჭიდაობას რა უნდა]] *[[ჭირვეული მეზობლები]] *[[ხაფანგი (1992 წლის ფილმი)|ხაფანგი]] *[[ხევსურული ბალადა]] *[[ხელსაყრელი კონტრაქტი]] *[[ხიბულა (ფილმი)|ხიბულა]] *[[ხიდი (ფილმი, 1942)|ხიდი]] *[[ჯამბული (ფილმი)|ჯამბული]] *[[ჯვარცმული კუნძული]] *[[ჯილდო (ფილმი)|ჯილდო]] *[[ჯობსი (ფილმი)|ჯობსი]] {{Multicol-end}} ====კინოსტუდიები==== {{Multicol}} *„[[აზერბაიჯანფილმი]]“ *„[[არმენფილმი]]“ *[[ბარტი (სტუდია)|„ბარტი“]] *„[[ბელარუსფილმი]]“ *„[[გორკის სახელობის კინოსტუდია|გორკის კინოსტუდია]]“ *„[[ლენფილმი]]“ *„[[მოლდოვა-ფილმი]]“ *„[[მოსფილმი]]“ *„[[ოდესის კინოსტუდია]]“ {{Multicol-break}} *„[[რიგის კინოსტუდია]]“ *„[[ტაჯიკფილმი]]“ *„[[უზბეკფილმი]]“ *„[[ყაზახფილმი]]“ *„[[ყირგიზფილმი]]“ *[[კინოსტუდია ქართული ფილმის ფილმები|კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები]] *[[კინოსტუდია „ბელარუსფილმის“ ფილმები]] *[[ოდესის კინოსტუდიის ფილმები|„ოდესის კინოსტუდიის“ ფილმები]] {{Multicol-end}} ==სატელევიზიო სპექტაკლი== *[[სატელევიზიო სპექტაკლი]] *[[თეთრი კურდღელი (სატელევიზიო სპექტაკლი)|თეთრი კურდღელი]] *[[ხორუმი ქართული ცეკვაა (სატელევიზიო სპექტაკლი)|ხორუმი ქართული ცეკვაა]] *[[ჯაყოს ხიზნები (სატელევიზიო სპექტაკლი)|ჯაყოს ხიზნები]] *[[ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს (სატელევიზიო სპექტაკლი)|ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს]] ===მოდის სახლები=== *[[ვორტის სახლი]] *[[კენზო (მოდის სახლი)|კენზო]] *[[ლანვანი (მოდის სახლი)|ლანვანი]] *[[ჰერმესი (მოდის სახლი)|ჰერმესი]] =='''ჩემს მიერ რედაქტირებული სტატიები'''== * [https://xtools.wmflabs.org/ec/ka.wikipedia.org/Irmaguru რედაქტირების სტატისტიკა] [[კატეგორია:ქართველი ვიკიპედიელები]] [[კატეგორია:ვიკიპედიელები ტერიტორიული მდებარეობის მიხედვით:ქუთაისი]] [[კატეგორია:ვიკიპედიელები ტერიტორიული მდებარეობის მიხედვით: საქართველო]] [[კატეგორია:მართლმადიდებელი ქრისტიანი ვიკიპედიელები]] 2qe72yla00416hi81xv2ttg23m56zyz 0 524970 5411725 4366612 2026-06-12T10:00:37Z MIKHEIL 18439 5411725 wikitext text/x-wiki {{წაშლის კანდიდატი/ძირი|მიზეზი=არ აქვს წყარო|12|06|2026|}} {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''მარინე ჯიბლაძე''' (დ. [[11 მაისი]], [[1975]]) — [[ქართველები|ქართველი]] [[ენათმეცნიერება|ენათმეცნიერი]], [[ისტორიკოსი]], [[მეცნიერი]], [[მთარგმნელი]], [[მკვლევარი]], [[ფილოლოგია|ფილოლოგი]], [[პროფესორი]], [[სინოლოგია|სინოლოგი]]. =ბიოგრაფია= [[1997]] წელს დაამთავრა [[თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი]]ს [[მაგისტრატურა]] [[ისტორია|ისტორიისა]] და [[საერთაშორისო ურთიერთობები]]ს სპეციალობაზე [[ჩინეთი]]ს მიმართულებით, ხოლო შემდგომ მოიპოვა ჩინეთის სახელისუფლებო [[სტიპენდია]] და სწავლა განაგრძო [[დოქტორანტურა]]ზე ჩინეთში, ქალაქ [[ნანკინი|ნანკინში]]. ნანკინის პედაგოგიურ [[უნივერსიტეტი|უნივერსიტეტში]] სპეციალობაზე [[სინოლოგია|ჩინური ფილოლოგია]] და [[ლინგვისტიკა]], დაიცვა ხარისხი უშუალოდ ჩინური ენის [[გრამატიკა]]ში [[2005]] წელს. მისი [[დისერტაცია|დისერტაციის]] ნაწილი გამოქვეყნდა ჩინეთის ძალიან პრესტიჟულ რეფერირებად ჟურნალში „ლინგვისტიკა“ [[2005]] წელს. [[საქართველო]]ში დაბრუნებისთანავე დაინიშნა ჩინური მიმართულების ხელმძღვანელად. შემდეგ იყო [[თავისუფალი უნივერსიტეტი]]ს ჩინური მიმართულების პროფესორი [[2009]] წელს, სადაც ჩამოაყალიბა [[ჩინური ენა|ჩინური ენისა]] და [[კულტურა|კულტურის]] ცენტრი — [[კონფუცის ინსტიტუტი]], რომლის დირექტორადაც დაინიშნა [[2010]] წელს. [[2017]] წელს მისი და [[საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა|საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის]] გენერალური დირექტორის ინიციატივით ჩინური კუთხე და სინოლოგ მარინე ჯიბლაძის ფონდი გაიხსნა. [[2018]] წელს მუშაობს [[საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო]]ში ჩინური ენის [[ექსპერტი|ექსპერტად]], სადაც შეიმუშავა დაწყებითი და საბაზო საფეხურების [[ეროვნული სასწავლო გეგმა]]. [[2019]] წელს [[სახელმწიფო ენა|სახელმწიფო ენის]] დეპარტამენტთან ერთად იწყებს მუშაობას ჩინური ენის ქართულ ენაზე [[ტრანსკრიფცია|ტრანსკრიფციისა]] და [[ტრანსლიტერაცია|ტრანსლიტერაციის]] ნორმებზე. წლების განმავლობაში იწვევდნენ ჩინეთში უნივერსიტეტის სტუდენტების ჩინური ენისა და კულტურის საერთაშორისო კონკურსის „ჩინური ენის ხიდი“ ფინალურ ტურზე ჟიურის წევრად. [[2016]] წლიდან დაინიშნა პეკინის ენების უნივერსიტეტის მიწვეულ პროფესორად, სადაც კითხულობს ლექციებს ჩინური ენისა და ჩინური ენის სწავლების სპეციფიკის შესახებ [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრიატის]], [[მაგისტრატურა|მაგისტრატურისა]] და [[დოქტორანტურა|დოქოტორანტურის]] [[ჩინელები|ჩინელი]] და უცხოელი სტუდენტებისთვის. მონაწილეობს საერთაშორისო კონფერენციებში და სხვადასხვა ღონისძიებაში სინოლოგიის მიმართულებით. [[2018]] წელს მარინე ჯიბლაძე მიიწვიეს [[ჟენევა]]ში გაეროს ჩინური ენის დღის ღონისძიებაზე, სადაც მან ჩაატარა ლექცია-პრეზენტაცია. [[2016]] წელს განსაკუთრებული წვლილისთვის მიღებული აქვს ჩინეთის ხელისუფლების ჯილდო. არის [[ევროპა|ევროპის]] ჩინური ენის სწავლების ასოციაციის წევრი [[2019]] წლიდან, ასევე მსოფლიოში ჩინური ენის სწავლების ასოციაციის წევრი [[2010]] წლიდან. არის პეკინში ჩინური თარგმანების, ჩინეთის პოპულარიზაციისა და კვლევის ცენტრის სპეციალისტთა კომისიის წევრი [[2016]] წლიდან. საქართველოს სინოლოგთა ასოციაციის პრეზიდენტი და დამფუძნებელი [[2016]] წლიდან, აქვს მიღებული ჯილდოები, პრემიები და პრიზები: [[2013]] წლის [[ღირსების ორდენი (საქართველო)|ღირსების ორდენი]]. ==რესურსები ინტერნეტში== {{nplg ბიოგრაფია|00014467}} {{DEFAULTSORT:ჯიბლაძე, მარინე}} [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები]] [[კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები]] ltk76t59dyljd9ergn79jfkvucbn6e8 0 531084 5411179 4637639 2026-06-11T13:24:37Z MIKHEIL 18439 5411179 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''მამისა ბერძნიშვილი''' (დ. [[1 ივნისი]], [[1925]], [[თბილისი]] — გ. [[14 ოქტომბერი]], [[2015]]) — [[ქართველი]] [[ისტორიკოსი]], [[წყაროთმცოდნეობა|წყაროთმცოდნე]]. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1990). ==ბიოგრაფია== [[1948]] წელს დაამთავრა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ისტორია-ფილოსოფიის ფაკულტეტის საქართველოს ისტორიის განყოფილება. იმავე წელს ჩაირიცხა ასპირანტურაში საქართველოს ისტორიის კათედრაზე. [[1956]] წელს მუშაობა დაიწყო [[ივანე ჯავახიშვილი]]ს სახელობის ისტორიის ინსტიტუტში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, შემდეგ ხანგრძლივად ეკავა მთავარი მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობა. [[1970]] წელს გამოიცა მისი წიგნი „საქართველო XI-XII სს-ში (სოციალურ-ეკონომიკური ნარკვევი)“, რომელშიც შესწავლილია აღნიშნული პერიოდის სოციალური ფენები საქართველოში. ამ პრობლემასთან ერთად მას სიღრმისეულად აქვს შესწავლილი საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები. მის სამეცნიერო ინტერესების სფეროში შედიოდა საქართველოს ისტორიული საზღვრების საკითხი, თბილისის ტერიტორია და მოსახლეობა. [[1962]] წელს მან გამოსცა „დოკუმენტები თბილისის ისტორიისათვის (XVI-XVIIIსს.)“. ოთხმოციან წლებში დაინტერესდა ქართული ეპისტოლოგიით. მას დიდი ღვაწლი მიუძრვის კარტოგრაფიის დარგში. შედგენილი და გამოცემული აქვს არაერთი ისტორიული რუკა. დიდი შრომა გასწია [[ვახუშტი ბაგრატიონი]]ს ატლასების გამოცემაზე (1997). არის ერთ-ერთი ავტორი „საქართველოს ისტორიის ნარკვევები“-სა, თბილისის ისტორიის ორტომეულისა. დიდი დრო და ენერგია მოახმარა ცნობილი ქართველი მკვლევრების მემკვიდრეობის შესწავლასა და გამომზეურებას. მონაწილეობდა წყაროთმცოდნეობითი პრობლემების და [[სსრკ]] ისტორიული ატლასის შედგენისადმი მიძღვნილ საკავშირო და რესპუბლიკურ სესიებში. ის იყო სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის განყოფილებასთან არსებული ისტორიული გეოგრაფიის სამეცნიერო საბჭოს წევრი. მონაწილეობას იღებდა საერთაშორისო და რესპუბლიკურ კონფერენციებსა და სესიებში. იყო არაერთი ახალგაზრდა მეცნიერისა და ასპირანტის ხელმძღვანელი. ეწეოდა სამეცნიერო ნაშრომების ოპონირებას. სადისერტაციო თემა — „ნიკორწმინდის „დაწერილი“ XI საუკუნისა, როგორც საისტორიო წყარო“, დაიცვა [[1953]] წელს. ==ბიბლიოგრაფია== * ქართული ეპისტოლური წყაროები XV ს. — 1762 წ., თბ., მეცნიერება, 1989, გვ. 189 * ფეოდალური ხანის საქართველოს ისტორიის წერილობითი წყაროები : წყაროთმცოდნეობითი გამოკვლევები, თბ., მეცნიერება, 1989, გვ. 88 * მეთერთმეტე საუკუნის ქართული საისტორიო წყაროები საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიის შესახებ: (ნიკორწმინდელის დაწერილი), თბ., მეცნიერება, 1979, გვ. 124 * საქართველო XI-XII საუკუნეებში: სოციალურ-ეკონომიური ნარკვევი, თბილისი, მეცნიერება, 1970, გვ. 153 * თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში: ქართ. დოკუმ. მასალის მიხედვით, თბ., მეცნიერება, 1965, გვ. 91 ==ლიტერატურა== * ისტორიკოს მამისა ბერძნიშვილის 75 წლისთავის გამო / თ. ყაუხჩიშვილი, ლ. დავლიანიძე, დ. მუსხელიშვილი // ანალები / ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი, თბ., 2001, №2, გვ. 89-92. ==რესურსები ინტერნეტში== {{nplg ბიოგრაფია|00018202}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბერძნიშვილი, მამისა}} [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] [[კატეგორია:ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორები]] n8f6je8l8m96ep4a6oz41r3ux6qh3m9 0 535772 5411445 5403802 2026-06-11T20:19:36Z Arkaitz1974 85446 5411445 wikitext text/x-wiki [[File:Rus-Arg 2017 (16).jpg|thumb|198 მატჩი და 116 გოლი<ref>[https://messi.com/en/#argentina Messi international stats]. ''messi.com''.</ref>]] [[ლიონელ მესი]] — ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენი [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში]] ჩატარებული მატჩებისა და გატანილი ბურთების რაოდენობის მიხედვით — [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|თავისი ქვეყნის ეროვნული გუნდის]] ღირსებას [[2005]] წლიდან იცავს. მას შემდეგ მან 2026 წლის 1 აპრილის მონაცემებით [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|„ალბისელესტეს“]] შემადგენლობაში 198 მატჩი ჩაატარა და 116 ბურთი გაიტანა.<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/messi-intlg.html Lionel Andrés Messi - Century of International Appearances]. ''rsssf.com''</ref><ref>[https://www.ole.com.ar/messi/todos-goles-messi-seleccion-argentina-golazo-venezuela_0_4hIJe61kLX.html 114 goles de Lionel Messi con la Selección Argentina]</ref><ref>[https://m.allfootballapp.com/news/EPL/%E2%9A%BD109-goals-Messi-becomes-second-highest-international-goalscorer/3428470 109 goals! Messi becomes second highest international goalscorer]</ref><ref>[https://sportstar.thehindu.com/football/lionel-messi-becomes-second-highest-international-goalscorer-cristiano-ronaldo-ali-daei-canada-vs-argentina-copa-america-2024/article68333641.ece Messi takes his tally to 109 international goals.]</ref><ref>[https://www.ole.com.ar/messi/messi-goles-seleccion-argentina_0_PRzdKAJdNV.html 109 goles de Lionel Messi en la Selección Mayor de Argentina]</ref> მესი ეროვნულ ნაკრებში პირველად ხოსე პეკერმანმა მიიწვია, რომელიც [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|„ალბისელესტეს“]] 2004 წლის ოქტომბრიდან 2006 წლის ივნისის ჩათვლით ედგა სათავეში. მან ამ პოსტზე ცნობილი არგენტინელი ფეხბურთის სპეციალისტი მარსელო ბიელსა შეცვალა. პეკერმანის ხელმძღვანელობით არგენტინელებმა 27 შეხვედრა გამართეს, რომელთაგან 14 მოიგეს, 6 დათმეს და 7 ფრედ დაამთავრეს. მესის დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში 2005 წლის [[17 აგვისტო]]ს საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში [[უნგრეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უნგრეთის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ შედგა. მატჩი [[ბუდაპეშტი]]ს ფერენც პუშკაშის სტადიონზე გაიმართა და მას 27 ათასამდე მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: ლეო ფრანკო, რობერტო აიალა, გაბრიელ ჰაინცე, ლუკას ბერნარდი, ანდრეს დ'ალესანდრო,<ref group="კომ.">შეხვედრის 90-ე წუთზე ანდრეს დ'ალესანდრო მარიო სანტანამ შეცვალა.</ref> [[ლუჩო გონსალესი]],<ref group="კომ.">მატჩის 82-ე წუთზე [[ლუჩო გონსალესი]]ს ნაცვლად [[პაბლო საბალეტა]].</ref> [[მაქსი როდრიგესი]], ლიონელ სკალონი, ხუან პაბლო სორინი, [[ერნან კრესპო]], [[ლისანდრო ლოპესი]]. მესი შეხვედრის 64-ე წუთზე ლისანდრო ლოპესის ნაცვლად შემოვიდა მოედანზე, თუმცა თამაშში ჩართვიდან ნახევარ წუთში მეტოქესთან ორთაბრძოლისას წესების დარღვევისთვის შეხვედრის მსაჯისგან წითელი ბარათი მიიღო და მინდორი დატოვა.<ref group="კომ.">ფეხბურთის სპეციალისტების დიდი უმრავლესობის აზრით მსაჯის ასეთი გადაწყვეტილება არ იყო მართებული და არ გამომდინარეობდა სათამაშო ეპიზოდის ობიექტური და სამართლიანი შეფასებიდან.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QCFQJdwNuNQ Lionel Messi red card vs Hungary]. ''youtube''</ref> შეხვედრა არგენტინელთა გამარჯვებით 2–1 დამთავრდა.<ref>Hungary 1–2 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2005/08/17/world/friendlies/hungary/argentina/361846/ Puskás Ferenc Stadion (Budapest)]. ''soccerway''</ref> თავისი პირველი სანაკრებო გოლი 2006 წლის 1 მარტს საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში [[ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ხორვატიის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ მეკარე სტიპე პლეტიკოსას კარში მატჩის მეექვსე წუთზე გაიტანა. შეხვედრა [[ბაზელი]]ს „[[სანქტ-იაკობ პარკი]]ს“ სტადიონზე გაიმართა და მას 13 138 მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: რობერტო აბონდანსიერი, ნიკოლას ბურდისო, ვალტერ სამუელი, ფაბრისიო კოლოჩინი,<ref group="კომ.">შეხვედრის მე-60-ე წუთზე ფაბრისიო კოლოჩინი [[ლუჩო გონსალესი|ლუჩო გონსალესმა]] შეცვალა.</ref> [[მარტინ დემიკელისი]], ესტებან კამბიასო, ლეონარდო პონსიო, ხუან რომან რიკელმე, ლიონელ მესი, [[ერნან კრესპო]],<ref group="კომ.">შეხვედრის 75-ე წუთზე [[ერნან კრესპო]]ს ნაცვლად [[დიეგო მილიტო]].</ref> [[კარლოს ტევესი]].<ref group="კომ.">მატჩის 68-ე წუთზე [[კარლოს ტევესი]]ს ნაცვლად თამაშში ჩაერთო პაბლო აიმარი.</ref> შეხვედრა ხორვატებმა 3–2 მოიგეს.<ref>Croatia 3–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/croatia-v-argentina-01-march-2006-273291/ St. Jakob-Park, Basel]. ''11v11.com''</ref> [[2006]] წლის 16 ივნისს სერბეთისა და მონტენეგროს ეროვნული ნაკრების<ref group="კომ.">სერბეთისა და მონტენეგროს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები ({{lang-sr|Фудбалска репрезентација Србије и Црне Горе|Fudbalska reprezentacija Srbije i Crne Gore}}) — აღნიშნული ეროვნული გუნდი 2003–2006 წლებში ამ სახელწოდებით ასპარეზობდა საფეხბურთო ტურნირებზე. 2006 წლიდან სერბეთის ეროვნული ნაკრები და მონტენეგროს ეროვნული ნაკრები დამოუკიდებლად განაგრძობენ ასპარეზობას.</ref>კარში გატანილი ბურთის წყალობით, მესი გახდა არგენტინის ეროვნული ნაკრების ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა ფეხბურთელი, რომელმაც [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატზე]] გოლის გატანა შეძლო 18 წლის და 357 დღის ასაკში.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm Argentina 6-0 Serbia & Montenegro]. ''BBC Sport''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZtjaRHYOjy8&t=158s Lionel Messi vs Serbia & Montenegro (World Cup 2006)]. ''youtube''</ref> 1996 წლიდან 2016 წლამდე მეტოქეთა კარში გატანილი 54 ბურთით — არგენტინის ნაკრების ყველა დროის ბომბარდირის წოდებას [[გაბრიელ ბატისტუტა]] ფლობდა. 2016 წლის 21 ივნისს [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებში]] გამართულ [[კოპა ამერიკა|კოპა ამერიკის]] ნახევარფინალში ლიონელ მესის მიერ [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|მასპინძელთა ეროვნული გუნდის]] კარში გატანილი ბურთით მან ოცი წლის განმავლობაში მოქმედი [[გაბრიელ ბატისტუტა|ბატისტუტას]] რეკორდი გააუმჯობესა და არგენტინის ეროვნული გუნდის ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა.<ref>{{Cite web |url=https://nesn.com/2016/06/lionel-messi-scores-argentina-record-tying-goal-in-copa-america-2016/ |title=Lionel Messi Scores Argentina Record-Tying Goal In Copa America 2016 |access-date=2022-07-09 |archive-date=2022-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220524044437/https://nesn.com/2016/06/lionel-messi-scores-argentina-record-tying-goal-in-copa-america-2016/ }}</ref><ref group="კომ.">აღნიშნული შეხვედრის 32-ე წუთზე საჯარიმო დარტყმით გატანილი ეს ბურთი იყო მატჩის რიგით მეორე, ხოლო მისი სანაკრებო გოლებიდან რიგით 55-ე გოლი.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2016/jun/21/copa-america-usa-argentina-semi-final-latest-score Lionel Messi scores Argentina’s second goal from a free-kick]</ref><ref>[https://www.goal.com/en-in/match/united-states-v-argentina/dxypf19tozmf3662x2txffft United States 0–4 Argentina]. ''goal.com''</ref> მესის სანაკრებო კარიერაში ეს ისტორიული მატჩი [[ჰიუსტონი]]ს ენ-არ-ჯი სტადიონზე<ref group="კომ.">ენ-არ-ჯი სტადიონი ({{lang-en|NRG Stadium}}) — მრავალფუნქციური სპორტული კომპლექსი [[ტეხასი]]ს უდიდეს ქალაქ ჰიუსტონში, გაიხსნა 2002 წლის 24 აგვისტოს.</ref> შედგა და მას 70 858 მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: [[სერხიო რომერო]], რამირო ფუნეს მორი, გაბრიელ მერკადო, ნიკოლას ოტამენდი, [[მარკოს როხო]],<ref group="კომ.">შეხვედრის 84-ე წუთზე [[მარკოს როხო]]ს ნაცვლად ვიქტორ კუესტა.</ref> [[ხავიერ მასკერანო]], ევერ ბანეგა, აუგუსტო ფერნანდესი,<ref group="კომ.">59-ე წუთზე აუგუსტო ფერნანდესის ნაცვლად [[ლუკას ბილია]].</ref> ლიონელ მესი, [[გონსალო იგუაინი]], ესეკიელ ლავესი.<ref group="კომ.">მატჩის 67-ე წუთზე ესეკიელ ლავესის ნაცვლად [[ერიკ ლამელა]].</ref> შეხვედრა არგენტინელთა უპირატესობით წარიმართა და მათივე გამარჯვებით — 4–0 დამთავრდა.<ref>USA 0–4 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/usa-v-argentina-21-june-2016-319060/ NRG Stadium, Houston]. ''11v11.com''</ref> 2021 წლის 9 სექტემბერს ბოლივიის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის მორიგ შეხვედრაში მესიმ ჰეთ-თრიკი შეასრულა და თავისი სანაკრებო გოლებიდან რიგით 77-ე, 78-ე და 79-ე ბურთი გაიტანა, რითაც 1971 წლის 11 ივლისიდან — 50 წლის განმავლობაში მოქმედი [[პელე]]ს რეკორდი მოხსნა და ისტორიაში ყველა დროის საუკეთესო სამხრეთამერიკელი სანაკრებო ბომბარდირის წოდება დაისაკუთრა.<ref>[https://www.espn.co.uk/football/argentina-arg/story/4427665/argentinas-lionel-messi-breaks-brazil-legend-peles-south-american-mens-goals-record Lionel Messi breaks Brazil legend Pele's South American men's goals record]</ref> მატჩი [[ბუენოს-აირესი]]ს „ელ მონუმენტალზე“ გაიმართა და მას 17 ათასამდე მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: ხუან მუსო, ნიკოლას ოტამენდი,<ref group="კომ.">82-ე წუთზე ნიკოლას ოტამენდის ნაცვლად ლუკას მარტინესი.</ref> ხერმან პესელია, მარკოს აკუნია, როდრიგო დე პაული,<ref group="კომ.">82-ე წუთზე როდრიგო დე პაულის ნაცვლად ესეკიელ პალასიოსი.</ref> [[ანხელ დი მარია]],<ref group="კომ.">71-ე წუთზე ანხელ დი მარიას ნაცვლად ნიკოლას გონსალესი.</ref> ალეხანდრო გომესი,<ref group="კომ.">მატჩის 62-ე წუთზე ალეხანდრო გომესის ნაცვლად ხოაკინ კორეა.</ref> ლეანდრო პარედესი, ლიონელ მესი და [[ლაუტარო მარტინესი]].<ref group="კომ.">მატჩის 71-ე წუთზე ლაუტარო მარტინესის ნაცვლად ანხელ კორეა.</ref><ref>Argentina 3–0 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-09-september-2021-371638/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> 2025 წლის 6 ივნისის მონაცემებით მესის ანგარიშზეა ცხრა სანაკრებო ჰეთ-თრიკი და ერთი პენტა-თრიკი (5 გოლი ერთ მატჩში).<ref>Argentina 5–0 Estonia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-estonia-05-june-2022-375350/ Estadio El Sadar, Pamplona]. ''11v11.com''</ref> ყველაზე მეტი ბურთი მას ბოლივიის ეროვნული ნაკრების კარში აქვს გატანილი — 2015 (2), 2016 (1), 2021 (5), 2024 (3). საერთო ჯამში ბოლივიელთა კარის აღება მან 11-ჯერ შეძლო. ==მატჩები და გოლები== ===არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში=== {| width="990" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | № ! scope=col | თარიღი ! scope=col | შეხვედრის ადგილი ! scope=col | მასპინძელი ! scope=col | ანგ. ! scope=col | სტუმარი ! scope=col | გოლები ! scope=col | შენიშვნა ! scope=col | შეჯიბრება ! scope=col | წყარო ! scope=col | ვიდეო |- ! scope=row |1||17.08.2005||[[ბუდაპეშტი]]||align=right|{{fb-rt|HUN}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|65}}||ამხანაგური||<ref>Hungary 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/hungary-v-argentina-17-august-2005-254793/ Ferenc Puskás Stadium, Budapest]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |2||03.09.2005||[[ასუნსიონი]]||align=right|{{fb-rt|PAR}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|80}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Paraguay 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/paraguay-v-argentina-03-september-2005-254962/ Los Defensores Del Chaco, Asuncion]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |3||09.10.2005||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|PER}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 2–0 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-09-october-2005-255028/ River Plate, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |4||12.10.2005||[[მონტევიდეო]]||align=right|{{fb-rt|URU}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|65}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Uruguay 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/uruguay-v-argentina-12-october-2005-255126/ Estadio Centenario, Montevideo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |5||16.11.2005||[[დოჰა]]||align=right|{{fb-rt|QAT}}||bgcolor=D0F0C0|0–3||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|81}}||ამხანაგური||<ref>Qatar 0–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/qatar-v-argentina-16-november-2005-273290/ International Friendly, Played in Doha]. ''11v11.com''</ref><ref>Qatar 0–3 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2005/11/16/world/friendlies/qatar/argentina/361922/ Jassim Bin Hamad Stadium (Doha)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |6||01.03.2006||[[ბაზელი]]||align=right|{{fb-rt|CRO}}||bgcolor=Moccasin|3–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|6}}|| ||ამხანაგური||<ref>Croatia 3–2 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2006/03/01/world/friendlies/croatia/argentina/361556/ St. Jakob-Park (Basel)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |7||30.05.2006||[[სალერნო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|ANG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|68}}||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–0 Angola / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-angola-30-may-2006-273785/ Stadio Arechi, Salerno]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 2–0 Angola / [https://int.soccerway.com/matches/2006/05/30/world/friendlies/argentina/angola/361644/ Stadio Arechi (Salerno)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |8||16.06.2006||[[გელზენკირხენი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|6–0||align=left|{{fb|Serbia and Montenegro}}||{{გოლი|88}}||{{შეცვლაზე შესვლა|75}}||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: ჯგუფი C#არგენტინა vs სერბეთი და მონტენეგრო|მსოფ. ჩემპ. 2006]]||<ref>Argentina 6–0 Serbia and Montenegro / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-serbia-and-montenegro-16-june-2006-273730/ Veltins-Arena, Gelsenkirchen]</ref>|| |- ! scope=row |9||21.06.2006||[[ფრანკფურტი]]||align=right|{{fb-rt|NED}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|70}}||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: ჯგუფი C#ნიდერლანდები vs არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2006]]||<ref>Netherlands 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/netherlands-v-argentina-21-june-2006-273746/ Commerzbank Arena, Frankfurt]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |10||24.06.2006||[[ლაიფციგი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|MEX}}|| |||{{შეცვლაზე შესვლა|84}}||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006#მერვედფინალები|მსოფ. ჩემპ. 2006]]||<ref>Argentina 2–1 Mexico / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-mexico-24-june-2006-274135/ Zentralstadion, Leipzig]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |11||03.09.2006||[[ლონდონი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=Moccasin|3–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Brazil 3–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-03-september-2006-274527/ Emirates Stadium, London]. ''11v11.com''</ref><ref>Brazil 3–0 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2006/09/03/world/friendlies/brazil/argentina/401918/ Emirates Stadium (London)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |12||11.10.2006||[[მურსია]]||align=right|{{fb-rt|ESP}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|62}}||ამხანაგური||<ref>Spain 2–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/spain-v-argentina-11-october-2006-275215/ Estadio Nueva Condomina, Murcia]. ''11v11.com''</ref><ref>Spain 2–1 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2006/10/11/world/friendlies/spain/argentina/411454/ Estadio Enrique Roca de Murcia (Murcia)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |13||02.06.2007||[[ბაზელი]]||align=right|{{fb-rt|SUI}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|88}}||ამხანაგური||<ref>Switzerland 1–1 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2007/06/02/world/friendlies/switzerland/argentina/457697/ St. Jakob-Park (Basel)]. ''soccerway''</ref><ref>Switzerland 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/switzerland-v-argentina-02-june-2007-277876/ St. Jakob Park, Basel]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |14||05.06.2007||[[ბარსელონა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–3||align=left|{{fb|ALG}}||{{გოლი|54|პენ.|73}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–3 Algeria / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-algeria-05-june-2007-277893/ Nou Camp, Barcelona]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 4–3 Algeria / [https://int.soccerway.com/matches/2007/06/05/world/friendlies/algeria/argentina/546431/ Camp Nou (Barcelona)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |15||28.06.2007||[[მარაკაიბო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|USA}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|79}}||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 4–1 USA / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-usa-28-june-2007-277898/ Estadio José Pachencho Romero, Maracaibo]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 4–1 USA / [https://int.soccerway.com/matches/2007/06/29/south-america/copa-america/argentina/united-states-of-america/441096/ Estadio José Encarnación Romero (Maracaibo)]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rPecpFY7_-k Argentina vs. U.S.A | Copa América Venezuela 2007 | First-Round]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |16||02.07.2007||[[მარაკაიბო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–2||align=left|{{fb|COL}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|84}}||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 4–2 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-02-july-2007-277899/ Estadio José Pachencho Romero, Maracaibo]</ref><ref>Argentina 4–2 Colombia / [https://int.soccerway.com/matches/2007/07/03/south-america/copa-america/argentina/colombia/441098/ Estadio José Encarnación Romero (Maracaibo)]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=bKq6JvOKwQo Argentina vs. Colombia | Copa América Venezuela 2007 | First-Round]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |17||05.07.2007||[[ბარკისიმეტო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|PAR}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|67}}||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-05-july-2007-277900/ Estadio Metropolitano, Barquisimeto]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 1–0 Paraguay / [https://int.soccerway.com/matches/2007/07/06/south-america/copa-america/argentina/paraguay/441100/ Estadio Metropolitano de Fútbol de Lara]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lxb2z5Omib4&t=4488s Argentina vs. Paraguay | Copa América Venezuela 2007 | First-Round]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |18||08.07.2007||[[ბარკისიმეტო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|PER}}||{{გოლი|61}}||1/4 ფინ.||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 4–0 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-08-july-2007-277901/ Estadio Metropolitano, Barquisimeto]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 4–0 Peru / [https://int.soccerway.com/matches/2007/07/09/south-america/copa-america/argentina/peru/471574/ Estadio Metropolitano de Fútbol de Lara (Barquisimeto)]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IxLddehkplw Argentina vs. Peru | Copa América Venezuela 2007 | Quarter-Final]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |19||11.07.2007||[[სიუდად-გუაიანა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|MEX}}||{{გოლი|61}}||1/2 ფინ.||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 3–0 Mexico / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-mexico-11-july-2007-277902/ Polideportivo Cachamay, Guayana]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 3–0 Mexico / [https://int.soccerway.com/matches/2007/07/12/south-america/copa-america/mexico/argentina/475463/ CTE Cachamay (Ciudad Guayana)]. ''soccerway''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=3jXR26E5CKI ARG 19. Lionel Messi vs Mexico - Copa América 2007 (Semi-Final)]. ''youtube''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=V9ezmpCOqj4 Argentina vs. Mexico | Copa América Venezuela 2007 | Semi-Final]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |20||15.07.2007||[[მარაკაიბო]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=Moccasin|3–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||bgcolor=Silver|ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Brazil 3–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-15-july-2007-277903/ Estadio José Pachencho Romero, Maracaibo]. ''11v11.com''</ref><ref>Brazil 3–0 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2007/07/15/south-america/copa-america/brazil/argentina/480788/ Estadio Olímpico José Encarnación Pachencho Romero]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=M5xY1rEtRjc Argentina vs. Brazil | Copa América Venezuela 2007 | Final]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |21||22.08.2007||[[ოსლო]]||align=right|{{fb-rt|NOR}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Norway 2–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/norway-v-argentina-22-august-2007-278279/ Ullevaal Stadion, Oslo]. ''11v11.com''</ref><ref>Norway 2–1 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2007/08/22/world/friendlies/norway/argentina/506969/ Ullevaal Stadion (Oslo)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |22||11.09.2007||[[მელბურნი]]||align=right|{{fb-rt|AUS}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|91}}||ამხანაგური||<ref>Australia 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/australia-v-argentina-11-september-2007-278403/ Melbourne Cricket Ground]. ''11v11.com''</ref><ref>Australia 0–1 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2007/09/11/world/friendlies/australia/argentina/511752/ Melbourne Cricket Ground]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |23||13.10.2007||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|CHI}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|83}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 2–0 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-13-october-2007-278914/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CrmLIadiYko Messi vs Chile (WCQ) (Home) 2007-08 English Commentary]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |24||16.10.2007||[[მარაკაიბო]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|42}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Venezuela 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/venezuela-v-argentina-16-october-2007-278918/ Estadio José Pachencho Romero, Maracaibo]</ref> || |- ! scope=row |25||17.11.2007||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|BOL}}|| ||<ref group="კომ.">მატჩის 74-ე წუთზე ხუან რომან რიკელმემ შეხვედრის მესამე და თავისი მეორე ბურთი მესის სოლო რეიდისა და მისივე საგოლე გადაცემის შემდეგ გაიტანა. იხ. [https://www.youtube.com/watch?v=VhSSTzSqEy4&t=4484s ვიდეო]</ref>||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-17-november-2007-279477/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 3–0 Bolivia / [https://gh.soccerway.com/matches/2007/11/17/south-america/wc-qualifying-south-america/argentina/bolivia/524377/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''soccerway''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hf4ZutabsHg 2007 (November 17) Argentina 3-Bolivia 0 (World Cup qualifier).mpg]. ''youtube''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=MVMjDb9VBCM 2007.11.17 Argentina 3 - Bolivia 0 (Partido Completo - Clasif. Sudáfrica 2010)]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VhSSTzSqEy4 Argentina 3 Bolivia 0 Eliminatorias Sudáfrica 2010 Partido Completo]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |26||20.11.2007||[[ბოგოტა]]||align=right|{{fb-rt|COL}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|36}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Colombia 2–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/colombia-v-argentina-20-november-2007-279483/ Estadio Nemesio Camacho El Campin, Bogota]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2RK06NXhjxM&t=2787s 2007.11.21 Colombia 2 - Argentina 1 (Partido Completo - Clasif. Sudáfrica 2010)]</ref> |- ! scope=row |27||04.06.2008||[[სან-დიეგო]]||align=right|{{fb-rt|MEX}}||bgcolor=D0F0C0|1–4||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|17}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|84}}||ამხანაგური||<ref>Mexico 1–4 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/mexico-v-argentina-04-june-2008-281708/ Qualcomm Stadium, San Diego]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=XtMoRy2yOhc 2008 (June 4) Mexico 1-Argentina 4 (Friendly).mpg]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |28||08.06.2008||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|USA}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|46}}||ამხანაგური||<ref>USA 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/usa-v-argentina-08-june-2008-281750/ Giants Stadium, East Rutherford]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |29||15.06.2008||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ECU}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Ecuador / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ecuador-15-june-2008-284343/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |30||18.06.2008||[[ბელუ-ორიზონტი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|90}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Brazil 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-18-june-2008-281826/ Estádio Mineirão, Belo Horizonte]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |31||06.09.2008||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|PAR}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-06-september-2008-284375/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |32||10.09.2008||[[ლიმა]]||align=right|{{fb-rt|PER}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Peru 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/peru-v-argentina-10-september-2008-284346/ Estadio Monumental, Lima]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |33||11.10.2008||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|URU}}||{{გოლი|6}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|88}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 2–1 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-11-october-2008-284345/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EWK6fKAG8VQ&t=347s Argentina 2 Uruguay 1 Eliminatorias Sudáfrica 2010]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |34||15.10.2008||[[სანტიაგო]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Chile 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/chile-v-argentina-15-october-2008-284344/ Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Santiago]</ref> || |- ! scope=row |35||11.02.2009||[[მარსელი]]||align=right|{{fb-rt|FRA}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|83}}|| ||ამხანაგური||<ref>France 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/france-v-argentina-11-february-2009-284376/ Stade Velodrome, Marseille]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |36||28.03.2009||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|VEN}}||{{გოლი|26}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 4–0 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-28-march-2009-288606/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EwFBzklnxmw&t=2027s Argentina vs. Venezuela | South Africa 2010 | FIFA WC Qualifier (28-3-2009)]</ref> |- ! scope=row |37||01.04.2009||[[ლა-პასი]]||align=right|{{fb-rt|BOL}}||bgcolor=Moccasin|6–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Bolivia 6–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/bolivia-v-argentina-01-april-2009-288644/ Estadio Hernando Siles, La Paz]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZUkF2ln6OcM 2009.04.01 Bolivia 6 - Argentina 1 (Partido Completo - Clasif. Sudáfrica 2010)]</ref> |- ! scope=row |38||06.06.2009||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|COL}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-06-june-2009-288715/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |39||10.06.2009||[[კიტო]]||align=right|{{fb-rt|ECU}}||bgcolor=Moccasin|2–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Ecuador 2–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/ecuador-v-argentina-10-june-2009-288761/ Estadio Olímpico Atahualpa, Quito]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |40||05.09.2009||[[როსარიო (არგენტინა)|როსარიო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|1–3||align=left|{{fb|BRA}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–3 Brazil / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-05-september-2009-288819/ Estadio Gigante de Arroyito, Rosario]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |41||05.09.2009||[[ასუნსიონი]]||align=right|{{fb-rt|PAR}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Paraguay 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/paraguay-v-argentina-09-september-2009-288891/ Los Defensores Del Chaco, Asuncion]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |42||10.10.2009||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|PER}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 2–1 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-10-october-2009-288910/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=H28866jEHzY&t=326s Argentina vs. Peru | South Africa 2010 | FIFA World Cup Qualifier (10-10-2009)]</ref> |- ! scope=row |43||14.10.2009||[[მონტევიდეო]]||align=right|{{fb-rt|URU}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|85}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Uruguay 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/uruguay-v-argentina-14-october-2009-288989/ Estadio Centenario, Montevideo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |44||14.11.2009||[[მადრიდი]]||align=right|{{fb-rt|ESP}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|61|პენ.}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|83}}||ამხანაგური||<ref>Spain 2–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/spain-v-argentina-14-november-2009-289051/ Wanda Metropolitano, Madrid]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |45||03.03.2010||[[მიუნხენი]]||align=right|{{fb-rt|GER}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Germany 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/germany-v-argentina-03-march-2010-289238/ Allianz Arena, Munich]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |46||12.06.2010||[[იოჰანესბურგი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|NGA}}|| ||ჯგუფი B||[[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 ჯგუფი B#არგენტინა vs ნიგერია|მსოფ. ჩემპ. 2010]]||<ref>Argentina 1–0 Nigeria / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-nigeria-12-june-2010-287525/ FIFA World Cup 2010. Ellis Park, Johannesburg]</ref> || |- ! scope=row |47||17.06.2010||[[იოჰანესბურგი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|KOR}}|| ||ჯგუფი B||[[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 ჯგუფი B#არგენტინა vs სამხრეთ კორეა|მსოფ. ჩემპ. 2010]]||<ref>Argentina 4–1 Korea Rep. / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-korea-republic-17-june-2010-287539/ FIFA WC 2010. Soccer City, Johannesburg]</ref> || |- ! scope=row |48||22.06.2010||[[ლიმპოპო (პროვინცია)|პოლოკვანე]]||align=right|{{fb-rt|GRE}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}|| ||ჯგუფი B||[[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 ჯგუფი B#საბერძნეთი vs არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2010]]||<ref>Greece 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/greece-v-argentina-22-june-2010-287556/ WC 2010. Peter Mokaba Stadium, Polokwane]</ref> || |- ! scope=row |49||27.06.2010||[[იოჰანესბურგი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–1||align=left|{{fb|MEX}}|| ||1/8 ფინალი||[[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 პლეი-ოფის ეტაპი#არგენტინა vs მექსიკა|მსოფ. ჩემპ. 2010]]||<ref>Argentina 3–1 Mexico / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-mexico-27-june-2010-290004/ FIFA World Cup 2010. Soccer City, Johannesburg]</ref> || |- ! scope=row |50||03.07.2010||[[კეიპტაუნი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|0–4||align=left|{{fb|GER}}|| ||1/4 ფინალი||[[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 პლეი-ოფის ეტაპი#არგენტინა vs გერმანია|მსოფ. ჩემპ. 2010]]||<ref>Argentina 0–4 Germany / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-germany-03-july-2010-290013/ WC 2010. Green Point Stadium, Cape Town]</ref> || |- ! scope=row |51||11.08.2010||[[დუბლინი]]||align=right|{{fb-rt|IRL}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|58}}||ამხანაგური||<ref>Republic of Ireland 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/republic-of-ireland-v-argentina-11-august-2010-289362/ Aviva Stadium, Dublin]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |52||07.09.2010||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|ESP}}||{{გოლი|10}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–1 Spain / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-spain-07-september-2010-289413/ Antonio Vespucio Liberti, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |53||08.10.2010||[[საიტამის პრეფექტურა|საიტამა]]||align=right|{{fb-rt|JPN}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Japan 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/japan-v-argentina-08-october-2010-294767/ Saitama Stadium, Saitama]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |54||17.11.2010||[[დოჰა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|BRA}}||{{გოლი|90+2}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 1–0 Brazil / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-17-november-2010-294762/ Khalifa International Stadium, Doha]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |55||09.02.2011||[[ჟენევა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|POR}}||{{გოლი|90|პენ.}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–1 Portugal / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-portugal-09-february-2011-294710/ Stade de Genève, Geneva]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |56||26.03.2011||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|USA}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>USA 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/usa-v-argentina-26-march-2011-294702/ New Meadowlands, East Rutherford]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |57||20.06.2011||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|ALB}}||{{გოლი|43}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–0 Albania / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-albania-20-june-2011-294775/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |58||01.07.2011||[[ლა-პლატა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|BOL}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-01-july-2011-294776/ Estadio Ciudad de La Plata, La Plata]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |59||06.07.2011||[[სანტა-ფე (არგენტინა)|სანტა-ფე]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|COL}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 0–0 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-06-july-2011-294777/ Estadio Brigadier General Estanislao Lopez]</ref> || |- ! scope=row |60||11.07.2011||[[კორდოვა (არგენტინა)|კორდოვა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|CRC}}||||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 3–0 Costa Rica / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-costa-rica-11-july-2011-294778/ Estadio Mario Alberto Kempes, Córdoba]</ref> || |- ! scope=row |61||16.07.2011||[[სანტა-ფე (არგენტინა)|სანტა-ფე]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|URU}}||bgcolor=Moccasin|4–5 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-16-july-2011-298273/ Estadio Brigadier General Estanislao Lopez]</ref> || |- ! scope=row |62||02.09.2011||[[კოლკატა]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Venezuela 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/venezuela-v-argentina-02-september-2011-297006/ Salt Lake Stadium, Kolkota]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |63||06.09.2011||[[დაკა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–1||align=left|{{fb|NGA}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 3–1 Nigeria / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-nigeria-06-september-2011-297001/ Bangabandhu National Stadium, Dhaka]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |64||07.10.2011||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|CHI}}||{{გოლი|25}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 4–1 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-07-october-2011-297012/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |65||11.10.2011||[[პუერტო-ლა-კრუსი]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Venezuela 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/venezuela-v-argentina-11-october-2011-297017/ José Antonio Anzoátegui, Puerto La Cruz]</ref> || |- ! scope=row |66||11.11.2011||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|BOL}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-11-november-2011-297018/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |67||15.11.2011||[[ბარანკილია]]||align=right|{{fb-rt|COL}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|61}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Colombia 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/colombia-v-argentina-15-november-2011-297022/ Estadio Metropolitano R. Meléndez, Barranquilla]</ref> || |- ! scope=row |68||29.02.2012||[[ბერნი]]||align=right|{{fb-rt|SUI}}||bgcolor=D0F0C0|1–3||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|20||88||90+3|პენ.}}|| ||ამხანაგური||<ref>Switzerland 1–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/switzerland-v-argentina-29-february-2012-297150/ Stade de Suisse, Berne]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=aBwB-1kDG_I Switzerland 1 vs 3 Argentina - HD 29/02/2012]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |69||02.06.2012||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|ECU}}||{{გოლი|31}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 4–0 Ecuador / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ecuador-02-june-2012-298220/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |70||09.06.2012||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–3||align=left|{{fb|BRA}}||{{გოლი|31||34||84}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–3 Brazil / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-09-june-2012-298298/ MetLife Stadium, East Rutherford]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=z0uhAUjWjn8&t=2884s International Friendly - Argentina vs Brazil June 9 2012]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |71||15.08.2012||[[ფრანკფურტი]]||align=right|{{fb-rt|GER}}||bgcolor=D0F0C0|1–3||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|52}}|| ||ამხანაგური||<ref>Germany 1–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/germany-v-argentina-15-august-2012-299809/ Commerzbank Arena, Frankfurt]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-fFDVeMZr98&t=445s Germany vs Argentina - Friendly 15.08.2012 (2nd Half)]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |72||07.09.2012||[[კორდოვა (არგენტინა)|კორდოვა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–1||align=left|{{fb|PAR}}||{{გოლი|64}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–1 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-07-september-2012-303310/ Estadio Mario Alberto Kempes, Córdoba]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=i__W_menNRw&t=4234s Argentina vs. Paraguay | Brazil 2014 | FIFA World Cup Qualifier (7-9-2012)]</ref> |- ! scope=row |73||11.09.2012||[[ლიმა]]||align=right|{{fb-rt|PER}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Peru 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/peru-v-argentina-11-september-2012-303356/ Estadio Nacional Jose Diaz, Lima]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |74||12.10.2012||[[მენდოსა (ქალაქი)|მენდოსა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|URU}}||{{გოლი|65||79}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-12-october-2012-303416/ Estadio Malvinas Argentinas, Mendoza]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |75||16.10.2012||[[სანტიაგო]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|28}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Chile 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/chile-v-argentina-16-october-2012-303472/ Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Santiago]</ref> || |- ! scope=row |76||14.11.2012||[[ერ-რიადი]]||align=right|{{fb-rt|KSA}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Saudi Arabia 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/saudi-arabia-v-argentina-14-november-2012-303532/ King Fahd International Stadium, Riyadh]</ref> || |- ! scope=row |77||06.02.2013||[[სტოკჰოლმი]]||align=right|{{fb-rt|SWE}}||bgcolor=D0F0C0|2–3||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Sweden 2–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/sweden-v-argentina-06-february-2013-303782/ Friends Arena, Stockholm]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |78||22.03.2013||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|VEN}}||{{გოლი|45|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-22-march-2013-303821/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |79||26.03.2013||[[ლა-პასი]]||align=right|{{fb-rt|BOL}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Bolivia 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/bolivia-v-argentina-26-march-2013-308749/ Estadio Hernando Siles, La Paz]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |80||07.06.2013||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|COL}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|57}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 0–0 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-07-june-2013-303882/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |81||11.06.2013||[[კიტო]]||align=right|{{fb-rt|ECU}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|60}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Ecuador 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/ecuador-v-argentina-11-june-2013-303924/ Estadio Olímpico Atahualpa, Quito]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |82||14.06.2013||[[გვატემალა (ქალაქი)|გვატემალა]]||align=right|{{fb-rt|GUA}}||bgcolor=D0F0C0|0–4||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|15||40|პენ.|49}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|68}}||ამხანაგური||<ref>Guatemala 0–4 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/guatemala-v-argentina-14-june-2013-308973/ Estadio Nacional Mateo Flores]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |83||10.09.2013||[[ასუნსიონი]]||align=right|{{fb-rt|PAR}}||bgcolor=D0F0C0|2–5||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|12|პენ.|53|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Paraguay 2–5 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/paraguay-v-argentina-10-september-2013-304227/ Los Defensores Del Chaco, Asuncion]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EpfmnF-5yjk&t=975s Paraguay 2 vs Argentina 5 - Eliminatorias Brasil 2014 - HD FULL - Fecha 16]</ref> |- ! scope=row |84||05.03.2014||[[ბუქარესტი]]||align=right|{{fb-rt|ROM}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/romania-v-argentina-05-march-2014-307318/ Arena Națională, Bucharest]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |85||04.06.2014||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|TRI}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 3–0 Trinidad and Tobago / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-trinidad-and-tobago-04-june-2014-308827/ Estadio Monumental, Buenos Aires]</ref> || |- ! scope=row |86||07.06.2014||[[ლა-პლატა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|SVN}}||{{გოლი|76}}||{{შეცვლაზე შესვლა|58}}||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–0 Slovenia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-slovenia-07-june-2014-308847/ Estadio Ciudad de La Plata, La Plata]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Zb00PIoGOFA&t=142s 07/06/2016 Argentina - Slovenia 2:0 goals and full highlights HD]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |87||15.06.2014||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|BIH}}||{{გოლი|65}}||ჯგუფი F||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#არგენტინა — ბოსნია და ჰერცეგოვინა|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Argentina 2–1 Bosnia and Herzegovina / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bosnia-and-herzegovina-15-june-2014-308663/ Maracanã, Rio de Janeiro]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |88||21.06.2014||[[ბელუ-ორიზონტი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|IRN}}||{{გოლი|90+1}}||ჯგუფი F||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#არგენტინა — ირანი|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Argentina 1–0 Iran / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-iran-21-june-2014-308679/ WC 2014. Estádio Mineirão, Belo Horizonte]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |89||25.06.2014||[[პორტუ-ალეგრი]]||align=right|{{fb-rt|NGA}}||bgcolor=D0F0C0|2–3||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|3||45+1}}||ჯგუფი F||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#ნიგერია — არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Nigeria 2–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/nigeria-v-argentina-25-june-2014-308694/ WC 2014. Estadio Beira-Rio, Porto Alegre]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9HpYZ5REbFc&t=478s Nigeria 2 x 3 Argentina · 2014 World Cup Extended Goals & Highlights HD]</ref> |- ! scope=row |90||01.07.2014||[[სან-პაულუ]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|SUI}}|| ||1/8 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: პლეი-ოფი#არგენტინა — შვეიცარია|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Argentina 1–0 Switzerland / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-switzerland-01-july-2014-308707/ Arena Corinthians, São Paulo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |91||05.07.2014||[[ბრაზილია (ქალაქი)|ბრაზილია]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|BEL}}|| ||1/4 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: პლეი-ოფი#არგენტინა — ბელგია|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Argentina 1–0 Belgium / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-belgium-05-july-2014-308711/ Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasilia]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |92||09.07.2014||[[სან-პაულუ]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|NED}}||bgcolor=D0F0C0|4–2 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||1/2 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: პლეი-ოფი#ნიდერლანდები — არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Argentina 0–0 Netherlands / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-netherlands-09-july-2014-308714/ Arena Corinthians, São Paulo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |93||13.07.2014||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|GER}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||bgcolor=Silver|ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ფინალი|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Germany 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/germany-v-argentina-13-july-2014-308716/ Maracanã, Rio de Janeiro]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |94||11.10.2014||[[პეკინი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=Moccasin|2–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Brazil 2–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-11-october-2014-313211/ Beijing National Stadium, Beijing]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |95||14.10.2014||[[ჰონგ-კონგი]]||align=right|{{fb-rt|HKG}}||bgcolor=D0F0C0|0–7||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|66||84}}|| ||ამხანაგური||<ref>Hong Kong 0–7 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/hong-kong-v-argentina-14-october-2014-313212/ Hong Kong Stadium, Hong Kong]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=64u_Q_fJi8c&t=85s Hong Kong 0 – 7 Argentina - Friendly - 14.10.2014]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |96||12.11.2014||[[ლონდონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|CRO}}||{{გოლი|57|პენ.}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–1 Croatia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-croatia-12-november-2014-313089/ Upton Park London, England]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |97||18.11.2014||[[მანჩესტერი]]||align=right|{{fb-rt|POR}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|46}}||ამხანაგური||<ref>Portugal 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/portugal-v-argentina-18-november-2014-313059/ Old Trafford, Greater Manchester, England]</ref> || |- ! scope=row |98||13.06.2015||[[ლა-სერენა (ჩილე)|ლა-სერენა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|PAR}}||{{გოლი|36|პენ.}}||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 2–2 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-13-june-2015-314390/ Estadio La Portada, La Serena, Chile]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |99||16.06.2015||[[ლა-სერენა (ჩილე)|ლა-სერენა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|URU}}|| ||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-16-june-2015-314391/ Estadio La Portada, La Serena, Chile]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |100||20.06.2015||[[ჩილე|ვინია-დელ-მარი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|JAM}}|| ||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Jamaica / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-jamaica-20-june-2015-314430/ Estadio Sausalito, Vina del Mar, Chile]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |101||26.06.2015||[[ჩილე|ვინია-დელ-მარი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|COL}}||bgcolor=D0F0C0|5–4 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 0–0 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-26-june-2015-314431/ Estadio Sausalito, Vina del Mar, Chile]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |102||30.06.2015||[[კონსეფსიონი (ჩილე)|კონსეპსიონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|6–1||align=left|{{fb|PAR}}|| ||1/2 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 6–1 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-30-june-2015-314399/ Estadio Municipal de Concepcion, Chile]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |103||04.07.2015||[[სანტიაგო]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}||bgcolor=Moccasin|4–1 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||bgcolor=Silver|ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Chile 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/chile-v-argentina-04-july-2015-315166/ Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Santiago]</ref> || |- ! scope=row |104||04.09.2015||[[ჰიუსტონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|7–0||align=left|{{fb|BOL}}||{{გოლი|67||75}}||{{შეცვლაზე შესვლა|65}}||ამხანაგური||<ref>Argentina 7–0 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-04-september-2015-317476/ BBVA Compass Stadium, Houston]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |105||08.09.2015||[[არლინგტონი (ტეხასი)|არლინგტონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|MEX}}||{{გოლი|89}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–2 Mexico / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-mexico-08-september-2015-317492/ BBVA Compass Stadium, Houston]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |106||24.03.2016||[[სანტიაგო]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Chile 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/chile-v-argentina-24-march-2016-319019/ Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Santiago]</ref> || |- ! scope=row |107||29.03.2016||[[კორდოვა (არგენტინა)|კორდოვა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|BOL}}||{{გოლი|30|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 2–0 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-29-march-2016-318918/ Estadio Mario Alberto Kempes, Córdoba]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |108||27.05.2016||[[სან-ხუანი (არგენტინა)|სან-ხუანი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|HON}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 1–0 Honduras / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-honduras-27-may-2016-319109/ Estadio San Juan del Bicentenario, San Juan]</ref> || |- ! scope=row |109||10.06.2016||[[ჩიკაგო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|5–0||align=left|{{fb|PAN}}||{{გოლი|68||78||87}}||ჯგუფი D||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 5–0 Panama / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-panama-10-june-2016-319047/ Soldier Field, Chicago]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |110||14.06.2016||[[სიეტლი]]||align=right|{{fb-rt|BOL}}||bgcolor=D0F0C0|0–3||align=left|{{fb|ARG}}|| ||ჯგუფი D||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Bolivia 0–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/bolivia-v-argentina-14-june-2016-319054/ CenturyLink Field, Seattle]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |111||18.06.2016||[[მასაჩუსეტსი|ფოქსბორო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|VEN}}||{{გოლი|60}}||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 4–1 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-18-june-2016-319058/ Gillette Stadium, Foxborough]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |112||21.06.2016||[[ჰიუსტონი]]||align=right|{{fb-rt|USA}}||bgcolor=D0F0C0|0–4||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|32}}||1/2 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>USA v Argentina / [https://www.11v11.com/matches/usa-v-argentina-21-june-2016-319060/ NRG Stadium, Houston]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |113||26.06.2016||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|CHI}}||bgcolor=Moccasin|2–4 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||bgcolor=Silver|ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 0–0 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-26-june-2016-319063/ MetLife Stadium, East Rutherford]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |114||02.09.2016||[[მენდოსა (ქალაქი)|მენდოსა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|URU}}||{{გოლი|43}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-02-september-2016-320386/ Estadio Malvinas Argentinas, Mendoza]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |115||10.11.2016||[[ბელუ-ორიზონტი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=Moccasin|3–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Brazil 3–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-10-november-2016-350883/ Estádio Mineirão, Belo Horizonte]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |116||15.11.2016||[[სან-ხუანი (არგენტინა)|სან-ხუანი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|COL}}||{{გოლი|10}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-15-november-2016-350888/ Estadio San Juan del Bicentenario, San Juan]</ref> || |- ! scope=row |117||24.03.2017||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|CHI}}||{{გოლი|16|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-24-march-2017-353160/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |118||09.06.2017||[[მელბურნი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Brazil 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-09-june-2017-353182/ Melbourne Cricket Ground, Melbourne]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |119||31.08.2017||[[მონტევიდეო]]||align=right|{{fb-rt|URU}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Uruguay 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/uruguay-v-argentina-31-august-2017-354423/ Estadio Centenario, Montevideo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |120||05.09.2017||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|VEN}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-05-september-2017-354491/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |121||05.10.2017||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|PER}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 0–0 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-05-october-2017-354524/ La Bombonera, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |122||10.10.2017||[[კიტო]]||align=right|{{fb-rt|ECU}}||bgcolor=D0F0C0|1–3||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|12||20||62}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Ecuador 1–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/ecuador-v-argentina-10-october-2017-358014/ Estadio Olímpico Atahualpa, Quito]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |123||11.11.2017||[[მოსკოვი]]||align=right|{{fb-rt|RUS}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Russia 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/russia-v-argentina-11-november-2017-357699/ Luzhniki Stadium, Moscow]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |124||30.05.2018||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|HAI}}||{{გოლი|17|პენ.|58||66}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–0 Haiti / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-haiti-30-may-2018-357622/ Estadio Alberto José Armando, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |125||16.06.2018||[[მოსკოვი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ISL}}|| ||ჯგუფი D||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფ. ჩემპ. 2018]]||<ref>Argentina 1–1 Iceland / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-iceland-16-june-2018-356141/ Spartak Stadium, Moscow]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |126||21.06.2018||[[ნიჟნი-ნოვგოროდი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|0–3||align=left|{{fb|CRO}}|| ||ჯგუფი D||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფ. ჩემპ. 2018]]||<ref>Argentina 0–3 Croatia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-croatia-21-june-2018-356158/ Nizhny Novograd Stadium, Nizhny Novgorod]</ref> || |- ! scope=row |127||26.06.2018||[[სანქტ-პეტერბურგი]]||align=right|{{fb-rt|NGA}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|14}}||ჯგუფი D||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფ. ჩემპ. 2018]]||<ref>Nigeria 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/nigeria-v-argentina-26-june-2018-356176/ Saint Petersburg Stadium, Saint Petersburg]</ref> || |- ! scope=row |128||30.06.2018||[[ყაზანი]]||align=right|{{fb-rt|FRA}}||bgcolor=Moccasin|4–3||align=left|{{fb|ARG}}|| ||1/8 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფ. ჩემპ. 2018]]||<ref>France 4–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/france-v-argentina-30-june-2018-358137/ Kazan Arena, Kazan]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |129||22.03.2019||[[მადრიდი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|1–3||align=left|{{fb|VEN}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 1–3 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-22-march-2019-361614/ Wanda Metropolitano, Madrid]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |130||07.06.2019||[[სან-ხუანი (არგენტინა)|სან-ხუანი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|5–1||align=left|{{fb|NCA}}||{{გოლი|37||38}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 5–1 Nicaragua / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-nicaragua-07-june-2019-362559/ Estadio San Juan del Bicentenario, San Juan]</ref> || |- ! scope=row |131||15.06.2019||[[სალვადორი (ბრაზილია)|სალვადორი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|0–2||align=left|{{fb|COL}}|| ||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 0–2 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-15-june-2019-361573/ Itaipava Arena Fonte Nova, Salvador]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |132||19.06.2019||[[ბელუ-ორიზონტი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|PAR}}||{{გოლი|57|პენ.}}||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-19-june-2019-361580/ Estádio Mineirão, Belo Horizonte]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |133||23.06.2019||[[პორტუ-ალეგრი]]||align=right|{{fb-rt|QAT}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}|| ||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Qatar 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/qatar-v-argentina-23-june-2019-361586/ Arena do Grêmio, Porto Alegre]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |134||28.06.2019||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}|| ||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Venezuela 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/venezuela-v-argentina-28-june-2019-362642/ Maracanã, Rio de Janeiro]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |135||02.07.2019||[[ბელუ-ორიზონტი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=Moccasin|2–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||1/2 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Brazil 2–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-02-july-2019-362666/ Estádio Mineirão, Belo Horizonte]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |136||06.07.2019||[[სან-პაულუ]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|CHI}}|| ||მე-3 ადგ.||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 2–1 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-06-july-2019-362680/ Arena Corinthians, São Paulo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |137||15.11.2019||[[ერ-რიადი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|14}}|| ||ამხანაგური||<ref>Saudi Brazil 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-15-november-2019-364909/ King Fahd International Stadium, Riyadh]</ref> || |- ! scope=row |138||18.11.2019||[[თელ-ავივი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|URU}}||{{გოლი|90+2|პენ.}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–2 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-18-november-2019-364915/ Bloomfield Stadium, Tel Aviv]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |139||08.10.2020||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|ECU}}||{{გოლი|13|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Ecuador / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ecuador-08-october-2020-367307/ Estadio Alberto José Armando, Buenos Aires]</ref> || |- ! scope=row |140||13.10.2020||[[ლა-პასი]]||align=right|{{fb-rt|BOL}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Bolivia 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/bolivia-v-argentina-13-october-2020-367310/ Estadio Hernando Siles, La Paz]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |141||12.11.2020||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|PAR}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-12-november-2020-368314/ Estadio Alberto José Armando, Buenos Aires]</ref> || |- ! scope=row |142||17.11.2020||[[ლიმა]]||align=right|{{fb-rt|PER}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Peru 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/peru-v-argentina-17-november-2020-368322/ Estadio Nacional de Perú, Lima]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |143||03.06.2021||[[სანტიაგო-დელ-ესტერო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|CHI}}||{{გოლი|24|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-03-june-2021-370580/ Estadio Único, Santiago del Estero]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |144||08.06.2021||[[ბარანკილია]]||align=right|{{fb-rt|COL}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Colombia 2–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/colombia-v-argentina-08-june-2021-370585/ Estadio Metropolitano R. Meléndez, Barranquilla]</ref> || |- ! scope=row |145||14.06.2021||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|CHI}}||{{გოლი|33}}||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-14-june-2021-370456/ Estádio Olímpico Nilton Santos, Rio de Janeiro]</ref> || |- ! scope=row |146||18.06.2021||[[ბრაზილია (ქალაქი)|ბრაზილია]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|URU}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-18-june-2021-370459/ Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasilia]</ref> || |- ! scope=row |147||21.06.2021||[[ბრაზილია (ქალაქი)|ბრაზილია]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|PAR}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-21-june-2021-370461/ Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasilia]</ref> || |- ! scope=row |148||28.06.2021||[[კუიაბა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|BOL}}||{{გოლი|33|პენ.|42}}||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 4–1 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-28-june-2021-370464/ Arena Pantanal, Cuiaba]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |149||04.07.2021||[[გოიანია]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|ECU}}||{{გოლი|90+3}}||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 3–0 Ecuador / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ecuador-03-july-2021-370742/ Estádio Olímpico Pedro Ludovico, Goiânia]</ref> || |- ! scope=row |150||06.07.2021||[[ბრაზილია (ქალაქი)|ბრაზილია]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|COL}}||bgcolor=D0F0C0|3–2 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||1/2 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-06-july-2021-370751/ Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasilia]</ref> || |- ! scope=row |151||10.07.2021||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||bgcolor=Gold|ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Brazil 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-10-july-2021-370843/ Maracanã, Rio de Janeiro]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |152||02.09.2021||[[კარაკასი]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=D0F0C0|1–3||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Venezuela 1–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/venezuela-v-argentina-02-september-2021-371637/ Estadio Olimpico de la Ciudad Universitaria, Caracas]</ref> || |- ! scope=row |153||09.09.2021||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|BOL}}||{{გოლი|14||64||88}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-09-september-2021-371638/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |154||07.10.2021||[[ასუნსიონი]]||align=right|{{fb-rt|PAR}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Paraguay 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/paraguay-v-argentina-07-october-2021-372296/ Estadio Defensores del Chaco, Asunción]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |155||10.10.2021||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|URU}}||{{გოლი|38}}||<ref group="კომ.">2021 წლის 10 ოქტომბერს ბუენოს-აირესში ურუგვაის ეროვნულ ნაკრებთან გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო შეხვედრაში გატანილი გოლით მესიმ გააუმჯობესა [[ლუის ალბერტო სუარესი|ლუის სუარესის]] რეკორდი და კონმებოლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი თამაშების ციკლში გატანილი ბურთების რაოდენობით საუკეთესო ბომბარდირი გახდა.</ref>||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-10-october-2021-372300/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |156||14.10.2021||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|PER}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-14-october-2021-372305/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |157||12.11.2021||[[მონტევიდეო]]||align=right|{{fb-rt|URU}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Uruguay 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/uruguay-v-argentina-12-november-2021-372878/ Estadio Campeón del Siglo, Montevideo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |158||16.11.2021||[[სან-ხუანი (არგენტინა)|სან-ხუანი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|BRA}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 0–0 Brazil / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-16-november-2021-372882/ Estadio San Juan del Bicentenario, San Juan]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |159||25.03.2022||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|VEN}}||{{გოლი|82}}||<ref group="კომ.">2022 წლის 25 მარტს მესიმ ვენესუელის ეროვნული გუნდის კარში თავისი 28-ე ბურთი გაიტანა მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი თამაშების ფარგლებში. ამავე წლის 29 მარტს ურუგვაი-ჩილეს შეხვედრაში [[ლუის ალბერტო სუარესი|ლუის სუარესმა]] აღნიშნული ციკლის ფარგლებში 30-ე ბურთი შეაგდო და კვლავ სათავეში ჩაუდგა ბომბარდირთა სიას კონმებოლის მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო შეხვედრაში გატანილი ბურთების რაოდენობით.</ref>||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-25-march-2022-374472/ La Bombonera, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |160||29.03.2022||[[გუაიაკილი]]||align=right|{{fb-rt|ECU}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Ecuador 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/ecuador-v-argentina-29-march-2022-374477/ Estadio Monumental Isidro Romero Carbo, Guayaquil]</ref> || |- ! scope=row |161||01.06.2022||[[ლონდონი]]||align=right|{{fb-rt|ITA}}||bgcolor=D0F0C0|0–3||align=left|{{fb|ARG}}|| ||bgcolor=Gold|ფინალი||ფინალისიმა||<ref>Italy 0–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/italy-v-argentina-01-june-2022-375072/ Wembley Stadium, London]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |162||05.06.2022||[[პამპლონა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|5–0||align=left|{{fb|EST}}||{{გოლი|9|პენ.|45||47}}||{{გოლი|71||76}}||ამხანაგური||<ref>Argentina 5–0 Estonia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-estonia-05-june-2022-375350/ Estadio El Sadar, Pamplona]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |163||23.09.2022||[[ფლორიდა|მაიამი-გარდენსი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|HON}}||{{გოლი|45+2|პენ.|69}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 3–0 Honduras / [https://messi.starplayerstats.com/en/detail/1260/02 Hard Rock Stadium]. ''messi.starplayerstats.com''</ref> || |- ! scope=row |164||27.09.2022||[[ნიუ-ჯერსი|ჰარისონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|JAM}}||{{გოლი|86||89}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 3–0 Jamaica / [https://messi.starplayerstats.com/en/detail/1261/02 Red Bull Arena]. ''messi.starplayerstats.com''</ref> |- ! scope=row |165||16.11.2022||[[აბუ-დაბი]]||align=right|[[არაბთა გაერთიანებული საამიროების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საამიროები]] {{დროშანიშანი|არაბთა გაერთიანებული საამიროები}}||bgcolor=D0F0C0|0–5||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|44}}|| ||ამხანაგური||<ref>United Arab Emirates 0–5 Argentina / [https://sportmail.ru/football-national/315/match/367193/ Mohammed Bin Zayed Stadium]</ref> |- ! scope=row |166||22.11.2022||[[კატარი|ლუსაილი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|1–2||align=left|{{fb|KSA}}||{{გოლი|10|პენ.}}||ჯგუფი C||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Argentina 1–2 Saudi Arabia / [https://www.bbc.com/sport/football/63631779 Lusail Iconic Stadium]. ''bbc.com''</ref> |- ! scope=row |167||26.11.2022||[[კატარი|ლუსაილი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|MEX}}||{{გოლი|64}}||ჯგუფი C||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Argentina 2–0 Mexico / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285063/400235462 Lusail Iconic Stadium]. ''fifa.com''</ref> |- ! scope=row |168||30.11.2022||[[დოჰა]]||align=right|{{fb-rt|POL}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}|| ||ჯგუფი C||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Poland 0–2 Argentina / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285063/400235464 Stadium 974, Doha]. ''fifa.com''</ref> |- ! scope=row |169||03.12.2022||[[კატარი|ერ-რაიანი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|AUS}}||{{გოლი|35}}||1/8 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Argentina 2–1 Australia / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128131 Ahmad Bin Ali Stadium]. ''fifa.com''</ref> |- ! scope=row |170||09.12.2022||[[კატარი|ლუსაილი]]||align=right|{{fb-rt|NED}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–4 ([[პენალტების სერია|პენ.]]){{გოლი|73|პენ.}}||1/4 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Netherlands 2–2 Argentina / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285074/400128139 Lusail Iconic Stadium]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |171||13.12.2022||[[კატარი|ლუსაილი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|CRO}}||{{გოლი|34|პენ.}}||1/2 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Argentina 3–0 Croatia / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285075/400128143 Lusail Iconic Stadium]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |172||18.12.2022||[[კატარი|ლუსაილი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–2||align=left|{{fb|FRA}}||{{გოლი|23|პენ.|108}}||bgcolor=Gold|ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Argentina (4)3–3(2) France / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285077/400128145 Lusail Iconic Stadium]. ''fifa.com''</ref> |- ! scope=row |173||23.03.2023||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|PAN}}||{{გოლი|89}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–0 Panama / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-panama-23-march-2023-378867/ Estadio Más Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |174||28.03.2023||[[სანტიაგო-დელ-ესტერო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|7–0||align=left|{{fb|CUR}}||{{გოლი|20||33||37}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 7–0 Curaçao / [https://www.google.com/search?q=Argentina&sourceid=chrome&ie=UTF-8#sie=m;/g/11sk4pddqc;2;/g/11b66jrs60;ln;fp;1;;; El Estadio Único Madre de Ciudades]</ref> || |- ! scope=row |175||15.06.2023||[[პეკინი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|AUS}}|| {{გოლი|2}}||||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–0 Australia / [https://www.theguardian.com/football/live/2023/jun/15/argentina-vs-socceroos-australia-arg-aus-football-friendly-live-score-updates-kick-off-time-national-team-list-squad-soccer-china Workers' Stadium, Beijing]. ''theguardian.com''</ref> |- ! scope=row |176||07.09.2023||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|ECU}}|| {{გოლი|78}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|89}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Ecuador / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/520/288315/288316/400017277 Estadio Monumental]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |177||12.10.2023||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|PAR}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|53}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-12-october-2023-381913/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |178||18.10.2023||[[ლიმა]]||align=right|{{fb-rt|PER}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|32||42}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Peru 0–2 Argentina / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/520/288315/288316/400017348 Estadio Nacional]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |179||17.11.2023||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|0–2||align=left|{{fb|URU}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 0–2 Uruguay / [https://as.com/futbol/internacional/argentina-uruguay-en-vivo-eliminatorias-sudamericanas-en-directo-n/ Juan Lopesino]. ''AS.com''</ref> || |- ! scope=row |180||21.11.2023||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|78}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Brazil 0–1 Argentina / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/520/288315/288316/400017648 Maracanã, Rio de Janeiro]. ''FIFA''</ref> || |- ! scope=row |181||09.06.2024||[[ჩიკაგო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|ECU}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|56}}||ამხანაგური||<ref>Argentina 1–0 Ecuador / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ecuador-09-june-2024-384482/ Soldier Field, Chicago]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |182||15.06.2024||[[მერილენდი|ლენდოვერი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|GUA}}||{{გოლი|12||77}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–1 Guatemala / [https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/699278/guatemala-argentina Landover, Maryland]. ''espn.com''</ref> || |- ! scope=row |183||20.06.2024||[[ატლანტა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|CAN}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 2–0 Canada / [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726959 Mercedes-Benz Stadium, Atlanta]</ref> || |- ! scope=row |184||25.06.2024||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Chile 0–1 Argentina / [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726967 MetLife Stadium, East Rutherford, New Jersey]</ref> || |- ! scope=row |185||04.07.2024||[[ჰიუსტონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ECU}}||bgcolor=D0F0C0|4–2 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Ecuador / [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726983 NRG Stadium, Houston, Texas]</ref> || |- ! scope=row |186||10.07.2024||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|CAN}}||{{გოლი|51}}||1/2 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 2–0 Canada / [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726987 MetLife Stadium, East Rutherford, New Jersey]</ref> || |- ! scope=row |187||15.07.2024||[[მაიამი|მაიამი-გარდენსი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|COL}}|| ||bgcolor=Gold|ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Colombia / [https://copaamerica.com/en/matches/match-32-argentina-colombia Hard Rock Stadium, Miami Gardens, Florida]</ref> || |- ! scope=row |188||10.10.2024||[[მატურინი]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Venezuela 1–1 Argentina / [https://us.soccerway.com/matches/2024/10/10/south-america/wc-qualifying-south-america/venezuela/argentina/4191307/ Estadio Monumental de Maturín]</ref> || |- ! scope=row |189||15.10.2024||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|6–0||align=left|{{fb|BOL}}||{{გოლი|19||84||86}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 6–0 Bolivia / [https://us.soccerway.com/matches/2024/10/16/south-america/wc-qualifying-south-america/argentina/bolivia/4191313/ Estadio Mâs Monumental]</ref> || |- ! scope=row |190||14.11.2024||[[ასუნსიონი]]||align=right|{{fb-rt|PAR}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Paraguay 2–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/paraguay-v-argentina-14-november-2024-386924/ Los Defensores Del Chaco, Asuncion]</ref> || |- ! scope=row |191||19.11.2024||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|Peru}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-19-november-2024-386930/ La Bombonera, Buenos Aires]</ref> || |- ! scope=row |192||06.06.2025||[[სანტიაგო]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|57}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Chile 0–1 Argentina / [https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2025/06/05/chile-vs-argentina-messi-time-highlights-results/84029148007/ Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Santiago]</ref> || |- ! scope=row |193||10.06.2025||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|COL}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|78}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-10-june-2025-388946/ Estadio Monumental, Buenos Aires] / [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288315/288316/400020078 FIFA.com]</ref> || |- ! scope=row |194||04.09.2025||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|VEN}}||{{გოლი|39||80}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>[https://www.reuters.com/sports/soccer/messi-shines-his-final-home-world-cup-qualifier-paraguay-colombia-clinch-spots-2025-09-05/ Messi shines in his final home World Cup qualifier]. ''[[Reuters]]''.</ref> || |- ! scope=row |195||14.10.2025||[[მაიამი|ფორტ-ლოდერდეილი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|6–0||align=left|{{fb|PUR}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 6–0 Puerto Rico / [https://www.11v11.com/matches/puerto-rico-v-argentina-14-october-2025-390981/ Chase Stadium, Fort Lauderdale]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |196||14.11.2025||[[ლუანდა]]||align=right|{{fb-rt|ANG}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|82}}|| ||ამხანაგური||<ref>Angola 0–2 Argentina / [https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/760281 Estádio 11 de Novembro, Luanda]. ''espn.com''</ref> || |} ===არგენტინის ოლიმპიურ ნაკრებში=== {| width="990" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | № ! scope=col | თარიღი ! scope=col | შეხვედრის ადგილი ! scope=col | მასპინძელი ! scope=col | ანგ. ! scope=col | სტუმარი ! scope=col | გოლები ! scope=col | შენიშვნა ! scope=col | შეჯიბრება ! scope=col | წყარო ! scope=col | ვიდეო |- ! scope=row |1||07.08.2008||[[შანხაი]]||align=right|{{fb-rt|CIV}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|15}}||ჯგუფი A||[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2008|ოლიმპ. თამ. 2008]]||<ref>Côte d'Ivoire 1–2 Argentina / [https://www.fifa.com/tournaments/mens/mensolympic/beijing2008/match-center/300051788 Shanghai Stadium, Shanghai]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |2||10.08.2008||[[შანხაი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|AUS}}|| ||ჯგუფი A||[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2008|ოლიმპ. თამ. 2008]]||<ref>Argentina 1–0 Australia / [https://www.fifa.com/tournaments/mens/mensolympic/beijing2008/match-center/300051787 Shanghai Stadium, Shanghai]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |3||16.08.2008||[[შანხაი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|NED}}||{{გოლი|14}}||1/4 ფინალი||[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2008|ოლიმპ. თამ. 2008]]||<ref>Argentina 2–1 Netherlands / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-netherlands-16-august-2008-319587/ Shanghai Stadium, Shanghai]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ab1Bf8oNyec Argentina 2-1 Netherlands #Olympic Games 2008 Quarter Finals]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |4||19.08.2008||[[პეკინი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|BRA}}|| ||1/2 ფინალი||[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2008|ოლიმპ. თამ. 2008]]||<ref>Argentina 3–0 Brazil / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-19-august-2008-319584/ Beijing National Stadium, Beijing]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jskTM2HQPgA Argentina 3-0 Brazil #Olympic Games Semi-Final 2008]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |5||23.08.2008||[[პეკინი]]||align=right|{{fb-rt|NGA}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||bgcolor=Gold|ფინალი||[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2008|ოლიმპ. თამ. 2008]]||<ref>Nigeria 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/nigeria-v-argentina-23-august-2008-319582/ Beijing National Stadium, Beijing]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FizVUH-SyP4 Argentina vs Nigeria - Beijing 2008 Men's Football Final]. ''youtube''</ref> |} ===არგენტინის 20-წლამდელთა ნაკრებში=== == მსოფლიო ჩემპიონატზე == 2006 წლის 16 ივნისს პირველი მატჩი ჩაატარა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი| მსოფლიო ჩემპიონატზე]], რომელსაც იმ წელს [[გერმანია]]მ უმასპინძლა. ეს იყო ჯგუფური ეტაპის [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: ჯგუფი C#არგენტინა vs სერბეთი და მონტენეგრო|მეორე შეხვედრა]], რომელშიც [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინელები]] სერბეთისა და მონტენეგროს ეროვნულ ნაკრებს დაუპირისპირდნენ. მატჩი [[გელზენკირხენი]]ს „[[ფელტინს არენა]]ზე“ შედგა და მას 52 000 მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: რობერტო აბონდანსიერი, ნიკოლას ბურდისო, რობერტო აიალა, გაბრიელ ჰაინცე, ხუან პაბლო სორინი, [[ხავიერ მასკერანო]], [[ლუჩო გონსალესი]],<ref group="კომ.">მატჩის მე-17 წუთზე [[ლუჩო გონსალესი]]ს ნაცვლად ესტებან კამბიასო.</ref> ხუან რომან რიკელმე, [[მაქსი როდრიგესი]],<ref group="კომ.">75-ე წუთზე [[მაქსი როდრიგესი]]ს ნაცვლად [[ლიონელ მესი]].</ref> [[ხავიერ სავიოლა]]<ref group="კომ.">შეხვედრის 59-ე წუთზე [[ხავიერ სავიოლა]] [[კარლოს ტევესი|კარლოს ტევესმა]] შეცვალა.</ref> და [[ერნან კრესპო]]. შეხვედრა არგენტინელთა გამარჯვებით 6–0 დამთავრდა.<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/games/2006_argentina_serbia_and_montenegro.php Argentina 6 vs. Serbia and Montenegro 0 in the 2006 WC]</ref><ref>[https://messi.com/una-fecha-especial-16-anos-del-debut-de-leo-messi-en-un-mundial/ Una fecha especial: 16 años del debut de Leo Messi en un Mundial]</ref> საერთო ჯამში მესიმ მსოფლიოს 5 ჩემპიონატის 26 შეხვედრაში 13 ბურთი გაიტანა და 8 საგოლე გადაცემა გააკეთა.<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/players/lionel_messi.php Lionel Messi in the World Cups]. ''thesoccerworldcups.com''</ref> მსოფლიო ჩემპიონატების ფინალურ ეტაპზე ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობით იგი მსოფლიოს ყველა დროის, ხოლო გატანილი ბურთების რაოდენობით კი არგენტინის ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენია. მესის შემდეგ არგენტინელთაგან 10 გატანილი ბურთით მოდის [[გაბრიელ ბატისტუტა]],<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/players/gabriel_batistuta.php Gabriel Batistuta in the World Cups]. ''thesoccerworldcups.com''</ref> რვა-რვა ბურთი აქვთ გატანილი გილიერმო სტაბილეს<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/players/guillermo_stabile.php Guillermo Stabile in the World Cups]. ''thesoccerworldcups.com''</ref> და [[დიეგო მარადონა]]ს.<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/players/diego_maradona.php Diego Maradona in the World Cups]. ''thesoccerworldcups.com''</ref><ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/national_teams/argentina_scorers.php Argentina National Team Scorers in the Soccer World Cups]</ref><ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/national_teams/argentina_national_team.php Argentina in the World Cups: General Stats]. ''thesoccerworldcups.com''</ref> {| width="680" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | {{Tooltip|ჩემპ.|მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი}} ! scope=col | {{Tooltip|მასპინძელი|მსოფლიო ჩემპიონატის მასპინძელი ქვეყანა}} ! scope=col | {{Tooltip|№|საფეხბურთო მაისურის ნომერი მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობისას}} ! scope=col | {{Tooltip|პოზიცია|სათამაშო პოზიცია მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობისას}} ! scope=col | {{Tooltip|შ|ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობა მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} ! scope=col | {{Tooltip|ბ|გატანილი ბურთების რაოდენობა მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} ! scope=col | {{Tooltip|მ|მოგება}} ! scope=col | {{Tooltip|ფ|ფრე}} ! scope=col | {{Tooltip|წ|წაგება}} ! scope=col | {{Tooltip|შედეგი|ეროვნული გუნდის მიერ მიღწეული შედეგი მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} |- ! scope=row | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006|2006]] || style="text-align:left"|{{GER}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|19]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 3 || 1 || 2 || 1 || 0 || [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: პლეი-ოფი#მეოთხედფინალები|მეოთხედფინალი]] |- ! scope=row | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2010|2010]] || style="text-align:left"|{{RSA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 5 || 0 || 4 || 0 || 1 || [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 პლეი-ოფის ეტაპი#არგენტინა vs გერმანია|მეოთხედფინალი]] |- ! scope=row | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014]] || style="text-align:left"|{{BRA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 7 || 4 || 5 || 1 || 1 || bgcolor=silver|[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ფინალი|ვიცე-ჩემპიონი]] |- ! scope=row | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|2018]] || style="text-align:left"|{{RUS}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 4 || 1 || 1 || 1 || 2 || [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მერვედფინალი]] |- ! scope=row | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]] || style="text-align:left"|{{QAT}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 7 || 7 || 4 || 2 || 1 || bgcolor=gold|[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|ჩემპიონი]] |- |} ===მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელი=== [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატებზე]] ჩატარებულ 26 შეხვედრაში მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელად იგი 11-ჯერ დასახელდა, რაც ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდია ამ კატეგორიის ფარგლებში მინიჭებული ჯილდოების რაოდენობის მხრივ.<ref>[https://www.sportsmole.co.uk/football/argentina/world-cup-2022/feature/lionel-messis-world-cup-record_500205.html Lionel Messi's World Cup record]. ''sportsmole.co.uk''</ref> მესი პირველი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ოთხ შეხვედრაში გოლიც გაიტანა და საგოლე გადაცემაც გააკეთა (2006 წლის მუნდიალზე სერბეთი-ჩერნოგორიასთან, 2022 წლის მუნდიალზე — მექსიკასთან, ნიდერლანდებთან და ხორვატიასთან). ქვემოთ მოყვანილია ის მატჩები, რომლებშიც საუკეთესო ფეხბურთელად მესი დასახელდა. {| class="wikitable sortable" !{{Abbr|№|Number}} !მეტოქე !გოლი (ასისტი) !ანგ. !შეხვედრის ადგილი !შეჯიბრება !თარიღი !class="unsortable"|{{Abbr|წყარო|Reference}} !შენიშვნა |- ! style="text-align: center" | 1 | data-sort-value="Greece" | {{fb|GRE}} | style="text-align: center" | 0 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 2–0 | [[ლიმპოპო (პროვინცია)|პოლოკვანე]] | [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 ჯგუფი B#საბერძნეთი vs არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2010]] | 22.06.2010 | style="text-align: center" | <ref>Greece 0–2 Argentina / [https://www.youtube.com/watch?v=FU_lu2ZR7vg World Cup 2010]. ''youtube''</ref><ref>Greece 0–2 Argentina / [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2010south-africa/match-center/300061455 Peter Mokaba Stadium]. ''fifa.com''</ref> | |- ! style="text-align: center" | 2 | data-sort-value="Bosnia and Herzegovina" | {{fb|BIH}} | style="text-align: center" | 1 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 2–1 | [[რიო-დე-ჟანეირო]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#არგენტინა — ბოსნია და ჰერცეგოვინა|მსოფ. ჩემპ. 2014]] | 15.06.2014 | style="text-align: center" | <ref>Argentina 2–1 Bosnia and Herzegovina / [https://www.youtube.com/watch?v=hYXjfHE-_Ow 2014 FIFA World Cup]. ''youtube''</ref><ref>Greece 0–2 Argentina / [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2014brazil/match-center/300186477 Maracanã, Rio de Janeiro]. ''fifa.com''</ref> | |- ! style="text-align: center" | 3 | data-sort-value="Iran" | {{fb|IRN}} | style="text-align: center" | 1 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 1–0 | [[ბელუ-ორიზონტი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#არგენტინა — ირანი|მსოფ. ჩემპ. 2014]] | 21.06.2014 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 4 | data-sort-value="Nigeria" | {{fb|NGA}} | style="text-align: center" | 2 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 3–2 | [[პორტუ-ალეგრი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#ნიგერია — არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2014]] | 25.06.2014 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 5 | data-sort-value="Ecuador" | {{fb|SUI}} | style="text-align: center" | 0 (1) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 1–0 | [[სან-პაულუ]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: პლეი-ოფი#არგენტინა — შვეიცარია|მსოფ. ჩემპ. 2014]] | 01.07.2014 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 6 | data-sort-value="Nigeria" | {{fb|NGA}} | style="text-align: center" | 1 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 2–1 | [[სანქტ-პეტერბურგი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფ. ჩემპ. 2018]] | 26.06.2018 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 7 | data-sort-value="Mexico" | {{fb|MEX}} | style="text-align: center" | 1 (1) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 2–0 | [[კატარი|ლუსაილი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]] | 26.11.2022 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 8 | data-sort-value="Australia" | {{fb|AUS}} | style="text-align: center" | 1 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 2–1 | [[კატარი|ერ-რაიანი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]] | 03.12.2022 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 9 | data-sort-value="Netherlands" | {{fb|NED}} | style="text-align: center" | 1 (1) | style="text-align: center" bgcolor=LightYellow|2–2 | [[კატარი|ლუსაილი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]] | 09.12.2022 | style="text-align: center" | | bgcolor=D0F0C0|4–3 ([[პენალტების სერია|პენ.]]) |- ! style="text-align: center" | 10 | data-sort-value="Croatia" | {{fb|CRO}} | style="text-align: center" | 1 (1) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 3–0 | [[კატარი|ლუსაილი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]] | 13.12.2022 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 11 | data-sort-value="France" | {{fb|FRA}} | style="text-align: center" | 2 (0) | style="text-align: center" bgcolor=LightYellow|3–3 | [[კატარი|ლუსაილი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]] | 18.12.2022 | style="text-align: center" | | bgcolor=D0F0C0|4–2 ([[პენალტების სერია|პენ.]]) |} == კოპა ამერიკაზე == [[2007]] წლის 28 ივნისს პირველი მატჩი ჩაატარა [[კოპა ამერიკა]]ზე, რომელსაც იმ წელს [[ვენესუელა]]მ უმასპინძლა. ეს იყო ჯგუფური ეტაპის პირველი შეხვედრა, რომელშიც [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინელები]] [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შეერთებული შტატების ეროვნულ გუნდს]] დაუპირისპირდნენ. მატჩი [[მარაკაიბო]]ს „ესტადიო ხოსე პაჩენჩო რომეროზე“ შედგა და მას 34 500 მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: რობერტო აბონდანსიერი, გაბრიელ მილიტო, რობერტო აიალა, [[ხავიერ მასკერანო]], გაბრიელ ჰაინცე, ესტებან კამბიასო,<ref group="კომ.">მატჩის 58-ე წუთზე ესტებან კამბიასოს ნაცვლად პაბლო აიმარი.</ref> ხუან რომან რიკელმე, [[ხუან სებასტიან ვერონი]],<ref group="კომ.">შეხვედრის 87-ე წუთზე [[ხუან სებასტიან ვერონი|ვერონის]] ნაცვლად [[ფერნანდო გაგო]].</ref> [[ხავიერ ძანეტი]], ლიონელ მესი,<ref group="კომ.">შეხვედრის 79-ე წუთზე [[ლიონელ მესი]]ს ნაცვლად [[კარლოს ტევესი]].</ref> [[ერნან კრესპო]]. შეხვედრა არგენტინელთა გამარჯვებით 4–1 დამთავრდა.<ref>Argentina 4–1 Estados Unidos / [https://web.archive.org/web/20080603174738/http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=1&flt=C&id=6&slangab=E José Encarnación Romero]. ''conmebol.com''</ref> 2007–2024 წლებში მესიმ [[კოპა ამერიკა|კოპა ამერიკის]] შვიდივე გათამაშებაში მიიღო მონაწილეობა და მის ფარგლებში გამართულ 39 შეხვედრაში 14 ბურთი გაიტანა და 18 საგოლე გადაცემა გააკეთა. არგენტინელი ფეხბურთელებიდან მესის შემდეგ ყველაზე მეტი შეხვედრა ამ ტურნირზე [[ხავიერ მასკერანო]]ს აქვს ჩატარებული, რომელმაც 2004–2016 წლებში ხუთ კოპა ამერიკაზე იასპარეზა და 26-ჯერ დაიცვა თავისი ქვეყნის ეროვნული გუნდის ღირსება. 2021 წლის კოპა ამერიკა იყო რიგით მეექვსე ტურნირი მის სანაკრებო კარიერაში, რომელში მონაწილეობის შემდეგაც იგი გახდა პირველი არგენტინელი ფეხბურთელი, რომელმაც ექვს კოპა ამერიკაზე იასპარეზა.<ref>[https://www.goal.com/en/news/copa-america-2021-final-records-lionel-messi-can-break-argentina-/a9v3pde85ysi1x35thqyg3lfm Copa America 2021: All the records that Messi can break in the final]</ref> 2021 წლის 28 ივნისს, ამავე ტურნირზე, მესიმ თავის სანაკრებო კარიერაში რიგით 148-ე შეხვედრა ითამაშა და არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში ჩატარებული მატჩების რაოდენობით ყველა დროის რეკორდსმენის წოდება დაისაკუთრა — ეს იყო ბოლივიის ნაკრებთან გამართული ჯგუფური ეტაპის დასკვნითი შეხვედრა, რომელშიც მან დუბლი შეასრულა. მატჩი [[კუიაბა]]ს [[არენა პანტანალი|„არენა პანტანალზე“]] გაიმართა და არგენტინელთა გამარჯვებით 4–1 დამთავრდა. 2021 წლის [[კოპა ამერიკა|კოპა ამერიკის]] გათამაშების შემდეგ იგი გახდა ისტორიაში ერთადერთი ფეხბურთელი, რომელმაც ერთ ტურნირზე ერთდროულად საუკეთესო ფეხბურთელის, ბომბარდირისა და ასისტენტის (საგოლე გადაცემის ავტორი) წოდება მოიპოვა და ამავე დროს ტურნირის გამარჯვებულიც გახდა.<ref>[https://rattibha.com/thread/1305173388072284161 Lionel Messi’s criminally underrated international career]. ''rattibha.com''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vf72LCMQeL4 Lionel Messi ● All Record Goals & Assists in Copa America 2021]</ref> {| width="680" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | {{Tooltip|კოპა|კოპა ამერიკა}} ! scope=col | {{Tooltip|მასპინძელი|კოპა ამერიკის მასპინძელი ქვეყანა}} ! scope=col | {{Tooltip|№|საფეხბურთო მაისურის ნომერი მიმდინარე კოპა ამერიკაზე ასპარეზობისას}} ! scope=col | {{Tooltip|პოზიცია|სათამაშო პოზიცია მიმდინარე კოპა ამერიკაზე ასპარეზობისას}} ! scope=col | {{Tooltip|შ|ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობა მიმდინარე კოპა ამერიკაზე}} ! scope=col | {{Tooltip|ბ|გატანილი ბურთების რაოდენობა მიმდინარე კოპა ამერიკაზე}} ! scope=col | {{Tooltip|მ|მოგება}} ! scope=col | {{Tooltip|ფ|ფრე}} ! scope=col | {{Tooltip|წ|წაგება}} ! scope=col | {{Tooltip|შედეგი|ეროვნული გუნდის მიერ მიღწეული შედეგი მიმდინარე კოპა ამერიკაზე}} |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2007]] || style="text-align:left"|{{VEN}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|18]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 6 || 2 || 5 || 0 || 1 || bgcolor=silver|ვიცე-ჩემპიონი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2011]] || style="text-align:left"|{{ARG}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 4 || 0 || 1 || 2 || 1 || 1/4 ფინალი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2015]] || style="text-align:left"|{{CHI}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 6 || 1 || 3 || 2 || 1 || bgcolor=silver|ვიცე-ჩემპიონი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2016]] || style="text-align:left"|{{USA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 5 || 5 || 4 || 0 || 1 || bgcolor=silver|ვიცე-ჩემპიონი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2019]] || style="text-align:left"|{{BRA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 6 || 1 || 3 || 1 || 2 || bgcolor=#c96|მე-3 ადგილი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2021]] || style="text-align:left"|{{BRA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 7 || 4 || 6 || 1 || 0 || bgcolor=Gold|ჩემპიონი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2024]] || style="text-align:left"|{{USA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 5 || 1 || 5 || 0 || 0 || bgcolor=Gold|ჩემპიონი |- |} ==მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო მატჩები== მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო მატჩების ექვსი ციკლის ფარგლებში მესიმ სულ 72 შეხვედრა ჩაატარა და 36 გოლი გაიტანა, მათ შორის: * 4 გოლი (2007–2009 წლების შესარჩევ ეტაპზე)<ref group="კომ.">არგენტინელთაგან ამ ციკლის ფარგლებში მესის მსგავსად ოთხ-ოთხი ბურთი გაიტანეს აგრეთვე [[სერხიო აგუერო]]მ და ხუან რომან რიკელმემ.</ref> * 10 გოლი (2011–2013)<ref group="კომ.">არგენტინელთაგან ამ ციკლის ფარგლებში მესის შემდეგ 9 გატანილი ბურთით ყველაზე შედეგიანი იყო [[გონსალო იგუაინი]], მესამე საუკეთესო შედეგი ჰქონდა [[სერხიო აგუერო]]ს, რომელმაც ხუთჯერ აიღო მეტოქეთა კარი.</ref> * 7 გოლი (2015–2017) * 7 გოლი (2020–2022)<ref group="კომ.">ამ ციკლის ფარგლებში 7 ბურთი გაიტანა [[ლაუტარო მარტინესი|ლაუტარო მარტინესმაც]].</ref> * 8 გოლი (2023–2025)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LcExvg2Rp4A&t=407s&ab_channel=CONMEBOL Argentina vs. Ecuador 1-0 | Resumen]. ''CONMEBOL''</ref><ref group="კომ.">ლიონელ მესიმ 2023 წლის 7 სექტემბერს ეკვადორის ნაკრებთან გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ შეხვედრაში გატანილი გოლით [[ლუის ალბერტო სუარესი|ლუის სუარესის]] რეკორდი გაიმეორა სამხრეთამერიკელ ფეხბურთელთა შორის მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო მატჩებში გატანილი გოლების რაოდენობის მიხედვით (29–29).</ref><ref>[https://www.mykhel.com/football/lionel-messi-equals-luis-suarez-record-for-most-goals-in-south-american-world-cup-qualifiers-231971.html Lionel Messi Equals Luis Suarez Record For Most Goals In South American WCQ]</ref><ref group="კომ.">ლიონელ მესიმ 2023 წლის 18 ოქტომბერს პერუს ნაკრებთან გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ შეხვედრაში გატანილი ორი გოლით [[ლუის ალბერტო სუარესი|ლუის სუარესის]] რეკორდი დაამხო სამხრეთამერიკელ ფეხბურთელთა შორის მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო მატჩებში გატანილი გოლების რაოდენობის მიხედვით (31–29) და სამხრეთ ამერიკის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა. ''იხ.'' [https://www.reuters.com/sports/soccer/messi-double-gives-argentina-2-0-win-over-peru-2023-10-18/ ''Reuters'']. ''Lionel Messi became the all-time top scorer in South American World Cup qualifying with both goals in Argentina's 2-0 win over Peru.''</ref><ref>[https://www.bbc.com/sport/football/67142608 Lionel Messi scores twice for Argentina against Peru]</ref> {| width="680" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |+ '''მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო მატჩები და გოლები''' |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col |წელი ! scope=col |მატჩი ! scope=col |გოლი ! scope=col |პერიოდი ! scope=col |წყარო ! scope=col |შენიშვნა |- ! scope=row |2005||3|| 0 || 06.09.2003 – 12.10.2005 || || |- ! scope=row |2007||4|| 2 || rowspan="3" | 13.10.2007 – 14.10.2009 || <ref>[https://fbref.com/en/comps/4/2010/2010-WCQ----CONMEBOL-M-Stats 2010 WCQ — CONMEBOL (M) Stats]</ref> || |- ! scope=row |2008||6|| 1 || || |- ! scope=row |2009||8|| 1 || || |- ! scope=row |2011||4|| 2 || rowspan="3" | 07.10.2011 – 15.10.2013 || <ref>[https://fbref.com/en/comps/4/2014/2014-WCQ----CONMEBOL-M-Stats 2014 WCQ — CONMEBOL (M) Stats]</ref> || |- ! scope=row |2012||5|| 5 || || |- ! scope=row |2013||5|| 3 || || |- ! scope=row |2015||0|| 0 || rowspan="3" | 08.10.2015 – 10.10.2017 || <ref>[https://www.fotmob.com/leagues/10199/stats/season/17256/players/goals 2015/2017 World Cup Qualification CONMEBOL Top scorer Stats]</ref> || |- ! scope=row |2016||5|| 3 || || |- ! scope=row |2017||5|| 4 || || |- ! scope=row |2020||4|| 1 || rowspan="3" | 08.10.2020 – 29.03.2022 || <ref>[https://www.fotmob.com/leagues/10199/stats/season/17257/players/goals/world-cup-qualification-conmebol-players 2020/2022 World Cup Qualification CONMEBOL Top scorer Stats]</ref> || |- ! scope=row |2021||9|| 5 || || |- ! scope=row |2022||2|| 1 || || |- ! scope=row |2023||5|| 3 || rowspan="2" | 07.09.2023 – 07.09.2025 ||<ref>[https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/south-america-conmebol-qualifying-fixtures-maches-results-world-cup-2026 South American qualifying results and fixtures for FIFA World Cup 26]</ref>|| |- ! scope=row |2024||4|| 3 || || |- ! scope=row |2025||3|| 2 || || |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=row |ჯამში|| 72 || 36 || || || |} ==ჰეთ-თრიკები== პირველი სანაკრებო ჰეთ-თრიკი მესიმ 2012 წლის 29 თებერვალს, [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარიის ეროვნულ ნაკრებთან]] გამართულ საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში შეასრულა. მატჩი [[ბერნი]]ს „სტად დე სუისზე“ გაიმართა და მას 30 250 მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: [[სერხიო რომერო]], უგო კამპანიარო, ფედერიკო ფერნანდესი, ესეკიელ გარაი, [[პაბლო საბალეტა]], [[ხავიერ მასკერანო]], როდრიგო ბრანია,<ref group="კომ.">შეხვედრის 46-ე წუთზე როდრიგო ბრანია [[ფერნანდო გაგო]]მ შეცვალა.</ref> [[მაქსი როდრიგესი]],<ref group="კომ.">მატჩის 70-ე წუთზე [[მაქსი როდრიგესი]]ს ნაცვლად ედუარდო სალვიო.</ref> ხოსე სოსა, ლიონელ მესი და [[სერხიო აგუერო]].<ref group="კომ.">81-ე წუთზე [[სერხიო აგუერო]]ს ნაცვლად [[გონსალო იგუაინი]].</ref> შეხვედრა არგენტინელთა გამარჯვებით — 3–1 დამთავრდა. {| class="wikitable sortable" !{{Abbr|№|Number}} !მეტოქე !გოლები !ანგ. !შეხვედრის ადგილი !შეჯიბრება !თარიღი !class="unsortable"|{{Abbr|წყარო|Reference}} |- ! style="text-align: center" | 1 | data-sort-value="Switzerland" | {{fb|SUI}} | data-sort-value="15" | '''3''' – (1–0', 2–1', 3–1') | style="text-align: center" data-sort-value="2" | 3–1 | [[ბერნი]] | rowspan="3" | ამხანაგური | 29.02.2012 | style="text-align: center" | <ref>Switzerland 1–3 Argentina / [http://www.skysports.com/football/switzerland-vs-argentina/252229 Stade de Suisse Wankdorf, Bern]. ''Sky Sports''</ref><ref>Switzerland 1–3 Argentina / [https://web.archive.org/web/20171013013045/http://www.skysports.com/football/switzerland-vs-argentina/252229 Stade de Suisse Wankdorf, Bern]. ''Sky Sports''</ref> |- ! style="text-align: center" | 2 | data-sort-value="Brazil" | {{fb|BRA}} | data-sort-value="29" | '''3''' – (1–1', 2–1', 4–3') | style="text-align: center" data-sort-value="1" | 4–3 | ისტ-რათერფორდი | 09.06.2012 | style="text-align: center" | <ref>[https://www.theguardian.com/football/2012/jun/10/argentina-brazil-lionel-messi-new-york-metlife Lionel Messi hat-trick leads Argentina to 4–3 win over Brazil] // ''[[The Guardian]]''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160921210139/https://www.theguardian.com/football/2012/jun/10/argentina-brazil-lionel-messi-new-york-metlife Lionel Messi hat-trick leads Argentina to 4–3 win over Brazil] // ''[[The Guardian]]''</ref> |- ! style="text-align: center" | 3 | data-sort-value="Guatemala" | {{fb|GUA}} | data-sort-value="29" | '''3''' – (1–0', 3–0', 4–0') | style="text-align: center" data-sort-value="1" | 4–0 | [[გვატემალა (ქალაქი)|გვატემალა]] | 14.06.2013 | style="text-align: center" | <ref>[http://www.skysports.com/football/guatemala-vs-argentina/286705 Lionel Messi hat-trick leads Argentina to 4–0 friendly win in Guatemala]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171012202956/http://www.skysports.com/football/guatemala-vs-argentina/286705 Lionel Messi hat-trick leads Argentina to 4–0 friendly win in Guatemala]</ref> |- ! style="text-align: center" | 4 | data-sort-value="Panama" | {{fb|PAN}} | data-sort-value="45" | '''3''' – (2–0', 3–0', 4–0') | style="text-align: center" data-sort-value="6" | 5–0 | [[ჩიკაგო]] | [[კოპა ამერიკა]] | 10.06.2016 | style="text-align: center" | <ref>[http://www.espnfc.com/report?gameId=444713 Lionel Messi scores a hat trick off the bench in 5–0 win vs. Panama]. ''ESPN''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171012204735/http://www.espnfc.com/report?gameId=444713 Lionel Messi scores a hat trick off the bench in 5–0 win vs. Panama]. ''ESPN''</ref> |- ! style="text-align: center" | 5 | data-sort-value="Ecuador" | {{fb|ECU}} | data-sort-value="62" | '''3''' – (1–1', 2–1', 3–1') | style="text-align: center" data-sort-value="4" | 3–1 | [[კიტო]] | მსოფ. შესარჩევი | 10.10.2017 | style="text-align: center" | <ref>[http://www.skysports.com/football/ecuador-vs-argentina/report/349983 Ecuador 1–3 Argentina: Lionel Messi masterclass drags his nation to WC finals]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171011042105/http://www.skysports.com/football/ecuador-vs-argentina/report/349983 Ecuador 1–3 Argentina: Lionel Messi masterclass drags his nation to WC finals]</ref> |- ! style="text-align: center" | 6 | data-sort-value="Haiti" | {{fb|HAI}} | data-sort-value="84" | '''3''' – (1–0', 2–0', 3–0') | style="text-align: center" data-sort-value="0" | 4–0 | [[ბუენოს-აირესი]] | ამხანაგური | 30.05.2018 | style="text-align: center" | <ref>Argentina 4–0 Haiti / [https://www.bbc.com/sport/football/44299374 La Bombonera, Buenos Aires]. ''BBC Sport''</ref><ref>Argentina 4–0 Haiti / [https://web.archive.org/web/20190914105902/https://www.bbc.com/sport/football/44299374 La Bombonera, Buenos Aires]. ''BBC Sport''</ref> |- ! style="text-align: center" | 7 | data-sort-value="Boliva" | {{fb|BOL}} | data-sort-value="84" | '''3''' – (1–0', 2–0', 3–0') | style="text-align: center" data-sort-value="0" | 3–0 | [[ბუენოს-აირესი]] | მსოფ. შესარჩევი | 09.09.2021 | style="text-align: center" | <ref>{{Cite web |url=https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-breaks-peles-record-with-hat-trick-against-bolivia-2536013 |title=Lionel Messi Breaks Pele's Record With Hat-Trick Against Bolivia |access-date=2022-07-09 |archive-date=2022-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220524044637/https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-breaks-peles-record-with-hat-trick-against-bolivia-2536013 }}</ref> |- ! style="text-align: center" | 8 | data-sort-value="Estonia" | {{fb|EST}} | data-sort-value="84" | '''5''' – (1–0', 2–0', 3–0', 4–0', 5–0') | style="text-align: center" data-sort-value="0" | 5–0 | [[პამპლონა]] | ამხანაგური | 05.06.2022 | style="text-align: center" | <ref name="ArgVsEst22">[https://www.espn.in/football/match/_/gameId/636177 Argentina vs. Estonia – Football Match Summary – June 5, 2022]. ''ESPN''</ref> |- ! style="text-align: center" | 9 | data-sort-value="Curaçao" | {{fb|CUR}} | data-sort-value="84" | '''3''' – (1–0', 3–0', 5–0') | style="text-align: center" data-sort-value="0" | 7–0 | [[სანტიაგო-დელ-ესტერო]] | ამხანაგური | 28.03.2023 | style="text-align: center" |<ref name="Curacao">[https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/666851 Argentina thrash Curacao on another record night for Lionel Messi]</ref> |- ! style="text-align: center" | 10 | data-sort-value="Boliva" | {{fb|BOL}} | data-sort-value="84" | '''3''' – (1–0', 5–0', 6–0') | style="text-align: center" data-sort-value="0" | 6–0 | [[ბუენოს-აირესი]] | მსოფ. შესარჩევი | 15.10.2024 | style="text-align: center" | <ref>Argentina 6–0 Bolivia / [https://us.soccerway.com/matches/2024/10/16/south-america/wc-qualifying-south-america/argentina/bolivia/4191313/ World Cup Qualifiers]. ''Soccerway''</ref> |} ==გოლების სტატისტიკა== {{updated|14 ნოემბერი, 2025}} {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align:center;"" |+წლების მიხედვით !rowspan=2|ნაკრები !rowspan=2|წელი !colspan=2|შეჯიბრება !colspan=2|ამხანაგური !colspan=2|ჯამში |- !მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი |- |rowspan=3|არგენტინა 20 |2004 |colspan=2|—||2||3||2||3 |- |2005 |16{{შენიშვნა|ცხრა მატჩი და ხუთი გოლი 2005 წლის 20-წლამდე ფეხბურთელთა სამხრეთ ამერიკის ჩემპიონატზე, შვიდი მატჩი და ექვსი გოლი 2005 წლის 20-წლამდე ფეხბურთელთა მსოფლიო ჩემპიონატზე}}||11||colspan=2|—||16||11 |- !ჯამში !16||11||2||3||18||14 |- |rowspan=2|არგენტინა 23 |2008 |5{{შენიშვნა|2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების საფეხბურთო ტურნირის მატჩები}}||2||colspan=2|—||5||2 |- !ჯამში !5||2||colspan=2|—||5||2 |- |rowspan=22|{{fb|ARG}}<br /><ref>[http://www.espnfc.com/player/45843/lionel-messi Lionel Messi: Player Profile]. ''ESPN''</ref> |2005 |3{{შენიშვნა|name=WCQ|[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე ჩატარებული მატჩები}}||0||2||0||5||0 |- |2006 |3{{შენიშვნა|name=WCF|[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] ფინალურ ეტაპზე ჩატარებული მატჩები}}||1||4||1||7||2 |- |2007 |10{{შენიშვნა|ექვსი მატჩი და ორი გოლი [[კოპა ამერიკა]]ზე, ოთხი მატჩი და ორი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||4||4||2||14||6 |- |2008 |6{{შენიშვნა|name=WCQ}}||1||2||1||8||2 |- |2009 |8{{შენიშვნა|name=WCQ}}||1||2||2||10||3 |- |2010 |5{{შენიშვნა|name=WCF}}||0||5||2||10||2 |- |2011 |8{{შენიშვნა|ოთხი მატჩი [[კოპა ამერიკა]]ზე, ოთხი მატჩი და ორი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||2||5||2||13||4 |- |2012 |5{{შენიშვნა|name=WCQ}}||5||4||7||9||12 |- |2013 |5{{შენიშვნა|name=WCQ}}||3||2||3||7||6 |- |2014 |7{{შენიშვნა|name=WCF}}||4||7||4||14||8 |- |2015 |6{{შენიშვნა|name=CA|[[კოპა ამერიკა]]ზე ჩატარებული მატჩები}}||1||2||3||8||4 |- |2016 |10{{შენიშვნა|ხუთი მატჩი და სამი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე, ხუთი მატჩი და სამი გოლი [[კოპა ამერიკა]] სენტენარიოზე ({{lang-es|Copa América Centenario}})}}||8||1||0||11||8 |- |2017 |5{{შენიშვნა|name=WCQ}}||4||2||0||7||4 |- |2018 |4{{შენიშვნა|name=WCF}}||1||1||3||5||4 |- |2019 |6{{შენიშვნა|name=CA}}||1||4||4||10||5 |- |2020 |4{{შენიშვნა|name=WCQ}}||1||0||0||4||1 |- |2021 |14{{შენიშვნა|შვიდი მატჩი და ოთხი გოლი [[კოპა ამერიკა]]ზე, ცხრა მატჩი და ხუთი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||9||0||0||14||9 |- |2022 |10{{შენიშვნა|ორი მატჩი და ერთი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე, ერთი მატჩი არტემიო ფრანკის თასზე, შვიდი მატჩი და შვიდი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატზე]]}}||8||4||10||14||18 |- |2023 |5{{შენიშვნა|ხუთი მატჩი და სამი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||3||3||5||8||8 |- |2024 |9{{შენიშვნა|ხუთი მატჩი და ერთი გოლი [[კოპა ამერიკა]]ზე, ოთხი მატჩი და სამი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||4||2||2||11||6 |- |2025 |3{{შენიშვნა|სამი მატჩი და ორი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||2||2||1||5||3 |- !სულ ! 138 || 63 || 58 || 52 || 196 || 115 |- !colspan=2|სულ ჯამში !159||74||60||55||219||131 |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+შეჯიბრებათა მიხედვით |- !scope="col"| შეჯიბრება !scope="col"| მატჩი !scope="col"| გოლი |- |style="text-align:left" scope=row| ამხანაგური ||58|| 52 |- |style="text-align:left" scope=row| [[კოპა ამერიკა]] ||39|| 14 |- |style="text-align:left" scope=row| მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპი ||72|| 36 |- |style="text-align:left" scope=row| [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის დასკვნითი ეტაპი]] ||26|| 13 |- |style="text-align:left" scope=row| არტემიო ფრანკის თასი ||1|| 0 |- !ჯამში|| 196 || 115 |} {{col-3}} {| class="wikitable sortable" |+ეროვნულ ნაკრებთა მიხედვით !ეროვნული ნაკრები !გოლი |- |{{fb|BOL}} |align=center|11 |- |{{fb|ECU}} |align=center|7 |- |{{fb|VEN}} |align=center|7 |- |{{fb|URU}} |align=center|6 |- |{{fb|BRA}} |align=center|5 |- |{{fb|CHI}} |align=center|5 |- |{{fb|EST}} |align=center|5 |- |{{fb|GUA}} |align=center|5 |- |{{fb|PAR}} |align=center|5 |- |{{fb|MEX}} |align=center|4 |- |{{fb|PAN}} |align=center|4 |- |{{fb|COL}} |align=center|3 |- |{{fb|CRO}} |align=center|3 |- | {{fb|CUR}} | align=center|3 |- |{{fb|FRA}} |align=center|3 |- |{{fb|HAI}} |align=center|3 |- |{{fb|NGA}} |align=center|3 |- |{{fb|PER}} |align=center|3 |- |{{fb|SUI}} |align=center|3 |- |{{fb|ALG}} |align=center|2 |- |{{fb|AUS}} |align=center|2 |- |{{fb|HKG}} |align=center|2 |- |{{fb|HON}} |align=center|2 |- |{{fb|JAM}} |align=center|2 |- |{{fb|NIC}} |align=center|2 |- |{{fb|ESP}} |align=center|2 |- |{{fb|ALB}} |align=center|1 |- |{{fb|BIH}} |align=center|1 |- |{{fb|CAN}} |align=center|1 |- |{{fb|GER}} |align=center|1 |- |{{fb|IRN}} |align=center|1 |- |{{fb|NED}} |align=center|1 |- |{{fb|POR}} |align=center|1 |- |{{fb|KSA}} |align=center|1 |- |{{fb|SCG}} |align=center|1 |- |{{fb|SLO}} |align=center|1 |- |{{დროშანიშანი|არაბთა გაერთიანებული საამიროები}} [[არაბთა გაერთიანებული საამიროების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საამიროები]] |align=center|1 |- |{{fb|ANG}} |align=center|1 |- |{{fb|USA}} |align=center|1 |- !scope=row|ჯამში !115 |} {{col-3}} {{col-end}} {{შენიშვნების სია}} ==გალერეა== <gallery mode="packed"> Argentina team in St. Petersburg.jpg|26.06.2018<ref group="კომ.">მესი ნაკრებში ნიგერიის ნაკრებთან თამაშის წინ. 26 ივნისი, 2018.</ref> Messi after scoring against Nigeria.jpg|26.06.2018<ref group="კომ.">ნიგერიის ნაკრების კარში გოლის გატანის შემდეგ. 26 ივნისი, 2018.</ref> Messi vs Nigeria1.jpg|26.06.2018<ref group="კომ.">ნიგერიის ნაკრების კარში გოლის გატანის შემდეგ. 26 ივნისი, 2018.</ref> Iran vs. Argentina match, 2014 FIFA World Cup 37.jpg|21.06.2014<ref group="კომ.">მესის გოლი ირანის ნაკრების კარში. 21 ივნისი, 2014.</ref> Lionel Messi celebrating after scoring a goal against Iran at the 2014 FIFA World Cup.jpg|21.06.2014<ref group="კომ.">ირანის ნაკრების კარში გოლის გატანის შემდეგ. 21 ივნისი, 2014.</ref> Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 03.jpg|13.07.2014<ref group="კომ.">ეპიზოდი 2014 წლის მუნდიალის ფინალიდან.</ref> Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 04 crop.jpg|13.07.2014<ref group="კომ.">ეპიზოდი 2014 წლის მუნდიალის ფინალიდან.</ref> Messi Khedira MaxiR 2010.jpg|03.07.2010<ref group="კომ.">ეპიზოდი 2010 წლის მუნდიალის მეოთხედფინალიდან.</ref> Lionel Messi, Lukas Podolski and Jerome Boeteng.jpg|03.07.2010<ref group="კომ.">მარცხნიდან: [[ჟერომ ბოატენგი]], მესი და [[ლუკას პოდოლსკი]]. ეპიზოდი 2010 წლის მუნდიალის არგენტინა-გერმანიის მეოთხედფინალიდან.</ref> Lionel Messi, Lukas Podolski and Ángel di María.jpg|03.07.2010<ref group="კომ.">მარცხნიდან: [[ლუკას პოდოლსკი]], მესი და [[ანხელ დი მარია]]. 3 ივლისი, 2010.</ref> Argentine - Portugal - Argentine.jpg|09.02.2011<ref group="კომ.">მესი ნაკრებში [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის ნაკრებთან]] თამაშის წინ. 9 თებერვალი, 2011.</ref> Lionel Messi (R) – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (1).jpg|09.02.2011<ref group="კომ.">მესი პორტუგალიის ნაკრებთან თამაშისას. 9 თებერვალი, 2011.</ref> Lionel Messi (L), Bruno Alves (R) – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011.jpg|09.02.2011<ref group="კომ.">მესი ბრუნუ ალვეშის წინააღმდეგ, [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიასთან]] თამაშისას. 9 თებერვალი, 2011.</ref> Lionel Messi (L), Rolando (R) – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011.jpg|09.02.2011<ref group="კომ.">მესი პორტუგალიის ნაკრებთან თამაშისას. 9 თებერვალი, 2011.</ref> Argentina vs Bolivia - 2011-07-01.jpg|01.07.2011<ref group="კომ.">[[კოპა ამერიკა]]ზე გამართული არგენტინა-ბოლივიის მატჩის ფრაგმენტი, 1 ივლ. 2011.</ref> Lionel Messi - Switzerland vs. Argentina, 29th February 2012.jpg|29.02.2012<ref group="კომ.">მესის პენალტი შვეიცარიის ნაკრების კარში. 29 თებერვალი, 2012.</ref> Sergio Agüero (L), Lionel Messi (R) - Switzerland vs. Argentina, 29th February 2012.jpg|29.02.2012<ref group="კომ.">[[სერხიო აგუერო]] და მესი [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარიის]] ნაკრებთან თამაშის დროს. 29 თებერვალი, 2012.</ref> ECUADOR VS ARGENTINA (36956090233).jpg|10.10.2017<ref group="კომ.">ეკვადორის ეროვნულ ნაკრებთან თამაშის დაწყების წინ. 10 ოქტომბერი, 2012.</ref> ECUADOR VS ARGENTINA (23772910218).jpg|10.10.2017<ref group="კომ.">[[ხავიერ მასკერანო]] და მესი ეკვადორის ნაკრებთან თამაშის წინ. 10 ოქტომბერი, 2012.</ref> ECUADOR VS ARGENTINA (37368151260).jpg|10.10.2017<ref group="კომ.">მესი ეკვადორის ეროვნულ ნაკრებთან თამაშის დროს. 10 ოქტომბერი, 2012.</ref> </gallery> ==სანაკრებო მიღწევები და რეკორდები== * ყველაზე მეტი მატჩი არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში: 198<ref>[https://www.messivsronaldo.app/ Messi vs Ronaldo — All Time Stats].</ref> * ნაკრების ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი: 116 გოლი * ნაკრების ყველა დროის საუკეთესო ასისტენტი: 62 საგოლე გადაცემა<ref name="Colin Millar" /> * ნაკრების ყველა დროის რეკორდსმენი კოპა ამერიკაზე ჩატარებული მატჩების რაოდენობით: 39 მატჩი<ref name="Ritabrata Banerjee" /> * ნაკრებისა და მსოფლიოს ყველა დროის რეკორდსმენი მსოფლიო ჩემპიონატზე ჩატარებული მატჩების რაოდენობით: 26 მატჩი * ნაკრების ყველა დროის რეკორდსმენი მსოფლიო ჩემპიონატზე გატანილი ბურთების რაოდენობით: 13 გოლი * ნაკრების ყველა დროის რეკორდსმენი მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო თამაშებში გატანილი ბურთების რაოდენობით: 36 გოლი * სამხრეთ ამერიკის ყველა დროის რეკორდსმენი მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო თამაშებში გატანილი ბურთების რაოდენობით: 36 გოლი * ნაკრების ყველა დროის რეკორდსმენი საერთაშორისო ამხანაგურ მატჩებში გატანილი ბურთების რაოდენობით: 53 გოლი * ერთადერთი არგენტინელი, რომელსაც კონმებოლში შემავალი ყველა ეროვნული ნაკრების კარში აქვს გოლი გატანილი<ref>[https://web.archive.org/web/20190402174635/https://www.sport-english.com/en/news/futbol-internacional/messis-now-scored-every-south-american-country-except-argentina-4483886 Messi's now scored vs. EVERY South American country... except Argentina]</ref> * ერთადერთი არგენტინელი, რომელსაც მსოფლიო ჩემპიონატის ხუთ ფინალურ ეტაპზე აქვს მონაწილეობა მიღებული<ref name="Colin Millar" /> * ერთადერთი არგენტინელი, რომელმაც შვიდ კოპა ამერიკაზე ითამაშა<ref name="Ritabrata Banerjee">[https://www.goal.com/en-in/news/copa-america-2021-final-records-lionel-messi-can-break-argentina-/a9v3pde85ysi1x35thqyg3lfm What are the records Messi has already broken at the Copa America?]</ref> * ერთადერთი არგენტინელი, რომელსაც მსოფლიო ჩემპიონატის ოთხ ფინალურ ეტაპზე აქვს გოლი გატანილი<ref name="Colin Millar">[https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/lionel-messi-world-cup-records-28553822 Six records Lionel Messi can break at World Cup]</ref> * ყველაზე ახალგაზრდა არგენტინელი, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე ითამაშა: 18 წლის და 357 დღის ასაკში * ყველაზე ახალგაზრდა არგენტინელი, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატზე გოლის გატანა შეძლო: 18 წლის და 357 დღის ასაკში<ref>[https://www.goal.com/en-au/news/messis-history-at-the-world-cup-2006-debut-2010-maradona-pairing-/1p2w5ivpnun6p1nmvez0jw8acn Messi's history at the WC: 2006, 2010 Maradona pairing & 2014 final heartbreak]</ref> * ერთადერთი ფეხბურთელი, რომელმაც ხუთ მსოფლიო ჩემპიონატზე საგოლე გადაცემა გააკეთა * ერთადერთი ფეხბურთელი, რომელიც მსოფლიო ჩემპიონატის საუკეთესო მოთამაშედ ორჯერ დასახელდა: 2014, 2022<ref>[https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/lionel-messi-argentina-wins-golden-ball-award-best-player-fifa-world-cup-qatar-2022 Messi makes Golden Ball history]. ''fifa.com''</ref> * ყველაზე ახალგაზრდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატზე ნაკრების კაპიტნის სამკლაურით ისაპარეზა: 22 წლის და 363 დღის ასაკში<ref>[https://www.reuters.com/article/us-soccer-world-greece-argentina-teams/messi-captains-argentina-for-first-time-idUSTRE65L4TE20100622 Messi captains Argentina for first time] // ''[[Reuters]]''</ref> * ყველაზე ახალგაზრდა ფეხბურთელი, რომელმაც ნაკრებში 100 მატჩი ითამაშა: 27 წლის და 361 დღის ასაკში * ყველაზე ასაკოვანი ფეხბურთელი, რომელმაც ერთ მსოფლიო ჩემპიონატზე 7 გოლი გაიტანა ==ფაქტები== 2022 წლის 22 ნოემბერს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის]] ჯგუფური ეტაპის პირველი ტურის მატჩში საუდის არაბეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მე-10 წუთზე თერთმეტმეტრიანიდან გატანილი გოლით მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატის უკვე მეოთხე ფინალურ ეტაპზე შეძლო მეტოქის კარის აღება, რაც არგენტინელ ფეხბურთელთა შორის ახალი რეკორდია. ამავე გოლით მესიმ კიდევ ერთი რეკორდი დაამყარა. მან პირველი გოლი მსოფლიო ჩემპიონატზე 2006 წლის 16 ივნისს გაიტანა, შესაბამისად, ამ ორ გატანილ გოლს შორის თექვსმეტ წელზე მეტი გავიდა, რაც [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|ტურნირის]] აბსოლუტურ რეკორდს წარმოადგენს.<ref>[https://goal.ge/ მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატის აბსოლუტური რეკორდი დაამყარა]</ref> 2022 წლის 26 ნოემბერს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის]] ჯგუფური ეტაპის მეორე ტურის მატჩში მექსიკის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავისი 21-ე შეხვედრა ჩაატარა და ამ მაჩვენებლით [[დიეგო მარადონა]]ს გაუთანაბრდა. ამავე მატჩში მან მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავისი მერვე ბურთი გაიტანა, რითაც გილიერმო სტაბილესა და დიეგო მარადონას შედეგი გაიმეორა.<ref>[https://www.fifa.com/fifaplus/en/watch/2v4Kywu376wjM1NWZssi92 Argentina v Mexico | Group C]. ''fifa.com''</ref><ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/national_teams/argentina_national_team.php All-Time Top Scorers]. ''thesoccerworldcups.com''</ref><ref group="კომ.">Messi drew level with Diego Maradona on eight World Cup goals and moved two behind national team record holder Gabriel Batistuta's haul of 10. ''იხ. Key stat'' / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/argentina-mexico-lionel-messi-fifa-world-cup-qatar-2022 Messi inspires Argentina to crucial Mexico victory]</ref> ამავე შეხვედრაში ენცო ფერნანდესმა მისი გადაცემის შემდეგ მეორე გოლი შეაგდო, რის შემდეგაც მესი ისტორიაში პირველი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც ხუთ სხვადასხვა მსოფლიო ჩემპიონატზე საგოლე პასის გაკეთება შეძლო — 2006 (1), 2010 (1), 2014 (1), 2018 (2), 2022 (1). ამავე შეხვედრის შემდეგ მესი მსოფლიო ჩემპიონატების ისტორიაში გახდა პირველი ფეხბურთელი, რომელმაც ყველაზე ახალგაზრდულ ასაკში (18 წლის და 357 დღის) და შემდეგ უკვე ყველაზე ასაკოვანმა (35 წლის და 155 დღის) ერთ შეხვედრაში გოლიც გაიტანა და საგოლე პასიც გააკეთა. [[File:Lionel Messi close-up.jpg|thumb|ლიონელ მესი, 9 თებერვალი, 2011]] 2022 წლის 30 ნოემბერს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის]] ჯგუფური ეტაპის მესამე ტურის მატჩში [[პოლონეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პოლონეთის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავისი 22-ე შეხვედრა ჩაატარა. შესაბამისად, ამ მაჩვენებლით [[დიეგო მარადონა]]ს ერთი მატჩით გაუსწრო და მსოფლიო ჩემპიონატებზე ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობით არგენტინელ ფეხბურთელთა შორის ერთპიროვნული ლიდერი და ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენი გახდა.<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/national_teams/argentina_most_games.php Argentina Players with the Most Games Played in The World Cup]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20221130214702/https://sportmail.ru/football2022/news/54106454/?frommail=1 Очередной крутой рекорд Месси]. ''Спорт-Экспресс''</ref> ამავე შეხვედრაში მესიმ [[პენალტი (ფეხბურთი)|პენალტი]] ვერ გაიტანა, რის შემდეგაც ისტორიაში პირველი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატებზე ორი პენალტის გატანა ვერ შეძლო,<ref group="კომ.">Lionel Messi is the first player in History to have 2 penalties saved in the World Cup. ''იხ. Key stat'' / [https://web.archive.org/web/20240622134223/https://www.101greatgoals.com/world-cup-2022/poland-vs-argentina-match-report-player-ratings-expert-analysis-fan-reaction-and-more/ World Cup 2022. Poland 0-2 Argentina: Match report, player ratings, expert analysis, fan reaction and more] ''By Ben Browning''</ref><ref>[https://www.yardbarker.com/soccer/articles/lionel_messi_sets_unfortunate_world_cup_record_with_missed_penalties/s1_13132_38187799 Lionel Messi sets unfortunate World Cup record with missed penalties]</ref><ref>[https://khelnow.com/football/2022-11-world-football-lionel-messi-first-player-miss-2-penalties-world-cup Lionel Messi becomes the first player to miss 2 penalties in the World Cup]</ref> — პირველად პენალტის გატანა მან წინა, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] ვერ მოახერხა, როდესაც [[ისლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ისლანდიელთა]] მეკარე ჰანეს ჰალდოურსონის კარი ვერ აიღო.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=sqVsy7qnspc Lionel Messi Missed Penalty - FIFA World Cup 2018]</ref><ref>[https://en.as.com/en/2018/06/16/soccer/1529160732_555638.html Messi the first to miss a penalty at 2018 World Cup Russia]</ref> 2022 წლის 30 ნოემბერს ლიონელ მესი გახდა ყველაზე ასაკოვანი (35 წლის და 159 დღის) მოთამაშე (1966 წლიდან), რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ერთ მატჩში შექმნა ხუთზე მეტი (5+) საგოლე შესაძლებლობა და ხუთზე მეტი (5+) შედეგიანი დრიბლინგი განახორციელა. მანამდე რეკორდი ეკუთვნოდა [[დიეგო მარადონა]]ს, რომელმაც ასეთივე შედეგი [[ნიგერიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ნიგერიის]] წინააღმდეგ 1994 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შეხვედრაში დააფიქსირა.<ref>[https://en.as.com/soccer/poland-vs-argentina-live-updates-pregame-score-stats-and-highlights-qatar-world-cup-2022-n/ Poland 0-2 Argentina: as it happened]. ''as.com''</ref> 2022 წლის 3 დეკემბერს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის]] მერვედფინალურ მატჩში [[ავსტრალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ავსტრალიის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავისი 23-ე შეხვედრა ჩაატარა.<ref group="კომ.">ეს იყო მესის კარიერაში საიუბილეო მეათასე ოფიციალური მატჩი, როგორც საკლუბო, ასევე სანაკრებო დონეზე (778 მატჩი „ბარსელონაში“, 53 — „პსჟ“-ში, 169 — ეროვნულ ნაკრებში. საერთო ჯამში, ჩატარებულ ათას შეხვედრაში მის ანგარიშზეა 789 გოლი და 338 საგოლე გადაცემა). ამავე შეხვედრაში მან თავისი რიგით მეცხრე, ხოლო მუნდიალების პლეი-ოფში თავისი პირველი გოლი გაიტანა.</ref> 2022 წლის 18 დეკემბერს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის]] ფინალურ მატჩში [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავისი 26-ე შეხვედრა ჩაატარა, შესაბამისად ამ მაჩვენებლით [[ლოთარ მათეუსი|ლოთარ მათეუსს]] გაუსწრო და მსოფლიოს ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენი გახდა.<ref name="WC records" /> ამ შეხვედრაში გაკეთებული დუბლით კი მან [[პელე]]ს 52-წლიანი რეკორდი (12 გოლი და 8 საგოლე პასი) მოხსნა და გოლი + საგოლე პასის სისტემით მსოფლიოს ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენი გახდა (13 გოლი და 8 საგოლე პასი).<ref>[https://sportstar.thehindu.com/football/fifa-world-cup/news/messi-fifa-world-cup-record-goal-contributions-pele-ronaldo-klose-muller-argentina-vs-france-final/article66268262.ece Most goal contributions in FIFA World Cup: Messi breaks Pele’s record]</ref> ამავე მატჩში მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატზე თამაშის წუთების რაოდენობით (2314 წუთი) [[პაოლო მალდინი]]ს 20-წლიანი რეკორდი (2217 წუთი) გააუმჯობესა და ამ მაჩვენებლითაც მსოფლიოს ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენი გახდა.<ref>[https://sportstar.thehindu.com/football/fifa-world-cup/news/messi-argentina-vs-france-fifa-world-cup-final-qatar-2022-most-minutes-played-maldini-arg-fra/article66278021.ece#:~:text=Argentina%20captain%20Lionel%20Messi%20broke,defender%20Paolo%20Maldini%20(2%2C216). Messi overtakes Maldini for most FIFA WC minutes played during Qatar WC]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20221218224807/https://sports.yahoo.com/lionel-messis-career-world-cup-184237779.html Lionel Messi's Career World Cup Stats for Argentina]</ref><ref name="WC records">[https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/lionel-messi-fifa-world-cup-records-milestones-argentina-appearances-assists-goals The World Cup records Messi owns]. ''fifa.com''</ref> 2022 წლის 18 დეკემბერს, მესი გახდა ისტორიაში პირველი ფეხბურთელი, რომელმაც ერთი მსოფლიო ჩემპიონატის განმავლობაში მის ყველა ეტაპზე შეძლო გოლის გატანა (მან მეტოქეთა კარი ჯგუფურ ეტაპზე აიღო ორჯერ, მერვედფინალში, მეოთხედფინალში და ნახევარფინალში თითოჯერ და ფინალშიც ორჯერ), რაც მანამდე არავის არცერთ მუნდიალზე არ გაუკეთებია.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=PyYwR8nYtFM&t=206s Lionel Messi est-il désormais plus grand que Diego Maradona?]</ref> არგენტინის ნაკრებში 2022 წელს ჩატარებულ 14 მატჩში მესიმ 18 გოლის გატანა შეძლო, რაც მის სანაკრებო კარიერაში საუკეთესო შედეგია. ამ მაჩვენებლით აქამდე მისი საუკეთესო სანაკრებო კალენდარული წელი 2012 იყო, როდესაც 9 შეხვედრაში 12 გოლი გაიტანა. [[კოპა ამერიკა]]ზე ჩატარებულ 34 შეხვედრაში მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელად იგი 10-ჯერ დასახელდა, რაც ყველა დროის საუკეთესო შედეგია ამ ტურნირის ისტორიაში. მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატზე კაპიტნის რანგში რეკორდული 19 მატჩი ჩაატარა. შემდეგ მოდიან [[რაფაელ მარკესი]] (17) და [[დიეგო მარადონა]] (16).<ref name="WC records" /> [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატისა]] და 20-წლამდელ ფეხბურთელთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატის (FIFA U-20) საუკეთესო ფეხბურთელისათვის დაწესებული [[Adidas]]-ის ოქროს ბურთი ისტორიაში მხოლოდ ორ ფეხბურთელს — [[დიეგო მარადონა]]სა (1979, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986]]) და [[ლიონელ მესი]]ს (2005, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014]]) გადაეცათ.<ref group="კომ.">Maradona and Lionel Messi are the only players to have won the adidas Golden Ball at the FIFA U-20 World Cup™ and the World Cup. ''იხ. fifa.com'' / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/a-tribute-to-diego-maradona-argentina-napoli-legend-fifa-world-cup A tribute to Diego Maradona]</ref> მეტოქეთა კარში გატანილი 115 ბურთიდან მესიმ 2 ბურთი თავით, 11 ბურთი მარჯვენა ფეხით, ხოლო 102 ბურთი მარცხენა ფეხით შეაგდო; აქედან 11 ბურთი საჯარიმო დარტყმით, 24 ბურთი [[პენალტი (ფეხბურთი)|პენალტით]], 6 ბურთი სოლო რეიდის შემდეგ, 9 — მეტოქის მეკარის ან მცველების მიერ მოგერიებულ ან ასხლეტილ ბურთზე დასწრებაზე თამაშის დროს, ხოლო დანარჩენ შემთხვევებში მეტოქეთა კარი თამაშიდან აიღო. მესიმ თავისი სანაკრებო 115 ბურთი მეტოქეთა 65 მეკარის კარში გაიტანა. აქედან ყველაზე მეტი (6 ბურთი სამ მატჩში) მან ბოლივიელთა მეკარე კარლოს ლამპეს კარში შეაგდო. 5 ბურთი (ერთ მატჩში) გაიტანა ესტონელთა მეკარე მატვეი იგონენის კარში. ოთხჯერ აიღო (სამ მატჩში) ურუგვაელთა მეკარე ფერნანდო მუსლერას კარი. ასევე, ოთხჯერ გაუტანა (ოთხ მატჩში) ჩილელთა მეკარე [[კლაუდიო ბრავო]]ს. სამ-სამჯერ აიღო რაფაელ კაბრალის (ბრაზილია), რიკარდო ხერესის (გვატემალა), გატიტო ფერნანდესის (პარაგვაი), მაქსიმო ბანგერას (ეკვადორი), ხაიმე პენედოს (პანამა), ჯონი პლასიდის (ჰაიტი), ელოი ვიქტორ რომის (კიურასაო) და გილიერმო ვისკარას (ბოლივია) კარები. ===მეკარეები, რომელთა კარის აღებაც მესიმ შეძლო=== {| class="wikitable sortable" !{{Abbr|№|Number}} !მეკარე, ნაკრები !სურათი !გოლი !თარიღი !შენიშვნა !class="unsortable"|{{Abbr|წყარო|Reference}} |- ! style="text-align: center" | 1 | სტიპე პლეტიკოსა <br /> ''{{lang-hr|Stipe Pletikosa}}'' <br /> {{fb|CRO}} | [[ფაილი:Rostov-Loco (4).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|6}} | style="text-align: center" | 01.03.2006 | | |- ! style="text-align: center" | 2 | დრაგოსლავ იევრიჩი <br /> ''{{lang-sr|Драгослав Јеврић}}'' <br /> {{fb|Serbia and Montenegro}} | [[ფაილი:Dragoslav Jevrić.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|88}} | style="text-align: center" | 16.06.2006 | | |- ! style="text-align: center" | 3 | სამირ ჰაჯაუი <br /> ''{{lang-en|Samir Hadjaoui}}'' <br /> {{fb|ALG}} | [[ფაილი:Samir Hadjaoui (1979–2021) — Algeria NFT Goalkeeper.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|54|პენ.|73}} | style="text-align: center" | 05.06.2007 | | |- ! style="text-align: center" | 4 | ლეაო ბუტრონი <br /> ''{{lang-es|Leao Butrón Gotuzzo}}'' <br /> {{fb|PER}} | [[ფაილი:LeaoBG.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|61}} | style="text-align: center" | 08.07.2007 | | |- ! style="text-align: center" | 5 | ოსვალდო სანჩესი <br /> ''{{lang-es|Oswaldo Javier Sánchez Ibarra}}'' <br /> {{fb|MEX}} | [[ფაილი:Oswaldo Sanchez Santos.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|61}} <br /> {{გოლი|17}} | style="text-align: center" | 11.07.2007 <br /> 04.06.2008 | | |- ! style="text-align: center" | 6 | რენი ვეგა <br /> ''{{lang-es|Renny Vicente Vega Hernández}}'' <br /> {{fb|VEN}} | [[ფაილი:Renny Vega (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|42}} <br /> {{გოლი|26}} | style="text-align: center" | 16.10.2007 <br /> 28.03.2009 | | |- ! style="text-align: center" | 7 | აგუსტინ ხულიო <br /> ''{{lang-es|Agustín Julio Castro}}'' <br /> {{fb|COL}} | [[ფაილი:AgustinJulio1 (cropped).JPG|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|36}} | style="text-align: center" | 20.11.2007 | | |- ! style="text-align: center" | 8 | ხუან კასტილიო <br /> ''{{lang-es|Juan Guillermo Castillo Iriarte}}'' <br /> {{fb|URU}} | [[ფაილი:Juan Castillo 2.JPG|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|6}} | style="text-align: center" | 11.10.2008 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=iIzdwdYE8r4&t=45s Messi vs Uruguay (WCQ) (Home) 2008-09 English Commentary]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 9 | [[სტივ მანდანდა]] <br /> ''{{lang-fr|Steve Mandanda Mpidi}}'' <br /> {{fb|FRA}} | [[ფაილი:Steve Mandanda 2018.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|83}} | style="text-align: center" | 11.02.2009 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=L_UjuawNsX8&t=5685s France-Argentine Match Amical 2009 VF TF1]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 10 | [[იკერ კასილიასი]] <br /> ''{{lang-es|Iker Casillas Fernández}}'' <br /> {{fb|ESP}} | [[ფაილი:Iker Casillas 2.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|61|პენ.}} | style="text-align: center" | 14.11.2009 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=sMCJvLX40C4&t=4544s Spain - Argentina Friendly 2009 Completo]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 11 | [[ხოსე მანუელ რეინა|პეპე რეინა]] <br /> ''{{lang-es|José Manuel Reina Páez}}'' <br /> {{fb|ESP}} | [[ფაილი:Pepe Reina 2017.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|10}} | style="text-align: center" | 07.09.2010 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=iRjqOLpKar4&t=1336s Argentina vs. Spain | Friendly | 7-9-2010]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 12 | [[ვიქტორ ლეანდრო ბაჟი|ვიქტორი]] <br /> ''{{lang-pt|Victor Leandro Bagy}}'' <br /> {{fb|BRA}} | [[ფაილი:Victor 2012 01.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|90+2}} | style="text-align: center" | 17.11.2010 | <ref group="კომ.">ვიქტორ ლეანდრო ბაჟი ({{lang-pt|Victor Leandro Bagy}}) — [[ბრაზილიელები|ბრაზილიელი]] [[მეკარე (ფეხბურთი)|მეკარე]], [[ფეხბურთი]]ს გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც ვიქტორი. ბრაზილიის ნაკრების შემადგენლობაში 2010–2014 წლებში სულ 6 მატჩი ითამაშა, რომელთაგან გუნდთან ერთად 5 შეხვედრა მოიგო და მხოლოდ ერთ შეხვედრაში დამარცხდა [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინელებთან]] [[ლიონელ მესი]]ს მიერ მატჩის 92-ე წუთზე გატანილი გოლით (0–1). ეს იყო ერთადერთი ბურთი, რომელიც მან ნაკრებში ჩატარებულ ექვს შეხვედრაში გაუშვა.</ref> | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Q7p4KfWggyo Argentina 1-0 Brazil International Friendly 18 November 2010 Lionel Messi Goal]</ref> |- ! style="text-align: center" | 13 | რუი პატრისიუ <br /> ''{{lang-pt|Rui Pedro dos Santos Patrício}}'' <br /> {{fb|POR}} | [[ფაილი:Rui Patrício 2018.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|90|პენ.}} | style="text-align: center" | 09.02.2011 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EZNyeCKRcG4&t=621s Argentina vs Portugal.2-1 All Goals & Highlights HD 09/02/2011]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 14 | არიან ბექაი <br /> ''{{lang-sq|Arjan Beqaj}}'' <br /> {{fb|ALB}} | [[ფაილი:Arjan Beqaj (born 25 August 1975) — Albania NFT Goalkeeper (1998–2010).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|43}} | style="text-align: center" | 20.06.2011 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=6C4LrngqJK0&t=3237s Amistoso Argentina 4 vs Albania 0]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 15 | [[კლაუდიო ბრავო]] <br /> ''{{lang-es|Claudio Andrés Bravo Muñoz}}'' <br /> {{fb|CHI}} | [[ფაილი:Claudio Bravo Footballteam of Chile - Spain vs. Chile, 10th September 2013 (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|25}} <br /> {{გოლი|16|პენ.}} <br /> {{გოლი|24|პენ.}} <br /> {{გოლი|33}} | style="text-align: center" | 07.10.2011 <br /> 24.03.2017 <br /> 03.06.2021 <br /> 14.06.2021 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lDCx0gBw0FE&t=94s Argentina vs Chile 4-1 07/10/2011]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|16|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=YOLqwvaDYoQ&t=1363s Argentina vs Chile - Clasificatorias Rusia 2018]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|24|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=_rpu8o1drMY&t=195s Argentina vs Chile 1 : 1 All Gоal & Hіghlіght 4-June-2021]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=SDrGeb6TfOU&t=64s Hіghlіghts Argentina 1 - 1 Chile | Copa América 2021 | 14-06-21]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 16 | [[დავიდ ოსპინა]] <br /> ''{{lang-es|David Ospina Ramírez}}'' <br /> {{fb|COL}} | [[ფაილი:Policía de Infancia y Adolescencia - David Ospina (cropped).jpeg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|61}} <br /> {{გოლი|10}} | style="text-align: center" | 15.11.2011 <br /> 15.11.2016 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vbtfkEvAC2Y&t=67s Argentina 2-1 Colombia (World Cup qual) 15 11 2011]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8azj3mHScqM&t=753s Argentina vs. Colombia | Russia 2018 | FIFA WC Qualifier (15-11-2016)]</ref> |- ! style="text-align: center" | 17 | [[დიეგო ბენალიო]] <br /> ''{{lang-it|Diego Orlando Benaglio}}'' <br /> {{fb|SUI}} | [[ფაილი:Diego Benaglio (2021).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|20}} | style="text-align: center" | 29.02.2012 | | <ref>{{გოლი|20}} / [https://www.youtube.com/watch?v=aBwB-1kDG_I&t=6s Switzerland 1 vs 3 Argentina - HD 29/02/2012]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 18 | მარკო ვიოლფლი <br /> ''{{lang-de|Marco Wölfli}}'' <br /> {{fb|SUI}} | [[ფაილი:Marco Wölfli.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|88||90+3|პენ.}} | style="text-align: center" | 29.02.2012 | | <ref>{{გოლი|88}} / [https://www.youtube.com/watch?v=aBwB-1kDG_I&t=117s Switzerland 1 vs 3 Argentina - HD 29/02/2012]. ''youtube''</ref><br /><ref>{{გოლი|90+3|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=aBwB-1kDG_I&t=221s Switzerland 1 vs 3 Argentina - HD 29/02/2012]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 19 | ალექსანდერ დომინგესი <br /> ''{{lang-es|Alexander Domínguez Carabalí}}'' <br /> {{fb|ECU}} | [[ფაილი:Ecuador tren2015 (1).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|31}} <br /> {{გოლი|13|პენ.}} | style="text-align: center" | 02.06.2012 <br /> 08.10.2020 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ni01DvAnavY&t=211s Argentina 4 Ecuador 0 Eliminatorias Brasil 2012 All Goals & Full Highlights]</ref> <br /> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nitK-gehQHg&t=50s Argentina vs Ecuador 1-0 Gоals & Extеndеd Hіghlіghts - Oct 8 - 2020]</ref> |- ! style="text-align: center" | 20 | რაფაელ კაბრალი <br /> ''{{lang-pt|Rafael Cabral Barbosa}}'' <br /> {{fb|BRA}} | [[ფაილი:Naples vs Barcelone - Genève - aout 2014 - Rafael Cabral.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|31||34||84}} | style="text-align: center" | 09.06.2012 | | |- ! style="text-align: center" | 21 | [[მარკ-ანდრე ტერ შტეგენი]] <br /> ''{{lang-de|Marc-André ter Stegen}}'' <br /> {{fb|GER}} | [[ფაილი:Marc-André ter Stegen (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|52}} | style="text-align: center" | 15.08.2012 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=WKlsZYxcmfc&t=394s Germany 1–3 Argentina | All Goals & Highlights]</ref> |- ! style="text-align: center" | 22 | ხუსტო ვილიარი <br /> ''{{lang-es|Justo Wilmar Villar Viveros}}'' <br /> {{fb|PAR}} | [[ფაილი:NDEPENDIENTE vs COLO COLO (12).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|64}} | style="text-align: center" | 07.09.2012 | | <ref>{{გოლი|64}} / [https://www.youtube.com/watch?v=VBl7oV6FdVg&t=256s Resumen de Argentina 3 - Paraguay 1 (FULL HD)]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 23 | ფერნანდო მუსლერა <br /> ''{{lang-es|Néstor Fernando Muslera Micol}}'' <br /> {{fb|URU}} | [[ფაილი:Fernando Muslera 2012.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|65||79}} <br /> {{გოლი|43}} <br /> {{გოლი|38}} | style="text-align: center" | 12.10.2012 <br /> 02.09.2016 <br /> 10.10.2021 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=iK7PnHHxajI QWC 2014 Argentina vs. Uruguay 3-0 (12.10.2012)]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=HGCd5rbp0EQ&t=2739s Argentina vs. Uruguay | Russia 2018 | FIFA World Cup Qualifier (2-9-2016)]</ref> <br /> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=bEeR7tbNGT0&t=3302s Argentina v. Uruguay - Qualifiers FIFA World Cup Qatar 2022]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 24 | მიგელ პინტო <br /> ''{{lang-es|Miguel Ángel Pinto Jerez}}'' <br /> {{fb|CHI}} | [[ფაილი:Palestino - O'Higgins 20190405 19.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|28}} | style="text-align: center" | 16.10.2012 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=JGnC3Ip5en8&t=212s Chile vs Argentina Eliminatorias 2014 16 10 2012]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 25 | დანი ერნანდესი <br /> ''{{lang-es|Daniel Hernández Santos}}'' <br /> {{fb|VEN}} | [[ფაილი:Danihernandez.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|45|პენ.}} <br /> {{გოლი|60}} | style="text-align: center" | 22.03.2013 <br /> 18.06.2016 | | <ref>{{გოლი|45|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=NdDCs-9LkHk&t=26s 2013 (March 22) Argentina 3-Venezuela 0 (World Cup Qualifier)]</ref> <br /> <ref>{{გოლი|60}} / [https://www.youtube.com/watch?v=gF-36qo_7zE&t=4910s Argentina v. Venezuela - Copa America Centenario USA 2016]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 26 | რიკარდო ხერესი <br /> ''{{lang-es|Ricardo Antonio Jérez Figueroa}}'' <br /> {{fb|GUA}} | [[ფაილი:Ricardo-Jerez-II-2013-02-06.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|15||40|პენ.|49}} | style="text-align: center" | 14.06.2013 | | <ref>Guatemala 0–4 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2013/06/14/world/friendlies/guatemala/argentina/1468950/ Estadio Nacional Mateo Flores]. ''Soccerway''</ref><ref>{{გოლი|15}} / [https://www.youtube.com/watch?v=WGPoyJ7AX60&t=128s Guatemala 0 - 4 Argentina | Amistoso - 14/06/13]</ref> <br /> <ref>{{გოლი|40|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=vyQddjEpreY&t=208s Guatemala 0 Argentina 4 | Amistoso Internacional (14/6/2013)]</ref><ref>{{გოლი|49}} / [https://www.youtube.com/watch?v=vyQddjEpreY&t=279s Guatemala 0 Argentina 4 | Amistoso Internacional (14/6/2013)]</ref> |- ! style="text-align: center" | 27 | გატიტო ფერნანდესი <br /> ''{{lang-es|Roberto Júnior Fernández Torres}}'' <br /> {{fb|PAR}} | [[ფაილი:Gatito Fernández (Cerro Porteño).png|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|12|პენ.|53|პენ.}} <br /> {{გოლი|57|პენ.}} | style="text-align: center" | 10.09.2013 <br /> 19.06.2019 | | <ref>{{გოლი|12|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=EpfmnF-5yjk&t=267s Paraguay 2 vs Argentina 5 - Eliminatorias Brasil 2014 - Fecha 16]</ref><ref>{{გოლი|53|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=EpfmnF-5yjk&t=979s Paraguay 2 vs Argentina 5 - Eliminatorias Brasil 2014 - Fecha 16]</ref> <br /> <ref>{{გოლი|57|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=On2b3v4uj_I&t=5304s Argentina v. Paraguay - Copa America Brazil 2019]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 28 | ვიდ ბელეცი <br /> ''{{lang-sl|Vid Belec}}'' <br /> {{fb|SVN}} | [[ფაილი:Vid Belec (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|76}} | style="text-align: center" | 07.06.2014 | | <ref>Argentina 2–0 Slovenia / [https://int.soccerway.com/matches/2014/06/07/world/friendlies/argentina/slovenia/1630386/ Estadio Único Diego Armando Maradona (La Plata)]</ref> |- ! style="text-align: center" | 29 | ასმირ ბეგოვიჩი <br /> ''{{lang-bs|Asmir Begović}}'' <br /> {{fb|BIH}} | [[ფაილი:20150331 2024 AUT BIH 2110.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|65}} | style="text-align: center" | 15.06.2014 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kXIipC8hBOU&t=539s Argentina 2 x 1 Bosnia Herzegovina · 2014 World Cup Goals & Highlights]</ref> |- ! style="text-align: center" | 30 | ალირეზა ჰაღიღი <br /> ''{{lang-fa|علیرضا حقیقی}}'' <br /> {{fb|IRN}} | [[ფაილი:Iran vs. Montenegro 2014-05-26 (064).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|90+1}} | style="text-align: center" | 21.06.2014 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EM8SuYBjjEY&t=739s Argentina 1 x 0 Iran · 2014 World Cup Extended Goals & Highlights HD]</ref> |- ! style="text-align: center" | 31 | ვინსენტ ენიეამა <br /> ''{{lang-en|Vincent Enyeama}}'' <br /> {{fb|NGA}} | [[ფაილი:Krasnodar-Lille (15).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|3||45+1}} | style="text-align: center" | 25.06.2014 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9HpYZ5REbFc&t=148s Nigeria 2 x 3 Argentina · 2014 World Cup Extended Goals & Highlights HD]</ref> |- ! style="text-align: center" | 32 | იპ ჰუნფაი <br /> ''{{lang-en|Yapp Hung Fai}}'' <br /> {{fb|HKG}} | [[ფაილი:Yapp Hung Fai.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|66||84}} | style="text-align: center" | 14.10.2014 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=64u_Q_fJi8c&t=55s Hong Kong 0 – 7 Argentina - Friendly - 14.10.2014]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 33 | ლოვრე კალინიჩი <br /> ''{{lang-hr|Lovre Kalinić}}'' <br /> {{fb|CRO}} | [[ფაილი:Lovre Kalinić in 2018.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|57|პენ.}} | style="text-align: center" | 12.11.2014 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Su6Go8mTXUk&t=175s NLB Video Gol Argentina vs Kroasia 2-1 Friendly Match 12 November 2014]</ref> |- ! style="text-align: center" | 34 | ანტონი სილვა <br /> ''{{lang-es|Antony Domingo Silva Cano}}'' <br /> {{fb|PAR}} | [[ფაილი:Antony Silva France 2 juin 2017.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|36|პენ.}} | style="text-align: center" | 13.06.2015 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zLQ2xwVclCU&t=439s Lionel Messi vs Paraguay (Copa America 2015) HD 720p (13/06/2015)]</ref> |- ! style="text-align: center" | 35 | დანიელ ვაკა <br /> ''{{lang-es|Daniel Vaca Tasca}}'' <br /> {{fb|BOL}} | [[ფაილი:Ecuador-Bolivia 2015 (16) - копия.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|67||75}} | style="text-align: center" | 04.09.2015 | | <ref>{{გოლი|67}} / [https://www.youtube.com/watch?v=6AaNIQaEp-U&t=5207s Argentina vs. Bolivia | Friendly | 4-9-2015]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|75}} / [https://www.youtube.com/watch?v=6AaNIQaEp-U&t=5725s Argentina vs. Bolivia | Friendly | 4-9-2015]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 36 | მოისეს მუნიოსი <br /> ''{{lang-es|Moisés Alberto Muñoz Rodríguez}}'' <br /> {{fb|MEX}} | [[ფაილი:America Mexico 2016 (1).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|89}} | style="text-align: center" | 08.09.2015 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nnsuinluFpw&t=229s Mexico vs Argentina 2-2 Resumen Goles Completo Partido Amistoso 2015]</ref> |- ! style="text-align: center" | 37 | კარლოს ლამპე <br /> ''{{lang-es|Carlos Emilio Lampe Porras}}'' <br /> {{fb|BOL}} | [[ფაილი:Colo Colo - Huachipato, 2018-03-03 - Carlos Lampe - 03.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|30|პენ.}} <br /> {{გოლი|30|პენ.|42}} <br /> {{გოლი|14||64||88}} | style="text-align: center" | 29.03.2016 <br /> 28.06.2021 <br /> 09.09.2021 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=U6cpJGB6W2I&t=1986s Argentina vs. Bolivia | Russia 2018 | FIFA World Cup Qualifier (29-3-2016)]</ref> <br /> <ref>{{გოლი|30|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=r6MZZsQRAL4&t=2043s Argentina vs Bolivia Full Match]. ''youtube''</ref><ref>{{გოლი|42}} / [https://www.youtube.com/watch?v=r6MZZsQRAL4&t=2583s Argentina vs Bolivia Full Match]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|14}} / [https://www.youtube.com/watch?v=5BosMtTY6jk&t=1630s Argentina v. Bolivia - FIFA World Cup Qatar 2022 Qualifiers]. ''youtube''</ref><ref>{{გოლი|64}} / [https://www.youtube.com/watch?v=5BosMtTY6jk&t=5443s Argentina v. Bolivia - FIFA World Cup Qatar 2022 Qualifiers]. ''youtube''</ref><ref>{{გოლი|88}} / [https://www.youtube.com/watch?v=5BosMtTY6jk&t=6889s Argentina v. Bolivia - FIFA World Cup Qatar 2022 Qualifiers]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 38 | ხაიმე პენედო <br /> ''{{lang-es|Jaime Manuel Penedo Cano}}'' <br /> {{fb|PAN}} | [[ფაილი:Jaime Penedo1 (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|68||78||87}} | style="text-align: center" | 10.06.2016 | | <ref>{{გოლი|68}} / [https://www.youtube.com/watch?v=rHka90kRuwE&t=4818s Argentina v. Panama - Copa America Centenario USA 2016]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|78}} / [https://www.youtube.com/watch?v=rHka90kRuwE&t=4818s Argentina v. Panama - Copa America Centenario USA 2016]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|87}} / [https://www.youtube.com/watch?v=rHka90kRuwE&t=4818s Argentina v. Panama - Copa America Centenario USA 2016]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 39 | ბრედ გუზანი <br /> ''{{lang-en|Bradley Edwin «Brad» Guzan}}'' <br /> {{fb|USA}} | [[ფაილი:Brad Guzan vs Belgium 1.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|32}} | style="text-align: center" | 21.06.2016 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=aFU1CbP8V_E&t=2034s Copa America Centenario - USA vs Argentina - June 21, 2016 - Semi Finals]</ref> |- ! style="text-align: center" | 40 | მაქსიმო ბანგერა <br /> ''{{lang-es|Máximo Orlando Banguera Valdivieso}}'' <br /> {{fb|ECU}} | [[ფაილი:Banguera Barcelona-Deportivo Cuenca (15613464830).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|12||20||62}} | style="text-align: center" | 10.10.2017 | | <ref>{{გოლი|12}} / [https://www.youtube.com/watch?v=C7XfL5myGgY&t=103s Ecuador vs Argentina - Highlights & Goals - 10 October 2017]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|20}} / [https://www.youtube.com/watch?v=C7XfL5myGgY&t=179s Ecuador vs Argentina - Highlights & Goals - 10 October 2017]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|62}} / [https://www.youtube.com/watch?v=C7XfL5myGgY&t=288s Ecuador vs Argentina - Highlights & Goals - 10 October 2017]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 41 | ჯონი პლასიდი <br /> ''{{lang-en|Johny Placide}}'' <br /> {{fb|HAI}} | [[ფაილი:Johny Placide in Tsarsko selo.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|17|პენ.|58||66}} | style="text-align: center" | 30.05.2018 | | <ref>{{გოლი|17|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=dh2ZJEptrcY&t=40s Goles Argentina 4-0 Haití]</ref> <br /> <ref>{{გოლი|58}} / [https://www.youtube.com/watch?v=vlq9WlvT4_E&t=373s Lionel Messi vs Haiti (Friendly) 30/05/2018 HD 1080i by SH10]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|66}} / [https://www.youtube.com/watch?v=vlq9WlvT4_E&t=439s Lionel Messi vs Haiti (Friendly) 30/05/2018 HD 1080i by SH10]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 42 | ფრენსის უზოჰო <br /> ''{{lang-en|Francis Odinaka Uzoho}}'' <br /> {{fb|NGA}} | [[ფაილი:Francis Uzoho.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|14}} | style="text-align: center" | 26.06.2018 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=dvpth1kNgmY&t=133s Argentina vs Nigeria World Cup 26 June 2018 Highlights HD]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 43 | ხუსტო ლორენტე <br /> ''{{lang-es|Justo Lorente Collado}}'' <br /> {{fb|NCA}} | [[ფაილი:Nicaragua vs Surinam 1-0 (10).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|37||38}} | style="text-align: center" | 07.06.2019 | | <ref>{{გოლი|37}} / [https://www.youtube.com/watch?v=GBT5r4rzUws&t=3516s Argentina vs Nicaragua 2019 Full Match]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|38}} / [https://www.youtube.com/watch?v=GBT5r4rzUws&t=3627s Argentina vs Nicaragua 2019 Full Match]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 44 | [[ალისონ ბეკერი]] <br /> ''{{lang-pt|Alisson Ramses Becker}}'' <br /> {{fb|BRA}} | [[ფაილი:20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil 850 1625.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|14}} | style="text-align: center" | 15.11.2019 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kDbm9b0lcHc&t=168s Brаzil vs Argеntinа 0-1 - Highlights & Goals Resumen & Goles 2019 HD HD]</ref> |- ! style="text-align: center" | 45 | მარტინ კამპანია <br /> ''{{lang-es|Martín Nicolás Campaña Delgado}}'' <br /> {{fb|URU}} | [[ფაილი:Urug tren (4) - копия.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|90+2|პენ.}} | style="text-align: center" | 18.11.2019 | | <ref>{{გოლი|90+2|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=VUYPGgsyZhA&t=834s Lionel Messi vs Uruguay | Friendly 2019 HD 1080i]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 46 | ერნან გალინდესი <br /> ''{{lang-es|Hernán Ismael Galíndez}}'' <br /> {{fb|ECU}} | [[ფაილი:HERNÁN GALÍNDEZ.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|90+3}}<br />{{გოლი|78}} | style="text-align: center" | 04.07.2021<br />07.09.2023 | | <ref>{{გოლი|90+3}} / [https://www.youtube.com/watch?v=UOnr7WnzZYU&t=6416s Argentina vs Ecuador | Full Match · Copa America 2021]. ''youtube''</ref><br /><ref>{{გოლი|78}} / [https://www.youtube.com/watch?v=LcExvg2Rp4A&t=406s&ab_channel=CONMEBOL Argentina vs Ecuador 1-0 | Resumen]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 47 | ვილკერ ფარინიესი <br /> ''{{lang-es|Wuilker Faríñez Aray}}'' <br /> {{fb|VEN}} | [[ფაილი:RC Lens - FC Metz (14-03-2021) 75.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|82}} | style="text-align: center" | 25.03.2022 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=15C93b2cdqw&t=447s Argentina vs Venezuela | 3-0 | Resumen All Goals Highlights 26/03/2022]</ref> |- ! style="text-align: center" | 48 | მატვეი იგონენი <br /> ''{{lang-et|Matvei Igonen}}'' <br /> {{fb|EST}} | [[ფაილი:Matvei Igonen (born 2 October 1996) — Estonia NFT Goalkeeper.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|9|პენ.|45||47||71||76}} | style="text-align: center" | 05.06.2022 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kMo1HF1k1mE Lionel Messi 5 Goals Vs Estonia Reaction]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 49 | [[ლუის ლოპეს ფერნანდესი]] <br /> ''{{lang-es|Luis Aurelio López Fernández}}'' <br /> {{fb|HON}} | [[ფაილი:Luis Aurelio López Fernández.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|45+2|პენ.|69}} | style="text-align: center" | 24.09.2022 | | <ref>{{გოლი|45+2|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=NXIEw-NxTCE&t=219s Argentina 3-0 Honduras | Amistoso Internacional]. ''youtube''</ref><ref>{{გოლი|69}} / [https://www.youtube.com/watch?v=NXIEw-NxTCE&t=297s Argentina 3-0 Honduras | Amistoso Internacional]. ''youtube''</ref><ref>[https://www.espn.in/football/match/_/gameId/652247 Messi double as Argentina beat Honduras in Miami]. ''espn.in''</ref> |- ! style="text-align: center" | 50 | ანდრე ბლეიკი <br /> ''{{lang-en|Andre Jason Blake}}'' <br /> {{fb|JAM}} | [[ფაილი:Andre Blake - Philadelphia Union (cropped).jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|86||89}} | style="text-align: center" | 29.09.2022 | | <ref>{{გოლი|86}} / [https://www.youtube.com/watch?v=aKqe4eVMy6E&t=5741s Argentina vs Jamaica · Full Match · International Friendly 2022]. ''youtube''</ref><ref>{{გოლი|89}} / [https://www.youtube.com/watch?v=aKqe4eVMy6E&t=5924s Argentina vs Jamaica · Full Match · International Friendly 2022]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 51 | ხალიდ ეისა <br /> ''{{lang-ar|خالد عيسى}}'' <br /> {{fb|UAE}} | [[ფაილი:Khalid Eisa 20191401.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|44}} | style="text-align: center" | 16.11.2022 | | <ref>{{გოლი|44}} / [https://www.youtube.com/watch?v=25YO-K0Cv68&t=365s Argentina VS Emiratos Árabes]. ''MundoBocaTV''</ref><ref>UAE 0–5 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2022/11/16/world/friendlies/united-arab-emirates/argentina/3958140/ Mohammed Bin Zayed Stadium]. ''soccerway''</ref> |- ! style="text-align: center" | 52 | მუჰამედ ალ-უვაისი <br /> ''{{lang-ar|محمد العويس}}'' <br /> {{fb|KSA}} | [[ფაილი:Mohammed Al-Owais 2018.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|10|პენ.}} | style="text-align: center" | 22.11.2022 | | <ref>{{გოლი|10|პენ.}} / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285063/400235461 Argentina 1–2 Saudi Arabia]. ''fifa.com''</ref> |- ! style="text-align: center" | 53 | [[გილიერმო ოჩოა]] <br /> ''{{lang-es|Francisco Guillermo Ochoa Magaña}}'' <br /> {{fb|MEX}} | [[ფაილი:Mex-Kor (1) (cropped).jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|64}} | style="text-align: center" | 26.11.2022 | | <ref>{{გოლი|64}} / [https://www.youtube.com/watch?v=VahYNqWm8W4&t=432s Argentina vs Mexico 2-0 − All Gоals]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 54 | მეთიუ რაიანი <br /> ''{{lang-en|Mathew David Ryan}}'' <br /> {{fb|AUS}} | [[ფაილი:20180601 FIFA Friendly Match Czech Republic vs. Australia Matthew Ryan 850 0230.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|35}} <br /> {{გოლი|2}} | style="text-align: center" | 03.12.2022 <br /> 15.06.2023 | | <ref>{{გოლი|35}} / [https://www.youtube.com/watch?v=KvSiRNO1BTY&t=8s Messi magic! | Argentina v Australia | Round of 16 | FIFA WC Qatar 2022]</ref><br /><ref>{{გოლი|2}} / [https://www.youtube.com/watch?v=jJhA5rJ7K_w&t=66s Argentina vs Australia 2-0 Hіghlіghts & All Goals 2023 Messi Goal]</ref> |- ! style="text-align: center" | 55 | ანდრის ნოპერტი <br /> ''{{lang-nl|Andries Noppert}}'' <br /> {{fb|NED}} | [[ფაილი:Andries Noppert (born 7 April 1994) — Netherlands NFT Goalkeeper.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|73|პენ.}} | style="text-align: center" | 09.12.2022 | | <ref>{{გოლი|73|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=98oXq3yLtCo&t=326s Argentina vs Netherlands 2-2 Penalty 4-3 All Goal FIFA WC 2022]</ref><ref>Netherlands 2 (3-4) 2 Argentina / [https://www.besoccer.com/match/seleccion-holanda/seleccion-argentina/2022688422/lineups Lineups] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221210220053/https://www.besoccer.com/match/seleccion-holanda/seleccion-argentina/2022688422/lineups |date=2022-12-10 }}. ''BeSoccer''</ref> |- ! style="text-align: center" | 56 | დომინიკ ლივაკოვიჩი <br /> ''{{lang-hr|Dominik Livaković}}'' <br /> {{fb|CRO}} | [[ფაილი:Dominik Livaković 2021.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|34|პენ.}} | style="text-align: center" | 13.12.2022 | | <ref>{{გოლი|34|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=dr3wqHqs6UA&t=164s Argentina vs Croatia 3-0 .. Full Match All Goals & Highlights]</ref> |- ! style="text-align: center" | 57 | [[უგო ლორისი]] <br /> ''{{lang-fr|Hugo Lloris}}'' <br /> {{fb|FRA}} | [[ფაილი:2020-03-10 Fußball, Männer, UEFA Champions League Achtelfinale, RB Leipzig - Tottenham Hotspur 1DX 3687 by Stepro (cropped).jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|23|პენ.|108}} | style="text-align: center" | 18.12.2022 | | <ref>{{გოლი|23|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=zhEWqfP6V_w&t=10s The greatest final ever?! | Argentina v France]</ref><ref>{{გოლი|108}} / [https://www.youtube.com/watch?v=zhEWqfP6V_w&t=61s The greatest final ever?! | Argentina v France]</ref> |- ! style="text-align: center" | 58 | ხოსე კარლოს გერა <br /> ''{{lang-es|José Carlos Guerra}}'' <br /> {{fb|Panama}} | | style="text-align: center" | {{გოლი|89}} | style="text-align: center" | 23.03.2023 | | <ref>{{გოლი|89}} / [https://www.youtube.com/watch?v=VogTPu2XrCk&t=70s Argentina 2-0 Panamá: Resumen del partido]</ref> |- ! style="text-align: center" | 59 | ელოი ვიქტორ რომი <br /> ''{{lang-nl|Eloy Victor Room}}'' <br /> {{fb|Curacao}} | [[ფაილი:Room Eloy Columbus Crew SC Meet the Team 2019.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|20||33||37}} | style="text-align: center" | 28.03.2023 | | <ref>{{გოლი|20}} / [https://www.youtube.com/watch?v=ArkApP7r9-k Argentina vs Curacao]</ref><ref>{{გოლი|33}} / [https://www.youtube.com/watch?v=ArkApP7r9-k&t=38s Argentina vs Curacao]</ref><ref>{{გოლი|37}} / [https://www.youtube.com/watch?v=ArkApP7r9-k&t=66s Argentina vs Curacao]</ref> |- ! style="text-align: center" | 60 | პედრო გალიესე <br /> ''{{lang-es|Pedro David Gallese Quiroz}}'' <br /> {{fb|PER}} | [[ფაილი:Palestino - Alianza Lima 20190204 01.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|32||42}} | style="text-align: center" | 18.10.2023 | | <ref>{{გოლი|32}} / [https://www.youtube.com/watch?v=_jICVrlX8h8&t=180s&ab_channel=CONMEBOL Peru vs. Argentina]</ref><ref>{{გოლი|42}} / [https://www.youtube.com/watch?v=_jICVrlX8h8&t=307s&ab_channel=CONMEBOL Peru vs. Argentina]</ref> |- ! style="text-align: center" | 61 | ნიკოლას ჯორჯ ჰაგენ გოდოი <br /> ''{{lang-es|Nicholas George Hagen Godoy}}'' <br /> {{fb|GUA}} | [[ფაილი:Nicholas Hagen in 2019.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|12||77}} | style="text-align: center" | 15.06.2024 | | <ref>{{გოლი|12}} / [https://www.youtube.com/watch?v=QtjNdKPb_kE&t=79s Argentina 4-1 Guatemala]</ref><ref>{{გოლი|77}} / [https://www.youtube.com/watch?v=QtjNdKPb_kE&t=676s Argentina 4-1 Guatemala]</ref> |- ! style="text-align: center" | 62 | მაქსიმ კრეპო <br /> ''{{lang-fr|Maxime Crépeau}}'' <br /> {{fb|CAN}} | [[ფაილი:Maxime Crépeau, FC Cincinnati vs Ottawa Fury, 30 June 2018 (29180853357) (cropped).jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|51}} | style="text-align: center" | 10.07.2024 | | <ref>{{გოლი|51}} / [https://www.youtube.com/watch?v=olFD70ssJ58&t=122s Argentina 2-0 Canadá | Copa América 2024]</ref> |- ! style="text-align: center" | 63 | გილიერმო ვისკარა <br /> ''{{lang-es|Guillermo Viscarra Bruckner}}'' <br /> {{fb|BOL}} | [[ფაილი:Guillermo "Billy" Viscarra.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|19||84||86}} | style="text-align: center" | 15.10.2024 | | <ref>{{გოლი|19}} / [https://www.youtube.com/watch?v=-1RPcpaJsYg&t=81s Argentina 6–0 Bolivia | Eliminatorias Sudamericanas al Mundial 2026]</ref><ref>{{გოლი|84}} / [https://www.youtube.com/watch?v=-1RPcpaJsYg&t=520s Argentina 6–0 Bolivia | Eliminatorias Sudamericanas al Mundial 2026]</ref><ref>{{გოლი|86}} / [https://www.youtube.com/watch?v=-1RPcpaJsYg&t=565s Argentina 6–0 Bolivia | Eliminatorias Sudamericanas al Mundial 2026]</ref> |- ! style="text-align: center" | 64 | რაფაელ რომო <br /> ''{{lang-es|Rafael Enrique Romo Pérez}}'' <br /> {{fb|VEN}} | [[ფაილი:USAvVEN 2019-06-09 - Rafael Romo (51170339541) (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|39||80}} | style="text-align: center" | 04.09.2025 | | <ref>{{გოლი|39}} / [https://www.youtube.com/watch?v=D6sgXdSkCn4&t=177s Argentina 3–0 Venezuela | Resumen | Eliminatorias Sudamericanas]</ref><ref>{{გოლი|80}} / [https://www.youtube.com/watch?v=D6sgXdSkCn4&t=494s Argentina 3–0 Venezuela | Resumen | Eliminatorias Sudamericanas]</ref> |- ! style="text-align: center" | 65 | უგო მარკეში <br /> ''{{lang-pt|Hugo Marques}}'' <br /> {{fb|ANG}} | | style="text-align: center" | {{გოლი|82}} | style="text-align: center" | 14.11.2025 | | <ref>{{გოლი|82}} / [https://www.youtube.com/watch?v=U4HQjDSVLxw&t=631s Argentina vs Angola 2-0 - All Goals]</ref> |} ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://messi.com/en/ ლიონელ მესის ოფიციალური საიტი] · [https://www.messistats.com/en MessiStats] * [https://www.rsssf.org/tablesw/wyc05.html World Youth Cup (U-20) 2005 (Netherlands)] * [https://web.archive.org/web/20111220071319/http://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/05/41/wyc_05_nether_tr_174.pdf FIFA World Youth Championship Netherlands 2005 Technical Report] * [https://www.thesoccerworldcups.com/players/lionel_messi.php Lionel Messi in the World Cups] * [https://www.thesoccerworldcups.com/national_teams/argentina_most_games.php Argentina Players with the Most Games Played in The World Cup] * [https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/lionel-messi-argentina-records-international-football-world-cup-qualifying The international football records Messi owns and is chasing] {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | სოციალური ქსელები |- ! scope=row |[https://instagram.com/leomessi/ Instagram] · [https://www.facebook.com/LeoMessi Facebook] · [https://x.com/fundacionmessi X] |} {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | თემატური საიტები |- ! scope=row |[https://www.11v11.com/players/lionel-messi-42223/ AFS] · [https://resultados.as.com/resultados/ficha/deportista/messi/15167 AS.com] · [https://bdfa.com.ar/jugadores-34986.html BDFA] · [https://www.bdfutbol.com/en/j/j1753.html BDFutbol] · [https://global.espn.com/football/player/_/id/45843 ESPNFC.com] · [https://fbref.com/en/players/d70ce98e/ FBref.com] · [https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html FIFA.com] · [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/10973 FootballDatabase.eu] · [https://footballfacts.ru/person/53159 FootballFacts.ru] · [https://www.kicker.de/lionel-messi/spieler Kicker.de] · [https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur21740.html L’Équipe] · [https://web.archive.org/web/20220522193757/https://www.ligue1.fr/joueur?id=lionel-andres-messi-cuccittini League 1] · [https://www.national-football-teams.com/player/12066.html National Football Teams.com] · [https://www.olympedia.org/athletes/111386 Olympedia] · [https://olympics.com/en/athletes/lionel-messi Olympics.com] · [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=39850 Soccerbase] · [http://int.soccerway.com/players/lionel-andres-messi/119/ Soccerway] · [https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Lioneli-Messi-Futbol-24061987 Sportbox.ru] · [https://www.thefinalball.com/player.php?id=10592 playmarkerstats.com] · [https://www.transfermarkt.com/lionel-messi/profil/spieler/28003 Transfermarkt] · [https://www.worldfootball.net/player_summary/lionel-messi/ WorldFootball.net] · [https://www.allmovie.com/artist/p815708 AllMovie] · [https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=691614.html AlloCiné] · [https://www.csfd.cz/tvurce/207495 ČSFD] · [http://messi.starplayerstats.com/en/goals/91/0/all/1/0/0/t/all/all/0/0/0 Messi.StarPlayerStats.com] |} {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | ვიდეო |- ! scope=row |[https://www.tcdb.com/Person.cfm/pid/24855/ TCDb] · [https://youtube.com/channel/UCmkNr8WQC7zAC5TnYDI0wQw YouTube] · [https://www.youtube.com/watch?v=YKQluZU2Flg&t=184s USA vs Argentina | Copa America 2016] · [https://www.youtube.com/watch?v=qEuv2Y9GutE Mundo Maldini] |} {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | ფოტო |- ! scope=row |[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lionel_Messi_in_art Lionel Messi in art] |} {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | მედია |- ! scope=row |[https://www.mediotiempo.com/futbol/copa-america/afa-rinde-homenaje-messi-kun-aguero-record-partidos MedioTiempo] |} ==კომენტარები== {{Reflist|group=კომ.}} ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:ლიონელ მესი]] [[კატეგორია:საფეხბურთო რეკორდები]] 8efph92hls4t8k3pvaqvi8yf7cbdz8s 5411454 5411445 2026-06-11T20:22:10Z Arkaitz1974 85446 5411454 wikitext text/x-wiki [[File:Rus-Arg 2017 (16).jpg|thumb|199 მატჩი და 117 გოლი<ref>[https://messi.com/en/#argentina Messi international stats]. ''messi.com''.</ref>]] [[ლიონელ მესი]] — ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენი [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში]] ჩატარებული მატჩებისა და გატანილი ბურთების რაოდენობის მიხედვით — [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|თავისი ქვეყნის ეროვნული გუნდის]] ღირსებას [[2005]] წლიდან იცავს. მას შემდეგ მან 2026 წლის 11 ივნისის მონაცემებით [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|„ალბისელესტეს“]] შემადგენლობაში 199 მატჩი ჩაატარა და 117 ბურთი გაიტანა.<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/messi-intlg.html Lionel Andrés Messi - Century of International Appearances]. ''rsssf.com''</ref><ref>[https://www.ole.com.ar/messi/todos-goles-messi-seleccion-argentina-golazo-venezuela_0_4hIJe61kLX.html 114 goles de Lionel Messi con la Selección Argentina]</ref><ref>[https://m.allfootballapp.com/news/EPL/%E2%9A%BD109-goals-Messi-becomes-second-highest-international-goalscorer/3428470 109 goals! Messi becomes second highest international goalscorer]</ref><ref>[https://sportstar.thehindu.com/football/lionel-messi-becomes-second-highest-international-goalscorer-cristiano-ronaldo-ali-daei-canada-vs-argentina-copa-america-2024/article68333641.ece Messi takes his tally to 109 international goals.]</ref><ref>[https://www.ole.com.ar/messi/messi-goles-seleccion-argentina_0_PRzdKAJdNV.html 109 goles de Lionel Messi en la Selección Mayor de Argentina]</ref> მესი ეროვნულ ნაკრებში პირველად ხოსე პეკერმანმა მიიწვია, რომელიც [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|„ალბისელესტეს“]] 2004 წლის ოქტომბრიდან 2006 წლის ივნისის ჩათვლით ედგა სათავეში. მან ამ პოსტზე ცნობილი არგენტინელი ფეხბურთის სპეციალისტი მარსელო ბიელსა შეცვალა. პეკერმანის ხელმძღვანელობით არგენტინელებმა 27 შეხვედრა გამართეს, რომელთაგან 14 მოიგეს, 6 დათმეს და 7 ფრედ დაამთავრეს. მესის დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში 2005 წლის [[17 აგვისტო]]ს საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში [[უნგრეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უნგრეთის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ შედგა. მატჩი [[ბუდაპეშტი]]ს ფერენც პუშკაშის სტადიონზე გაიმართა და მას 27 ათასამდე მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: ლეო ფრანკო, რობერტო აიალა, გაბრიელ ჰაინცე, ლუკას ბერნარდი, ანდრეს დ'ალესანდრო,<ref group="კომ.">შეხვედრის 90-ე წუთზე ანდრეს დ'ალესანდრო მარიო სანტანამ შეცვალა.</ref> [[ლუჩო გონსალესი]],<ref group="კომ.">მატჩის 82-ე წუთზე [[ლუჩო გონსალესი]]ს ნაცვლად [[პაბლო საბალეტა]].</ref> [[მაქსი როდრიგესი]], ლიონელ სკალონი, ხუან პაბლო სორინი, [[ერნან კრესპო]], [[ლისანდრო ლოპესი]]. მესი შეხვედრის 64-ე წუთზე ლისანდრო ლოპესის ნაცვლად შემოვიდა მოედანზე, თუმცა თამაშში ჩართვიდან ნახევარ წუთში მეტოქესთან ორთაბრძოლისას წესების დარღვევისთვის შეხვედრის მსაჯისგან წითელი ბარათი მიიღო და მინდორი დატოვა.<ref group="კომ.">ფეხბურთის სპეციალისტების დიდი უმრავლესობის აზრით მსაჯის ასეთი გადაწყვეტილება არ იყო მართებული და არ გამომდინარეობდა სათამაშო ეპიზოდის ობიექტური და სამართლიანი შეფასებიდან.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QCFQJdwNuNQ Lionel Messi red card vs Hungary]. ''youtube''</ref> შეხვედრა არგენტინელთა გამარჯვებით 2–1 დამთავრდა.<ref>Hungary 1–2 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2005/08/17/world/friendlies/hungary/argentina/361846/ Puskás Ferenc Stadion (Budapest)]. ''soccerway''</ref> თავისი პირველი სანაკრებო გოლი 2006 წლის 1 მარტს საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში [[ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ხორვატიის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ მეკარე სტიპე პლეტიკოსას კარში მატჩის მეექვსე წუთზე გაიტანა. შეხვედრა [[ბაზელი]]ს „[[სანქტ-იაკობ პარკი]]ს“ სტადიონზე გაიმართა და მას 13 138 მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: რობერტო აბონდანსიერი, ნიკოლას ბურდისო, ვალტერ სამუელი, ფაბრისიო კოლოჩინი,<ref group="კომ.">შეხვედრის მე-60-ე წუთზე ფაბრისიო კოლოჩინი [[ლუჩო გონსალესი|ლუჩო გონსალესმა]] შეცვალა.</ref> [[მარტინ დემიკელისი]], ესტებან კამბიასო, ლეონარდო პონსიო, ხუან რომან რიკელმე, ლიონელ მესი, [[ერნან კრესპო]],<ref group="კომ.">შეხვედრის 75-ე წუთზე [[ერნან კრესპო]]ს ნაცვლად [[დიეგო მილიტო]].</ref> [[კარლოს ტევესი]].<ref group="კომ.">მატჩის 68-ე წუთზე [[კარლოს ტევესი]]ს ნაცვლად თამაშში ჩაერთო პაბლო აიმარი.</ref> შეხვედრა ხორვატებმა 3–2 მოიგეს.<ref>Croatia 3–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/croatia-v-argentina-01-march-2006-273291/ St. Jakob-Park, Basel]. ''11v11.com''</ref> [[2006]] წლის 16 ივნისს სერბეთისა და მონტენეგროს ეროვნული ნაკრების<ref group="კომ.">სერბეთისა და მონტენეგროს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები ({{lang-sr|Фудбалска репрезентација Србије и Црне Горе|Fudbalska reprezentacija Srbije i Crne Gore}}) — აღნიშნული ეროვნული გუნდი 2003–2006 წლებში ამ სახელწოდებით ასპარეზობდა საფეხბურთო ტურნირებზე. 2006 წლიდან სერბეთის ეროვნული ნაკრები და მონტენეგროს ეროვნული ნაკრები დამოუკიდებლად განაგრძობენ ასპარეზობას.</ref>კარში გატანილი ბურთის წყალობით, მესი გახდა არგენტინის ეროვნული ნაკრების ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა ფეხბურთელი, რომელმაც [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატზე]] გოლის გატანა შეძლო 18 წლის და 357 დღის ასაკში.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm Argentina 6-0 Serbia & Montenegro]. ''BBC Sport''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZtjaRHYOjy8&t=158s Lionel Messi vs Serbia & Montenegro (World Cup 2006)]. ''youtube''</ref> 1996 წლიდან 2016 წლამდე მეტოქეთა კარში გატანილი 54 ბურთით — არგენტინის ნაკრების ყველა დროის ბომბარდირის წოდებას [[გაბრიელ ბატისტუტა]] ფლობდა. 2016 წლის 21 ივნისს [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებში]] გამართულ [[კოპა ამერიკა|კოპა ამერიკის]] ნახევარფინალში ლიონელ მესის მიერ [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|მასპინძელთა ეროვნული გუნდის]] კარში გატანილი ბურთით მან ოცი წლის განმავლობაში მოქმედი [[გაბრიელ ბატისტუტა|ბატისტუტას]] რეკორდი გააუმჯობესა და არგენტინის ეროვნული გუნდის ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა.<ref>{{Cite web |url=https://nesn.com/2016/06/lionel-messi-scores-argentina-record-tying-goal-in-copa-america-2016/ |title=Lionel Messi Scores Argentina Record-Tying Goal In Copa America 2016 |access-date=2022-07-09 |archive-date=2022-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220524044437/https://nesn.com/2016/06/lionel-messi-scores-argentina-record-tying-goal-in-copa-america-2016/ }}</ref><ref group="კომ.">აღნიშნული შეხვედრის 32-ე წუთზე საჯარიმო დარტყმით გატანილი ეს ბურთი იყო მატჩის რიგით მეორე, ხოლო მისი სანაკრებო გოლებიდან რიგით 55-ე გოლი.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2016/jun/21/copa-america-usa-argentina-semi-final-latest-score Lionel Messi scores Argentina’s second goal from a free-kick]</ref><ref>[https://www.goal.com/en-in/match/united-states-v-argentina/dxypf19tozmf3662x2txffft United States 0–4 Argentina]. ''goal.com''</ref> მესის სანაკრებო კარიერაში ეს ისტორიული მატჩი [[ჰიუსტონი]]ს ენ-არ-ჯი სტადიონზე<ref group="კომ.">ენ-არ-ჯი სტადიონი ({{lang-en|NRG Stadium}}) — მრავალფუნქციური სპორტული კომპლექსი [[ტეხასი]]ს უდიდეს ქალაქ ჰიუსტონში, გაიხსნა 2002 წლის 24 აგვისტოს.</ref> შედგა და მას 70 858 მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: [[სერხიო რომერო]], რამირო ფუნეს მორი, გაბრიელ მერკადო, ნიკოლას ოტამენდი, [[მარკოს როხო]],<ref group="კომ.">შეხვედრის 84-ე წუთზე [[მარკოს როხო]]ს ნაცვლად ვიქტორ კუესტა.</ref> [[ხავიერ მასკერანო]], ევერ ბანეგა, აუგუსტო ფერნანდესი,<ref group="კომ.">59-ე წუთზე აუგუსტო ფერნანდესის ნაცვლად [[ლუკას ბილია]].</ref> ლიონელ მესი, [[გონსალო იგუაინი]], ესეკიელ ლავესი.<ref group="კომ.">მატჩის 67-ე წუთზე ესეკიელ ლავესის ნაცვლად [[ერიკ ლამელა]].</ref> შეხვედრა არგენტინელთა უპირატესობით წარიმართა და მათივე გამარჯვებით — 4–0 დამთავრდა.<ref>USA 0–4 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/usa-v-argentina-21-june-2016-319060/ NRG Stadium, Houston]. ''11v11.com''</ref> 2021 წლის 9 სექტემბერს ბოლივიის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის მორიგ შეხვედრაში მესიმ ჰეთ-თრიკი შეასრულა და თავისი სანაკრებო გოლებიდან რიგით 77-ე, 78-ე და 79-ე ბურთი გაიტანა, რითაც 1971 წლის 11 ივლისიდან — 50 წლის განმავლობაში მოქმედი [[პელე]]ს რეკორდი მოხსნა და ისტორიაში ყველა დროის საუკეთესო სამხრეთამერიკელი სანაკრებო ბომბარდირის წოდება დაისაკუთრა.<ref>[https://www.espn.co.uk/football/argentina-arg/story/4427665/argentinas-lionel-messi-breaks-brazil-legend-peles-south-american-mens-goals-record Lionel Messi breaks Brazil legend Pele's South American men's goals record]</ref> მატჩი [[ბუენოს-აირესი]]ს „ელ მონუმენტალზე“ გაიმართა და მას 17 ათასამდე მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: ხუან მუსო, ნიკოლას ოტამენდი,<ref group="კომ.">82-ე წუთზე ნიკოლას ოტამენდის ნაცვლად ლუკას მარტინესი.</ref> ხერმან პესელია, მარკოს აკუნია, როდრიგო დე პაული,<ref group="კომ.">82-ე წუთზე როდრიგო დე პაულის ნაცვლად ესეკიელ პალასიოსი.</ref> [[ანხელ დი მარია]],<ref group="კომ.">71-ე წუთზე ანხელ დი მარიას ნაცვლად ნიკოლას გონსალესი.</ref> ალეხანდრო გომესი,<ref group="კომ.">მატჩის 62-ე წუთზე ალეხანდრო გომესის ნაცვლად ხოაკინ კორეა.</ref> ლეანდრო პარედესი, ლიონელ მესი და [[ლაუტარო მარტინესი]].<ref group="კომ.">მატჩის 71-ე წუთზე ლაუტარო მარტინესის ნაცვლად ანხელ კორეა.</ref><ref>Argentina 3–0 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-09-september-2021-371638/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> 2025 წლის 6 ივნისის მონაცემებით მესის ანგარიშზეა ცხრა სანაკრებო ჰეთ-თრიკი და ერთი პენტა-თრიკი (5 გოლი ერთ მატჩში).<ref>Argentina 5–0 Estonia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-estonia-05-june-2022-375350/ Estadio El Sadar, Pamplona]. ''11v11.com''</ref> ყველაზე მეტი ბურთი მას ბოლივიის ეროვნული ნაკრების კარში აქვს გატანილი — 2015 (2), 2016 (1), 2021 (5), 2024 (3). საერთო ჯამში ბოლივიელთა კარის აღება მან 11-ჯერ შეძლო. ==მატჩები და გოლები== ===არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში=== {| width="990" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | № ! scope=col | თარიღი ! scope=col | შეხვედრის ადგილი ! scope=col | მასპინძელი ! scope=col | ანგ. ! scope=col | სტუმარი ! scope=col | გოლები ! scope=col | შენიშვნა ! scope=col | შეჯიბრება ! scope=col | წყარო ! scope=col | ვიდეო |- ! scope=row |1||17.08.2005||[[ბუდაპეშტი]]||align=right|{{fb-rt|HUN}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|65}}||ამხანაგური||<ref>Hungary 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/hungary-v-argentina-17-august-2005-254793/ Ferenc Puskás Stadium, Budapest]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |2||03.09.2005||[[ასუნსიონი]]||align=right|{{fb-rt|PAR}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|80}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Paraguay 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/paraguay-v-argentina-03-september-2005-254962/ Los Defensores Del Chaco, Asuncion]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |3||09.10.2005||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|PER}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 2–0 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-09-october-2005-255028/ River Plate, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |4||12.10.2005||[[მონტევიდეო]]||align=right|{{fb-rt|URU}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|65}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Uruguay 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/uruguay-v-argentina-12-october-2005-255126/ Estadio Centenario, Montevideo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |5||16.11.2005||[[დოჰა]]||align=right|{{fb-rt|QAT}}||bgcolor=D0F0C0|0–3||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|81}}||ამხანაგური||<ref>Qatar 0–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/qatar-v-argentina-16-november-2005-273290/ International Friendly, Played in Doha]. ''11v11.com''</ref><ref>Qatar 0–3 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2005/11/16/world/friendlies/qatar/argentina/361922/ Jassim Bin Hamad Stadium (Doha)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |6||01.03.2006||[[ბაზელი]]||align=right|{{fb-rt|CRO}}||bgcolor=Moccasin|3–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|6}}|| ||ამხანაგური||<ref>Croatia 3–2 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2006/03/01/world/friendlies/croatia/argentina/361556/ St. Jakob-Park (Basel)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |7||30.05.2006||[[სალერნო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|ANG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|68}}||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–0 Angola / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-angola-30-may-2006-273785/ Stadio Arechi, Salerno]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 2–0 Angola / [https://int.soccerway.com/matches/2006/05/30/world/friendlies/argentina/angola/361644/ Stadio Arechi (Salerno)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |8||16.06.2006||[[გელზენკირხენი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|6–0||align=left|{{fb|Serbia and Montenegro}}||{{გოლი|88}}||{{შეცვლაზე შესვლა|75}}||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: ჯგუფი C#არგენტინა vs სერბეთი და მონტენეგრო|მსოფ. ჩემპ. 2006]]||<ref>Argentina 6–0 Serbia and Montenegro / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-serbia-and-montenegro-16-june-2006-273730/ Veltins-Arena, Gelsenkirchen]</ref>|| |- ! scope=row |9||21.06.2006||[[ფრანკფურტი]]||align=right|{{fb-rt|NED}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|70}}||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: ჯგუფი C#ნიდერლანდები vs არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2006]]||<ref>Netherlands 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/netherlands-v-argentina-21-june-2006-273746/ Commerzbank Arena, Frankfurt]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |10||24.06.2006||[[ლაიფციგი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|MEX}}|| |||{{შეცვლაზე შესვლა|84}}||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006#მერვედფინალები|მსოფ. ჩემპ. 2006]]||<ref>Argentina 2–1 Mexico / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-mexico-24-june-2006-274135/ Zentralstadion, Leipzig]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |11||03.09.2006||[[ლონდონი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=Moccasin|3–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Brazil 3–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-03-september-2006-274527/ Emirates Stadium, London]. ''11v11.com''</ref><ref>Brazil 3–0 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2006/09/03/world/friendlies/brazil/argentina/401918/ Emirates Stadium (London)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |12||11.10.2006||[[მურსია]]||align=right|{{fb-rt|ESP}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|62}}||ამხანაგური||<ref>Spain 2–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/spain-v-argentina-11-october-2006-275215/ Estadio Nueva Condomina, Murcia]. ''11v11.com''</ref><ref>Spain 2–1 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2006/10/11/world/friendlies/spain/argentina/411454/ Estadio Enrique Roca de Murcia (Murcia)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |13||02.06.2007||[[ბაზელი]]||align=right|{{fb-rt|SUI}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|88}}||ამხანაგური||<ref>Switzerland 1–1 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2007/06/02/world/friendlies/switzerland/argentina/457697/ St. Jakob-Park (Basel)]. ''soccerway''</ref><ref>Switzerland 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/switzerland-v-argentina-02-june-2007-277876/ St. Jakob Park, Basel]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |14||05.06.2007||[[ბარსელონა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–3||align=left|{{fb|ALG}}||{{გოლი|54|პენ.|73}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–3 Algeria / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-algeria-05-june-2007-277893/ Nou Camp, Barcelona]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 4–3 Algeria / [https://int.soccerway.com/matches/2007/06/05/world/friendlies/algeria/argentina/546431/ Camp Nou (Barcelona)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |15||28.06.2007||[[მარაკაიბო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|USA}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|79}}||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 4–1 USA / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-usa-28-june-2007-277898/ Estadio José Pachencho Romero, Maracaibo]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 4–1 USA / [https://int.soccerway.com/matches/2007/06/29/south-america/copa-america/argentina/united-states-of-america/441096/ Estadio José Encarnación Romero (Maracaibo)]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rPecpFY7_-k Argentina vs. U.S.A | Copa América Venezuela 2007 | First-Round]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |16||02.07.2007||[[მარაკაიბო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–2||align=left|{{fb|COL}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|84}}||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 4–2 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-02-july-2007-277899/ Estadio José Pachencho Romero, Maracaibo]</ref><ref>Argentina 4–2 Colombia / [https://int.soccerway.com/matches/2007/07/03/south-america/copa-america/argentina/colombia/441098/ Estadio José Encarnación Romero (Maracaibo)]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=bKq6JvOKwQo Argentina vs. Colombia | Copa América Venezuela 2007 | First-Round]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |17||05.07.2007||[[ბარკისიმეტო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|PAR}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|67}}||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-05-july-2007-277900/ Estadio Metropolitano, Barquisimeto]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 1–0 Paraguay / [https://int.soccerway.com/matches/2007/07/06/south-america/copa-america/argentina/paraguay/441100/ Estadio Metropolitano de Fútbol de Lara]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lxb2z5Omib4&t=4488s Argentina vs. Paraguay | Copa América Venezuela 2007 | First-Round]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |18||08.07.2007||[[ბარკისიმეტო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|PER}}||{{გოლი|61}}||1/4 ფინ.||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 4–0 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-08-july-2007-277901/ Estadio Metropolitano, Barquisimeto]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 4–0 Peru / [https://int.soccerway.com/matches/2007/07/09/south-america/copa-america/argentina/peru/471574/ Estadio Metropolitano de Fútbol de Lara (Barquisimeto)]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IxLddehkplw Argentina vs. Peru | Copa América Venezuela 2007 | Quarter-Final]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |19||11.07.2007||[[სიუდად-გუაიანა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|MEX}}||{{გოლი|61}}||1/2 ფინ.||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 3–0 Mexico / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-mexico-11-july-2007-277902/ Polideportivo Cachamay, Guayana]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 3–0 Mexico / [https://int.soccerway.com/matches/2007/07/12/south-america/copa-america/mexico/argentina/475463/ CTE Cachamay (Ciudad Guayana)]. ''soccerway''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=3jXR26E5CKI ARG 19. Lionel Messi vs Mexico - Copa América 2007 (Semi-Final)]. ''youtube''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=V9ezmpCOqj4 Argentina vs. Mexico | Copa América Venezuela 2007 | Semi-Final]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |20||15.07.2007||[[მარაკაიბო]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=Moccasin|3–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||bgcolor=Silver|ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Brazil 3–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-15-july-2007-277903/ Estadio José Pachencho Romero, Maracaibo]. ''11v11.com''</ref><ref>Brazil 3–0 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2007/07/15/south-america/copa-america/brazil/argentina/480788/ Estadio Olímpico José Encarnación Pachencho Romero]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=M5xY1rEtRjc Argentina vs. Brazil | Copa América Venezuela 2007 | Final]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |21||22.08.2007||[[ოსლო]]||align=right|{{fb-rt|NOR}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Norway 2–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/norway-v-argentina-22-august-2007-278279/ Ullevaal Stadion, Oslo]. ''11v11.com''</ref><ref>Norway 2–1 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2007/08/22/world/friendlies/norway/argentina/506969/ Ullevaal Stadion (Oslo)]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |22||11.09.2007||[[მელბურნი]]||align=right|{{fb-rt|AUS}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|91}}||ამხანაგური||<ref>Australia 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/australia-v-argentina-11-september-2007-278403/ Melbourne Cricket Ground]. ''11v11.com''</ref><ref>Australia 0–1 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2007/09/11/world/friendlies/australia/argentina/511752/ Melbourne Cricket Ground]. ''soccerway''</ref> || |- ! scope=row |23||13.10.2007||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|CHI}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|83}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 2–0 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-13-october-2007-278914/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CrmLIadiYko Messi vs Chile (WCQ) (Home) 2007-08 English Commentary]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |24||16.10.2007||[[მარაკაიბო]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|42}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Venezuela 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/venezuela-v-argentina-16-october-2007-278918/ Estadio José Pachencho Romero, Maracaibo]</ref> || |- ! scope=row |25||17.11.2007||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|BOL}}|| ||<ref group="კომ.">მატჩის 74-ე წუთზე ხუან რომან რიკელმემ შეხვედრის მესამე და თავისი მეორე ბურთი მესის სოლო რეიდისა და მისივე საგოლე გადაცემის შემდეგ გაიტანა. იხ. [https://www.youtube.com/watch?v=VhSSTzSqEy4&t=4484s ვიდეო]</ref>||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-17-november-2007-279477/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref><ref>Argentina 3–0 Bolivia / [https://gh.soccerway.com/matches/2007/11/17/south-america/wc-qualifying-south-america/argentina/bolivia/524377/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''soccerway''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hf4ZutabsHg 2007 (November 17) Argentina 3-Bolivia 0 (World Cup qualifier).mpg]. ''youtube''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=MVMjDb9VBCM 2007.11.17 Argentina 3 - Bolivia 0 (Partido Completo - Clasif. Sudáfrica 2010)]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VhSSTzSqEy4 Argentina 3 Bolivia 0 Eliminatorias Sudáfrica 2010 Partido Completo]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |26||20.11.2007||[[ბოგოტა]]||align=right|{{fb-rt|COL}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|36}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Colombia 2–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/colombia-v-argentina-20-november-2007-279483/ Estadio Nemesio Camacho El Campin, Bogota]</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2RK06NXhjxM&t=2787s 2007.11.21 Colombia 2 - Argentina 1 (Partido Completo - Clasif. Sudáfrica 2010)]</ref> |- ! scope=row |27||04.06.2008||[[სან-დიეგო]]||align=right|{{fb-rt|MEX}}||bgcolor=D0F0C0|1–4||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|17}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|84}}||ამხანაგური||<ref>Mexico 1–4 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/mexico-v-argentina-04-june-2008-281708/ Qualcomm Stadium, San Diego]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=XtMoRy2yOhc 2008 (June 4) Mexico 1-Argentina 4 (Friendly).mpg]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |28||08.06.2008||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|USA}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|46}}||ამხანაგური||<ref>USA 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/usa-v-argentina-08-june-2008-281750/ Giants Stadium, East Rutherford]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |29||15.06.2008||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ECU}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Ecuador / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ecuador-15-june-2008-284343/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |30||18.06.2008||[[ბელუ-ორიზონტი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|90}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Brazil 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-18-june-2008-281826/ Estádio Mineirão, Belo Horizonte]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |31||06.09.2008||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|PAR}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-06-september-2008-284375/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |32||10.09.2008||[[ლიმა]]||align=right|{{fb-rt|PER}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Peru 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/peru-v-argentina-10-september-2008-284346/ Estadio Monumental, Lima]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |33||11.10.2008||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|URU}}||{{გოლი|6}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|88}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 2–1 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-11-october-2008-284345/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EWK6fKAG8VQ&t=347s Argentina 2 Uruguay 1 Eliminatorias Sudáfrica 2010]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |34||15.10.2008||[[სანტიაგო]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Chile 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/chile-v-argentina-15-october-2008-284344/ Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Santiago]</ref> || |- ! scope=row |35||11.02.2009||[[მარსელი]]||align=right|{{fb-rt|FRA}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|83}}|| ||ამხანაგური||<ref>France 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/france-v-argentina-11-february-2009-284376/ Stade Velodrome, Marseille]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |36||28.03.2009||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|VEN}}||{{გოლი|26}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 4–0 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-28-march-2009-288606/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EwFBzklnxmw&t=2027s Argentina vs. Venezuela | South Africa 2010 | FIFA WC Qualifier (28-3-2009)]</ref> |- ! scope=row |37||01.04.2009||[[ლა-პასი]]||align=right|{{fb-rt|BOL}}||bgcolor=Moccasin|6–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Bolivia 6–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/bolivia-v-argentina-01-april-2009-288644/ Estadio Hernando Siles, La Paz]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZUkF2ln6OcM 2009.04.01 Bolivia 6 - Argentina 1 (Partido Completo - Clasif. Sudáfrica 2010)]</ref> |- ! scope=row |38||06.06.2009||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|COL}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-06-june-2009-288715/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |39||10.06.2009||[[კიტო]]||align=right|{{fb-rt|ECU}}||bgcolor=Moccasin|2–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Ecuador 2–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/ecuador-v-argentina-10-june-2009-288761/ Estadio Olímpico Atahualpa, Quito]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |40||05.09.2009||[[როსარიო (არგენტინა)|როსარიო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|1–3||align=left|{{fb|BRA}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–3 Brazil / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-05-september-2009-288819/ Estadio Gigante de Arroyito, Rosario]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |41||05.09.2009||[[ასუნსიონი]]||align=right|{{fb-rt|PAR}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Paraguay 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/paraguay-v-argentina-09-september-2009-288891/ Los Defensores Del Chaco, Asuncion]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |42||10.10.2009||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|PER}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 2–1 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-10-october-2009-288910/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=H28866jEHzY&t=326s Argentina vs. Peru | South Africa 2010 | FIFA World Cup Qualifier (10-10-2009)]</ref> |- ! scope=row |43||14.10.2009||[[მონტევიდეო]]||align=right|{{fb-rt|URU}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|85}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Uruguay 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/uruguay-v-argentina-14-october-2009-288989/ Estadio Centenario, Montevideo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |44||14.11.2009||[[მადრიდი]]||align=right|{{fb-rt|ESP}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|61|პენ.}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|83}}||ამხანაგური||<ref>Spain 2–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/spain-v-argentina-14-november-2009-289051/ Wanda Metropolitano, Madrid]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |45||03.03.2010||[[მიუნხენი]]||align=right|{{fb-rt|GER}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Germany 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/germany-v-argentina-03-march-2010-289238/ Allianz Arena, Munich]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |46||12.06.2010||[[იოჰანესბურგი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|NGA}}|| ||ჯგუფი B||[[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 ჯგუფი B#არგენტინა vs ნიგერია|მსოფ. ჩემპ. 2010]]||<ref>Argentina 1–0 Nigeria / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-nigeria-12-june-2010-287525/ FIFA World Cup 2010. Ellis Park, Johannesburg]</ref> || |- ! scope=row |47||17.06.2010||[[იოჰანესბურგი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|KOR}}|| ||ჯგუფი B||[[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 ჯგუფი B#არგენტინა vs სამხრეთ კორეა|მსოფ. ჩემპ. 2010]]||<ref>Argentina 4–1 Korea Rep. / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-korea-republic-17-june-2010-287539/ FIFA WC 2010. Soccer City, Johannesburg]</ref> || |- ! scope=row |48||22.06.2010||[[ლიმპოპო (პროვინცია)|პოლოკვანე]]||align=right|{{fb-rt|GRE}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}|| ||ჯგუფი B||[[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 ჯგუფი B#საბერძნეთი vs არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2010]]||<ref>Greece 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/greece-v-argentina-22-june-2010-287556/ WC 2010. Peter Mokaba Stadium, Polokwane]</ref> || |- ! scope=row |49||27.06.2010||[[იოჰანესბურგი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–1||align=left|{{fb|MEX}}|| ||1/8 ფინალი||[[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 პლეი-ოფის ეტაპი#არგენტინა vs მექსიკა|მსოფ. ჩემპ. 2010]]||<ref>Argentina 3–1 Mexico / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-mexico-27-june-2010-290004/ FIFA World Cup 2010. Soccer City, Johannesburg]</ref> || |- ! scope=row |50||03.07.2010||[[კეიპტაუნი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|0–4||align=left|{{fb|GER}}|| ||1/4 ფინალი||[[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 პლეი-ოფის ეტაპი#არგენტინა vs გერმანია|მსოფ. ჩემპ. 2010]]||<ref>Argentina 0–4 Germany / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-germany-03-july-2010-290013/ WC 2010. Green Point Stadium, Cape Town]</ref> || |- ! scope=row |51||11.08.2010||[[დუბლინი]]||align=right|{{fb-rt|IRL}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|58}}||ამხანაგური||<ref>Republic of Ireland 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/republic-of-ireland-v-argentina-11-august-2010-289362/ Aviva Stadium, Dublin]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |52||07.09.2010||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|ESP}}||{{გოლი|10}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–1 Spain / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-spain-07-september-2010-289413/ Antonio Vespucio Liberti, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |53||08.10.2010||[[საიტამის პრეფექტურა|საიტამა]]||align=right|{{fb-rt|JPN}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Japan 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/japan-v-argentina-08-october-2010-294767/ Saitama Stadium, Saitama]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |54||17.11.2010||[[დოჰა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|BRA}}||{{გოლი|90+2}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 1–0 Brazil / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-17-november-2010-294762/ Khalifa International Stadium, Doha]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |55||09.02.2011||[[ჟენევა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|POR}}||{{გოლი|90|პენ.}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–1 Portugal / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-portugal-09-february-2011-294710/ Stade de Genève, Geneva]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |56||26.03.2011||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|USA}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>USA 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/usa-v-argentina-26-march-2011-294702/ New Meadowlands, East Rutherford]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |57||20.06.2011||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|ALB}}||{{გოლი|43}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–0 Albania / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-albania-20-june-2011-294775/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |58||01.07.2011||[[ლა-პლატა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|BOL}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-01-july-2011-294776/ Estadio Ciudad de La Plata, La Plata]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |59||06.07.2011||[[სანტა-ფე (არგენტინა)|სანტა-ფე]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|COL}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 0–0 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-06-july-2011-294777/ Estadio Brigadier General Estanislao Lopez]</ref> || |- ! scope=row |60||11.07.2011||[[კორდოვა (არგენტინა)|კორდოვა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|CRC}}||||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 3–0 Costa Rica / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-costa-rica-11-july-2011-294778/ Estadio Mario Alberto Kempes, Córdoba]</ref> || |- ! scope=row |61||16.07.2011||[[სანტა-ფე (არგენტინა)|სანტა-ფე]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|URU}}||bgcolor=Moccasin|4–5 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-16-july-2011-298273/ Estadio Brigadier General Estanislao Lopez]</ref> || |- ! scope=row |62||02.09.2011||[[კოლკატა]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Venezuela 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/venezuela-v-argentina-02-september-2011-297006/ Salt Lake Stadium, Kolkota]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |63||06.09.2011||[[დაკა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–1||align=left|{{fb|NGA}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 3–1 Nigeria / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-nigeria-06-september-2011-297001/ Bangabandhu National Stadium, Dhaka]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |64||07.10.2011||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|CHI}}||{{გოლი|25}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 4–1 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-07-october-2011-297012/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |65||11.10.2011||[[პუერტო-ლა-კრუსი]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Venezuela 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/venezuela-v-argentina-11-october-2011-297017/ José Antonio Anzoátegui, Puerto La Cruz]</ref> || |- ! scope=row |66||11.11.2011||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|BOL}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-11-november-2011-297018/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |67||15.11.2011||[[ბარანკილია]]||align=right|{{fb-rt|COL}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|61}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Colombia 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/colombia-v-argentina-15-november-2011-297022/ Estadio Metropolitano R. Meléndez, Barranquilla]</ref> || |- ! scope=row |68||29.02.2012||[[ბერნი]]||align=right|{{fb-rt|SUI}}||bgcolor=D0F0C0|1–3||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|20||88||90+3|პენ.}}|| ||ამხანაგური||<ref>Switzerland 1–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/switzerland-v-argentina-29-february-2012-297150/ Stade de Suisse, Berne]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=aBwB-1kDG_I Switzerland 1 vs 3 Argentina - HD 29/02/2012]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |69||02.06.2012||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|ECU}}||{{გოლი|31}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 4–0 Ecuador / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ecuador-02-june-2012-298220/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |70||09.06.2012||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–3||align=left|{{fb|BRA}}||{{გოლი|31||34||84}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–3 Brazil / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-09-june-2012-298298/ MetLife Stadium, East Rutherford]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=z0uhAUjWjn8&t=2884s International Friendly - Argentina vs Brazil June 9 2012]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |71||15.08.2012||[[ფრანკფურტი]]||align=right|{{fb-rt|GER}}||bgcolor=D0F0C0|1–3||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|52}}|| ||ამხანაგური||<ref>Germany 1–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/germany-v-argentina-15-august-2012-299809/ Commerzbank Arena, Frankfurt]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-fFDVeMZr98&t=445s Germany vs Argentina - Friendly 15.08.2012 (2nd Half)]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |72||07.09.2012||[[კორდოვა (არგენტინა)|კორდოვა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–1||align=left|{{fb|PAR}}||{{გოლი|64}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–1 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-07-september-2012-303310/ Estadio Mario Alberto Kempes, Córdoba]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=i__W_menNRw&t=4234s Argentina vs. Paraguay | Brazil 2014 | FIFA World Cup Qualifier (7-9-2012)]</ref> |- ! scope=row |73||11.09.2012||[[ლიმა]]||align=right|{{fb-rt|PER}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Peru 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/peru-v-argentina-11-september-2012-303356/ Estadio Nacional Jose Diaz, Lima]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |74||12.10.2012||[[მენდოსა (ქალაქი)|მენდოსა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|URU}}||{{გოლი|65||79}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-12-october-2012-303416/ Estadio Malvinas Argentinas, Mendoza]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |75||16.10.2012||[[სანტიაგო]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|28}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Chile 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/chile-v-argentina-16-october-2012-303472/ Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Santiago]</ref> || |- ! scope=row |76||14.11.2012||[[ერ-რიადი]]||align=right|{{fb-rt|KSA}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Saudi Arabia 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/saudi-arabia-v-argentina-14-november-2012-303532/ King Fahd International Stadium, Riyadh]</ref> || |- ! scope=row |77||06.02.2013||[[სტოკჰოლმი]]||align=right|{{fb-rt|SWE}}||bgcolor=D0F0C0|2–3||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Sweden 2–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/sweden-v-argentina-06-february-2013-303782/ Friends Arena, Stockholm]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |78||22.03.2013||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|VEN}}||{{გოლი|45|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-22-march-2013-303821/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |79||26.03.2013||[[ლა-პასი]]||align=right|{{fb-rt|BOL}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Bolivia 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/bolivia-v-argentina-26-march-2013-308749/ Estadio Hernando Siles, La Paz]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |80||07.06.2013||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|COL}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|57}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 0–0 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-07-june-2013-303882/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |81||11.06.2013||[[კიტო]]||align=right|{{fb-rt|ECU}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|60}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Ecuador 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/ecuador-v-argentina-11-june-2013-303924/ Estadio Olímpico Atahualpa, Quito]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |82||14.06.2013||[[გვატემალა (ქალაქი)|გვატემალა]]||align=right|{{fb-rt|GUA}}||bgcolor=D0F0C0|0–4||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|15||40|პენ.|49}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|68}}||ამხანაგური||<ref>Guatemala 0–4 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/guatemala-v-argentina-14-june-2013-308973/ Estadio Nacional Mateo Flores]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |83||10.09.2013||[[ასუნსიონი]]||align=right|{{fb-rt|PAR}}||bgcolor=D0F0C0|2–5||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|12|პენ.|53|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Paraguay 2–5 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/paraguay-v-argentina-10-september-2013-304227/ Los Defensores Del Chaco, Asuncion]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EpfmnF-5yjk&t=975s Paraguay 2 vs Argentina 5 - Eliminatorias Brasil 2014 - HD FULL - Fecha 16]</ref> |- ! scope=row |84||05.03.2014||[[ბუქარესტი]]||align=right|{{fb-rt|ROM}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/romania-v-argentina-05-march-2014-307318/ Arena Națională, Bucharest]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |85||04.06.2014||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|TRI}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 3–0 Trinidad and Tobago / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-trinidad-and-tobago-04-june-2014-308827/ Estadio Monumental, Buenos Aires]</ref> || |- ! scope=row |86||07.06.2014||[[ლა-პლატა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|SVN}}||{{გოლი|76}}||{{შეცვლაზე შესვლა|58}}||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–0 Slovenia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-slovenia-07-june-2014-308847/ Estadio Ciudad de La Plata, La Plata]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Zb00PIoGOFA&t=142s 07/06/2016 Argentina - Slovenia 2:0 goals and full highlights HD]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |87||15.06.2014||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|BIH}}||{{გოლი|65}}||ჯგუფი F||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#არგენტინა — ბოსნია და ჰერცეგოვინა|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Argentina 2–1 Bosnia and Herzegovina / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bosnia-and-herzegovina-15-june-2014-308663/ Maracanã, Rio de Janeiro]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |88||21.06.2014||[[ბელუ-ორიზონტი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|IRN}}||{{გოლი|90+1}}||ჯგუფი F||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#არგენტინა — ირანი|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Argentina 1–0 Iran / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-iran-21-june-2014-308679/ WC 2014. Estádio Mineirão, Belo Horizonte]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |89||25.06.2014||[[პორტუ-ალეგრი]]||align=right|{{fb-rt|NGA}}||bgcolor=D0F0C0|2–3||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|3||45+1}}||ჯგუფი F||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#ნიგერია — არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Nigeria 2–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/nigeria-v-argentina-25-june-2014-308694/ WC 2014. Estadio Beira-Rio, Porto Alegre]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9HpYZ5REbFc&t=478s Nigeria 2 x 3 Argentina · 2014 World Cup Extended Goals & Highlights HD]</ref> |- ! scope=row |90||01.07.2014||[[სან-პაულუ]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|SUI}}|| ||1/8 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: პლეი-ოფი#არგენტინა — შვეიცარია|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Argentina 1–0 Switzerland / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-switzerland-01-july-2014-308707/ Arena Corinthians, São Paulo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |91||05.07.2014||[[ბრაზილია (ქალაქი)|ბრაზილია]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|BEL}}|| ||1/4 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: პლეი-ოფი#არგენტინა — ბელგია|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Argentina 1–0 Belgium / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-belgium-05-july-2014-308711/ Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasilia]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |92||09.07.2014||[[სან-პაულუ]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|NED}}||bgcolor=D0F0C0|4–2 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||1/2 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: პლეი-ოფი#ნიდერლანდები — არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Argentina 0–0 Netherlands / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-netherlands-09-july-2014-308714/ Arena Corinthians, São Paulo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |93||13.07.2014||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|GER}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||bgcolor=Silver|ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ფინალი|მსოფ. ჩემპ. 2014]]||<ref>Germany 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/germany-v-argentina-13-july-2014-308716/ Maracanã, Rio de Janeiro]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |94||11.10.2014||[[პეკინი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=Moccasin|2–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Brazil 2–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-11-october-2014-313211/ Beijing National Stadium, Beijing]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |95||14.10.2014||[[ჰონგ-კონგი]]||align=right|{{fb-rt|HKG}}||bgcolor=D0F0C0|0–7||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|66||84}}|| ||ამხანაგური||<ref>Hong Kong 0–7 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/hong-kong-v-argentina-14-october-2014-313212/ Hong Kong Stadium, Hong Kong]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=64u_Q_fJi8c&t=85s Hong Kong 0 – 7 Argentina - Friendly - 14.10.2014]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |96||12.11.2014||[[ლონდონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|CRO}}||{{გოლი|57|პენ.}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–1 Croatia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-croatia-12-november-2014-313089/ Upton Park London, England]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |97||18.11.2014||[[მანჩესტერი]]||align=right|{{fb-rt|POR}}||bgcolor=Moccasin|1–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|46}}||ამხანაგური||<ref>Portugal 1–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/portugal-v-argentina-18-november-2014-313059/ Old Trafford, Greater Manchester, England]</ref> || |- ! scope=row |98||13.06.2015||[[ლა-სერენა (ჩილე)|ლა-სერენა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|PAR}}||{{გოლი|36|პენ.}}||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 2–2 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-13-june-2015-314390/ Estadio La Portada, La Serena, Chile]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |99||16.06.2015||[[ლა-სერენა (ჩილე)|ლა-სერენა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|URU}}|| ||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-16-june-2015-314391/ Estadio La Portada, La Serena, Chile]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |100||20.06.2015||[[ჩილე|ვინია-დელ-მარი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|JAM}}|| ||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Jamaica / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-jamaica-20-june-2015-314430/ Estadio Sausalito, Vina del Mar, Chile]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |101||26.06.2015||[[ჩილე|ვინია-დელ-მარი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|COL}}||bgcolor=D0F0C0|5–4 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 0–0 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-26-june-2015-314431/ Estadio Sausalito, Vina del Mar, Chile]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |102||30.06.2015||[[კონსეფსიონი (ჩილე)|კონსეპსიონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|6–1||align=left|{{fb|PAR}}|| ||1/2 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 6–1 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-30-june-2015-314399/ Estadio Municipal de Concepcion, Chile]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |103||04.07.2015||[[სანტიაგო]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}||bgcolor=Moccasin|4–1 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||bgcolor=Silver|ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Chile 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/chile-v-argentina-04-july-2015-315166/ Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Santiago]</ref> || |- ! scope=row |104||04.09.2015||[[ჰიუსტონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|7–0||align=left|{{fb|BOL}}||{{გოლი|67||75}}||{{შეცვლაზე შესვლა|65}}||ამხანაგური||<ref>Argentina 7–0 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-04-september-2015-317476/ BBVA Compass Stadium, Houston]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |105||08.09.2015||[[არლინგტონი (ტეხასი)|არლინგტონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|MEX}}||{{გოლი|89}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–2 Mexico / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-mexico-08-september-2015-317492/ BBVA Compass Stadium, Houston]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |106||24.03.2016||[[სანტიაგო]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Chile 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/chile-v-argentina-24-march-2016-319019/ Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Santiago]</ref> || |- ! scope=row |107||29.03.2016||[[კორდოვა (არგენტინა)|კორდოვა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|BOL}}||{{გოლი|30|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 2–0 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-29-march-2016-318918/ Estadio Mario Alberto Kempes, Córdoba]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |108||27.05.2016||[[სან-ხუანი (არგენტინა)|სან-ხუანი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|HON}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 1–0 Honduras / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-honduras-27-may-2016-319109/ Estadio San Juan del Bicentenario, San Juan]</ref> || |- ! scope=row |109||10.06.2016||[[ჩიკაგო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|5–0||align=left|{{fb|PAN}}||{{გოლი|68||78||87}}||ჯგუფი D||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 5–0 Panama / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-panama-10-june-2016-319047/ Soldier Field, Chicago]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |110||14.06.2016||[[სიეტლი]]||align=right|{{fb-rt|BOL}}||bgcolor=D0F0C0|0–3||align=left|{{fb|ARG}}|| ||ჯგუფი D||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Bolivia 0–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/bolivia-v-argentina-14-june-2016-319054/ CenturyLink Field, Seattle]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |111||18.06.2016||[[მასაჩუსეტსი|ფოქსბორო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|VEN}}||{{გოლი|60}}||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 4–1 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-18-june-2016-319058/ Gillette Stadium, Foxborough]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |112||21.06.2016||[[ჰიუსტონი]]||align=right|{{fb-rt|USA}}||bgcolor=D0F0C0|0–4||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|32}}||1/2 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>USA v Argentina / [https://www.11v11.com/matches/usa-v-argentina-21-june-2016-319060/ NRG Stadium, Houston]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |113||26.06.2016||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|CHI}}||bgcolor=Moccasin|2–4 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||bgcolor=Silver|ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 0–0 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-26-june-2016-319063/ MetLife Stadium, East Rutherford]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |114||02.09.2016||[[მენდოსა (ქალაქი)|მენდოსა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|URU}}||{{გოლი|43}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-02-september-2016-320386/ Estadio Malvinas Argentinas, Mendoza]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |115||10.11.2016||[[ბელუ-ორიზონტი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=Moccasin|3–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Brazil 3–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-10-november-2016-350883/ Estádio Mineirão, Belo Horizonte]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |116||15.11.2016||[[სან-ხუანი (არგენტინა)|სან-ხუანი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|COL}}||{{გოლი|10}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-15-november-2016-350888/ Estadio San Juan del Bicentenario, San Juan]</ref> || |- ! scope=row |117||24.03.2017||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|CHI}}||{{გოლი|16|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-24-march-2017-353160/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |118||09.06.2017||[[მელბურნი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Brazil 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-09-june-2017-353182/ Melbourne Cricket Ground, Melbourne]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |119||31.08.2017||[[მონტევიდეო]]||align=right|{{fb-rt|URU}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Uruguay 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/uruguay-v-argentina-31-august-2017-354423/ Estadio Centenario, Montevideo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |120||05.09.2017||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|VEN}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-05-september-2017-354491/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |121||05.10.2017||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|PER}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 0–0 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-05-october-2017-354524/ La Bombonera, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |122||10.10.2017||[[კიტო]]||align=right|{{fb-rt|ECU}}||bgcolor=D0F0C0|1–3||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|12||20||62}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Ecuador 1–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/ecuador-v-argentina-10-october-2017-358014/ Estadio Olímpico Atahualpa, Quito]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |123||11.11.2017||[[მოსკოვი]]||align=right|{{fb-rt|RUS}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Russia 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/russia-v-argentina-11-november-2017-357699/ Luzhniki Stadium, Moscow]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |124||30.05.2018||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–0||align=left|{{fb|HAI}}||{{გოლი|17|პენ.|58||66}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–0 Haiti / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-haiti-30-may-2018-357622/ Estadio Alberto José Armando, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |125||16.06.2018||[[მოსკოვი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ISL}}|| ||ჯგუფი D||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფ. ჩემპ. 2018]]||<ref>Argentina 1–1 Iceland / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-iceland-16-june-2018-356141/ Spartak Stadium, Moscow]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |126||21.06.2018||[[ნიჟნი-ნოვგოროდი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|0–3||align=left|{{fb|CRO}}|| ||ჯგუფი D||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფ. ჩემპ. 2018]]||<ref>Argentina 0–3 Croatia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-croatia-21-june-2018-356158/ Nizhny Novograd Stadium, Nizhny Novgorod]</ref> || |- ! scope=row |127||26.06.2018||[[სანქტ-პეტერბურგი]]||align=right|{{fb-rt|NGA}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|14}}||ჯგუფი D||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფ. ჩემპ. 2018]]||<ref>Nigeria 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/nigeria-v-argentina-26-june-2018-356176/ Saint Petersburg Stadium, Saint Petersburg]</ref> || |- ! scope=row |128||30.06.2018||[[ყაზანი]]||align=right|{{fb-rt|FRA}}||bgcolor=Moccasin|4–3||align=left|{{fb|ARG}}|| ||1/8 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფ. ჩემპ. 2018]]||<ref>France 4–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/france-v-argentina-30-june-2018-358137/ Kazan Arena, Kazan]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |129||22.03.2019||[[მადრიდი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|1–3||align=left|{{fb|VEN}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 1–3 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-22-march-2019-361614/ Wanda Metropolitano, Madrid]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |130||07.06.2019||[[სან-ხუანი (არგენტინა)|სან-ხუანი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|5–1||align=left|{{fb|NCA}}||{{გოლი|37||38}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 5–1 Nicaragua / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-nicaragua-07-june-2019-362559/ Estadio San Juan del Bicentenario, San Juan]</ref> || |- ! scope=row |131||15.06.2019||[[სალვადორი (ბრაზილია)|სალვადორი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|0–2||align=left|{{fb|COL}}|| ||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 0–2 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-15-june-2019-361573/ Itaipava Arena Fonte Nova, Salvador]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |132||19.06.2019||[[ბელუ-ორიზონტი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|PAR}}||{{გოლი|57|პენ.}}||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-19-june-2019-361580/ Estádio Mineirão, Belo Horizonte]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |133||23.06.2019||[[პორტუ-ალეგრი]]||align=right|{{fb-rt|QAT}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}|| ||ჯგუფი B||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Qatar 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/qatar-v-argentina-23-june-2019-361586/ Arena do Grêmio, Porto Alegre]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |134||28.06.2019||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}|| ||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Venezuela 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/venezuela-v-argentina-28-june-2019-362642/ Maracanã, Rio de Janeiro]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |135||02.07.2019||[[ბელუ-ორიზონტი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=Moccasin|2–0||align=left|{{fb|ARG}}|| ||1/2 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Brazil 2–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-02-july-2019-362666/ Estádio Mineirão, Belo Horizonte]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |136||06.07.2019||[[სან-პაულუ]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|CHI}}|| ||მე-3 ადგ.||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 2–1 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-06-july-2019-362680/ Arena Corinthians, São Paulo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |137||15.11.2019||[[ერ-რიადი]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|14}}|| ||ამხანაგური||<ref>Saudi Brazil 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-15-november-2019-364909/ King Fahd International Stadium, Riyadh]</ref> || |- ! scope=row |138||18.11.2019||[[თელ-ავივი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|URU}}||{{გოლი|90+2|პენ.}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–2 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-18-november-2019-364915/ Bloomfield Stadium, Tel Aviv]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |139||08.10.2020||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|ECU}}||{{გოლი|13|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Ecuador / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ecuador-08-october-2020-367307/ Estadio Alberto José Armando, Buenos Aires]</ref> || |- ! scope=row |140||13.10.2020||[[ლა-პასი]]||align=right|{{fb-rt|BOL}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Bolivia 1–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/bolivia-v-argentina-13-october-2020-367310/ Estadio Hernando Siles, La Paz]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |141||12.11.2020||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|PAR}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-12-november-2020-368314/ Estadio Alberto José Armando, Buenos Aires]</ref> || |- ! scope=row |142||17.11.2020||[[ლიმა]]||align=right|{{fb-rt|PER}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Peru 0–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/peru-v-argentina-17-november-2020-368322/ Estadio Nacional de Perú, Lima]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |143||03.06.2021||[[სანტიაგო-დელ-ესტერო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|CHI}}||{{გოლი|24|პენ.}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-03-june-2021-370580/ Estadio Único, Santiago del Estero]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |144||08.06.2021||[[ბარანკილია]]||align=right|{{fb-rt|COL}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Colombia 2–2 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/colombia-v-argentina-08-june-2021-370585/ Estadio Metropolitano R. Meléndez, Barranquilla]</ref> || |- ! scope=row |145||14.06.2021||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|CHI}}||{{გოლი|33}}||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Chile / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-chile-14-june-2021-370456/ Estádio Olímpico Nilton Santos, Rio de Janeiro]</ref> || |- ! scope=row |146||18.06.2021||[[ბრაზილია (ქალაქი)|ბრაზილია]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|URU}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-18-june-2021-370459/ Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasilia]</ref> || |- ! scope=row |147||21.06.2021||[[ბრაზილია (ქალაქი)|ბრაზილია]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|PAR}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-21-june-2021-370461/ Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasilia]</ref> || |- ! scope=row |148||28.06.2021||[[კუიაბა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|BOL}}||{{გოლი|33|პენ.|42}}||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 4–1 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-28-june-2021-370464/ Arena Pantanal, Cuiaba]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |149||04.07.2021||[[გოიანია]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|ECU}}||{{გოლი|90+3}}||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 3–0 Ecuador / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ecuador-03-july-2021-370742/ Estádio Olímpico Pedro Ludovico, Goiânia]</ref> || |- ! scope=row |150||06.07.2021||[[ბრაზილია (ქალაქი)|ბრაზილია]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|COL}}||bgcolor=D0F0C0|3–2 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||1/2 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-06-july-2021-370751/ Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasilia]</ref> || |- ! scope=row |151||10.07.2021||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||bgcolor=Gold|ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Brazil 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/brazil-v-argentina-10-july-2021-370843/ Maracanã, Rio de Janeiro]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |152||02.09.2021||[[კარაკასი]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=D0F0C0|1–3||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Venezuela 1–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/venezuela-v-argentina-02-september-2021-371637/ Estadio Olimpico de la Ciudad Universitaria, Caracas]</ref> || |- ! scope=row |153||09.09.2021||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|BOL}}||{{გოლი|14||64||88}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Bolivia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-bolivia-09-september-2021-371638/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |154||07.10.2021||[[ასუნსიონი]]||align=right|{{fb-rt|PAR}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Paraguay 0–0 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/paraguay-v-argentina-07-october-2021-372296/ Estadio Defensores del Chaco, Asunción]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |155||10.10.2021||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|URU}}||{{გოლი|38}}||<ref group="კომ.">2021 წლის 10 ოქტომბერს ბუენოს-აირესში ურუგვაის ეროვნულ ნაკრებთან გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო შეხვედრაში გატანილი გოლით მესიმ გააუმჯობესა [[ლუის ალბერტო სუარესი|ლუის სუარესის]] რეკორდი და კონმებოლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი თამაშების ციკლში გატანილი ბურთების რაოდენობით საუკეთესო ბომბარდირი გახდა.</ref>||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Uruguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-uruguay-10-october-2021-372300/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |156||14.10.2021||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|PER}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-14-october-2021-372305/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |157||12.11.2021||[[მონტევიდეო]]||align=right|{{fb-rt|URU}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Uruguay 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/uruguay-v-argentina-12-november-2021-372878/ Estadio Campeón del Siglo, Montevideo]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |158||16.11.2021||[[სან-ხუანი (არგენტინა)|სან-ხუანი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|0–0||align=left|{{fb|BRA}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 0–0 Brazil / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-16-november-2021-372882/ Estadio San Juan del Bicentenario, San Juan]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |159||25.03.2022||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|VEN}}||{{გოლი|82}}||<ref group="კომ.">2022 წლის 25 მარტს მესიმ ვენესუელის ეროვნული გუნდის კარში თავისი 28-ე ბურთი გაიტანა მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი თამაშების ფარგლებში. ამავე წლის 29 მარტს ურუგვაი-ჩილეს შეხვედრაში [[ლუის ალბერტო სუარესი|ლუის სუარესმა]] აღნიშნული ციკლის ფარგლებში 30-ე ბურთი შეაგდო და კვლავ სათავეში ჩაუდგა ბომბარდირთა სიას კონმებოლის მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო შეხვედრაში გატანილი ბურთების რაოდენობით.</ref>||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 3–0 Venezuela / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-venezuela-25-march-2022-374472/ La Bombonera, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |160||29.03.2022||[[გუაიაკილი]]||align=right|{{fb-rt|ECU}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Ecuador 1–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/ecuador-v-argentina-29-march-2022-374477/ Estadio Monumental Isidro Romero Carbo, Guayaquil]</ref> || |- ! scope=row |161||01.06.2022||[[ლონდონი]]||align=right|{{fb-rt|ITA}}||bgcolor=D0F0C0|0–3||align=left|{{fb|ARG}}|| ||bgcolor=Gold|ფინალი||ფინალისიმა||<ref>Italy 0–3 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/italy-v-argentina-01-june-2022-375072/ Wembley Stadium, London]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |162||05.06.2022||[[პამპლონა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|5–0||align=left|{{fb|EST}}||{{გოლი|9|პენ.|45||47}}||{{გოლი|71||76}}||ამხანაგური||<ref>Argentina 5–0 Estonia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-estonia-05-june-2022-375350/ Estadio El Sadar, Pamplona]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |163||23.09.2022||[[ფლორიდა|მაიამი-გარდენსი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|HON}}||{{გოლი|45+2|პენ.|69}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 3–0 Honduras / [https://messi.starplayerstats.com/en/detail/1260/02 Hard Rock Stadium]. ''messi.starplayerstats.com''</ref> || |- ! scope=row |164||27.09.2022||[[ნიუ-ჯერსი|ჰარისონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|JAM}}||{{გოლი|86||89}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 3–0 Jamaica / [https://messi.starplayerstats.com/en/detail/1261/02 Red Bull Arena]. ''messi.starplayerstats.com''</ref> |- ! scope=row |165||16.11.2022||[[აბუ-დაბი]]||align=right|[[არაბთა გაერთიანებული საამიროების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საამიროები]] {{დროშანიშანი|არაბთა გაერთიანებული საამიროები}}||bgcolor=D0F0C0|0–5||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|44}}|| ||ამხანაგური||<ref>United Arab Emirates 0–5 Argentina / [https://sportmail.ru/football-national/315/match/367193/ Mohammed Bin Zayed Stadium]</ref> |- ! scope=row |166||22.11.2022||[[კატარი|ლუსაილი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|1–2||align=left|{{fb|KSA}}||{{გოლი|10|პენ.}}||ჯგუფი C||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Argentina 1–2 Saudi Arabia / [https://www.bbc.com/sport/football/63631779 Lusail Iconic Stadium]. ''bbc.com''</ref> |- ! scope=row |167||26.11.2022||[[კატარი|ლუსაილი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|MEX}}||{{გოლი|64}}||ჯგუფი C||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Argentina 2–0 Mexico / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285063/400235462 Lusail Iconic Stadium]. ''fifa.com''</ref> |- ! scope=row |168||30.11.2022||[[დოჰა]]||align=right|{{fb-rt|POL}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}|| ||ჯგუფი C||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Poland 0–2 Argentina / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285063/400235464 Stadium 974, Doha]. ''fifa.com''</ref> |- ! scope=row |169||03.12.2022||[[კატარი|ერ-რაიანი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|AUS}}||{{გოლი|35}}||1/8 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Argentina 2–1 Australia / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128131 Ahmad Bin Ali Stadium]. ''fifa.com''</ref> |- ! scope=row |170||09.12.2022||[[კატარი|ლუსაილი]]||align=right|{{fb-rt|NED}}||bgcolor=LightYellow|2–2||align=left|{{fb|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–4 ([[პენალტების სერია|პენ.]]){{გოლი|73|პენ.}}||1/4 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Netherlands 2–2 Argentina / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285074/400128139 Lusail Iconic Stadium]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |171||13.12.2022||[[კატარი|ლუსაილი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|CRO}}||{{გოლი|34|პენ.}}||1/2 ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Argentina 3–0 Croatia / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285075/400128143 Lusail Iconic Stadium]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |172||18.12.2022||[[კატარი|ლუსაილი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–2||align=left|{{fb|FRA}}||{{გოლი|23|პენ.|108}}||bgcolor=Gold|ფინალი||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]]||<ref>Argentina (4)3–3(2) France / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285077/400128145 Lusail Iconic Stadium]. ''fifa.com''</ref> |- ! scope=row |173||23.03.2023||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|PAN}}||{{გოლი|89}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–0 Panama / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-panama-23-march-2023-378867/ Estadio Más Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |174||28.03.2023||[[სანტიაგო-დელ-ესტერო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|7–0||align=left|{{fb|CUR}}||{{გოლი|20||33||37}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 7–0 Curaçao / [https://www.google.com/search?q=Argentina&sourceid=chrome&ie=UTF-8#sie=m;/g/11sk4pddqc;2;/g/11b66jrs60;ln;fp;1;;; El Estadio Único Madre de Ciudades]</ref> || |- ! scope=row |175||15.06.2023||[[პეკინი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|AUS}}|| {{გოლი|2}}||||ამხანაგური||<ref>Argentina 2–0 Australia / [https://www.theguardian.com/football/live/2023/jun/15/argentina-vs-socceroos-australia-arg-aus-football-friendly-live-score-updates-kick-off-time-national-team-list-squad-soccer-china Workers' Stadium, Beijing]. ''theguardian.com''</ref> |- ! scope=row |176||07.09.2023||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|ECU}}|| {{გოლი|78}}||{{შეცვლაზე გამოყვანა|89}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Ecuador / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/520/288315/288316/400017277 Estadio Monumental]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |177||12.10.2023||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|PAR}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|53}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Paraguay / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-paraguay-12-october-2023-381913/ Estadio Monumental, Buenos Aires]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |178||18.10.2023||[[ლიმა]]||align=right|{{fb-rt|PER}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|32||42}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Peru 0–2 Argentina / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/520/288315/288316/400017348 Estadio Nacional]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |179||17.11.2023||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=Moccasin|0–2||align=left|{{fb|URU}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 0–2 Uruguay / [https://as.com/futbol/internacional/argentina-uruguay-en-vivo-eliminatorias-sudamericanas-en-directo-n/ Juan Lopesino]. ''AS.com''</ref> || |- ! scope=row |180||21.11.2023||[[რიო-დე-ჟანეირო]]||align=right|{{fb-rt|BRA}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|78}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Brazil 0–1 Argentina / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/520/288315/288316/400017648 Maracanã, Rio de Janeiro]. ''FIFA''</ref> || |- ! scope=row |181||09.06.2024||[[ჩიკაგო]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|ECU}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|56}}||ამხანაგური||<ref>Argentina 1–0 Ecuador / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ecuador-09-june-2024-384482/ Soldier Field, Chicago]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |182||15.06.2024||[[მერილენდი|ლენდოვერი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|4–1||align=left|{{fb|GUA}}||{{გოლი|12||77}}|| ||ამხანაგური||<ref>Argentina 4–1 Guatemala / [https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/699278/guatemala-argentina Landover, Maryland]. ''espn.com''</ref> || |- ! scope=row |183||20.06.2024||[[ატლანტა]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|CAN}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 2–0 Canada / [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726959 Mercedes-Benz Stadium, Atlanta]</ref> || |- ! scope=row |184||25.06.2024||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||ჯგუფი A||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Chile 0–1 Argentina / [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726967 MetLife Stadium, East Rutherford, New Jersey]</ref> || |- ! scope=row |185||04.07.2024||[[ჰიუსტონი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ECU}}||bgcolor=D0F0C0|4–2 ([[პენალტების სერია|პენ.]])||1/4 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–1 Ecuador / [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726983 NRG Stadium, Houston, Texas]</ref> || |- ! scope=row |186||10.07.2024||[[ნიუ-ჯერსი|ისტ-რათერფორდი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–0||align=left|{{fb|CAN}}||{{გოლი|51}}||1/2 ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 2–0 Canada / [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726987 MetLife Stadium, East Rutherford, New Jersey]</ref> || |- ! scope=row |187||15.07.2024||[[მაიამი|მაიამი-გარდენსი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|COL}}|| ||bgcolor=Gold|ფინალი||[[კოპა ამერიკა]]||<ref>Argentina 1–0 Colombia / [https://copaamerica.com/en/matches/match-32-argentina-colombia Hard Rock Stadium, Miami Gardens, Florida]</ref> || |- ! scope=row |188||10.10.2024||[[მატურინი]]||align=right|{{fb-rt|VEN}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Venezuela 1–1 Argentina / [https://us.soccerway.com/matches/2024/10/10/south-america/wc-qualifying-south-america/venezuela/argentina/4191307/ Estadio Monumental de Maturín]</ref> || |- ! scope=row |189||15.10.2024||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|6–0||align=left|{{fb|BOL}}||{{გოლი|19||84||86}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 6–0 Bolivia / [https://us.soccerway.com/matches/2024/10/16/south-america/wc-qualifying-south-america/argentina/bolivia/4191313/ Estadio Mâs Monumental]</ref> || |- ! scope=row |190||14.11.2024||[[ასუნსიონი]]||align=right|{{fb-rt|PAR}}||bgcolor=Moccasin|2–1||align=left|{{fb|ARG}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Paraguay 2–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/paraguay-v-argentina-14-november-2024-386924/ Los Defensores Del Chaco, Asuncion]</ref> || |- ! scope=row |191||19.11.2024||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|Peru}}|| || ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–0 Peru / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-peru-19-november-2024-386930/ La Bombonera, Buenos Aires]</ref> || |- ! scope=row |192||06.06.2025||[[სანტიაგო]]||align=right|{{fb-rt|CHI}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||{{შეცვლაზე შესვლა|57}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Chile 0–1 Argentina / [https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2025/06/05/chile-vs-argentina-messi-time-highlights-results/84029148007/ Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos, Santiago]</ref> || |- ! scope=row |193||10.06.2025||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=LightYellow|1–1||align=left|{{fb|COL}}|| ||{{შეცვლაზე გამოყვანა|78}}||მსოფ. შესარჩევი||<ref>Argentina 1–1 Colombia / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-colombia-10-june-2025-388946/ Estadio Monumental, Buenos Aires] / [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288315/288316/400020078 FIFA.com]</ref> || |- ! scope=row |194||04.09.2025||[[ბუენოს-აირესი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|VEN}}||{{გოლი|39||80}}|| ||მსოფ. შესარჩევი||<ref>[https://www.reuters.com/sports/soccer/messi-shines-his-final-home-world-cup-qualifier-paraguay-colombia-clinch-spots-2025-09-05/ Messi shines in his final home World Cup qualifier]. ''[[Reuters]]''.</ref> || |- ! scope=row |195||14.10.2025||[[მაიამი|ფორტ-ლოდერდეილი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|6–0||align=left|{{fb|PUR}}|| || ||ამხანაგური||<ref>Argentina 6–0 Puerto Rico / [https://www.11v11.com/matches/puerto-rico-v-argentina-14-october-2025-390981/ Chase Stadium, Fort Lauderdale]. ''11v11.com''</ref> || |- ! scope=row |196||14.11.2025||[[ლუანდა]]||align=right|{{fb-rt|ANG}}||bgcolor=D0F0C0|0–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|82}}|| ||ამხანაგური||<ref>Angola 0–2 Argentina / [https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/760281 Estádio 11 de Novembro, Luanda]. ''espn.com''</ref> || |} ===არგენტინის ოლიმპიურ ნაკრებში=== {| width="990" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | № ! scope=col | თარიღი ! scope=col | შეხვედრის ადგილი ! scope=col | მასპინძელი ! scope=col | ანგ. ! scope=col | სტუმარი ! scope=col | გოლები ! scope=col | შენიშვნა ! scope=col | შეჯიბრება ! scope=col | წყარო ! scope=col | ვიდეო |- ! scope=row |1||07.08.2008||[[შანხაი]]||align=right|{{fb-rt|CIV}}||bgcolor=D0F0C0|1–2||align=left|{{fb|ARG}}||{{გოლი|15}}||ჯგუფი A||[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2008|ოლიმპ. თამ. 2008]]||<ref>Côte d'Ivoire 1–2 Argentina / [https://www.fifa.com/tournaments/mens/mensolympic/beijing2008/match-center/300051788 Shanghai Stadium, Shanghai]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |2||10.08.2008||[[შანხაი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|1–0||align=left|{{fb|AUS}}|| ||ჯგუფი A||[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2008|ოლიმპ. თამ. 2008]]||<ref>Argentina 1–0 Australia / [https://www.fifa.com/tournaments/mens/mensolympic/beijing2008/match-center/300051787 Shanghai Stadium, Shanghai]. ''fifa.com''</ref> || |- ! scope=row |3||16.08.2008||[[შანხაი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|2–1||align=left|{{fb|NED}}||{{გოლი|14}}||1/4 ფინალი||[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2008|ოლიმპ. თამ. 2008]]||<ref>Argentina 2–1 Netherlands / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-netherlands-16-august-2008-319587/ Shanghai Stadium, Shanghai]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ab1Bf8oNyec Argentina 2-1 Netherlands #Olympic Games 2008 Quarter Finals]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |4||19.08.2008||[[პეკინი]]||align=right|{{fb-rt|ARG}}||bgcolor=D0F0C0|3–0||align=left|{{fb|BRA}}|| ||1/2 ფინალი||[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2008|ოლიმპ. თამ. 2008]]||<ref>Argentina 3–0 Brazil / [https://www.11v11.com/matches/argentina-v-brazil-19-august-2008-319584/ Beijing National Stadium, Beijing]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jskTM2HQPgA Argentina 3-0 Brazil #Olympic Games Semi-Final 2008]. ''youtube''</ref> |- ! scope=row |5||23.08.2008||[[პეკინი]]||align=right|{{fb-rt|NGA}}||bgcolor=D0F0C0|0–1||align=left|{{fb|ARG}}|| ||bgcolor=Gold|ფინალი||[[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2008|ოლიმპ. თამ. 2008]]||<ref>Nigeria 0–1 Argentina / [https://www.11v11.com/matches/nigeria-v-argentina-23-august-2008-319582/ Beijing National Stadium, Beijing]. ''11v11.com''</ref> || <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FizVUH-SyP4 Argentina vs Nigeria - Beijing 2008 Men's Football Final]. ''youtube''</ref> |} ===არგენტინის 20-წლამდელთა ნაკრებში=== == მსოფლიო ჩემპიონატზე == 2006 წლის 16 ივნისს პირველი მატჩი ჩაატარა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი| მსოფლიო ჩემპიონატზე]], რომელსაც იმ წელს [[გერმანია]]მ უმასპინძლა. ეს იყო ჯგუფური ეტაპის [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: ჯგუფი C#არგენტინა vs სერბეთი და მონტენეგრო|მეორე შეხვედრა]], რომელშიც [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინელები]] სერბეთისა და მონტენეგროს ეროვნულ ნაკრებს დაუპირისპირდნენ. მატჩი [[გელზენკირხენი]]ს „[[ფელტინს არენა]]ზე“ შედგა და მას 52 000 მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: რობერტო აბონდანსიერი, ნიკოლას ბურდისო, რობერტო აიალა, გაბრიელ ჰაინცე, ხუან პაბლო სორინი, [[ხავიერ მასკერანო]], [[ლუჩო გონსალესი]],<ref group="კომ.">მატჩის მე-17 წუთზე [[ლუჩო გონსალესი]]ს ნაცვლად ესტებან კამბიასო.</ref> ხუან რომან რიკელმე, [[მაქსი როდრიგესი]],<ref group="კომ.">75-ე წუთზე [[მაქსი როდრიგესი]]ს ნაცვლად [[ლიონელ მესი]].</ref> [[ხავიერ სავიოლა]]<ref group="კომ.">შეხვედრის 59-ე წუთზე [[ხავიერ სავიოლა]] [[კარლოს ტევესი|კარლოს ტევესმა]] შეცვალა.</ref> და [[ერნან კრესპო]]. შეხვედრა არგენტინელთა გამარჯვებით 6–0 დამთავრდა.<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/games/2006_argentina_serbia_and_montenegro.php Argentina 6 vs. Serbia and Montenegro 0 in the 2006 WC]</ref><ref>[https://messi.com/una-fecha-especial-16-anos-del-debut-de-leo-messi-en-un-mundial/ Una fecha especial: 16 años del debut de Leo Messi en un Mundial]</ref> საერთო ჯამში მესიმ მსოფლიოს 5 ჩემპიონატის 26 შეხვედრაში 13 ბურთი გაიტანა და 8 საგოლე გადაცემა გააკეთა.<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/players/lionel_messi.php Lionel Messi in the World Cups]. ''thesoccerworldcups.com''</ref> მსოფლიო ჩემპიონატების ფინალურ ეტაპზე ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობით იგი მსოფლიოს ყველა დროის, ხოლო გატანილი ბურთების რაოდენობით კი არგენტინის ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენია. მესის შემდეგ არგენტინელთაგან 10 გატანილი ბურთით მოდის [[გაბრიელ ბატისტუტა]],<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/players/gabriel_batistuta.php Gabriel Batistuta in the World Cups]. ''thesoccerworldcups.com''</ref> რვა-რვა ბურთი აქვთ გატანილი გილიერმო სტაბილეს<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/players/guillermo_stabile.php Guillermo Stabile in the World Cups]. ''thesoccerworldcups.com''</ref> და [[დიეგო მარადონა]]ს.<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/players/diego_maradona.php Diego Maradona in the World Cups]. ''thesoccerworldcups.com''</ref><ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/national_teams/argentina_scorers.php Argentina National Team Scorers in the Soccer World Cups]</ref><ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/national_teams/argentina_national_team.php Argentina in the World Cups: General Stats]. ''thesoccerworldcups.com''</ref> {| width="680" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | {{Tooltip|ჩემპ.|მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი}} ! scope=col | {{Tooltip|მასპინძელი|მსოფლიო ჩემპიონატის მასპინძელი ქვეყანა}} ! scope=col | {{Tooltip|№|საფეხბურთო მაისურის ნომერი მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობისას}} ! scope=col | {{Tooltip|პოზიცია|სათამაშო პოზიცია მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობისას}} ! scope=col | {{Tooltip|შ|ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობა მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} ! scope=col | {{Tooltip|ბ|გატანილი ბურთების რაოდენობა მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} ! scope=col | {{Tooltip|მ|მოგება}} ! scope=col | {{Tooltip|ფ|ფრე}} ! scope=col | {{Tooltip|წ|წაგება}} ! scope=col | {{Tooltip|შედეგი|ეროვნული გუნდის მიერ მიღწეული შედეგი მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} |- ! scope=row | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006|2006]] || style="text-align:left"|{{GER}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|19]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 3 || 1 || 2 || 1 || 0 || [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006: პლეი-ოფი#მეოთხედფინალები|მეოთხედფინალი]] |- ! scope=row | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2010|2010]] || style="text-align:left"|{{RSA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 5 || 0 || 4 || 0 || 1 || [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 პლეი-ოფის ეტაპი#არგენტინა vs გერმანია|მეოთხედფინალი]] |- ! scope=row | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014]] || style="text-align:left"|{{BRA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 7 || 4 || 5 || 1 || 1 || bgcolor=silver|[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ფინალი|ვიცე-ჩემპიონი]] |- ! scope=row | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|2018]] || style="text-align:left"|{{RUS}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 4 || 1 || 1 || 1 || 2 || [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მერვედფინალი]] |- ! scope=row | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]] || style="text-align:left"|{{QAT}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 7 || 7 || 4 || 2 || 1 || bgcolor=gold|[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|ჩემპიონი]] |- |} ===მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელი=== [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატებზე]] ჩატარებულ 26 შეხვედრაში მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელად იგი 11-ჯერ დასახელდა, რაც ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდია ამ კატეგორიის ფარგლებში მინიჭებული ჯილდოების რაოდენობის მხრივ.<ref>[https://www.sportsmole.co.uk/football/argentina/world-cup-2022/feature/lionel-messis-world-cup-record_500205.html Lionel Messi's World Cup record]. ''sportsmole.co.uk''</ref> მესი პირველი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ოთხ შეხვედრაში გოლიც გაიტანა და საგოლე გადაცემაც გააკეთა (2006 წლის მუნდიალზე სერბეთი-ჩერნოგორიასთან, 2022 წლის მუნდიალზე — მექსიკასთან, ნიდერლანდებთან და ხორვატიასთან). ქვემოთ მოყვანილია ის მატჩები, რომლებშიც საუკეთესო ფეხბურთელად მესი დასახელდა. {| class="wikitable sortable" !{{Abbr|№|Number}} !მეტოქე !გოლი (ასისტი) !ანგ. !შეხვედრის ადგილი !შეჯიბრება !თარიღი !class="unsortable"|{{Abbr|წყარო|Reference}} !შენიშვნა |- ! style="text-align: center" | 1 | data-sort-value="Greece" | {{fb|GRE}} | style="text-align: center" | 0 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 2–0 | [[ლიმპოპო (პროვინცია)|პოლოკვანე]] | [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2010 ჯგუფი B#საბერძნეთი vs არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2010]] | 22.06.2010 | style="text-align: center" | <ref>Greece 0–2 Argentina / [https://www.youtube.com/watch?v=FU_lu2ZR7vg World Cup 2010]. ''youtube''</ref><ref>Greece 0–2 Argentina / [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2010south-africa/match-center/300061455 Peter Mokaba Stadium]. ''fifa.com''</ref> | |- ! style="text-align: center" | 2 | data-sort-value="Bosnia and Herzegovina" | {{fb|BIH}} | style="text-align: center" | 1 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 2–1 | [[რიო-დე-ჟანეირო]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#არგენტინა — ბოსნია და ჰერცეგოვინა|მსოფ. ჩემპ. 2014]] | 15.06.2014 | style="text-align: center" | <ref>Argentina 2–1 Bosnia and Herzegovina / [https://www.youtube.com/watch?v=hYXjfHE-_Ow 2014 FIFA World Cup]. ''youtube''</ref><ref>Greece 0–2 Argentina / [https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2014brazil/match-center/300186477 Maracanã, Rio de Janeiro]. ''fifa.com''</ref> | |- ! style="text-align: center" | 3 | data-sort-value="Iran" | {{fb|IRN}} | style="text-align: center" | 1 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 1–0 | [[ბელუ-ორიზონტი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#არგენტინა — ირანი|მსოფ. ჩემპ. 2014]] | 21.06.2014 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 4 | data-sort-value="Nigeria" | {{fb|NGA}} | style="text-align: center" | 2 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 3–2 | [[პორტუ-ალეგრი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: ჯგუფი F#ნიგერია — არგენტინა|მსოფ. ჩემპ. 2014]] | 25.06.2014 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 5 | data-sort-value="Ecuador" | {{fb|SUI}} | style="text-align: center" | 0 (1) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 1–0 | [[სან-პაულუ]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: პლეი-ოფი#არგენტინა — შვეიცარია|მსოფ. ჩემპ. 2014]] | 01.07.2014 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 6 | data-sort-value="Nigeria" | {{fb|NGA}} | style="text-align: center" | 1 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 2–1 | [[სანქტ-პეტერბურგი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფ. ჩემპ. 2018]] | 26.06.2018 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 7 | data-sort-value="Mexico" | {{fb|MEX}} | style="text-align: center" | 1 (1) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 2–0 | [[კატარი|ლუსაილი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]] | 26.11.2022 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 8 | data-sort-value="Australia" | {{fb|AUS}} | style="text-align: center" | 1 (0) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 2–1 | [[კატარი|ერ-რაიანი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]] | 03.12.2022 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 9 | data-sort-value="Netherlands" | {{fb|NED}} | style="text-align: center" | 1 (1) | style="text-align: center" bgcolor=LightYellow|2–2 | [[კატარი|ლუსაილი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]] | 09.12.2022 | style="text-align: center" | | bgcolor=D0F0C0|4–3 ([[პენალტების სერია|პენ.]]) |- ! style="text-align: center" | 10 | data-sort-value="Croatia" | {{fb|CRO}} | style="text-align: center" | 1 (1) | style="text-align: center" bgcolor=D0F0C0| 3–0 | [[კატარი|ლუსაილი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]] | 13.12.2022 | style="text-align: center" | | |- ! style="text-align: center" | 11 | data-sort-value="France" | {{fb|FRA}} | style="text-align: center" | 2 (0) | style="text-align: center" bgcolor=LightYellow|3–3 | [[კატარი|ლუსაილი]] | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|მსოფ. ჩემპ. 2022]] | 18.12.2022 | style="text-align: center" | | bgcolor=D0F0C0|4–2 ([[პენალტების სერია|პენ.]]) |} == კოპა ამერიკაზე == [[2007]] წლის 28 ივნისს პირველი მატჩი ჩაატარა [[კოპა ამერიკა]]ზე, რომელსაც იმ წელს [[ვენესუელა]]მ უმასპინძლა. ეს იყო ჯგუფური ეტაპის პირველი შეხვედრა, რომელშიც [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინელები]] [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შეერთებული შტატების ეროვნულ გუნდს]] დაუპირისპირდნენ. მატჩი [[მარაკაიბო]]ს „ესტადიო ხოსე პაჩენჩო რომეროზე“ შედგა და მას 34 500 მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: რობერტო აბონდანსიერი, გაბრიელ მილიტო, რობერტო აიალა, [[ხავიერ მასკერანო]], გაბრიელ ჰაინცე, ესტებან კამბიასო,<ref group="კომ.">მატჩის 58-ე წუთზე ესტებან კამბიასოს ნაცვლად პაბლო აიმარი.</ref> ხუან რომან რიკელმე, [[ხუან სებასტიან ვერონი]],<ref group="კომ.">შეხვედრის 87-ე წუთზე [[ხუან სებასტიან ვერონი|ვერონის]] ნაცვლად [[ფერნანდო გაგო]].</ref> [[ხავიერ ძანეტი]], ლიონელ მესი,<ref group="კომ.">შეხვედრის 79-ე წუთზე [[ლიონელ მესი]]ს ნაცვლად [[კარლოს ტევესი]].</ref> [[ერნან კრესპო]]. შეხვედრა არგენტინელთა გამარჯვებით 4–1 დამთავრდა.<ref>Argentina 4–1 Estados Unidos / [https://web.archive.org/web/20080603174738/http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=1&flt=C&id=6&slangab=E José Encarnación Romero]. ''conmebol.com''</ref> 2007–2024 წლებში მესიმ [[კოპა ამერიკა|კოპა ამერიკის]] შვიდივე გათამაშებაში მიიღო მონაწილეობა და მის ფარგლებში გამართულ 39 შეხვედრაში 14 ბურთი გაიტანა და 18 საგოლე გადაცემა გააკეთა. არგენტინელი ფეხბურთელებიდან მესის შემდეგ ყველაზე მეტი შეხვედრა ამ ტურნირზე [[ხავიერ მასკერანო]]ს აქვს ჩატარებული, რომელმაც 2004–2016 წლებში ხუთ კოპა ამერიკაზე იასპარეზა და 26-ჯერ დაიცვა თავისი ქვეყნის ეროვნული გუნდის ღირსება. 2021 წლის კოპა ამერიკა იყო რიგით მეექვსე ტურნირი მის სანაკრებო კარიერაში, რომელში მონაწილეობის შემდეგაც იგი გახდა პირველი არგენტინელი ფეხბურთელი, რომელმაც ექვს კოპა ამერიკაზე იასპარეზა.<ref>[https://www.goal.com/en/news/copa-america-2021-final-records-lionel-messi-can-break-argentina-/a9v3pde85ysi1x35thqyg3lfm Copa America 2021: All the records that Messi can break in the final]</ref> 2021 წლის 28 ივნისს, ამავე ტურნირზე, მესიმ თავის სანაკრებო კარიერაში რიგით 148-ე შეხვედრა ითამაშა და არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში ჩატარებული მატჩების რაოდენობით ყველა დროის რეკორდსმენის წოდება დაისაკუთრა — ეს იყო ბოლივიის ნაკრებთან გამართული ჯგუფური ეტაპის დასკვნითი შეხვედრა, რომელშიც მან დუბლი შეასრულა. მატჩი [[კუიაბა]]ს [[არენა პანტანალი|„არენა პანტანალზე“]] გაიმართა და არგენტინელთა გამარჯვებით 4–1 დამთავრდა. 2021 წლის [[კოპა ამერიკა|კოპა ამერიკის]] გათამაშების შემდეგ იგი გახდა ისტორიაში ერთადერთი ფეხბურთელი, რომელმაც ერთ ტურნირზე ერთდროულად საუკეთესო ფეხბურთელის, ბომბარდირისა და ასისტენტის (საგოლე გადაცემის ავტორი) წოდება მოიპოვა და ამავე დროს ტურნირის გამარჯვებულიც გახდა.<ref>[https://rattibha.com/thread/1305173388072284161 Lionel Messi’s criminally underrated international career]. ''rattibha.com''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vf72LCMQeL4 Lionel Messi ● All Record Goals & Assists in Copa America 2021]</ref> {| width="680" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | {{Tooltip|კოპა|კოპა ამერიკა}} ! scope=col | {{Tooltip|მასპინძელი|კოპა ამერიკის მასპინძელი ქვეყანა}} ! scope=col | {{Tooltip|№|საფეხბურთო მაისურის ნომერი მიმდინარე კოპა ამერიკაზე ასპარეზობისას}} ! scope=col | {{Tooltip|პოზიცია|სათამაშო პოზიცია მიმდინარე კოპა ამერიკაზე ასპარეზობისას}} ! scope=col | {{Tooltip|შ|ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობა მიმდინარე კოპა ამერიკაზე}} ! scope=col | {{Tooltip|ბ|გატანილი ბურთების რაოდენობა მიმდინარე კოპა ამერიკაზე}} ! scope=col | {{Tooltip|მ|მოგება}} ! scope=col | {{Tooltip|ფ|ფრე}} ! scope=col | {{Tooltip|წ|წაგება}} ! scope=col | {{Tooltip|შედეგი|ეროვნული გუნდის მიერ მიღწეული შედეგი მიმდინარე კოპა ამერიკაზე}} |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2007]] || style="text-align:left"|{{VEN}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|18]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 6 || 2 || 5 || 0 || 1 || bgcolor=silver|ვიცე-ჩემპიონი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2011]] || style="text-align:left"|{{ARG}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 4 || 0 || 1 || 2 || 1 || 1/4 ფინალი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2015]] || style="text-align:left"|{{CHI}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 6 || 1 || 3 || 2 || 1 || bgcolor=silver|ვიცე-ჩემპიონი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2016]] || style="text-align:left"|{{USA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 5 || 5 || 4 || 0 || 1 || bgcolor=silver|ვიცე-ჩემპიონი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2019]] || style="text-align:left"|{{BRA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 6 || 1 || 3 || 1 || 2 || bgcolor=#c96|მე-3 ადგილი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2021]] || style="text-align:left"|{{BRA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 7 || 4 || 6 || 1 || 0 || bgcolor=Gold|ჩემპიონი |- ! scope=row | [[კოპა ამერიკა|2024]] || style="text-align:left"|{{USA}} || {{დროშანიშანი|არგენტინა}} [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|10]] || [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] || 5 || 1 || 5 || 0 || 0 || bgcolor=Gold|ჩემპიონი |- |} ==მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო მატჩები== მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო მატჩების ექვსი ციკლის ფარგლებში მესიმ სულ 72 შეხვედრა ჩაატარა და 36 გოლი გაიტანა, მათ შორის: * 4 გოლი (2007–2009 წლების შესარჩევ ეტაპზე)<ref group="კომ.">არგენტინელთაგან ამ ციკლის ფარგლებში მესის მსგავსად ოთხ-ოთხი ბურთი გაიტანეს აგრეთვე [[სერხიო აგუერო]]მ და ხუან რომან რიკელმემ.</ref> * 10 გოლი (2011–2013)<ref group="კომ.">არგენტინელთაგან ამ ციკლის ფარგლებში მესის შემდეგ 9 გატანილი ბურთით ყველაზე შედეგიანი იყო [[გონსალო იგუაინი]], მესამე საუკეთესო შედეგი ჰქონდა [[სერხიო აგუერო]]ს, რომელმაც ხუთჯერ აიღო მეტოქეთა კარი.</ref> * 7 გოლი (2015–2017) * 7 გოლი (2020–2022)<ref group="კომ.">ამ ციკლის ფარგლებში 7 ბურთი გაიტანა [[ლაუტარო მარტინესი|ლაუტარო მარტინესმაც]].</ref> * 8 გოლი (2023–2025)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LcExvg2Rp4A&t=407s&ab_channel=CONMEBOL Argentina vs. Ecuador 1-0 | Resumen]. ''CONMEBOL''</ref><ref group="კომ.">ლიონელ მესიმ 2023 წლის 7 სექტემბერს ეკვადორის ნაკრებთან გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ შეხვედრაში გატანილი გოლით [[ლუის ალბერტო სუარესი|ლუის სუარესის]] რეკორდი გაიმეორა სამხრეთამერიკელ ფეხბურთელთა შორის მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო მატჩებში გატანილი გოლების რაოდენობის მიხედვით (29–29).</ref><ref>[https://www.mykhel.com/football/lionel-messi-equals-luis-suarez-record-for-most-goals-in-south-american-world-cup-qualifiers-231971.html Lionel Messi Equals Luis Suarez Record For Most Goals In South American WCQ]</ref><ref group="კომ.">ლიონელ მესიმ 2023 წლის 18 ოქტომბერს პერუს ნაკრებთან გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ შეხვედრაში გატანილი ორი გოლით [[ლუის ალბერტო სუარესი|ლუის სუარესის]] რეკორდი დაამხო სამხრეთამერიკელ ფეხბურთელთა შორის მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო მატჩებში გატანილი გოლების რაოდენობის მიხედვით (31–29) და სამხრეთ ამერიკის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა. ''იხ.'' [https://www.reuters.com/sports/soccer/messi-double-gives-argentina-2-0-win-over-peru-2023-10-18/ ''Reuters'']. ''Lionel Messi became the all-time top scorer in South American World Cup qualifying with both goals in Argentina's 2-0 win over Peru.''</ref><ref>[https://www.bbc.com/sport/football/67142608 Lionel Messi scores twice for Argentina against Peru]</ref> {| width="680" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 95%;" border="1" cellspacing="0" |+ '''მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო მატჩები და გოლები''' |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col |წელი ! scope=col |მატჩი ! scope=col |გოლი ! scope=col |პერიოდი ! scope=col |წყარო ! scope=col |შენიშვნა |- ! scope=row |2005||3|| 0 || 06.09.2003 – 12.10.2005 || || |- ! scope=row |2007||4|| 2 || rowspan="3" | 13.10.2007 – 14.10.2009 || <ref>[https://fbref.com/en/comps/4/2010/2010-WCQ----CONMEBOL-M-Stats 2010 WCQ — CONMEBOL (M) Stats]</ref> || |- ! scope=row |2008||6|| 1 || || |- ! scope=row |2009||8|| 1 || || |- ! scope=row |2011||4|| 2 || rowspan="3" | 07.10.2011 – 15.10.2013 || <ref>[https://fbref.com/en/comps/4/2014/2014-WCQ----CONMEBOL-M-Stats 2014 WCQ — CONMEBOL (M) Stats]</ref> || |- ! scope=row |2012||5|| 5 || || |- ! scope=row |2013||5|| 3 || || |- ! scope=row |2015||0|| 0 || rowspan="3" | 08.10.2015 – 10.10.2017 || <ref>[https://www.fotmob.com/leagues/10199/stats/season/17256/players/goals 2015/2017 World Cup Qualification CONMEBOL Top scorer Stats]</ref> || |- ! scope=row |2016||5|| 3 || || |- ! scope=row |2017||5|| 4 || || |- ! scope=row |2020||4|| 1 || rowspan="3" | 08.10.2020 – 29.03.2022 || <ref>[https://www.fotmob.com/leagues/10199/stats/season/17257/players/goals/world-cup-qualification-conmebol-players 2020/2022 World Cup Qualification CONMEBOL Top scorer Stats]</ref> || |- ! scope=row |2021||9|| 5 || || |- ! scope=row |2022||2|| 1 || || |- ! scope=row |2023||5|| 3 || rowspan="2" | 07.09.2023 – 07.09.2025 ||<ref>[https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/south-america-conmebol-qualifying-fixtures-maches-results-world-cup-2026 South American qualifying results and fixtures for FIFA World Cup 26]</ref>|| |- ! scope=row |2024||4|| 3 || || |- ! scope=row |2025||3|| 2 || || |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=row |ჯამში|| 72 || 36 || || || |} ==ჰეთ-თრიკები== პირველი სანაკრებო ჰეთ-თრიკი მესიმ 2012 წლის 29 თებერვალს, [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარიის ეროვნულ ნაკრებთან]] გამართულ საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში შეასრულა. მატჩი [[ბერნი]]ს „სტად დე სუისზე“ გაიმართა და მას 30 250 მაყურებელი დაესწრო. არგენტინელთა ღირსებას იცავდნენ: [[სერხიო რომერო]], უგო კამპანიარო, ფედერიკო ფერნანდესი, ესეკიელ გარაი, [[პაბლო საბალეტა]], [[ხავიერ მასკერანო]], როდრიგო ბრანია,<ref group="კომ.">შეხვედრის 46-ე წუთზე როდრიგო ბრანია [[ფერნანდო გაგო]]მ შეცვალა.</ref> [[მაქსი როდრიგესი]],<ref group="კომ.">მატჩის 70-ე წუთზე [[მაქსი როდრიგესი]]ს ნაცვლად ედუარდო სალვიო.</ref> ხოსე სოსა, ლიონელ მესი და [[სერხიო აგუერო]].<ref group="კომ.">81-ე წუთზე [[სერხიო აგუერო]]ს ნაცვლად [[გონსალო იგუაინი]].</ref> შეხვედრა არგენტინელთა გამარჯვებით — 3–1 დამთავრდა. {| class="wikitable sortable" !{{Abbr|№|Number}} !მეტოქე !გოლები !ანგ. !შეხვედრის ადგილი !შეჯიბრება !თარიღი !class="unsortable"|{{Abbr|წყარო|Reference}} |- ! style="text-align: center" | 1 | data-sort-value="Switzerland" | {{fb|SUI}} | data-sort-value="15" | '''3''' – (1–0', 2–1', 3–1') | style="text-align: center" data-sort-value="2" | 3–1 | [[ბერნი]] | rowspan="3" | ამხანაგური | 29.02.2012 | style="text-align: center" | <ref>Switzerland 1–3 Argentina / [http://www.skysports.com/football/switzerland-vs-argentina/252229 Stade de Suisse Wankdorf, Bern]. ''Sky Sports''</ref><ref>Switzerland 1–3 Argentina / [https://web.archive.org/web/20171013013045/http://www.skysports.com/football/switzerland-vs-argentina/252229 Stade de Suisse Wankdorf, Bern]. ''Sky Sports''</ref> |- ! style="text-align: center" | 2 | data-sort-value="Brazil" | {{fb|BRA}} | data-sort-value="29" | '''3''' – (1–1', 2–1', 4–3') | style="text-align: center" data-sort-value="1" | 4–3 | ისტ-რათერფორდი | 09.06.2012 | style="text-align: center" | <ref>[https://www.theguardian.com/football/2012/jun/10/argentina-brazil-lionel-messi-new-york-metlife Lionel Messi hat-trick leads Argentina to 4–3 win over Brazil] // ''[[The Guardian]]''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160921210139/https://www.theguardian.com/football/2012/jun/10/argentina-brazil-lionel-messi-new-york-metlife Lionel Messi hat-trick leads Argentina to 4–3 win over Brazil] // ''[[The Guardian]]''</ref> |- ! style="text-align: center" | 3 | data-sort-value="Guatemala" | {{fb|GUA}} | data-sort-value="29" | '''3''' – (1–0', 3–0', 4–0') | style="text-align: center" data-sort-value="1" | 4–0 | [[გვატემალა (ქალაქი)|გვატემალა]] | 14.06.2013 | style="text-align: center" | <ref>[http://www.skysports.com/football/guatemala-vs-argentina/286705 Lionel Messi hat-trick leads Argentina to 4–0 friendly win in Guatemala]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171012202956/http://www.skysports.com/football/guatemala-vs-argentina/286705 Lionel Messi hat-trick leads Argentina to 4–0 friendly win in Guatemala]</ref> |- ! style="text-align: center" | 4 | data-sort-value="Panama" | {{fb|PAN}} | data-sort-value="45" | '''3''' – (2–0', 3–0', 4–0') | style="text-align: center" data-sort-value="6" | 5–0 | [[ჩიკაგო]] | [[კოპა ამერიკა]] | 10.06.2016 | style="text-align: center" | <ref>[http://www.espnfc.com/report?gameId=444713 Lionel Messi scores a hat trick off the bench in 5–0 win vs. Panama]. ''ESPN''</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171012204735/http://www.espnfc.com/report?gameId=444713 Lionel Messi scores a hat trick off the bench in 5–0 win vs. Panama]. ''ESPN''</ref> |- ! style="text-align: center" | 5 | data-sort-value="Ecuador" | {{fb|ECU}} | data-sort-value="62" | '''3''' – (1–1', 2–1', 3–1') | style="text-align: center" data-sort-value="4" | 3–1 | [[კიტო]] | მსოფ. შესარჩევი | 10.10.2017 | style="text-align: center" | <ref>[http://www.skysports.com/football/ecuador-vs-argentina/report/349983 Ecuador 1–3 Argentina: Lionel Messi masterclass drags his nation to WC finals]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171011042105/http://www.skysports.com/football/ecuador-vs-argentina/report/349983 Ecuador 1–3 Argentina: Lionel Messi masterclass drags his nation to WC finals]</ref> |- ! style="text-align: center" | 6 | data-sort-value="Haiti" | {{fb|HAI}} | data-sort-value="84" | '''3''' – (1–0', 2–0', 3–0') | style="text-align: center" data-sort-value="0" | 4–0 | [[ბუენოს-აირესი]] | ამხანაგური | 30.05.2018 | style="text-align: center" | <ref>Argentina 4–0 Haiti / [https://www.bbc.com/sport/football/44299374 La Bombonera, Buenos Aires]. ''BBC Sport''</ref><ref>Argentina 4–0 Haiti / [https://web.archive.org/web/20190914105902/https://www.bbc.com/sport/football/44299374 La Bombonera, Buenos Aires]. ''BBC Sport''</ref> |- ! style="text-align: center" | 7 | data-sort-value="Boliva" | {{fb|BOL}} | data-sort-value="84" | '''3''' – (1–0', 2–0', 3–0') | style="text-align: center" data-sort-value="0" | 3–0 | [[ბუენოს-აირესი]] | მსოფ. შესარჩევი | 09.09.2021 | style="text-align: center" | <ref>{{Cite web |url=https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-breaks-peles-record-with-hat-trick-against-bolivia-2536013 |title=Lionel Messi Breaks Pele's Record With Hat-Trick Against Bolivia |access-date=2022-07-09 |archive-date=2022-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220524044637/https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-breaks-peles-record-with-hat-trick-against-bolivia-2536013 }}</ref> |- ! style="text-align: center" | 8 | data-sort-value="Estonia" | {{fb|EST}} | data-sort-value="84" | '''5''' – (1–0', 2–0', 3–0', 4–0', 5–0') | style="text-align: center" data-sort-value="0" | 5–0 | [[პამპლონა]] | ამხანაგური | 05.06.2022 | style="text-align: center" | <ref name="ArgVsEst22">[https://www.espn.in/football/match/_/gameId/636177 Argentina vs. Estonia – Football Match Summary – June 5, 2022]. ''ESPN''</ref> |- ! style="text-align: center" | 9 | data-sort-value="Curaçao" | {{fb|CUR}} | data-sort-value="84" | '''3''' – (1–0', 3–0', 5–0') | style="text-align: center" data-sort-value="0" | 7–0 | [[სანტიაგო-დელ-ესტერო]] | ამხანაგური | 28.03.2023 | style="text-align: center" |<ref name="Curacao">[https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/666851 Argentina thrash Curacao on another record night for Lionel Messi]</ref> |- ! style="text-align: center" | 10 | data-sort-value="Boliva" | {{fb|BOL}} | data-sort-value="84" | '''3''' – (1–0', 5–0', 6–0') | style="text-align: center" data-sort-value="0" | 6–0 | [[ბუენოს-აირესი]] | მსოფ. შესარჩევი | 15.10.2024 | style="text-align: center" | <ref>Argentina 6–0 Bolivia / [https://us.soccerway.com/matches/2024/10/16/south-america/wc-qualifying-south-america/argentina/bolivia/4191313/ World Cup Qualifiers]. ''Soccerway''</ref> |} ==გოლების სტატისტიკა== {{updated|14 ნოემბერი, 2025}} {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align:center;"" |+წლების მიხედვით !rowspan=2|ნაკრები !rowspan=2|წელი !colspan=2|შეჯიბრება !colspan=2|ამხანაგური !colspan=2|ჯამში |- !მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი |- |rowspan=3|არგენტინა 20 |2004 |colspan=2|—||2||3||2||3 |- |2005 |16{{შენიშვნა|ცხრა მატჩი და ხუთი გოლი 2005 წლის 20-წლამდე ფეხბურთელთა სამხრეთ ამერიკის ჩემპიონატზე, შვიდი მატჩი და ექვსი გოლი 2005 წლის 20-წლამდე ფეხბურთელთა მსოფლიო ჩემპიონატზე}}||11||colspan=2|—||16||11 |- !ჯამში !16||11||2||3||18||14 |- |rowspan=2|არგენტინა 23 |2008 |5{{შენიშვნა|2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების საფეხბურთო ტურნირის მატჩები}}||2||colspan=2|—||5||2 |- !ჯამში !5||2||colspan=2|—||5||2 |- |rowspan=22|{{fb|ARG}}<br /><ref>[http://www.espnfc.com/player/45843/lionel-messi Lionel Messi: Player Profile]. ''ESPN''</ref> |2005 |3{{შენიშვნა|name=WCQ|[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე ჩატარებული მატჩები}}||0||2||0||5||0 |- |2006 |3{{შენიშვნა|name=WCF|[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] ფინალურ ეტაპზე ჩატარებული მატჩები}}||1||4||1||7||2 |- |2007 |10{{შენიშვნა|ექვსი მატჩი და ორი გოლი [[კოპა ამერიკა]]ზე, ოთხი მატჩი და ორი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||4||4||2||14||6 |- |2008 |6{{შენიშვნა|name=WCQ}}||1||2||1||8||2 |- |2009 |8{{შენიშვნა|name=WCQ}}||1||2||2||10||3 |- |2010 |5{{შენიშვნა|name=WCF}}||0||5||2||10||2 |- |2011 |8{{შენიშვნა|ოთხი მატჩი [[კოპა ამერიკა]]ზე, ოთხი მატჩი და ორი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||2||5||2||13||4 |- |2012 |5{{შენიშვნა|name=WCQ}}||5||4||7||9||12 |- |2013 |5{{შენიშვნა|name=WCQ}}||3||2||3||7||6 |- |2014 |7{{შენიშვნა|name=WCF}}||4||7||4||14||8 |- |2015 |6{{შენიშვნა|name=CA|[[კოპა ამერიკა]]ზე ჩატარებული მატჩები}}||1||2||3||8||4 |- |2016 |10{{შენიშვნა|ხუთი მატჩი და სამი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე, ხუთი მატჩი და სამი გოლი [[კოპა ამერიკა]] სენტენარიოზე ({{lang-es|Copa América Centenario}})}}||8||1||0||11||8 |- |2017 |5{{შენიშვნა|name=WCQ}}||4||2||0||7||4 |- |2018 |4{{შენიშვნა|name=WCF}}||1||1||3||5||4 |- |2019 |6{{შენიშვნა|name=CA}}||1||4||4||10||5 |- |2020 |4{{შენიშვნა|name=WCQ}}||1||0||0||4||1 |- |2021 |14{{შენიშვნა|შვიდი მატჩი და ოთხი გოლი [[კოპა ამერიკა]]ზე, ცხრა მატჩი და ხუთი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||9||0||0||14||9 |- |2022 |10{{შენიშვნა|ორი მატჩი და ერთი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე, ერთი მატჩი არტემიო ფრანკის თასზე, შვიდი მატჩი და შვიდი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატზე]]}}||8||4||10||14||18 |- |2023 |5{{შენიშვნა|ხუთი მატჩი და სამი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||3||3||5||8||8 |- |2024 |9{{შენიშვნა|ხუთი მატჩი და ერთი გოლი [[კოპა ამერიკა]]ზე, ოთხი მატჩი და სამი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||4||2||2||11||6 |- |2025 |3{{შენიშვნა|სამი მატჩი და ორი გოლი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე}}||2||2||1||5||3 |- !სულ ! 138 || 63 || 58 || 52 || 196 || 115 |- !colspan=2|სულ ჯამში !159||74||60||55||219||131 |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+შეჯიბრებათა მიხედვით |- !scope="col"| შეჯიბრება !scope="col"| მატჩი !scope="col"| გოლი |- |style="text-align:left" scope=row| ამხანაგური ||58|| 52 |- |style="text-align:left" scope=row| [[კოპა ამერიკა]] ||39|| 14 |- |style="text-align:left" scope=row| მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპი ||72|| 36 |- |style="text-align:left" scope=row| [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის დასკვნითი ეტაპი]] ||26|| 13 |- |style="text-align:left" scope=row| არტემიო ფრანკის თასი ||1|| 0 |- !ჯამში|| 196 || 115 |} {{col-3}} {| class="wikitable sortable" |+ეროვნულ ნაკრებთა მიხედვით !ეროვნული ნაკრები !გოლი |- |{{fb|BOL}} |align=center|11 |- |{{fb|ECU}} |align=center|7 |- |{{fb|VEN}} |align=center|7 |- |{{fb|URU}} |align=center|6 |- |{{fb|BRA}} |align=center|5 |- |{{fb|CHI}} |align=center|5 |- |{{fb|EST}} |align=center|5 |- |{{fb|GUA}} |align=center|5 |- |{{fb|PAR}} |align=center|5 |- |{{fb|MEX}} |align=center|4 |- |{{fb|PAN}} |align=center|4 |- |{{fb|COL}} |align=center|3 |- |{{fb|CRO}} |align=center|3 |- | {{fb|CUR}} | align=center|3 |- |{{fb|FRA}} |align=center|3 |- |{{fb|HAI}} |align=center|3 |- |{{fb|NGA}} |align=center|3 |- |{{fb|PER}} |align=center|3 |- |{{fb|SUI}} |align=center|3 |- |{{fb|ALG}} |align=center|2 |- |{{fb|AUS}} |align=center|2 |- |{{fb|HKG}} |align=center|2 |- |{{fb|HON}} |align=center|2 |- |{{fb|JAM}} |align=center|2 |- |{{fb|NIC}} |align=center|2 |- |{{fb|ESP}} |align=center|2 |- |{{fb|ALB}} |align=center|1 |- |{{fb|BIH}} |align=center|1 |- |{{fb|CAN}} |align=center|1 |- |{{fb|GER}} |align=center|1 |- |{{fb|IRN}} |align=center|1 |- |{{fb|NED}} |align=center|1 |- |{{fb|POR}} |align=center|1 |- |{{fb|KSA}} |align=center|1 |- |{{fb|SCG}} |align=center|1 |- |{{fb|SLO}} |align=center|1 |- |{{დროშანიშანი|არაბთა გაერთიანებული საამიროები}} [[არაბთა გაერთიანებული საამიროების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საამიროები]] |align=center|1 |- |{{fb|ANG}} |align=center|1 |- |{{fb|USA}} |align=center|1 |- !scope=row|ჯამში !115 |} {{col-3}} {{col-end}} {{შენიშვნების სია}} ==გალერეა== <gallery mode="packed"> Argentina team in St. Petersburg.jpg|26.06.2018<ref group="კომ.">მესი ნაკრებში ნიგერიის ნაკრებთან თამაშის წინ. 26 ივნისი, 2018.</ref> Messi after scoring against Nigeria.jpg|26.06.2018<ref group="კომ.">ნიგერიის ნაკრების კარში გოლის გატანის შემდეგ. 26 ივნისი, 2018.</ref> Messi vs Nigeria1.jpg|26.06.2018<ref group="კომ.">ნიგერიის ნაკრების კარში გოლის გატანის შემდეგ. 26 ივნისი, 2018.</ref> Iran vs. Argentina match, 2014 FIFA World Cup 37.jpg|21.06.2014<ref group="კომ.">მესის გოლი ირანის ნაკრების კარში. 21 ივნისი, 2014.</ref> Lionel Messi celebrating after scoring a goal against Iran at the 2014 FIFA World Cup.jpg|21.06.2014<ref group="კომ.">ირანის ნაკრების კარში გოლის გატანის შემდეგ. 21 ივნისი, 2014.</ref> Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 03.jpg|13.07.2014<ref group="კომ.">ეპიზოდი 2014 წლის მუნდიალის ფინალიდან.</ref> Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 04 crop.jpg|13.07.2014<ref group="კომ.">ეპიზოდი 2014 წლის მუნდიალის ფინალიდან.</ref> Messi Khedira MaxiR 2010.jpg|03.07.2010<ref group="კომ.">ეპიზოდი 2010 წლის მუნდიალის მეოთხედფინალიდან.</ref> Lionel Messi, Lukas Podolski and Jerome Boeteng.jpg|03.07.2010<ref group="კომ.">მარცხნიდან: [[ჟერომ ბოატენგი]], მესი და [[ლუკას პოდოლსკი]]. ეპიზოდი 2010 წლის მუნდიალის არგენტინა-გერმანიის მეოთხედფინალიდან.</ref> Lionel Messi, Lukas Podolski and Ángel di María.jpg|03.07.2010<ref group="კომ.">მარცხნიდან: [[ლუკას პოდოლსკი]], მესი და [[ანხელ დი მარია]]. 3 ივლისი, 2010.</ref> Argentine - Portugal - Argentine.jpg|09.02.2011<ref group="კომ.">მესი ნაკრებში [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის ნაკრებთან]] თამაშის წინ. 9 თებერვალი, 2011.</ref> Lionel Messi (R) – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (1).jpg|09.02.2011<ref group="კომ.">მესი პორტუგალიის ნაკრებთან თამაშისას. 9 თებერვალი, 2011.</ref> Lionel Messi (L), Bruno Alves (R) – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011.jpg|09.02.2011<ref group="კომ.">მესი ბრუნუ ალვეშის წინააღმდეგ, [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიასთან]] თამაშისას. 9 თებერვალი, 2011.</ref> Lionel Messi (L), Rolando (R) – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011.jpg|09.02.2011<ref group="კომ.">მესი პორტუგალიის ნაკრებთან თამაშისას. 9 თებერვალი, 2011.</ref> Argentina vs Bolivia - 2011-07-01.jpg|01.07.2011<ref group="კომ.">[[კოპა ამერიკა]]ზე გამართული არგენტინა-ბოლივიის მატჩის ფრაგმენტი, 1 ივლ. 2011.</ref> Lionel Messi - Switzerland vs. Argentina, 29th February 2012.jpg|29.02.2012<ref group="კომ.">მესის პენალტი შვეიცარიის ნაკრების კარში. 29 თებერვალი, 2012.</ref> Sergio Agüero (L), Lionel Messi (R) - Switzerland vs. Argentina, 29th February 2012.jpg|29.02.2012<ref group="კომ.">[[სერხიო აგუერო]] და მესი [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარიის]] ნაკრებთან თამაშის დროს. 29 თებერვალი, 2012.</ref> ECUADOR VS ARGENTINA (36956090233).jpg|10.10.2017<ref group="კომ.">ეკვადორის ეროვნულ ნაკრებთან თამაშის დაწყების წინ. 10 ოქტომბერი, 2012.</ref> ECUADOR VS ARGENTINA (23772910218).jpg|10.10.2017<ref group="კომ.">[[ხავიერ მასკერანო]] და მესი ეკვადორის ნაკრებთან თამაშის წინ. 10 ოქტომბერი, 2012.</ref> ECUADOR VS ARGENTINA (37368151260).jpg|10.10.2017<ref group="კომ.">მესი ეკვადორის ეროვნულ ნაკრებთან თამაშის დროს. 10 ოქტომბერი, 2012.</ref> </gallery> ==სანაკრებო მიღწევები და რეკორდები== * ყველაზე მეტი მატჩი არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში: 198<ref>[https://www.messivsronaldo.app/ Messi vs Ronaldo — All Time Stats].</ref> * ნაკრების ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი: 116 გოლი * ნაკრების ყველა დროის საუკეთესო ასისტენტი: 62 საგოლე გადაცემა<ref name="Colin Millar" /> * ნაკრების ყველა დროის რეკორდსმენი კოპა ამერიკაზე ჩატარებული მატჩების რაოდენობით: 39 მატჩი<ref name="Ritabrata Banerjee" /> * ნაკრებისა და მსოფლიოს ყველა დროის რეკორდსმენი მსოფლიო ჩემპიონატზე ჩატარებული მატჩების რაოდენობით: 26 მატჩი * ნაკრების ყველა დროის რეკორდსმენი მსოფლიო ჩემპიონატზე გატანილი ბურთების რაოდენობით: 13 გოლი * ნაკრების ყველა დროის რეკორდსმენი მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო თამაშებში გატანილი ბურთების რაოდენობით: 36 გოლი * სამხრეთ ამერიკის ყველა დროის რეკორდსმენი მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო თამაშებში გატანილი ბურთების რაოდენობით: 36 გოლი * ნაკრების ყველა დროის რეკორდსმენი საერთაშორისო ამხანაგურ მატჩებში გატანილი ბურთების რაოდენობით: 53 გოლი * ერთადერთი არგენტინელი, რომელსაც კონმებოლში შემავალი ყველა ეროვნული ნაკრების კარში აქვს გოლი გატანილი<ref>[https://web.archive.org/web/20190402174635/https://www.sport-english.com/en/news/futbol-internacional/messis-now-scored-every-south-american-country-except-argentina-4483886 Messi's now scored vs. EVERY South American country... except Argentina]</ref> * ერთადერთი არგენტინელი, რომელსაც მსოფლიო ჩემპიონატის ხუთ ფინალურ ეტაპზე აქვს მონაწილეობა მიღებული<ref name="Colin Millar" /> * ერთადერთი არგენტინელი, რომელმაც შვიდ კოპა ამერიკაზე ითამაშა<ref name="Ritabrata Banerjee">[https://www.goal.com/en-in/news/copa-america-2021-final-records-lionel-messi-can-break-argentina-/a9v3pde85ysi1x35thqyg3lfm What are the records Messi has already broken at the Copa America?]</ref> * ერთადერთი არგენტინელი, რომელსაც მსოფლიო ჩემპიონატის ოთხ ფინალურ ეტაპზე აქვს გოლი გატანილი<ref name="Colin Millar">[https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/lionel-messi-world-cup-records-28553822 Six records Lionel Messi can break at World Cup]</ref> * ყველაზე ახალგაზრდა არგენტინელი, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე ითამაშა: 18 წლის და 357 დღის ასაკში * ყველაზე ახალგაზრდა არგენტინელი, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატზე გოლის გატანა შეძლო: 18 წლის და 357 დღის ასაკში<ref>[https://www.goal.com/en-au/news/messis-history-at-the-world-cup-2006-debut-2010-maradona-pairing-/1p2w5ivpnun6p1nmvez0jw8acn Messi's history at the WC: 2006, 2010 Maradona pairing & 2014 final heartbreak]</ref> * ერთადერთი ფეხბურთელი, რომელმაც ხუთ მსოფლიო ჩემპიონატზე საგოლე გადაცემა გააკეთა * ერთადერთი ფეხბურთელი, რომელიც მსოფლიო ჩემპიონატის საუკეთესო მოთამაშედ ორჯერ დასახელდა: 2014, 2022<ref>[https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/lionel-messi-argentina-wins-golden-ball-award-best-player-fifa-world-cup-qatar-2022 Messi makes Golden Ball history]. ''fifa.com''</ref> * ყველაზე ახალგაზრდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატზე ნაკრების კაპიტნის სამკლაურით ისაპარეზა: 22 წლის და 363 დღის ასაკში<ref>[https://www.reuters.com/article/us-soccer-world-greece-argentina-teams/messi-captains-argentina-for-first-time-idUSTRE65L4TE20100622 Messi captains Argentina for first time] // ''[[Reuters]]''</ref> * ყველაზე ახალგაზრდა ფეხბურთელი, რომელმაც ნაკრებში 100 მატჩი ითამაშა: 27 წლის და 361 დღის ასაკში * ყველაზე ასაკოვანი ფეხბურთელი, რომელმაც ერთ მსოფლიო ჩემპიონატზე 7 გოლი გაიტანა ==ფაქტები== 2022 წლის 22 ნოემბერს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის]] ჯგუფური ეტაპის პირველი ტურის მატჩში საუდის არაბეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მე-10 წუთზე თერთმეტმეტრიანიდან გატანილი გოლით მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატის უკვე მეოთხე ფინალურ ეტაპზე შეძლო მეტოქის კარის აღება, რაც არგენტინელ ფეხბურთელთა შორის ახალი რეკორდია. ამავე გოლით მესიმ კიდევ ერთი რეკორდი დაამყარა. მან პირველი გოლი მსოფლიო ჩემპიონატზე 2006 წლის 16 ივნისს გაიტანა, შესაბამისად, ამ ორ გატანილ გოლს შორის თექვსმეტ წელზე მეტი გავიდა, რაც [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|ტურნირის]] აბსოლუტურ რეკორდს წარმოადგენს.<ref>[https://goal.ge/ მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატის აბსოლუტური რეკორდი დაამყარა]</ref> 2022 წლის 26 ნოემბერს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის]] ჯგუფური ეტაპის მეორე ტურის მატჩში მექსიკის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავისი 21-ე შეხვედრა ჩაატარა და ამ მაჩვენებლით [[დიეგო მარადონა]]ს გაუთანაბრდა. ამავე მატჩში მან მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავისი მერვე ბურთი გაიტანა, რითაც გილიერმო სტაბილესა და დიეგო მარადონას შედეგი გაიმეორა.<ref>[https://www.fifa.com/fifaplus/en/watch/2v4Kywu376wjM1NWZssi92 Argentina v Mexico | Group C]. ''fifa.com''</ref><ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/national_teams/argentina_national_team.php All-Time Top Scorers]. ''thesoccerworldcups.com''</ref><ref group="კომ.">Messi drew level with Diego Maradona on eight World Cup goals and moved two behind national team record holder Gabriel Batistuta's haul of 10. ''იხ. Key stat'' / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/argentina-mexico-lionel-messi-fifa-world-cup-qatar-2022 Messi inspires Argentina to crucial Mexico victory]</ref> ამავე შეხვედრაში ენცო ფერნანდესმა მისი გადაცემის შემდეგ მეორე გოლი შეაგდო, რის შემდეგაც მესი ისტორიაში პირველი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც ხუთ სხვადასხვა მსოფლიო ჩემპიონატზე საგოლე პასის გაკეთება შეძლო — 2006 (1), 2010 (1), 2014 (1), 2018 (2), 2022 (1). ამავე შეხვედრის შემდეგ მესი მსოფლიო ჩემპიონატების ისტორიაში გახდა პირველი ფეხბურთელი, რომელმაც ყველაზე ახალგაზრდულ ასაკში (18 წლის და 357 დღის) და შემდეგ უკვე ყველაზე ასაკოვანმა (35 წლის და 155 დღის) ერთ შეხვედრაში გოლიც გაიტანა და საგოლე პასიც გააკეთა. [[File:Lionel Messi close-up.jpg|thumb|ლიონელ მესი, 9 თებერვალი, 2011]] 2022 წლის 30 ნოემბერს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის]] ჯგუფური ეტაპის მესამე ტურის მატჩში [[პოლონეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პოლონეთის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავისი 22-ე შეხვედრა ჩაატარა. შესაბამისად, ამ მაჩვენებლით [[დიეგო მარადონა]]ს ერთი მატჩით გაუსწრო და მსოფლიო ჩემპიონატებზე ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობით არგენტინელ ფეხბურთელთა შორის ერთპიროვნული ლიდერი და ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენი გახდა.<ref>[https://www.thesoccerworldcups.com/national_teams/argentina_most_games.php Argentina Players with the Most Games Played in The World Cup]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20221130214702/https://sportmail.ru/football2022/news/54106454/?frommail=1 Очередной крутой рекорд Месси]. ''Спорт-Экспресс''</ref> ამავე შეხვედრაში მესიმ [[პენალტი (ფეხბურთი)|პენალტი]] ვერ გაიტანა, რის შემდეგაც ისტორიაში პირველი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატებზე ორი პენალტის გატანა ვერ შეძლო,<ref group="კომ.">Lionel Messi is the first player in History to have 2 penalties saved in the World Cup. ''იხ. Key stat'' / [https://web.archive.org/web/20240622134223/https://www.101greatgoals.com/world-cup-2022/poland-vs-argentina-match-report-player-ratings-expert-analysis-fan-reaction-and-more/ World Cup 2022. Poland 0-2 Argentina: Match report, player ratings, expert analysis, fan reaction and more] ''By Ben Browning''</ref><ref>[https://www.yardbarker.com/soccer/articles/lionel_messi_sets_unfortunate_world_cup_record_with_missed_penalties/s1_13132_38187799 Lionel Messi sets unfortunate World Cup record with missed penalties]</ref><ref>[https://khelnow.com/football/2022-11-world-football-lionel-messi-first-player-miss-2-penalties-world-cup Lionel Messi becomes the first player to miss 2 penalties in the World Cup]</ref> — პირველად პენალტის გატანა მან წინა, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] ვერ მოახერხა, როდესაც [[ისლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ისლანდიელთა]] მეკარე ჰანეს ჰალდოურსონის კარი ვერ აიღო.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=sqVsy7qnspc Lionel Messi Missed Penalty - FIFA World Cup 2018]</ref><ref>[https://en.as.com/en/2018/06/16/soccer/1529160732_555638.html Messi the first to miss a penalty at 2018 World Cup Russia]</ref> 2022 წლის 30 ნოემბერს ლიონელ მესი გახდა ყველაზე ასაკოვანი (35 წლის და 159 დღის) მოთამაშე (1966 წლიდან), რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ერთ მატჩში შექმნა ხუთზე მეტი (5+) საგოლე შესაძლებლობა და ხუთზე მეტი (5+) შედეგიანი დრიბლინგი განახორციელა. მანამდე რეკორდი ეკუთვნოდა [[დიეგო მარადონა]]ს, რომელმაც ასეთივე შედეგი [[ნიგერიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ნიგერიის]] წინააღმდეგ 1994 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შეხვედრაში დააფიქსირა.<ref>[https://en.as.com/soccer/poland-vs-argentina-live-updates-pregame-score-stats-and-highlights-qatar-world-cup-2022-n/ Poland 0-2 Argentina: as it happened]. ''as.com''</ref> 2022 წლის 3 დეკემბერს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის]] მერვედფინალურ მატჩში [[ავსტრალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ავსტრალიის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავისი 23-ე შეხვედრა ჩაატარა.<ref group="კომ.">ეს იყო მესის კარიერაში საიუბილეო მეათასე ოფიციალური მატჩი, როგორც საკლუბო, ასევე სანაკრებო დონეზე (778 მატჩი „ბარსელონაში“, 53 — „პსჟ“-ში, 169 — ეროვნულ ნაკრებში. საერთო ჯამში, ჩატარებულ ათას შეხვედრაში მის ანგარიშზეა 789 გოლი და 338 საგოლე გადაცემა). ამავე შეხვედრაში მან თავისი რიგით მეცხრე, ხოლო მუნდიალების პლეი-ოფში თავისი პირველი გოლი გაიტანა.</ref> 2022 წლის 18 დეკემბერს, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის]] ფინალურ მატჩში [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების]] წინააღმდეგ მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატებზე თავისი 26-ე შეხვედრა ჩაატარა, შესაბამისად ამ მაჩვენებლით [[ლოთარ მათეუსი|ლოთარ მათეუსს]] გაუსწრო და მსოფლიოს ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენი გახდა.<ref name="WC records" /> ამ შეხვედრაში გაკეთებული დუბლით კი მან [[პელე]]ს 52-წლიანი რეკორდი (12 გოლი და 8 საგოლე პასი) მოხსნა და გოლი + საგოლე პასის სისტემით მსოფლიოს ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენი გახდა (13 გოლი და 8 საგოლე პასი).<ref>[https://sportstar.thehindu.com/football/fifa-world-cup/news/messi-fifa-world-cup-record-goal-contributions-pele-ronaldo-klose-muller-argentina-vs-france-final/article66268262.ece Most goal contributions in FIFA World Cup: Messi breaks Pele’s record]</ref> ამავე მატჩში მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატზე თამაშის წუთების რაოდენობით (2314 წუთი) [[პაოლო მალდინი]]ს 20-წლიანი რეკორდი (2217 წუთი) გააუმჯობესა და ამ მაჩვენებლითაც მსოფლიოს ყველა დროის აბსოლუტური რეკორდსმენი გახდა.<ref>[https://sportstar.thehindu.com/football/fifa-world-cup/news/messi-argentina-vs-france-fifa-world-cup-final-qatar-2022-most-minutes-played-maldini-arg-fra/article66278021.ece#:~:text=Argentina%20captain%20Lionel%20Messi%20broke,defender%20Paolo%20Maldini%20(2%2C216). Messi overtakes Maldini for most FIFA WC minutes played during Qatar WC]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20221218224807/https://sports.yahoo.com/lionel-messis-career-world-cup-184237779.html Lionel Messi's Career World Cup Stats for Argentina]</ref><ref name="WC records">[https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/lionel-messi-fifa-world-cup-records-milestones-argentina-appearances-assists-goals The World Cup records Messi owns]. ''fifa.com''</ref> 2022 წლის 18 დეკემბერს, მესი გახდა ისტორიაში პირველი ფეხბურთელი, რომელმაც ერთი მსოფლიო ჩემპიონატის განმავლობაში მის ყველა ეტაპზე შეძლო გოლის გატანა (მან მეტოქეთა კარი ჯგუფურ ეტაპზე აიღო ორჯერ, მერვედფინალში, მეოთხედფინალში და ნახევარფინალში თითოჯერ და ფინალშიც ორჯერ), რაც მანამდე არავის არცერთ მუნდიალზე არ გაუკეთებია.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=PyYwR8nYtFM&t=206s Lionel Messi est-il désormais plus grand que Diego Maradona?]</ref> არგენტინის ნაკრებში 2022 წელს ჩატარებულ 14 მატჩში მესიმ 18 გოლის გატანა შეძლო, რაც მის სანაკრებო კარიერაში საუკეთესო შედეგია. ამ მაჩვენებლით აქამდე მისი საუკეთესო სანაკრებო კალენდარული წელი 2012 იყო, როდესაც 9 შეხვედრაში 12 გოლი გაიტანა. [[კოპა ამერიკა]]ზე ჩატარებულ 34 შეხვედრაში მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელად იგი 10-ჯერ დასახელდა, რაც ყველა დროის საუკეთესო შედეგია ამ ტურნირის ისტორიაში. მესიმ მსოფლიო ჩემპიონატზე კაპიტნის რანგში რეკორდული 19 მატჩი ჩაატარა. შემდეგ მოდიან [[რაფაელ მარკესი]] (17) და [[დიეგო მარადონა]] (16).<ref name="WC records" /> [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატისა]] და 20-წლამდელ ფეხბურთელთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატის (FIFA U-20) საუკეთესო ფეხბურთელისათვის დაწესებული [[Adidas]]-ის ოქროს ბურთი ისტორიაში მხოლოდ ორ ფეხბურთელს — [[დიეგო მარადონა]]სა (1979, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986]]) და [[ლიონელ მესი]]ს (2005, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014]]) გადაეცათ.<ref group="კომ.">Maradona and Lionel Messi are the only players to have won the adidas Golden Ball at the FIFA U-20 World Cup™ and the World Cup. ''იხ. fifa.com'' / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/a-tribute-to-diego-maradona-argentina-napoli-legend-fifa-world-cup A tribute to Diego Maradona]</ref> მეტოქეთა კარში გატანილი 115 ბურთიდან მესიმ 2 ბურთი თავით, 11 ბურთი მარჯვენა ფეხით, ხოლო 102 ბურთი მარცხენა ფეხით შეაგდო; აქედან 11 ბურთი საჯარიმო დარტყმით, 24 ბურთი [[პენალტი (ფეხბურთი)|პენალტით]], 6 ბურთი სოლო რეიდის შემდეგ, 9 — მეტოქის მეკარის ან მცველების მიერ მოგერიებულ ან ასხლეტილ ბურთზე დასწრებაზე თამაშის დროს, ხოლო დანარჩენ შემთხვევებში მეტოქეთა კარი თამაშიდან აიღო. მესიმ თავისი სანაკრებო 115 ბურთი მეტოქეთა 65 მეკარის კარში გაიტანა. აქედან ყველაზე მეტი (6 ბურთი სამ მატჩში) მან ბოლივიელთა მეკარე კარლოს ლამპეს კარში შეაგდო. 5 ბურთი (ერთ მატჩში) გაიტანა ესტონელთა მეკარე მატვეი იგონენის კარში. ოთხჯერ აიღო (სამ მატჩში) ურუგვაელთა მეკარე ფერნანდო მუსლერას კარი. ასევე, ოთხჯერ გაუტანა (ოთხ მატჩში) ჩილელთა მეკარე [[კლაუდიო ბრავო]]ს. სამ-სამჯერ აიღო რაფაელ კაბრალის (ბრაზილია), რიკარდო ხერესის (გვატემალა), გატიტო ფერნანდესის (პარაგვაი), მაქსიმო ბანგერას (ეკვადორი), ხაიმე პენედოს (პანამა), ჯონი პლასიდის (ჰაიტი), ელოი ვიქტორ რომის (კიურასაო) და გილიერმო ვისკარას (ბოლივია) კარები. ===მეკარეები, რომელთა კარის აღებაც მესიმ შეძლო=== {| class="wikitable sortable" !{{Abbr|№|Number}} !მეკარე, ნაკრები !სურათი !გოლი !თარიღი !შენიშვნა !class="unsortable"|{{Abbr|წყარო|Reference}} |- ! style="text-align: center" | 1 | სტიპე პლეტიკოსა <br /> ''{{lang-hr|Stipe Pletikosa}}'' <br /> {{fb|CRO}} | [[ფაილი:Rostov-Loco (4).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|6}} | style="text-align: center" | 01.03.2006 | | |- ! style="text-align: center" | 2 | დრაგოსლავ იევრიჩი <br /> ''{{lang-sr|Драгослав Јеврић}}'' <br /> {{fb|Serbia and Montenegro}} | [[ფაილი:Dragoslav Jevrić.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|88}} | style="text-align: center" | 16.06.2006 | | |- ! style="text-align: center" | 3 | სამირ ჰაჯაუი <br /> ''{{lang-en|Samir Hadjaoui}}'' <br /> {{fb|ALG}} | [[ფაილი:Samir Hadjaoui (1979–2021) — Algeria NFT Goalkeeper.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|54|პენ.|73}} | style="text-align: center" | 05.06.2007 | | |- ! style="text-align: center" | 4 | ლეაო ბუტრონი <br /> ''{{lang-es|Leao Butrón Gotuzzo}}'' <br /> {{fb|PER}} | [[ფაილი:LeaoBG.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|61}} | style="text-align: center" | 08.07.2007 | | |- ! style="text-align: center" | 5 | ოსვალდო სანჩესი <br /> ''{{lang-es|Oswaldo Javier Sánchez Ibarra}}'' <br /> {{fb|MEX}} | [[ფაილი:Oswaldo Sanchez Santos.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|61}} <br /> {{გოლი|17}} | style="text-align: center" | 11.07.2007 <br /> 04.06.2008 | | |- ! style="text-align: center" | 6 | რენი ვეგა <br /> ''{{lang-es|Renny Vicente Vega Hernández}}'' <br /> {{fb|VEN}} | [[ფაილი:Renny Vega (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|42}} <br /> {{გოლი|26}} | style="text-align: center" | 16.10.2007 <br /> 28.03.2009 | | |- ! style="text-align: center" | 7 | აგუსტინ ხულიო <br /> ''{{lang-es|Agustín Julio Castro}}'' <br /> {{fb|COL}} | [[ფაილი:AgustinJulio1 (cropped).JPG|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|36}} | style="text-align: center" | 20.11.2007 | | |- ! style="text-align: center" | 8 | ხუან კასტილიო <br /> ''{{lang-es|Juan Guillermo Castillo Iriarte}}'' <br /> {{fb|URU}} | [[ფაილი:Juan Castillo 2.JPG|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|6}} | style="text-align: center" | 11.10.2008 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=iIzdwdYE8r4&t=45s Messi vs Uruguay (WCQ) (Home) 2008-09 English Commentary]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 9 | [[სტივ მანდანდა]] <br /> ''{{lang-fr|Steve Mandanda Mpidi}}'' <br /> {{fb|FRA}} | [[ფაილი:Steve Mandanda 2018.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|83}} | style="text-align: center" | 11.02.2009 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=L_UjuawNsX8&t=5685s France-Argentine Match Amical 2009 VF TF1]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 10 | [[იკერ კასილიასი]] <br /> ''{{lang-es|Iker Casillas Fernández}}'' <br /> {{fb|ESP}} | [[ფაილი:Iker Casillas 2.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|61|პენ.}} | style="text-align: center" | 14.11.2009 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=sMCJvLX40C4&t=4544s Spain - Argentina Friendly 2009 Completo]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 11 | [[ხოსე მანუელ რეინა|პეპე რეინა]] <br /> ''{{lang-es|José Manuel Reina Páez}}'' <br /> {{fb|ESP}} | [[ფაილი:Pepe Reina 2017.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|10}} | style="text-align: center" | 07.09.2010 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=iRjqOLpKar4&t=1336s Argentina vs. Spain | Friendly | 7-9-2010]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 12 | [[ვიქტორ ლეანდრო ბაჟი|ვიქტორი]] <br /> ''{{lang-pt|Victor Leandro Bagy}}'' <br /> {{fb|BRA}} | [[ფაილი:Victor 2012 01.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|90+2}} | style="text-align: center" | 17.11.2010 | <ref group="კომ.">ვიქტორ ლეანდრო ბაჟი ({{lang-pt|Victor Leandro Bagy}}) — [[ბრაზილიელები|ბრაზილიელი]] [[მეკარე (ფეხბურთი)|მეკარე]], [[ფეხბურთი]]ს გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც ვიქტორი. ბრაზილიის ნაკრების შემადგენლობაში 2010–2014 წლებში სულ 6 მატჩი ითამაშა, რომელთაგან გუნდთან ერთად 5 შეხვედრა მოიგო და მხოლოდ ერთ შეხვედრაში დამარცხდა [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინელებთან]] [[ლიონელ მესი]]ს მიერ მატჩის 92-ე წუთზე გატანილი გოლით (0–1). ეს იყო ერთადერთი ბურთი, რომელიც მან ნაკრებში ჩატარებულ ექვს შეხვედრაში გაუშვა.</ref> | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Q7p4KfWggyo Argentina 1-0 Brazil International Friendly 18 November 2010 Lionel Messi Goal]</ref> |- ! style="text-align: center" | 13 | რუი პატრისიუ <br /> ''{{lang-pt|Rui Pedro dos Santos Patrício}}'' <br /> {{fb|POR}} | [[ფაილი:Rui Patrício 2018.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|90|პენ.}} | style="text-align: center" | 09.02.2011 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EZNyeCKRcG4&t=621s Argentina vs Portugal.2-1 All Goals & Highlights HD 09/02/2011]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 14 | არიან ბექაი <br /> ''{{lang-sq|Arjan Beqaj}}'' <br /> {{fb|ALB}} | [[ფაილი:Arjan Beqaj (born 25 August 1975) — Albania NFT Goalkeeper (1998–2010).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|43}} | style="text-align: center" | 20.06.2011 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=6C4LrngqJK0&t=3237s Amistoso Argentina 4 vs Albania 0]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 15 | [[კლაუდიო ბრავო]] <br /> ''{{lang-es|Claudio Andrés Bravo Muñoz}}'' <br /> {{fb|CHI}} | [[ფაილი:Claudio Bravo Footballteam of Chile - Spain vs. Chile, 10th September 2013 (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|25}} <br /> {{გოლი|16|პენ.}} <br /> {{გოლი|24|პენ.}} <br /> {{გოლი|33}} | style="text-align: center" | 07.10.2011 <br /> 24.03.2017 <br /> 03.06.2021 <br /> 14.06.2021 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lDCx0gBw0FE&t=94s Argentina vs Chile 4-1 07/10/2011]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|16|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=YOLqwvaDYoQ&t=1363s Argentina vs Chile - Clasificatorias Rusia 2018]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|24|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=_rpu8o1drMY&t=195s Argentina vs Chile 1 : 1 All Gоal & Hіghlіght 4-June-2021]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=SDrGeb6TfOU&t=64s Hіghlіghts Argentina 1 - 1 Chile | Copa América 2021 | 14-06-21]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 16 | [[დავიდ ოსპინა]] <br /> ''{{lang-es|David Ospina Ramírez}}'' <br /> {{fb|COL}} | [[ფაილი:Policía de Infancia y Adolescencia - David Ospina (cropped).jpeg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|61}} <br /> {{გოლი|10}} | style="text-align: center" | 15.11.2011 <br /> 15.11.2016 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vbtfkEvAC2Y&t=67s Argentina 2-1 Colombia (World Cup qual) 15 11 2011]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8azj3mHScqM&t=753s Argentina vs. Colombia | Russia 2018 | FIFA WC Qualifier (15-11-2016)]</ref> |- ! style="text-align: center" | 17 | [[დიეგო ბენალიო]] <br /> ''{{lang-it|Diego Orlando Benaglio}}'' <br /> {{fb|SUI}} | [[ფაილი:Diego Benaglio (2021).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|20}} | style="text-align: center" | 29.02.2012 | | <ref>{{გოლი|20}} / [https://www.youtube.com/watch?v=aBwB-1kDG_I&t=6s Switzerland 1 vs 3 Argentina - HD 29/02/2012]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 18 | მარკო ვიოლფლი <br /> ''{{lang-de|Marco Wölfli}}'' <br /> {{fb|SUI}} | [[ფაილი:Marco Wölfli.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|88||90+3|პენ.}} | style="text-align: center" | 29.02.2012 | | <ref>{{გოლი|88}} / [https://www.youtube.com/watch?v=aBwB-1kDG_I&t=117s Switzerland 1 vs 3 Argentina - HD 29/02/2012]. ''youtube''</ref><br /><ref>{{გოლი|90+3|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=aBwB-1kDG_I&t=221s Switzerland 1 vs 3 Argentina - HD 29/02/2012]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 19 | ალექსანდერ დომინგესი <br /> ''{{lang-es|Alexander Domínguez Carabalí}}'' <br /> {{fb|ECU}} | [[ფაილი:Ecuador tren2015 (1).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|31}} <br /> {{გოლი|13|პენ.}} | style="text-align: center" | 02.06.2012 <br /> 08.10.2020 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ni01DvAnavY&t=211s Argentina 4 Ecuador 0 Eliminatorias Brasil 2012 All Goals & Full Highlights]</ref> <br /> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nitK-gehQHg&t=50s Argentina vs Ecuador 1-0 Gоals & Extеndеd Hіghlіghts - Oct 8 - 2020]</ref> |- ! style="text-align: center" | 20 | რაფაელ კაბრალი <br /> ''{{lang-pt|Rafael Cabral Barbosa}}'' <br /> {{fb|BRA}} | [[ფაილი:Naples vs Barcelone - Genève - aout 2014 - Rafael Cabral.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|31||34||84}} | style="text-align: center" | 09.06.2012 | | |- ! style="text-align: center" | 21 | [[მარკ-ანდრე ტერ შტეგენი]] <br /> ''{{lang-de|Marc-André ter Stegen}}'' <br /> {{fb|GER}} | [[ფაილი:Marc-André ter Stegen (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|52}} | style="text-align: center" | 15.08.2012 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=WKlsZYxcmfc&t=394s Germany 1–3 Argentina | All Goals & Highlights]</ref> |- ! style="text-align: center" | 22 | ხუსტო ვილიარი <br /> ''{{lang-es|Justo Wilmar Villar Viveros}}'' <br /> {{fb|PAR}} | [[ფაილი:NDEPENDIENTE vs COLO COLO (12).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|64}} | style="text-align: center" | 07.09.2012 | | <ref>{{გოლი|64}} / [https://www.youtube.com/watch?v=VBl7oV6FdVg&t=256s Resumen de Argentina 3 - Paraguay 1 (FULL HD)]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 23 | ფერნანდო მუსლერა <br /> ''{{lang-es|Néstor Fernando Muslera Micol}}'' <br /> {{fb|URU}} | [[ფაილი:Fernando Muslera 2012.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|65||79}} <br /> {{გოლი|43}} <br /> {{გოლი|38}} | style="text-align: center" | 12.10.2012 <br /> 02.09.2016 <br /> 10.10.2021 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=iK7PnHHxajI QWC 2014 Argentina vs. Uruguay 3-0 (12.10.2012)]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=HGCd5rbp0EQ&t=2739s Argentina vs. Uruguay | Russia 2018 | FIFA World Cup Qualifier (2-9-2016)]</ref> <br /> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=bEeR7tbNGT0&t=3302s Argentina v. Uruguay - Qualifiers FIFA World Cup Qatar 2022]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 24 | მიგელ პინტო <br /> ''{{lang-es|Miguel Ángel Pinto Jerez}}'' <br /> {{fb|CHI}} | [[ფაილი:Palestino - O'Higgins 20190405 19.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|28}} | style="text-align: center" | 16.10.2012 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=JGnC3Ip5en8&t=212s Chile vs Argentina Eliminatorias 2014 16 10 2012]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 25 | დანი ერნანდესი <br /> ''{{lang-es|Daniel Hernández Santos}}'' <br /> {{fb|VEN}} | [[ფაილი:Danihernandez.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|45|პენ.}} <br /> {{გოლი|60}} | style="text-align: center" | 22.03.2013 <br /> 18.06.2016 | | <ref>{{გოლი|45|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=NdDCs-9LkHk&t=26s 2013 (March 22) Argentina 3-Venezuela 0 (World Cup Qualifier)]</ref> <br /> <ref>{{გოლი|60}} / [https://www.youtube.com/watch?v=gF-36qo_7zE&t=4910s Argentina v. Venezuela - Copa America Centenario USA 2016]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 26 | რიკარდო ხერესი <br /> ''{{lang-es|Ricardo Antonio Jérez Figueroa}}'' <br /> {{fb|GUA}} | [[ფაილი:Ricardo-Jerez-II-2013-02-06.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|15||40|პენ.|49}} | style="text-align: center" | 14.06.2013 | | <ref>Guatemala 0–4 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2013/06/14/world/friendlies/guatemala/argentina/1468950/ Estadio Nacional Mateo Flores]. ''Soccerway''</ref><ref>{{გოლი|15}} / [https://www.youtube.com/watch?v=WGPoyJ7AX60&t=128s Guatemala 0 - 4 Argentina | Amistoso - 14/06/13]</ref> <br /> <ref>{{გოლი|40|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=vyQddjEpreY&t=208s Guatemala 0 Argentina 4 | Amistoso Internacional (14/6/2013)]</ref><ref>{{გოლი|49}} / [https://www.youtube.com/watch?v=vyQddjEpreY&t=279s Guatemala 0 Argentina 4 | Amistoso Internacional (14/6/2013)]</ref> |- ! style="text-align: center" | 27 | გატიტო ფერნანდესი <br /> ''{{lang-es|Roberto Júnior Fernández Torres}}'' <br /> {{fb|PAR}} | [[ფაილი:Gatito Fernández (Cerro Porteño).png|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|12|პენ.|53|პენ.}} <br /> {{გოლი|57|პენ.}} | style="text-align: center" | 10.09.2013 <br /> 19.06.2019 | | <ref>{{გოლი|12|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=EpfmnF-5yjk&t=267s Paraguay 2 vs Argentina 5 - Eliminatorias Brasil 2014 - Fecha 16]</ref><ref>{{გოლი|53|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=EpfmnF-5yjk&t=979s Paraguay 2 vs Argentina 5 - Eliminatorias Brasil 2014 - Fecha 16]</ref> <br /> <ref>{{გოლი|57|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=On2b3v4uj_I&t=5304s Argentina v. Paraguay - Copa America Brazil 2019]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 28 | ვიდ ბელეცი <br /> ''{{lang-sl|Vid Belec}}'' <br /> {{fb|SVN}} | [[ფაილი:Vid Belec (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|76}} | style="text-align: center" | 07.06.2014 | | <ref>Argentina 2–0 Slovenia / [https://int.soccerway.com/matches/2014/06/07/world/friendlies/argentina/slovenia/1630386/ Estadio Único Diego Armando Maradona (La Plata)]</ref> |- ! style="text-align: center" | 29 | ასმირ ბეგოვიჩი <br /> ''{{lang-bs|Asmir Begović}}'' <br /> {{fb|BIH}} | [[ფაილი:20150331 2024 AUT BIH 2110.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|65}} | style="text-align: center" | 15.06.2014 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kXIipC8hBOU&t=539s Argentina 2 x 1 Bosnia Herzegovina · 2014 World Cup Goals & Highlights]</ref> |- ! style="text-align: center" | 30 | ალირეზა ჰაღიღი <br /> ''{{lang-fa|علیرضا حقیقی}}'' <br /> {{fb|IRN}} | [[ფაილი:Iran vs. Montenegro 2014-05-26 (064).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|90+1}} | style="text-align: center" | 21.06.2014 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EM8SuYBjjEY&t=739s Argentina 1 x 0 Iran · 2014 World Cup Extended Goals & Highlights HD]</ref> |- ! style="text-align: center" | 31 | ვინსენტ ენიეამა <br /> ''{{lang-en|Vincent Enyeama}}'' <br /> {{fb|NGA}} | [[ფაილი:Krasnodar-Lille (15).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|3||45+1}} | style="text-align: center" | 25.06.2014 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9HpYZ5REbFc&t=148s Nigeria 2 x 3 Argentina · 2014 World Cup Extended Goals & Highlights HD]</ref> |- ! style="text-align: center" | 32 | იპ ჰუნფაი <br /> ''{{lang-en|Yapp Hung Fai}}'' <br /> {{fb|HKG}} | [[ფაილი:Yapp Hung Fai.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|66||84}} | style="text-align: center" | 14.10.2014 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=64u_Q_fJi8c&t=55s Hong Kong 0 – 7 Argentina - Friendly - 14.10.2014]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 33 | ლოვრე კალინიჩი <br /> ''{{lang-hr|Lovre Kalinić}}'' <br /> {{fb|CRO}} | [[ფაილი:Lovre Kalinić in 2018.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|57|პენ.}} | style="text-align: center" | 12.11.2014 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Su6Go8mTXUk&t=175s NLB Video Gol Argentina vs Kroasia 2-1 Friendly Match 12 November 2014]</ref> |- ! style="text-align: center" | 34 | ანტონი სილვა <br /> ''{{lang-es|Antony Domingo Silva Cano}}'' <br /> {{fb|PAR}} | [[ფაილი:Antony Silva France 2 juin 2017.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|36|პენ.}} | style="text-align: center" | 13.06.2015 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zLQ2xwVclCU&t=439s Lionel Messi vs Paraguay (Copa America 2015) HD 720p (13/06/2015)]</ref> |- ! style="text-align: center" | 35 | დანიელ ვაკა <br /> ''{{lang-es|Daniel Vaca Tasca}}'' <br /> {{fb|BOL}} | [[ფაილი:Ecuador-Bolivia 2015 (16) - копия.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|67||75}} | style="text-align: center" | 04.09.2015 | | <ref>{{გოლი|67}} / [https://www.youtube.com/watch?v=6AaNIQaEp-U&t=5207s Argentina vs. Bolivia | Friendly | 4-9-2015]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|75}} / [https://www.youtube.com/watch?v=6AaNIQaEp-U&t=5725s Argentina vs. Bolivia | Friendly | 4-9-2015]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 36 | მოისეს მუნიოსი <br /> ''{{lang-es|Moisés Alberto Muñoz Rodríguez}}'' <br /> {{fb|MEX}} | [[ფაილი:America Mexico 2016 (1).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|89}} | style="text-align: center" | 08.09.2015 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nnsuinluFpw&t=229s Mexico vs Argentina 2-2 Resumen Goles Completo Partido Amistoso 2015]</ref> |- ! style="text-align: center" | 37 | კარლოს ლამპე <br /> ''{{lang-es|Carlos Emilio Lampe Porras}}'' <br /> {{fb|BOL}} | [[ფაილი:Colo Colo - Huachipato, 2018-03-03 - Carlos Lampe - 03.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|30|პენ.}} <br /> {{გოლი|30|პენ.|42}} <br /> {{გოლი|14||64||88}} | style="text-align: center" | 29.03.2016 <br /> 28.06.2021 <br /> 09.09.2021 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=U6cpJGB6W2I&t=1986s Argentina vs. Bolivia | Russia 2018 | FIFA World Cup Qualifier (29-3-2016)]</ref> <br /> <ref>{{გოლი|30|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=r6MZZsQRAL4&t=2043s Argentina vs Bolivia Full Match]. ''youtube''</ref><ref>{{გოლი|42}} / [https://www.youtube.com/watch?v=r6MZZsQRAL4&t=2583s Argentina vs Bolivia Full Match]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|14}} / [https://www.youtube.com/watch?v=5BosMtTY6jk&t=1630s Argentina v. Bolivia - FIFA World Cup Qatar 2022 Qualifiers]. ''youtube''</ref><ref>{{გოლი|64}} / [https://www.youtube.com/watch?v=5BosMtTY6jk&t=5443s Argentina v. Bolivia - FIFA World Cup Qatar 2022 Qualifiers]. ''youtube''</ref><ref>{{გოლი|88}} / [https://www.youtube.com/watch?v=5BosMtTY6jk&t=6889s Argentina v. Bolivia - FIFA World Cup Qatar 2022 Qualifiers]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 38 | ხაიმე პენედო <br /> ''{{lang-es|Jaime Manuel Penedo Cano}}'' <br /> {{fb|PAN}} | [[ფაილი:Jaime Penedo1 (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|68||78||87}} | style="text-align: center" | 10.06.2016 | | <ref>{{გოლი|68}} / [https://www.youtube.com/watch?v=rHka90kRuwE&t=4818s Argentina v. Panama - Copa America Centenario USA 2016]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|78}} / [https://www.youtube.com/watch?v=rHka90kRuwE&t=4818s Argentina v. Panama - Copa America Centenario USA 2016]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|87}} / [https://www.youtube.com/watch?v=rHka90kRuwE&t=4818s Argentina v. Panama - Copa America Centenario USA 2016]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 39 | ბრედ გუზანი <br /> ''{{lang-en|Bradley Edwin «Brad» Guzan}}'' <br /> {{fb|USA}} | [[ფაილი:Brad Guzan vs Belgium 1.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|32}} | style="text-align: center" | 21.06.2016 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=aFU1CbP8V_E&t=2034s Copa America Centenario - USA vs Argentina - June 21, 2016 - Semi Finals]</ref> |- ! style="text-align: center" | 40 | მაქსიმო ბანგერა <br /> ''{{lang-es|Máximo Orlando Banguera Valdivieso}}'' <br /> {{fb|ECU}} | [[ფაილი:Banguera Barcelona-Deportivo Cuenca (15613464830).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|12||20||62}} | style="text-align: center" | 10.10.2017 | | <ref>{{გოლი|12}} / [https://www.youtube.com/watch?v=C7XfL5myGgY&t=103s Ecuador vs Argentina - Highlights & Goals - 10 October 2017]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|20}} / [https://www.youtube.com/watch?v=C7XfL5myGgY&t=179s Ecuador vs Argentina - Highlights & Goals - 10 October 2017]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|62}} / [https://www.youtube.com/watch?v=C7XfL5myGgY&t=288s Ecuador vs Argentina - Highlights & Goals - 10 October 2017]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 41 | ჯონი პლასიდი <br /> ''{{lang-en|Johny Placide}}'' <br /> {{fb|HAI}} | [[ფაილი:Johny Placide in Tsarsko selo.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|17|პენ.|58||66}} | style="text-align: center" | 30.05.2018 | | <ref>{{გოლი|17|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=dh2ZJEptrcY&t=40s Goles Argentina 4-0 Haití]</ref> <br /> <ref>{{გოლი|58}} / [https://www.youtube.com/watch?v=vlq9WlvT4_E&t=373s Lionel Messi vs Haiti (Friendly) 30/05/2018 HD 1080i by SH10]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|66}} / [https://www.youtube.com/watch?v=vlq9WlvT4_E&t=439s Lionel Messi vs Haiti (Friendly) 30/05/2018 HD 1080i by SH10]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 42 | ფრენსის უზოჰო <br /> ''{{lang-en|Francis Odinaka Uzoho}}'' <br /> {{fb|NGA}} | [[ფაილი:Francis Uzoho.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|14}} | style="text-align: center" | 26.06.2018 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=dvpth1kNgmY&t=133s Argentina vs Nigeria World Cup 26 June 2018 Highlights HD]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 43 | ხუსტო ლორენტე <br /> ''{{lang-es|Justo Lorente Collado}}'' <br /> {{fb|NCA}} | [[ფაილი:Nicaragua vs Surinam 1-0 (10).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|37||38}} | style="text-align: center" | 07.06.2019 | | <ref>{{გოლი|37}} / [https://www.youtube.com/watch?v=GBT5r4rzUws&t=3516s Argentina vs Nicaragua 2019 Full Match]. ''youtube''</ref> <br /> <ref>{{გოლი|38}} / [https://www.youtube.com/watch?v=GBT5r4rzUws&t=3627s Argentina vs Nicaragua 2019 Full Match]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 44 | [[ალისონ ბეკერი]] <br /> ''{{lang-pt|Alisson Ramses Becker}}'' <br /> {{fb|BRA}} | [[ფაილი:20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil 850 1625.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|14}} | style="text-align: center" | 15.11.2019 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kDbm9b0lcHc&t=168s Brаzil vs Argеntinа 0-1 - Highlights & Goals Resumen & Goles 2019 HD HD]</ref> |- ! style="text-align: center" | 45 | მარტინ კამპანია <br /> ''{{lang-es|Martín Nicolás Campaña Delgado}}'' <br /> {{fb|URU}} | [[ფაილი:Urug tren (4) - копия.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|90+2|პენ.}} | style="text-align: center" | 18.11.2019 | | <ref>{{გოლი|90+2|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=VUYPGgsyZhA&t=834s Lionel Messi vs Uruguay | Friendly 2019 HD 1080i]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 46 | ერნან გალინდესი <br /> ''{{lang-es|Hernán Ismael Galíndez}}'' <br /> {{fb|ECU}} | [[ფაილი:HERNÁN GALÍNDEZ.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|90+3}}<br />{{გოლი|78}} | style="text-align: center" | 04.07.2021<br />07.09.2023 | | <ref>{{გოლი|90+3}} / [https://www.youtube.com/watch?v=UOnr7WnzZYU&t=6416s Argentina vs Ecuador | Full Match · Copa America 2021]. ''youtube''</ref><br /><ref>{{გოლი|78}} / [https://www.youtube.com/watch?v=LcExvg2Rp4A&t=406s&ab_channel=CONMEBOL Argentina vs Ecuador 1-0 | Resumen]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 47 | ვილკერ ფარინიესი <br /> ''{{lang-es|Wuilker Faríñez Aray}}'' <br /> {{fb|VEN}} | [[ფაილი:RC Lens - FC Metz (14-03-2021) 75.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|82}} | style="text-align: center" | 25.03.2022 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=15C93b2cdqw&t=447s Argentina vs Venezuela | 3-0 | Resumen All Goals Highlights 26/03/2022]</ref> |- ! style="text-align: center" | 48 | მატვეი იგონენი <br /> ''{{lang-et|Matvei Igonen}}'' <br /> {{fb|EST}} | [[ფაილი:Matvei Igonen (born 2 October 1996) — Estonia NFT Goalkeeper.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|9|პენ.|45||47||71||76}} | style="text-align: center" | 05.06.2022 | | <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kMo1HF1k1mE Lionel Messi 5 Goals Vs Estonia Reaction]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 49 | [[ლუის ლოპეს ფერნანდესი]] <br /> ''{{lang-es|Luis Aurelio López Fernández}}'' <br /> {{fb|HON}} | [[ფაილი:Luis Aurelio López Fernández.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|45+2|პენ.|69}} | style="text-align: center" | 24.09.2022 | | <ref>{{გოლი|45+2|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=NXIEw-NxTCE&t=219s Argentina 3-0 Honduras | Amistoso Internacional]. ''youtube''</ref><ref>{{გოლი|69}} / [https://www.youtube.com/watch?v=NXIEw-NxTCE&t=297s Argentina 3-0 Honduras | Amistoso Internacional]. ''youtube''</ref><ref>[https://www.espn.in/football/match/_/gameId/652247 Messi double as Argentina beat Honduras in Miami]. ''espn.in''</ref> |- ! style="text-align: center" | 50 | ანდრე ბლეიკი <br /> ''{{lang-en|Andre Jason Blake}}'' <br /> {{fb|JAM}} | [[ფაილი:Andre Blake - Philadelphia Union (cropped).jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|86||89}} | style="text-align: center" | 29.09.2022 | | <ref>{{გოლი|86}} / [https://www.youtube.com/watch?v=aKqe4eVMy6E&t=5741s Argentina vs Jamaica · Full Match · International Friendly 2022]. ''youtube''</ref><ref>{{გოლი|89}} / [https://www.youtube.com/watch?v=aKqe4eVMy6E&t=5924s Argentina vs Jamaica · Full Match · International Friendly 2022]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 51 | ხალიდ ეისა <br /> ''{{lang-ar|خالد عيسى}}'' <br /> {{fb|UAE}} | [[ფაილი:Khalid Eisa 20191401.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|44}} | style="text-align: center" | 16.11.2022 | | <ref>{{გოლი|44}} / [https://www.youtube.com/watch?v=25YO-K0Cv68&t=365s Argentina VS Emiratos Árabes]. ''MundoBocaTV''</ref><ref>UAE 0–5 Argentina / [https://int.soccerway.com/matches/2022/11/16/world/friendlies/united-arab-emirates/argentina/3958140/ Mohammed Bin Zayed Stadium]. ''soccerway''</ref> |- ! style="text-align: center" | 52 | მუჰამედ ალ-უვაისი <br /> ''{{lang-ar|محمد العويس}}'' <br /> {{fb|KSA}} | [[ფაილი:Mohammed Al-Owais 2018.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|10|პენ.}} | style="text-align: center" | 22.11.2022 | | <ref>{{გოლი|10|პენ.}} / [https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285063/400235461 Argentina 1–2 Saudi Arabia]. ''fifa.com''</ref> |- ! style="text-align: center" | 53 | [[გილიერმო ოჩოა]] <br /> ''{{lang-es|Francisco Guillermo Ochoa Magaña}}'' <br /> {{fb|MEX}} | [[ფაილი:Mex-Kor (1) (cropped).jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|64}} | style="text-align: center" | 26.11.2022 | | <ref>{{გოლი|64}} / [https://www.youtube.com/watch?v=VahYNqWm8W4&t=432s Argentina vs Mexico 2-0 − All Gоals]. ''youtube''</ref> |- ! style="text-align: center" | 54 | მეთიუ რაიანი <br /> ''{{lang-en|Mathew David Ryan}}'' <br /> {{fb|AUS}} | [[ფაილი:20180601 FIFA Friendly Match Czech Republic vs. Australia Matthew Ryan 850 0230.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|35}} <br /> {{გოლი|2}} | style="text-align: center" | 03.12.2022 <br /> 15.06.2023 | | <ref>{{გოლი|35}} / [https://www.youtube.com/watch?v=KvSiRNO1BTY&t=8s Messi magic! | Argentina v Australia | Round of 16 | FIFA WC Qatar 2022]</ref><br /><ref>{{გოლი|2}} / [https://www.youtube.com/watch?v=jJhA5rJ7K_w&t=66s Argentina vs Australia 2-0 Hіghlіghts & All Goals 2023 Messi Goal]</ref> |- ! style="text-align: center" | 55 | ანდრის ნოპერტი <br /> ''{{lang-nl|Andries Noppert}}'' <br /> {{fb|NED}} | [[ფაილი:Andries Noppert (born 7 April 1994) — Netherlands NFT Goalkeeper.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|73|პენ.}} | style="text-align: center" | 09.12.2022 | | <ref>{{გოლი|73|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=98oXq3yLtCo&t=326s Argentina vs Netherlands 2-2 Penalty 4-3 All Goal FIFA WC 2022]</ref><ref>Netherlands 2 (3-4) 2 Argentina / [https://www.besoccer.com/match/seleccion-holanda/seleccion-argentina/2022688422/lineups Lineups] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221210220053/https://www.besoccer.com/match/seleccion-holanda/seleccion-argentina/2022688422/lineups |date=2022-12-10 }}. ''BeSoccer''</ref> |- ! style="text-align: center" | 56 | დომინიკ ლივაკოვიჩი <br /> ''{{lang-hr|Dominik Livaković}}'' <br /> {{fb|CRO}} | [[ფაილი:Dominik Livaković 2021.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|34|პენ.}} | style="text-align: center" | 13.12.2022 | | <ref>{{გოლი|34|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=dr3wqHqs6UA&t=164s Argentina vs Croatia 3-0 .. Full Match All Goals & Highlights]</ref> |- ! style="text-align: center" | 57 | [[უგო ლორისი]] <br /> ''{{lang-fr|Hugo Lloris}}'' <br /> {{fb|FRA}} | [[ფაილი:2020-03-10 Fußball, Männer, UEFA Champions League Achtelfinale, RB Leipzig - Tottenham Hotspur 1DX 3687 by Stepro (cropped).jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|23|პენ.|108}} | style="text-align: center" | 18.12.2022 | | <ref>{{გოლი|23|პენ.}} / [https://www.youtube.com/watch?v=zhEWqfP6V_w&t=10s The greatest final ever?! | Argentina v France]</ref><ref>{{გოლი|108}} / [https://www.youtube.com/watch?v=zhEWqfP6V_w&t=61s The greatest final ever?! | Argentina v France]</ref> |- ! style="text-align: center" | 58 | ხოსე კარლოს გერა <br /> ''{{lang-es|José Carlos Guerra}}'' <br /> {{fb|Panama}} | | style="text-align: center" | {{გოლი|89}} | style="text-align: center" | 23.03.2023 | | <ref>{{გოლი|89}} / [https://www.youtube.com/watch?v=VogTPu2XrCk&t=70s Argentina 2-0 Panamá: Resumen del partido]</ref> |- ! style="text-align: center" | 59 | ელოი ვიქტორ რომი <br /> ''{{lang-nl|Eloy Victor Room}}'' <br /> {{fb|Curacao}} | [[ფაილი:Room Eloy Columbus Crew SC Meet the Team 2019.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|20||33||37}} | style="text-align: center" | 28.03.2023 | | <ref>{{გოლი|20}} / [https://www.youtube.com/watch?v=ArkApP7r9-k Argentina vs Curacao]</ref><ref>{{გოლი|33}} / [https://www.youtube.com/watch?v=ArkApP7r9-k&t=38s Argentina vs Curacao]</ref><ref>{{გოლი|37}} / [https://www.youtube.com/watch?v=ArkApP7r9-k&t=66s Argentina vs Curacao]</ref> |- ! style="text-align: center" | 60 | პედრო გალიესე <br /> ''{{lang-es|Pedro David Gallese Quiroz}}'' <br /> {{fb|PER}} | [[ფაილი:Palestino - Alianza Lima 20190204 01.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|32||42}} | style="text-align: center" | 18.10.2023 | | <ref>{{გოლი|32}} / [https://www.youtube.com/watch?v=_jICVrlX8h8&t=180s&ab_channel=CONMEBOL Peru vs. Argentina]</ref><ref>{{გოლი|42}} / [https://www.youtube.com/watch?v=_jICVrlX8h8&t=307s&ab_channel=CONMEBOL Peru vs. Argentina]</ref> |- ! style="text-align: center" | 61 | ნიკოლას ჯორჯ ჰაგენ გოდოი <br /> ''{{lang-es|Nicholas George Hagen Godoy}}'' <br /> {{fb|GUA}} | [[ფაილი:Nicholas Hagen in 2019.jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|12||77}} | style="text-align: center" | 15.06.2024 | | <ref>{{გოლი|12}} / [https://www.youtube.com/watch?v=QtjNdKPb_kE&t=79s Argentina 4-1 Guatemala]</ref><ref>{{გოლი|77}} / [https://www.youtube.com/watch?v=QtjNdKPb_kE&t=676s Argentina 4-1 Guatemala]</ref> |- ! style="text-align: center" | 62 | მაქსიმ კრეპო <br /> ''{{lang-fr|Maxime Crépeau}}'' <br /> {{fb|CAN}} | [[ფაილი:Maxime Crépeau, FC Cincinnati vs Ottawa Fury, 30 June 2018 (29180853357) (cropped).jpg|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|51}} | style="text-align: center" | 10.07.2024 | | <ref>{{გოლი|51}} / [https://www.youtube.com/watch?v=olFD70ssJ58&t=122s Argentina 2-0 Canadá | Copa América 2024]</ref> |- ! style="text-align: center" | 63 | გილიერმო ვისკარა <br /> ''{{lang-es|Guillermo Viscarra Bruckner}}'' <br /> {{fb|BOL}} | [[ფაილი:Guillermo "Billy" Viscarra.jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|19||84||86}} | style="text-align: center" | 15.10.2024 | | <ref>{{გოლი|19}} / [https://www.youtube.com/watch?v=-1RPcpaJsYg&t=81s Argentina 6–0 Bolivia | Eliminatorias Sudamericanas al Mundial 2026]</ref><ref>{{გოლი|84}} / [https://www.youtube.com/watch?v=-1RPcpaJsYg&t=520s Argentina 6–0 Bolivia | Eliminatorias Sudamericanas al Mundial 2026]</ref><ref>{{გოლი|86}} / [https://www.youtube.com/watch?v=-1RPcpaJsYg&t=565s Argentina 6–0 Bolivia | Eliminatorias Sudamericanas al Mundial 2026]</ref> |- ! style="text-align: center" | 64 | რაფაელ რომო <br /> ''{{lang-es|Rafael Enrique Romo Pérez}}'' <br /> {{fb|VEN}} | [[ფაილი:USAvVEN 2019-06-09 - Rafael Romo (51170339541) (cropped).jpg|frameless|70 პქ]] | style="text-align: center" | {{გოლი|39||80}} | style="text-align: center" | 04.09.2025 | | <ref>{{გოლი|39}} / [https://www.youtube.com/watch?v=D6sgXdSkCn4&t=177s Argentina 3–0 Venezuela | Resumen | Eliminatorias Sudamericanas]</ref><ref>{{გოლი|80}} / [https://www.youtube.com/watch?v=D6sgXdSkCn4&t=494s Argentina 3–0 Venezuela | Resumen | Eliminatorias Sudamericanas]</ref> |- ! style="text-align: center" | 65 | უგო მარკეში <br /> ''{{lang-pt|Hugo Marques}}'' <br /> {{fb|ANG}} | | style="text-align: center" | {{გოლი|82}} | style="text-align: center" | 14.11.2025 | | <ref>{{გოლი|82}} / [https://www.youtube.com/watch?v=U4HQjDSVLxw&t=631s Argentina vs Angola 2-0 - All Goals]</ref> |} ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://messi.com/en/ ლიონელ მესის ოფიციალური საიტი] · [https://www.messistats.com/en MessiStats] * [https://www.rsssf.org/tablesw/wyc05.html World Youth Cup (U-20) 2005 (Netherlands)] * [https://web.archive.org/web/20111220071319/http://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/05/41/wyc_05_nether_tr_174.pdf FIFA World Youth Championship Netherlands 2005 Technical Report] * [https://www.thesoccerworldcups.com/players/lionel_messi.php Lionel Messi in the World Cups] * [https://www.thesoccerworldcups.com/national_teams/argentina_most_games.php Argentina Players with the Most Games Played in The World Cup] * [https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/lionel-messi-argentina-records-international-football-world-cup-qualifying The international football records Messi owns and is chasing] {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | სოციალური ქსელები |- ! scope=row |[https://instagram.com/leomessi/ Instagram] · [https://www.facebook.com/LeoMessi Facebook] · [https://x.com/fundacionmessi X] |} {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | თემატური საიტები |- ! scope=row |[https://www.11v11.com/players/lionel-messi-42223/ AFS] · [https://resultados.as.com/resultados/ficha/deportista/messi/15167 AS.com] · [https://bdfa.com.ar/jugadores-34986.html BDFA] · [https://www.bdfutbol.com/en/j/j1753.html BDFutbol] · [https://global.espn.com/football/player/_/id/45843 ESPNFC.com] · [https://fbref.com/en/players/d70ce98e/ FBref.com] · [https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html FIFA.com] · [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/10973 FootballDatabase.eu] · [https://footballfacts.ru/person/53159 FootballFacts.ru] · [https://www.kicker.de/lionel-messi/spieler Kicker.de] · [https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur21740.html L’Équipe] · [https://web.archive.org/web/20220522193757/https://www.ligue1.fr/joueur?id=lionel-andres-messi-cuccittini League 1] · [https://www.national-football-teams.com/player/12066.html National Football Teams.com] · [https://www.olympedia.org/athletes/111386 Olympedia] · [https://olympics.com/en/athletes/lionel-messi Olympics.com] · [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=39850 Soccerbase] · [http://int.soccerway.com/players/lionel-andres-messi/119/ Soccerway] · [https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Lioneli-Messi-Futbol-24061987 Sportbox.ru] · [https://www.thefinalball.com/player.php?id=10592 playmarkerstats.com] · [https://www.transfermarkt.com/lionel-messi/profil/spieler/28003 Transfermarkt] · [https://www.worldfootball.net/player_summary/lionel-messi/ WorldFootball.net] · [https://www.allmovie.com/artist/p815708 AllMovie] · [https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=691614.html AlloCiné] · [https://www.csfd.cz/tvurce/207495 ČSFD] · [http://messi.starplayerstats.com/en/goals/91/0/all/1/0/0/t/all/all/0/0/0 Messi.StarPlayerStats.com] |} {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | ვიდეო |- ! scope=row |[https://www.tcdb.com/Person.cfm/pid/24855/ TCDb] · [https://youtube.com/channel/UCmkNr8WQC7zAC5TnYDI0wQw YouTube] · [https://www.youtube.com/watch?v=YKQluZU2Flg&t=184s USA vs Argentina | Copa America 2016] · [https://www.youtube.com/watch?v=qEuv2Y9GutE Mundo Maldini] |} {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | ფოტო |- ! scope=row |[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lionel_Messi_in_art Lionel Messi in art] |} {| width="800" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | მედია |- ! scope=row |[https://www.mediotiempo.com/futbol/copa-america/afa-rinde-homenaje-messi-kun-aguero-record-partidos MedioTiempo] |} ==კომენტარები== {{Reflist|group=კომ.}} ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} [[კატეგორია:ლიონელ მესი]] [[კატეგორია:საფეხბურთო რეკორდები]] kigjr7qk5z027u10jlfjaoipc67bmqv 0 563560 5411239 5411153 2026-06-11T15:21:02Z Mehman 75871 არ შეესაბამება ვიკიპედიის სტანდარტებს 5411239 wikitext text/x-wiki [[File:Nino Surguladze.jpg|thumb|200px|ნინო სურგულაძე]] '''ნინო სურგულაძე''' (დ. [[12 ოქტომბერი]], [[1977]], [[თბილისი]]) — ქართველი საოპერო მომღერალი, მეცო-სოპრანო. ==ბიოგრაფია== დაიბადა [[თბილისი|თბილისში]]. დაასრულა [[თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია]].<ref name=nsm>{{Cite web |url=http://www.newstyle-mag.com/personalii/astralnye-miry-nino-surguladze.html |title=''New Style Magazine'' (2010-07-22), Астральные миры Нино Сургуладзе |access-date=2015-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170601142429/http://www.newstyle-mag.com/personalii/astralnye-miry-nino-surguladze.html |archive-date=2017-06-01 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170601142429/http://www.newstyle-mag.com/personalii/astralnye-miry-nino-surguladze.html |archivedate=2017-06-01 }}</ref> [[ბარსელონა]]ში, Francisco Viñas-ის სიმღერის საერთაშორისო კონკურსზე გამარჯვების შემდეგ, მან მიიღო სტიპენდია [[ლა სკალა|ლა-სკალის თეატრის]] აკადემიაში. <ref>{{Cite web |url=http://www.liceubarcelona.cat/en/el-liceu/francisco-vinas/contests-pricewinners/from-2001-to-2010.html |title=''Gran Teatre del Liceu'', Francisco Viñas Contest: Contest's prizewinners (from 2001 to 2010) |access-date=2015-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104211007/http://www.liceubarcelona.cat/en/el-liceu/francisco-vinas/contests-pricewinners/from-2001-to-2010.html |archive-date=2012-11-04 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104211007/http://www.liceubarcelona.cat/en/el-liceu/francisco-vinas/contests-pricewinners/from-2001-to-2010.html |archivedate=2012-11-04 }}</ref><ref name=nsm/><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ej4nz3nwmLI ''YouTube.com'', Intervista a Nino Surguladze, Rigoletto al Teatro Carlo Felice di Genova, 13 Novembre 2013]</ref> სადაც სწავლობდა [[ლეილა გენჯერი|ლეილა გენჯერთან]] და [[ლუჩანა სერა]]სთან.<ref name="archiviostorico.corriere.it">[http://archiviostorico.corriere.it/2010/gennaio/15/altra_Carmen_della_Georgia_Canto_co_9_100115105.shtml ''Corriere della Sera'' (2010-01-15), L'altra Carmen della Georgia: "Canto la libertà delle donne"]</ref> საოპერო დებიუტი შედგა 2002 წელს<ref>[http://www.bbc.co.uk/wales/cardiffsinger/sites/2003/pages/georgia.shtml ''BBC Cardiff Singer of the World'', 2003. Georgia: Nino Surguladze]</ref><ref>[http://archiviostorico.corriere.it/2002/settembre/11/Verdi_Oberto_conte_San_Bonifacio_co_0_0209116028.shtml ''Corriere della Sera'' (2002-09-11), Verdi, "Oberto conte di San Bonifacio" torna mezzo secolo dopo con i giovani della Scala]</ref> და მას შემდეგ გამოჩნდა მსოფლიოს მრავალ საოპერო თეატრში. მან ითამაშა იტალიურ სატელევიზიო ფილმში Rigoletto a Mantova (2010) და ქართულ ფილმებში [[ვალსი პეჩორაზე]]<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0105723/ ''IMDb'' Valsi Pechoraze (1992)]</ref> და [[მეტიჩარა]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0279957/ ''IMDb'', Metichara (1988).]</ref> ნინო სურგულაძე არის საქველმოქმედო ფონდის Desire Tree-ის დამფუძნებელი, რომლის მიზანია სამედიცინო დახმარების საჭიროების მქონე ბავშვების დახმარება.<ref>{{Cite web |url=http://fsp.ge/en/news/charity-in-georgia/1021-nino-surguladze-pomozhet-5-tyazhelo-bolnym-malysham/ |title=''Social Partnership'', Nino Surguladze will assist 5 children with severe diseases |access-date=2024-03-04 |archive-date=2016-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307175212/https://fsp.ge/en/news/charity-in-georgia/1021-nino-surguladze-pomozhet-5-tyazhelo-bolnym-malysham/ }}</ref><ref>[http://comunicazioneinform.it/questa-sera-a-tbilisi-un-concerto-della-fondazione-desire-tree/ ''Inform'' (2014-12-29), Questa sera a Tbilisi un concerto della Fondazione "Desire Tree"]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *{{Official website|http://ninosurguladze.com/bio/}} * [http://www.mcdomani.com/en/roster/surguladze-nino-2/ Nino Surguladze at MCdomani] (management agency) * [http://operabase.com/a/Nino_Surguladze/13231 Nino Surguladze at Operabase] (performance schedule) * {{IMDb name|0839620}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:სურგულაძე, ნინო}} [[კატეგორია:დაბადებული 12 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1977]] [[კატეგორია:ქართველი საოპერო მომღერლები]] [[კატეგორია:ქართველი მსახიობები]] [[კატეგორია:მეცო-სოპრანოები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] n9szxhsb7z3pgr14wcbq3anazndik51 0 571043 5411180 4792469 2026-06-11T13:26:37Z MIKHEIL 18439 5411180 wikitext text/x-wiki {{წაშლის კანდიდატი/ძირი|მიზეზი=|11|06|2026|}} {{ინფოდაფა მეცნიერი | სახელი = ზურაბ ბრაგვაძე | მშობლიური სახელი = | ფოტო =Zura bagineti.jpg | სურათის ზომა = | სურათის წარწერა = ზურაბ ბრაგვაძე. [[არმაზისხევი]], 2015. [[ნიკოლოზ ნიკოლოზიშვილი|ნიკოლოზ ნიკოლოზიშვილის]] ფოტო | დაბადების თარიღი = | დაბადების ადგილი = | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი = | მოქალაქეობა = | სამეცნიერო სფერო = არქეოლოგია, ისტორია | მუშაობის ადგილი = | ალმა-მატერი = | სამეცნიერო ხელმძღვანელი = | გავლენა იქონიეს = | გავლენა იქონია = | განთქმული მოსწავლეები = | ცნობილია როგორც = ქართველი არქეოლოგი, ისტორიკოსი, პროფესორი, არქეოლოგიის პირველი ქართულენოვანი სახელმძღვანელოს ავტორი. | სამეცნიერო ხარისხი = | სამეცნიერო წოდება = | ჯილდოები და პრემიები = | ხელმოწერა = | საიტი = }} '''ზურაბ ბრაგვაძე''' (დ. [[17 ივლისი]], [[1961]], [[ვაზისუბანი (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)|ვაზისუბანი]] — გ. [[29 ნოემბერი]], [[2023]], [[თბილისი]]) — ქართველი არქეოლოგი, ისტორიკოსი, პროფესორი, არქეოლოგიის პირველი ქართულენოვანი სახელმძღვანელოს ავტორი. 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი საქართველოსა და კავკასიის არქეოლოგიის, ისტორიისა და კულტურის სფეროში.<ref name="CUbio"/> == ბავშვობის წლები == ზურაბ ბრაგვაძე [[1961]] წლის [[17 ივლისი|17 ივლისს]] [[გურჯაანის მუნიციპალიტეტი|გურჯაანის რაიონის]] სოფელ [[ვაზისუბანი (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)|ვაზისუბანში]] დაიბადა. მისმა ბავშვობის წლებმა სწორედ ამ სოფელში განვლო. ზურაბის მამა, დავით ბრაგვაძე პროფესიით ეკონომისტი იყო და [[მუკუზანი|მუკუზანის]] ღვინის ქარხანაში მუშაობდა. დედა - დავარ გოგსაძე პენსიაზე გასვლამდე სოფელ [[შაშიანი|შაშიანის]] სკოლის ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელი იყო.<ref name="CUbio"/> ზურაბის ახლობლები იხსენებენ, რომ ის ბავშვობიდან ბევრს კითხულობდა, მათ შორის საისტორიო ლიტერატურას. სასკოლო საგნებიდან განსაკუთრებით უყვარდა [[ისტორია]], [[გეოგრაფია]] და [[ქართული ლიტერატურა|ქართული ლიტერატურა]].<ref name="CUbio"/> == სტუდენტობის წლები == [[ვაზისუბანი (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)|ვაზისუბნის]] სკოლის დამთავრების შემდეგ ზურაბ ბრაგვაძემ სწავლა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში]] გააგრძელა, სადაც [[1980]] წელს ჩააბარა ისტორიის ფაკულტეტზე.<ref name="CUbio"/> [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში]] სწავლის პერიოდში ზურაბ ბრაგვაძის პედაგოგებს იყვნენ: [[გიორგი მელიქიშვილი]], [[მარიკა ლორთქიფანიძე|მარიამ ლორთქიფანიძე]], [[გურამ ლორთქიფანიძე (არქეოლოგი)|გურამ ლორთქიფანიძე]], [[ოთარ ჯაფარიძე (ისტორიკოსი)|ოთარ ჯაფარიძე]], [[გივი ჟორდანია]], [[კოტე ანთაძე]], [[ვარლამ დონაძე]], [[უშანგი სიდამონიძე]], [[ნოდარ ასათიანი]], [[ლევან ჭილაშვილი]], [[გურამ გრიგოლია (ისტორიკოსი)|გურამ გრიგოლია]] და სხვა ცნობილი მეცნიერები.<ref name="CUbio"/> [[1981]] წლის ზაფხულში, პირველი კურსის დახურვის შემდეგ ზურაბი კურსელებთან ერთად [[ჟინვალის სამაროვანი|ჟინვალის არქეოლოგიურ ექსპედიციაში]] წაიყვანეს. იმ პერიოდში [[ჟინვალის წყალსაცავი]]ს მშენებლობა მიმდინარეობდა, რის შედეგადაც შუა საუკუნეების ნაქალაქარი წყლით უნდა დაფარულიყო. სწორედ ჟინვალის ექსპედიციაში გადადგა მან არქეოლოგიაში თავისი პირველი ნაბიჯები. ამის შემდეგ, ყოველ ზაფხულს, მონაწილეობდა სხვადასხვა ექსპედიციებში, მათ შორის [[ფიჭვნარი (ქობულეთი)|ქობულეთის ფიჭვნარსა]] და [[მარტყოფი|მარტყოფში]], თუმცა ყველაზე მეტ დროს [[ჟინვალის სამაროვანი|ჟინვალის არქეოლოგიურ ექსპედიციაში]] ატარებდა.<ref name="CUbio"/> ზურაბ ბრაგვაძე მიიჩნევდა, რომ ჟინვალის ექსპედიციამ განსაკუთრებული როლი ითამაშა მის არქეოლოგად ჩამოყალიბებაში და სწორედ იქ ისწავლა ველზე მუშაობის სპეციფიკა. ის ყოველთვის ემადლიერებოდა ექსპედიციის წევრებს მის მიმართ გამოჩენილი მზრუნველობის გამო. ამ მხრივ, განსაკუთრებით გამოარჩევდა ექსპედიციის ხელმძღვანელს, ცნობილ არქეოლოგს, [[რამინ რამიშვილი|რამინ რამიშვილს]], რომელიც ზურაბს ყოველთვის განსაკუთრებულ ნდობას უცხადებდა და მესამე კურსის სტუდენტს ველზე უბნის ხელმძღვანელობას ანდობდა.<ref name="CUbio"/> სტუდენტურ წლებში, ზურაბი გატაცებული იყო სპორტითაც და რამდენიმე წლის მანძილზე იყო [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის]] [[ხელბურთი|ხელბურთის]] გუნდის მეკარე.<ref name="CUbio"/> ზურაბ ბრაგვაძემ [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]] [[1985]] წელს დაამთავრა და მუშაობა დაიწყო [[ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი|საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში]].<ref name="CUbio"/> ==არქეოლოგიური ექსპედიციები == [[ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი|შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში]] მუშაობის დაწყების შემდეგ, [[1986]]-[[1992]] წლებში ზურაბ ბრაგვაძე [[საირხე|საირხის]] არქეოლოგიური ექსპედიციის წევრი იყო, რომელიც [[ჯურხა ნადირაძე|ჯურხა ნადირაძის]] ხელმძღვანელობით მიმდინარეობდა.<ref name="CUbio"/> [[საირხე|საირხის]] ექსპედიციის პარალელურად, [[1988]]-[[1991]] წლებში ზურაბ ბრაგვაძე [[ჭიათურა|ჭიათურის]] არქეოლოგიური რაზმის ხელმძღვანელად დაინიშნა და მისი მეთვალყურეობით არქეოლოგიური გათხრები ჩატარდა სოფელ [[რგანი|რგანში]].<ref name="CUbio"/> [[1994]]-[[1998]] წლებში ზურაბ ბრაგვაძე აღმოსავლეთ კოლხეთის არქეოლოგიურ ექსპედიციას ხელმძღვანელობდა. ამ პერიოდში მისი ხელმძღვანელობით არქეოლოგიური ექსპედიციები ჩატარდა [[თერჯოლის მუნიციპალიტეტი|თერჯოლის მუნიციპალიტეტის]] რამდენიმე სოფელში: [[ჩხარი|ჩხარში]], [[ძევრი|ძევრში]], [[ღვანკითი|ღვანკითში]], ასევე [[სკანდის ციხე|სკანდის ციხეზე]].<ref name="CUbio"/> [[1999]]-[[2002]] წლებში ზურაბ ბრაგვაძე [[საჩხერის მუნიციპალიტეტი|საჩხერე]]-[[ჭიათურის მუნიციპალიტეტი|ჭიათურა]]-[[თერჯოლის მუნიციპალიტეტი|თერჯოლის]] მონაკვეთზე [[ბაქო-სუფსის ნავთობსადენი|ბაქო-სუფსის ნავთობსადენის]] მშენებლობის დროს არქეოლოგიურ მონიტორინგს აწარმოებდა.<ref name="CUbio"/> [[2003]]-[[2005]] წლებში იყო [[ყვირილა|ყვირილის ხეობისა]] და [[ბორჯომის მუნიციპალიტეტი|ბორჯომ]]-[[ახალციხის მუნიციპალიტეტი|ახალციხის]] არქეოლოგიური ექსპედიციების წევრი.<ref name="CUbio"/> [[2006]] წელს ხელმძღვანელობდა [[თერჯოლის მუნიციპალიტეტი|თერჯოლის]], ხოლო [[2007]] წელს [[ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი|ზესტაფონის]] არქეოლოგიურ ექსპედიციას.<ref name="CUbio"/> [[2012]]-[[2014]] წლებში იყო [[თრიალეთის კულტურა|თრიალეთის]] არქეოლოგიური ექსპედიციის წევრი. [[2015]]-[[2016]] წლებში მონაწილეობა მიიღო [[მცხეთის მუნიციპალიტეტი|მცხეთის]] არქეოლოგიურ ექსპედიციაში. [[2017]] წელს იყო [[თელავის მუნიციპალიტეტი|თელავის]] არქეოლოგიური ექსპედიციის წევრი. [[2018]] წელს [[შიდა ქართლის მხარე|შიდა ქართლისა]] და [[ხვამლი|ლეჩხუმის (ხვამლის)]] არქეოლოგიური ექსპედიციის წევრი. [[2017]]-[[2018]] წლებში მისი ხელმძღვანელობით არქეოლოგიური ექსპედიცია ჩატარდა [[სვერის ციხე (იმერეთი)|სვერის ციხეზე]]. <ref name="CUbio"/> [[2017]] წელს ზურაბ ბრაგვაძის ხელმძღვანელობით ჩატარდა [[ტაბახმელა|ტაბახმელის]] არქეოლოგიური ექსპედიცია. თავად ზურაბი, ამ გათხრებს განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა. ერთ-ერთ ინტერვიუში, [[ტაბახმელა|ტაბახმელის]] გათხრების შესახებ ზურაბი ამბობს: {{ციტატა|ჩემი განვლილი ექსპედიციებიდან ცალკე მინდა გამოვყო [[2017]] წლის სრულიად უნიკალური გათხრები [[ტაბახმელა|ტაბახმელაში]]. მაშინ შევისწავლეთ [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] საბრძოლო სანგარი, სადაც [[1921]] წლის თებერვალში ცხარე ბრძოლები მიმდინარეობდა რუსი [[რუსეთ-საქართველოს ომი (1921)|საბჭოთა ოკუპანტების წინააღმდეგ.]] გამოვავლინეთ ამ ბრძოლების ამსახველი არაერთი არტეფაქტი და უნდა გითხრათ, რომ არქეოლოგიური გათხრების დროს ასეთი ამაღლებული სიამაყის გრძნობა და დიდი წუხილი ერთდროულად არასდროს მქონია. როდესაც ხელით ეხები  ვაზნებს, ჰილზებს,  ქართველ ჯარისკაცთა უნიფორმის ნაფლეთებს,  თვალწინ ცოცხლდება უთანასწორო, მაგრამ თავდადებული ბრძოლები სამშობლოსათვის. მიუხედავად იმისა, რომ [[1921]] წელი არც ისე შორეული წარსულია, ამ გათხრებმა წარუშლელი შთაბეჭდილება დატოვა ჩემზე და ამაყი ვარ, რომ ქართველი არქეოლოგებიდან პირველს მე მერგო პატივი, არათუ ჩვენი ეროვნული დამოუკიდებლობის ბრძოლების ამსახველი არტეფაქტები გამომევლინა, არამედ არქეოლოგიურად პირველს შემესწავლა ზოგადად საბრძოლო ადგილი.<ref>{{Cite web|url=https://kvira.ge/596889|title=„ჩემმა მეუღლემ ოქროს სამკაულებიც კი გაყიდა, რომ ჩხარის გათხრები ბოლომდე მიმეყვანა“}}</ref>}} [[2019]]-[[2021]] წლებში ზურაბ ბრაგვაძის ხელმძღვანელობით არქეოლოგიური ექსპედიცია მიმდინარეობდა სოფელ [[ითხვისი|ითხვისში]]. ეს გათხრები საკმაოდ სპეციფიკური ხასიათის იყო, რადგან ის მიმდინარეობდა ხელოვნურად გამოწვეული კატასტროფის ადგილზე. არქეოლოგიური გათხრების ადგილზე [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] 20-იანი წლებიდან მიმდინარეობდა [[მანგანუმი|მანგანუმის]] მოპოვება. [[1987]] წელს ტერიტორიაზე არსებული [[მაღარო]] ჩაინგრა და 40 ჰექტარი ტერიტორია დაიმეწყრა. დამეწყრილ ტერიტორიაზე მოსახლეობა შემთხვევით პოულობდა არქეოლოგიურ არტეფაქტებს. ამის გამო ტერიტორიის არქეოლოგიური შესწავლა გახდა საჭირო, რადგან მეწყრული პროცესები შეუქცევადი ხასიათის იყო. ითხვისის ექსპედიციამ გამოავლინა [[შუა საუკუნეები|შუა საუკუნეების]] ([[XII საუკუნე|XII-]][[XIII საუკუნე|XIII]] სს.) [[ნამოსახლარი]], [[მარანი]], სხვა მნიშვნელოვანი ნაგებობები და არტეფაქტები. აღსანიშნავია, რომ ეს ამ დრომდე, დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე აღმოჩენილი [[შუა საუკუნეები|შუა საუკუნეების]] ყველაზე მასშტაბური [[ნამოსახლარი|ნამოსახლარია.]]<ref name="CUbio"/> ზურაბ ბრაგვაძის ხელმძღვანელობით უკანასკნელი არქეოლოგიური ექსპედიცია [[2022]] წელს, [[საჩხერე|საჩხერეში]], [[თოდაძის ციხე|თოდაძის ციხეზე]] ჩატარდა. გათხრების შედეგად გამოვლინდა მნიშვნელოვანი არტეფაქტები, სამარხები და ნაგებობათა ნაშთები. შემდეგ წელს არქეოლოგიური ექსპედიცია უსახსრობის გამო ვერ გაგრძელდა და ზურაბ ბრაგვაძის მოულოდნელი გარდაცვალების გამო ძეგლის სრულყოფილი შესწავლა ვეღარ მოხერხდა.<ref name="CUbio"/> == სამეცნიერო საქმიანობა და პუბლიკაციები == ზურაბ ბრაგვაძის ძირითად კვლევით ინტერესს [[კოლხეთის სამეფო|კოლხეთისა]] და [[იბერია|იბერიის]] არქეოლოგიის პრობლემები წარმოადგენდა. მათ შორის იყო [[კოლხეთის სამეფო|კოლხეთის სამეფოს]] გენეზისის პრობლემა, ურთიერთობები [[რომის რესპუბლიკა|რომთან]] და [[აქემენიანთა იმპერია|აქემენიდურ ირანთან]], მმართველობის სისტემა [[კოლხეთის სამეფო|კოლხეთსა]] და [[იბერია|იბერიაში]]. მან ამ საკითხებზე სამი ათწლეულის განმავლობაში არაერთი ნაშრომი გამოაქვეყნა. მნიშვნელოვანი სიცხადე შეიტანა [[არმაზისხევი|არმაზისხევის]] [[პიტიახში|პიტიახშთა]] სახლის [[გენეალოგია|გენეალოგიის]] საკითხში, [[კოლხეთის სამეფო|კოლხეთის სამეფოს]] წარმოშობის მიზეზების დადგენაში, [[კოლხეთის სამეფო|კოლხეთისა]] და [[იბერია|იბერიის]] სამეფოების საშინაო და საგარეო პოლიტიკის საკითხების კვლევაში.<ref name="CUbio"/> [[1992]] წელს ზურაბ ბრაგვაძემ [[მერი ინაძე|მერი ინაძისა]] და [[ჯურხა ნადირაძე|ჯურხა ნადირაძის]] ხელმძღვანელობით საკანდიდატო [[დისერტაცია]] დაიცვა თემაზე: ძვ.წ. V-I საუკუნეების აღმოსავლეთ კოლხეთის ისტორიის ზოგიერთი საკითხი. მომდევნო წელს დისერტაცია წიგნად გამოიცა სათაურით: აღმოსავლეთ კოლხეთი ძვ. წ. V-I საუკუნეებში.<ref name="CUbio"/> თავისი სამეცნიერო საქმიანობის ფარგლებში, ზურაბ ბრაგვაძემ გამოაქვეყნა 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი საქართველოსა და [[კავკასია|კავკასიის]] [[არქეოლოგია|არქეოლოგიის]], [[ისტორია|ისტორიისა]] და [[კულტურა|კულტურის]] სფეროში; [[ქართული ენა|ქართულ]], [[რუსული ენა|რუსულ]], [[ინგლისური ენა|ინგლისურ,]] [[ფრანგული ენა|ფრანგულ]],  [[პოლონური ენა|პოლონურ]] ენებზე. მათ შორის  5 [[მონოგრაფია]] და 2  სახელმძღვანელო.<ref name="CUbio"/> განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია [[2012]] წელს ზურაბ ბრაგვაძის ავტორობით გამოცემული „არქეოლოგია“ - პირველი ქართულენოვანი სახელმძღვანელო არქეოლოგიაში. [[1986]]-[[2023]] წლებში  მონაწილეობდა სხვადასხვა საერთაშორისო სიმპოზიუმში [[ინგლისი|ინგლისში]], [[გერმანია|გერმანიაში]], [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], [[იტალია|იტალიაში]], [[ესპანეთი|ესპანეთში]], [[პოლონეთი|პოლონეთში]], [[უნგრეთი|უნგრეთში]], [[უკრაინა|უკრაინაში]], [[რუსეთი|რუსეთში]], [[ყაზახეთი|ყაზახეთში]], [[სომხეთი|სომხეთში]], [[ირანი|ირანსა]] და [[თურქეთი|თურქეთში.]] ზურაბი იყო არაერთი წიგნისა, თუ კრებულის თანაავტორი და რედაქტორი. მათ შორის [[2013]] წელს გამოცემული [[ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი|ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონის]] ავტორებიდან ერთ-ერთი. ზურაბ ბრაგვაძე ასევე იყო არაერთი საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის საორგანიზაციო და სამეცნიერო საბჭოს წევრი და თავმჯდომარე, ასევე სამეცნიერო „არქეოლოგიური ჟურნალის“ მთავარი რედაქტორი; ხელოვნების მუზეუმის „ნარკვევების“  სარედაქციო კოლეგიის წევრი; სამეცნიერო ჟურნალის „იბერია-კოლხეთის“ სარედაქციო საბჭოს წევრი. [[2021]] წელს გამოიცა ზურაბ ბრაგვაძის [[მონოგრაფია]] „კოლხეთი და იბერია-არქეოლოგიური ძიებანი“. წიგნში თავმოყრილია ისეთი საკითხები, როგორებიცაა, [[კოლხეთის სამეფო|კოლხეთისა]] და [[ეგეოსის კულტურა|ეგეოსური სამყაროს]] ურთიერთობა, [[კოლხეთის სამეფო|კოლხეთის სამეფოს]] კავშირები [[აქემენიანთა იმპერია|აქემენიდურ ირანთან]], [[კოლხეთის სამეფო|კოლხეთის სამეფოს]] სოციალური და პოლიტიკური ისტორიის საკითხები, [[კოლხეთის სამეფო|კოლხეთისა]] და [[იბერია|იბერიის]] სამეფოები [[რომის იმპერია|რომის]] გლობალურ პოლიტიკურ კონტექსტში, [[იბერია|იბერიის]] [[პიტიახში|პიტიახშების]] გენეზისის პრობლემა და სხვ. დამატების სახით წიგნში შესულია [[რუსეთ-საქართველოს ომი (1921)|რუსეთ-საქართველოს 1921 წლის]] [[ტაბახმელა|ტაბახმელის]] ბრძოლების ამსახველი სანგრის არქეოლოგიური კვლევა. [[მონოგრაფია|მონოგრაფიაში]] წარმოდგენილი არქეოლოგიური ძეგლები შესწავლილია ზურაბ ბრაგვაძის უშუალო მონაწილეობით. == პედაგოგიური საქმიანობა == ზურაბ ბრაგვაძე ადრეული 1990-იანი წლებიდან ეწეოდა აქტიურ პედაგოგიურ საქმიანობას. [[1992]]-[[2003]] წლებში იყო თბილისის ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტის (მოგვიანებით [[თბილისის ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო უნივერსიტეტი]] დოცენტი. 2009 წელს შეუერთდა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს]]. ამავე უმაღლეს სასწავლებელში იკავებდა საერთაშორისო ბიზნესის ფაკულტეტის დეკანისა და სამეცნიერო საბჭოს წევრის თანამდებობებს.<ref name="CUbio"/> [[1999]]-[[2005]] წლებში იყო [[თბილისის სამხატვრო აკადემია|თბილისის აპოლონ ქუთათელაძის სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის]] მოწვეული ლექტორი, [[2010]] წელს კი [[ქართული უნივერსიტეტი|საქართველოს საპატრიარქოს ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტის]] მოწვეული ლექტორი.<ref name="CUbio"/> [[2011]] წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო [[კავკასიის უნივერსიტეტი|კავკასიის უნივერსიტეტის]] პროფესორი, სადაც კითხულობდა არაერთ სასწავლო კურსს. მათ შორის იყო: საქართველოს ისტორია, არქეოლოგია, ანტიკური ქვეყნების ისტორია, ძველი აღმოსავლეთის ისტორია, კავკასიის ხალხთა ისტორია, მსოფლიო ცივილიზაციის ისტორია, ევროპის კულტურული მემკვიდრეობა და სხვა.<ref name="CUbio"/> პროფესორი ზურაბ ბრაგვაძე აქტიურად იყო ჩართული საერთაშორისო კვლევით და საგანმანათლებლო პროექტებში, მათ შორის Erasmus + ჟან მონეს პროექტში. როგორც [[კავკასიის უნივერსიტეტი|კავკასიის უნივერსიტეტის]] პროფესორი, ზურაბ ბრაგვაძე სამეცნიერო და კვლევითი მიმართულებით თანამშრომლობდა სხვა უნივერსიტეტებთან. [[2022]] წელს მისი მონაწილეობით, [[შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტი|შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტმა]] მოიპოვა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის ფუნდამენტური კვლების გრანტი პროექტისთვის „საქართველო იმპერიების გზაჯვარედინზე: პოლიტიკა, საზოგადოება, დრო, საქართველოს ინტეგრაციის ნარატივები“. == კვლევითი ინსტიტუტები და საჯარო სამსახური == [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის]] დამთავრების შემდეგ, [[1986]] წლიდან ზურაბ ბრაგვაძემ მუშაობა დაიწყო [[ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი|შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში]] მეცნიერ-თანამშრომლის პოზიციაზე. [[1992]] წელს გახდა მუზეუმის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. [[1993]]-[[1994]] წლებში იკავებდა მუზეუმის სწავლული მდივნის თანამდებობას.<ref name="CUbio"/> [[1994]] წელს, ხელოვნების მუზეუმის იმჟამინდელმა დირექტორმა, [[ნოდარ ლომოური|ნოდარ ლომოურმა]] ზურაბ ბრაგვაძე წინაქრისტიანული ხელოვნებისა და არქეოლოგიის განყოფილების გამგედ დანიშნა. ამ თანამდებობაზე ზურაბი [[2003]] წლამდე მუშაობდა. [[2003]]-[[2004]] წლებში კი კვლავ წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომლის პოზიციაზე დაბრუნდა. ზურაბი ყოველთვის მადლიერებითა და პატივისცემით იხსენებდა [[ნოდარ ლომოური|ნოდარ ლომოურთან]] მის ურთიერთობას და აღნიშნავდა, რომ დიდმა მეცნიერმა განსაკუთრებული გავლენა იქონია მის პროფესიულ განვითარებაზე.<ref name="CUbio"/> [[ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი|ხელოვნების მუზეუმში]] მუშაობის პერიოდში ზურაბ ბრაგვაძე მონაწილეობდა მუზეუმის ეგიდით ჩატარებულ არქეოლოგიურ ექსპედიციებში. წინაქრისტიანული ხელოვნებისა და არქეოლოგიის განყოფილების გამგედ მუშაობის პერიოდში კი მუზეუმის არაერთ არქეოლოგიურ ექსპედიციას უხელმძღვანელა. მან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მუზეუმის არქეოლოგიური ფონდების მოწესრიგების, ისევე როგორც მუდმივმოქმედი ექსპოზიციების, მათ შორის საგანძურის შევსების საქმეში.<ref name="CUbio"/> მუზეუმში მუშაობის დროს, ზურაბ ბრაგვაძე აქტიურად იყო ჩართული სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობაში. [[1992]]-[[2004]] იყო [[ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი|ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის]] სამეცნიერო საბჭოს წევრი; [[1995]]-[[2004]] წლებში ხელოვნების მუზეუმის „ნარკვევების“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი; [[1999]]-[[2001]] წლებში იყო სამეცნიერო კონფერენცია „წინაქრისტიანული ხანის ქართული ხელოვნება“ საორგანიზაციო კომიტეტის თავმჯდომარე; [[2000]]-[[2005]] წლებში „არქეოლოგიური ჟურნალის“ მთავარი რედაქტორი. [[2004]] წელს ზურაბ ბრაგვაძე სამუშაოდ გადავიდა [[საქართველოს პარლამენტი|საქართველოს პარლამენტში]]. ის განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის კომიტეტში წამყვანი სპეციალისტის თანამდებობას [[2007]] წლამდე იკავებდა. როგორც კომიტეტის თანამშრომელმა აქტიური მონაწილეობა მიიღო არაერთი კანონპროექტის შემუშავებასა და კანონის სრულყოფის საქმეში. მათ შორის აქტიურად იყო ჩართული უმაღლესი განათლების რეფორმის პროცესში, რომლის მიზანიც ქართული უმაღლესი განათლების სისტემის [[ბოლონიის პროცესი|ბოლონიის პროცესთან]] ინტეგრაცია იყო.<ref name="CUbio"/> [[2007]] წელს ზურაბ ბრაგვაძემ [[საქართველოს ეროვნული მუზეუმი|ეროვნული მუზეუმის]] ოთარ ლორთქიფანიძის სახელობის არქეოლოგიური კვლევების ინსტიტუტში მეცნიერ-თანამშრომლის პოზიციაზე დაიწყო მუშაობა, სადაც სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა. [[2006]] წლიდან იყო სამეცნიერო ჟურნალ „იბერია-კოლხეთის“ სარედაქციო საბჭოს წევრი. [[2012]]-[[2013]] წლებში მცირე ხნით იკავებდა სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობას. [[2013]]-[[2015]] წლებში იყო სსიპ [[შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდი|შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის]] მთავარი სამეცნიერო კონსულტანტი.<ref name="CUbio"/> == მშვიდობის მშენებლობა == სამეცნიერო და პედაგოგიური საქმიანობის გარდა, ზურაბ ბრაგვაძე აქტიურად იყო ჩართული საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში. მათ შორის განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია მისი დამსახურება მშვიდობის მშენებლობის საქმეში, რაც ქართულ-აფხაზური და ქართულ-ოსური დიალოგის პროცესში მის დამსახურებას უკავშირდება. ზურაბი ამ საქმეშიც თამამი მიდგომებით  გამოირჩეოდა და მიიჩნევდა, რომ ჩაკეტილი წრის გარღვევა შესაძლებელი იყო. ის იყო ქართველ და აფხაზი/ოსი ისტორიკოსებისა და არქეოლოგების პროფესიულ სფეროში თანამშრომლობის ინიციატორი. ამ ინიციატივას თავიდან ბევრი უყურებდა სკეპტიკურად, რადგან ისტორიასთან დაკავშირებული საკითხები მხარეებს შორის ყოველთვის მეტ პრობლემას წარმოშობდა, ვიდრე დაახლოებას უწყობდა ხელს.<ref name="CUbio"/> ზურაბ ბრაგვაძის მიდგომებმა და ძალისხმევამ ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი შედეგი გამოიღო და პროფესიულ წრეებში გააჩინა ნდობის ის ხარისხი, რომელიც მანამდე ბევრისთვის წარმოუდგენელი იყო.<ref name="CUbio"/> [[2015]] წელს, ზურაბ ბრაგვაძის ინიციატივით, აფხაზურ მხარეს გადაეცა ელექტრონული არქივი, რომელშიც თავმოყრილი იყო ინფორმაცია [[აფხაზეთი|აფხაზეთის]] ტერიტორიაზე საბჭოთა პერიოდში ჩატარებული არქეოლოგიური ექსპედიციების შედეგების, ხუროთმოძღვრების ძეგლთა აღწერილობისა და კულტურული მემკვიდრეობის სხვა მნიშვნელოვანი სფეროების შესახებ. აღნიშნული მასალა აფხაზი მეცნიერებისთვის ხელმისაწვდომი არ იყო, რადგან [[აფხაზეთის ომი (1992-1993)|აფხაზეთის ომის]] დროს [[სოხუმი|სოხუმში]] არსებული არქივი დაიწვა, მასალის დედნები კი მხოლოდ [[თბილისი|თბილისში]] იყო დაცული. ქართული მხარის მიერ ამ მასალების გადაცემას აფხაზურ სამეცნიერო წრეებში დადებითი გამოხმაურება ჰქონდა.<ref name="CUbio"/> აფხაზ და ოს კოლეგებთან თანამშრომლობაზე, ისევე როგორც ამ არქივის გადაცემაზე, ზურაბი ერთ-ერთ ინტერვიუში ამბობს: {{ციტატა|ვფიქრობ, ეს იყო ჩემი, როგორც საქართველოს  მოქალაქის, ვალი საკუთარი ქვეყნის წინაშე, რათა მცირე  წვლილი შემეტანა გარედან თავსმოხვეული, უაზრო  ომებით გაყოფილი საზოგადოებების დაახლოებისა და ნდობის აღდგენის პროცესში. გეტყვით, რომ ამ ნაბიჯებს აფხაზი და ოსი მეცნიერების, და, ზოგადად, საზოგადოების გარკვეული ფენების მხრიდან, ჩემთვის სასიამოვნო დადებითი რეაქცია მოჰყვა.}} ზურაბ ბრაგვაძე პროფესიონალიზმისა და  გამორჩეული პიროვნული თვისებების გამო განსაკუთრებული ავტორიტეტით სარგებლობდა აფხაზ და ოს კოლეგებს შორის, რასაც მოწმობს, როგორც მშვიდობის მშენებლობის პროცესში მის მიერ მიღწეული შედეგები, ისე მისი გარდაცვალების შემდეგ ოჯახის მიერ მიღებული სამძიმრის წერილები ცხინვალიდან და სოხუმიდან.<ref name="CUbio"/> ზურაბს არქივი გადასაცემად გამზადებული ჰქონდა ცხინვალელი კოლეგებისთვისაც, თუმცა პროექტის ფორმალურად დასრულება მის სიცოცხლეში ვერ მოესწრო. სიმბოლურად, ოს ისტორიკოსებს, ზურაბის მიერ შეგროვებული არქივი მისმა შვილმა, დავითმა, მამის გარდაცვალების შემდეგ, [[2024]] წელს გადასცა.<ref name="CUbio"/> მსგავსი პროექტების რეალიზაციის მიზნით, ზურაბი აქტიურად თანამშრომლობდა საერთაშორისო ინსტიტუტებთან. მისი პროექტებს მხარდაჭერას უწევდნენ: [[გაეროს განვითარების პროგრამა|გაეროს განვითარების პროგრამა (UNDP),]] [[ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია საქართველოში|ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისია (EUMM)]], [[ევროკავშირი|ევროკავშირისა]] და [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაეროს]] ერთობლივი პროგრამა „ნდობის აღდგენისა და ადრეული რეაგირების მექანიზმი“ (COBERM), EU4Dialogue და სხვა. ამ მიმართულებით ზურაბი აქტიურად თანამშრომლობდა შესაბამის სახელმწიფო ინსტიტუტებთანაც.<ref name="CUbio"/> ნაციონალიზმისა და კონფლიქტების კვლევის ინსტიტუტი, ორგანიზაცია, რომლის ეგიდითაც ზურაბი ამ მიმართულებით მუშაობდა, მისი გარდაცვალებას ასე გამოეხმაურა: {{ციტატა|ზურა ნამდვილად განსაკუთრებული ადამიანი იყო თავისი პროფესიონალიზმით, საქმისადმი ერთგულებითა და პიროვნული თვისებებით. მისი მოღვაწეობა ფასდაუდებელია მშვიდობის მშენებლობისა და ნდობის აღდგენის პროცესში. ის მრავალი თამამი ინიციატივის ავტორი და სულისჩამდგმელი იყო. სამშვიდობო მიმართულებით ზურას მიერ წამოწყებულმა და შესრულებულმა საქმეებმა ნამდვილად მოახდინა გავლენა ნდობის აღდგენის პროცესებზე და სრულიად ახლებური კუთხით წარმოაჩინა ადამიანური შესაძლებლობები ისეთ სფეროებში, რომლებთან შეჭიდებას ადრე ვერავინ ბედავდა. დარწმუნებული  ვართ, რომ მისი ინიციატივები, განხორციელებულიც და მომავალზე ორიენტირებულიც, მრავალი კარგი საქმის წამოწყებას შეუწყობს ხელს.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=737952961706281&set=a.552241130277466|title=ნაციონალიზმისა და კონფლიქტების კვლევის ინსტიტუტი - Isnc}}</ref>}} == ოჯახი და გარდაცვალება == ზურაბ ბრაგვაძემ თავისი მეუღლე, [[ნანა კაპანაძე]] [[საირხე|საირხის]] არქეოლოგიურ ექსპედიციაში გაიცნო. ქორწინების შემდეგ მათ შეეძინათ დავითი ([[1988]]), რომელიც პროფესიით ისტორიკოსია და ანა ([[1990]]) — პროფესიით ფსიქოლოგი. მისი მეუღლე ნანა, ამჟამად [[ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი|საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის]] მეცნიერ-თანამშრომელია. მას დამთავრებული აქვს [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის]] აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. [[2008]] წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ზემო იმერეთის შუა საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლები“. ზურაბი ყოველთვის განსაკუთრებული მადლიერებით იხსენებდა ნანას მხარდაჭერას. ერთ-ერთ ინტერვიუში ის ამბობს: {{ციტატა|„მე მისი ძალიან მადლიერი ვარ, რადგან გაჭირვების და სირთულეების დროს ყოველთვის ვგრძნობ მის თანადგომას. ბნელ 90-იან წლებში საკუთარი ოქროს სამკაულებიც კი გაყიდა, რომ მე ჩხარის გათხრები მიმეყვანა ბოლომდე და მაშინ აღმოჩენილი ოქროს საყურეები დღეს ხელოვნების მუზეუმის საგანძურშია გამოფენილი.<ref>{{Cite web|url=https://kvira.ge/596889|title=„ჩემმა მეუღლემ ოქროს სამკაულებიც კი გაყიდა, რომ ჩხარის გათხრები ბოლომდე მიმეყვანა“}}</ref>}} ზურაბ ბრაგვაძე [[2023]] წლის [[29 ნოემბერი|29 ნოემბერს]], 62 წლის ასაკში გარდაიცვალა. დაკრძალულია [[თბილისი|თბილისში]], [[თბილისის პეტრე-პავლეს ეკლესია|პეტრე-პავლეს სასაფლაოზე.]] == ხსოვნა == * [[2024]] წლის [[2 ივლისი|2 ივლისს]], [[კავკასიის უნივერსიტეტი|კავკასიის უნივერსიტეტის]] ისტორიულ შენობაში სტუდენტების ინიციატივითა და უნივერსიტეტის პრეზიდენტის, [[კახა შენგელია|კახა შენგელიას]] გადაწყვეტილებით ერთ-ერთ აუდიტორიას ზურაბ ბრაგვაძის სახელი ეწოდა.<ref>{{Cite web|url=https://cu.edu.ge/ka/news-page/opening-of-the-auditorium-named-after-professor-zurab-bragvadze|title=პროფესორ ზურაბ ბრაგვაძის სახელობის აუდიტორიის გახსნა}}</ref> ზურაბ ბრაგვაძის სახელობის აუდიტორიის დაფაზე განთავსებული ბიოგრაფიაში აღნიშნულია: {{ციტატა|განუზომელია ცნობილი ისტორიკოსისა და არქეოლოგის, პროფესორ ზურაბ ბრაგვაძის ღვაწლი და დამსახურება კავკასიის უნივერსიტეტის წინაშე. პროფესორი ზურაბ ბრაგვაძე გამოირჩეოდა შრომისმოყვარეობით, ინტელექტით, პროფესიონალიზმითა და კეთილშობილებით. იგი დამსახურებული ავტორიტეტითა და სიყვარულით სარგებლობდა კოლეგებსა და სტუდენტებს შორის.<ref name="CUbio">{{Cite web|url=https://cu.edu.ge/files/Docs/2024/%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98/%E1%83%96%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%91%20%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%AB%E1%83%94%20-%20%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%90.pdf|title=ზურაბ ბრაგვაძე - ბიოგრაფია}}</ref>}} * ზურაბ ბრაგვაძის ხსოვნას მიეძღვნა 2024 წლის 12-13 ოქტომბერს ნატახტარში ჩატარებული ისტორიკოსთა და კონფლიქტოლოგთა კონფერენცია. კონფერენცია დასკვნითი ღონისძიება იყო პროექტისა – „გაუცხოებიდან ურთიერთგაგებამდე“, რომლის მიზანიც კონფლიქტით გაყოფილ საზოგადოებაში პროფესიული დიალოგის განვითარებას ემსახურებოდა.<ref>{{Cite web|title=ნატახტარში ისტორიკოსთა და კონფლიქტოლოგთა კონფერენცია ჩატარდა|url=https://kvira.ge/964431}}</ref> * 2025 წლის 5 მაისს, [[კავკასიის უნივერსიტეტი|კავკასიის უნივერსიტეტში]] ზურაბ ბრაგვაძის ხსოვნისადმი მიძღვნილი სამეცნიერო კრებულის „იბერია-კოლხეთის არქეოლოგიის საკითხები“ პრეზენტაცია გაიმართა. კრებულში თავმოყრილია 34 ავტორის 22 სამეცნიერო სტატია, რომელიც ეძღვნება [[იბერია|იბერიისა]] და [[კოლხეთის სამეფო|კოლხეთის]] არქეოლოგიის პრობლემებს. კრებულში გამოქვეყნებული სტატიების ავტორები წარმოადგენენ, როგორც ქართულ ისე უცხოურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებს, როგორებიცაა: საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ოთარ ლორთქიფანიძის სახელობის არქეოლოგიური კვლევების ინსტიტუტი; [[ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი|საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი;]] საქართველოს ეროვნული მუზეუმის პალეონტოლოგიისა და პალეობიოლოგიის კვლევითი ინსტიტუტი; [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]; ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი; [[საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო]]; [[ქუთაისის სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმი|ნიკო ბერძენიშვილის სახელობის ისტორიული მუზეუმი]] (ქუთაისი, საქართველო); [[სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]; გერმანიის არქეოლოგიის ინსტიტუტის ევრაზიის განყოფილება (ბერლინი, გერმანია); საფრანგეთის სამეცნიერო კვლევების ეროვნული ცენტრი (ლიონი, საფრანგეთი); კა’ფოსკარის უნივერსიტეტი ([[ვენეცია]], [[იტალია]]); სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის არქეოლოგიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი (ერევანი, სომხეთი). სამეცნიერო სტატიების გარდა, კრებულს თან ერთვის ზურაბ ბრაგვაძის ბიოგრაფია, ასევე ბიბლიოგრაფია, ფოტოალბომი და მოგონებები მის შესახებ.<ref>{{Cite web|url=https://cu.edu.ge/news-page/presentation-collection-dedicated-memory-zurab-bragvadze|title=ზურაბ ბრაგვაძის ხსოვნისადმი მიძღვნილი კრებულის პრეზენტაცია}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== {{nplg ბიოგრაფია|00021597}} ==სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბრაგვაძე, ზურაბ}} [[კატეგორია:დაბადებული 17 ივლისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1961]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ნოემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2023]] [[კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:ქართველი არქეოლოგები]] 63v1k3exjlaloq9b5qxeaogw289yur7 0 581219 5411716 4766701 2026-06-12T09:52:52Z Irmaguru 118553 5411716 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''ედუარდ ლი თორნდაიკი''' ({{lang-en|Edward Lee Thorndike}}; დ. [[31 აგვისტო]], [[1874]] — გ. [[9 აგვისტო]], [[1949]]) — ამერიკელი [[ფსიქოლოგია|ფსიქოლოგი]], [[ბიჰევიორიზმი|ბიჰევიორიზმის]] უშუალო წინამორბედი. სწავლობდა უ. ჯეიმსთან [[ჰარვარდის უნივერსიტეტი|ჰარვარდში]], შემდეგ - [[კოლუმბიის უნივერსიტეტი|ნიუ-იორკის კოლუმბიის უნივერსიტეტში]], სადაც [[1898]] წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია [[ჯეიმზ კეტელი|ჯ. კეტელის]] ხელმძღვანელობით. [[1939]] წლამდე ამ უნივერსიტეტში ეწეოდა კვლევით და პედაგოგიურ საქმიანობას. [[1912]] წელს არჩეულ იქნა ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაციის პრეზიდენტად. თორნდაიკმა დაიწყო დასწავლის კანონზომიერებათა შესწავლა და ცდილობდა, დაენერგა ისინი პედაგოგიურ პრაქტიკაში. სადოქტორო დისერტაციაში სახელწოდებით „ცხოველთა ინტელექტი“ ჩამოაყალიბა ძირითადი პრინციპები თავისი სისტემისა, რომელსაც [[კონექციონიზმი]] უწოდა. ==ლიტერატურა== * დიდი წიგნი ფსიქოლოგიაზე, თბ. 2020, გვ. 62-63 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:თორნდაიკი, ედუარდ ლი}} [[კატეგორია:დაბადებული 31 აგვისტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 1874]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აგვისტო]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1949]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ფსიქოლოგები]] dlyieui7xfezso0a5lggrq1o32vzzyi 0 583579 5411602 4973740 2026-06-12T01:27:04Z ~2026-34509-65 184125 5411602 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დაჯგუფება |სახელწოდება = თურქული წინააღმდეგობის ორგანიზაცია |ორიგინალური სახელწოდება = Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) |ემბლემა = TMT Symbol.png |სიგანე = 150px |სხვა სახელწოდება = Mücahit ([[1967]] წლიდან) |ნაწილი = |ეროვნება = [[თურქი კვიპროსელები]] |რელიგია = ისლამი (უმრავლესობა) |იდეოლოგია = [[ტაქსიმი (პოლიტიკა)|ტაქსიმი]], [[თურქული ნაციონალიზმი]], [[ანტიკომუნიზმი]], ეთნონაციონალიზმი |დევიზი = |ლიდერები = [[რაუფ დენქთაში]], [[რიზა ვურუშქანი]], [[დანიშ ქარაბელენი]] |შტაბ-ბინა = [[ნიქოზია]], [[კვიპროსი]] |რეგიონი = [[კვიპროსი]] |შეიქმნა = [[1958]] |დაიშალა = [[1974]] |მანამდე = ვოლქანი, KİTEM, 9 სექტემბრის ფრონტი, კარა ჩეტე |გახდა = [[უსაფრთხოების ძალების სარდლობა]] (1976) |მოკავშირეები =[[თურქეთი]], [[ბრიტანეთის კვიპროსი]] |მოწინააღმდეგეები = [[EOKA]], [[კვიპროსის რესპუბლიკა]] (1960 წლიდან), [[EOKA B]], [[საბერძნეთის ხუნტა|საბერძნეთი]] |რაოდენობა = 3 000 მოხალისე<br>17 151 ([[1974]]) |კონფლიქტები = [[კვიპროსის შიდა კონფლიქტი]], [[ერენქოის წინააღმდეგობა]], არპალიქის წინააღმდეგობა, [[თურქეთის შეჭრა კვიპროსში]] |აქციები = |საიტი = |სქოლიო = }} '''თურქული წინააღმდეგობის ორგანიზაცია''' (თურქ. Türk Mukavemet Teşkilatı, შემოკლებით TMT) იყო [[თურქი კვიპროსელები|თურქი კვიპროსელების]] პრო-[[ტაქსიმი (პოლიტიკა)|ტაქსიმის]] სამხედრო-პარამილიტარული წინააღმდეგობის ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა [[რაუფ დენქთაში|რაუფ დენქთაშისა]] და [[თურქეთის შეიარაღებული ძალები|თურქეთის შეიარაღებული ძალების]] ოფიცრის, რიზა ვურუშქანის ინიციატივით [[1958]] წელს, როგორც [[გერილა|გერილიური]] ორგანიზაცია, [[EOKA A]]-ს წინააღმდეგ. ორგანიზაციის სახელწოდება ორჯერ შეიცვალა: [[1967]] წელს ეწოდა Mücahit (მუჯაჰიდი), ხოლო [[1976]] წელს – [[უსაფრთხოების ძალების სარდლობა]]. == ჩამოყალიბება == ბერძენ კვიპროსელთა სამხედრო-პარამილიტარულმა ორგანიზაცია [[EOKA]]-მ დაიწყო ანგლოფობიური აქტივობები [[ენოსისი|ენოსისის]] მიზნისათვის, რაც გულისხმობდა კუნძულის [[საბერძნეთი|საბერძნეთთან]] შეერთებას. ამან გამოიწვია ე.წ. "[[კრეტული სინდრომი]]" თურქ კვიპროსელთა საზოგადოებაში, ვინაიდან მათ შეეშინდათ, რომ შეიძლება კუნძულიდან იძულებით გაეძევებინათ, როგორც ეს [[კრეტელი თურქები|კრეტელი თურქების]] შემთხვევაში მოხდა. შესაბამისად, მათ არჩიეს ბრიტანული მმართველობის გაგრძელება და მოგვიანებით ტაქსიმის იდეაც. ბრიტანეთის მხარდამჭერი პოზიციის გამო, [[გეორგიოს გრივასი]] – EOKA-ს ლიდერმა – თურქი კვიპროსელები მტრად გამოაცხადა. პირველი მიწისქვეშა ორგანიზაცია, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა ენოსისს, იყო ვოლქანი, რომელიც შეიქმნა [[1956]] წელს (ან, ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, [[1955]] წლის სექტემბერში), სავარაუდოდ ბრიტანული მმართველობის მხარდაჭერით. რონი ალასორის თანახმად, TMT-ის სტრუქტურა და ბაზა ჩამოყალიბდა ჯერ კიდევ [[1950]] წელს, ცენტრით [[იენიშიერი|იენიშიერში]] (თურქეთის დედაქალაქ [[ანკარა|ანკარაში]]). ამ პერიოდში შეიქმნა სხვა წინააღმდეგობის ორგანიზაციებიც, როგორიც იყო [[თურქული წინააღმდეგობის ლეგიონი]] (KİTEM), [[9 სექტემბრის ფრონტი]] და კარა ჩეტე ("შავი ბანდა"), რომელთაც თითქოს ჰქონდათ [[ფაზილ ქიუჩუქი|ფაზილ ქიუჩუქის]] მხარდაჭერა, თუმცა ისინი უშედეგოდ გაიხსნა და საბოლოოდ შეუერთდა ვოლქანს. [[ფაილი:Turkish Resistance Organization Monument at Cumhruiyet Park, Nicosia, TRNC, 2022.jpg|thumb|თურქული წინააღმდეგობის ორგანიზაციის მონუმენტი [[ჩრდილოეთ ნიქოზია|ჩრდილოეთ ნიქოზიაში]], [[ქუმჰურიეთის პარკი]], 2022]] TMT-ის დაარსების ზუსტი თარიღი სხვადასხვა წყაროში განსხვავებულია – სახელდება [[15 ნოემბერი|15]] ან [[23 ნოემბერი]], თუმცა [[რაუფ დენქთაში|დენქთაშის]] თქმით, ორგანიზაცია დაარსდა [[27 ნოემბერი|27 ნოემბერს]]. ორგანიზაციის დაარსება განხორციელდა [[ნიქოზია|ნიქოზიაში]], [[თურქეთის საელჩო კვიპროსში|თურქეთის საელჩოს]] თურქი კვიპროსელი ატაშეს, ქემალ თანრივერდის სახლში, დენქთაშისა და [[ბურჰან ნალბანტოღლუს]] მონაწილეობით. დაარსების დეკლარაცია, რომელიც მოუწოდებდა ყველა თურქი კვიპროსელი მებრძოლი ორგანიზაციის წევრს გაერთიანებულიყვნენ TMT-ის ქვეშ, დაბეჭდილი იქნა [[ლეფქოშის თურქული ლიცეუმი|ლეფქოშის თურქულ ლიცეუმში]] [[26 ნოემბერი|26 ნოემბერს.]] თავდაპირველად, ორგანიზაციას მხოლოდ 100-მდე წევრი ჰყავდა. TMT თავდაპირველად შეიქმნა ადგილობრივი ინიციატივით, მიზნად ისახავდა თურქეთში კვიპროსის საკითხზე ცნობიერების ამაღლებას, მებრძოლთა სამხედრო მომზადებასა და შეიარაღებას. თუმცა ორგანიზაციის ლიდერები აცნობიერებდნენ, რომ ის ვერ მოიპოვებდა პოპულარობას თურქეთის მხარდაჭერის გარეშე, რის გამოც მმართველ სტრუქტურებზე მუშაობა არ დაწყებულა. [[1958]] წლის [[2 იანვარი|2 იანვარს]], დენქთაში და ქიუჩუქი გაფრინდნენ ანკარაში და შეხვდნენ [[ფათინ რუშთუ ზორლუ|ფათინ რუშთუ ზორლუს]]. შეხვედრაზე ზორლუმ ჰკითხა, შეძლებდნენ თუ არა თურქი კვიპროსელები თურქეთიდან გაგზავნილი იარაღის მიღებას. დენქთაშმა დადებითად უპასუხა, რის შემდეგაც ზორლუმ საკითხი წარუდგინა [[თურქეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბი|თურქეთის გენერალური შტაბის]] ხელმძღვანელობას. რამდენიმე თვიანი განხილვის შემდეგ, თურქეთმა გადაწყვიტა დაეწყო მხარდაჭერა ორგანიზაციისთვის იმ პირობით, რომ ეს მხარდაჭერა ფარულად განხორციელდებოდა. TMT-ის სტრუქტურის ორგანიზება დაევალა დანის ქარაბელენს. == სტრუქტურა და მებრძოლები == TMT-ის წევრებს ეწოდებოდათ [[მუჯაჰედი]] (თურქ. Mücahit) — ტერმინი, რომელიც ნიშნავს მუსლიმ მებრძოლს, რომელიც იბრძვის რწმენის ან მუსლიმური საზოგადოების სახელით. მუჯაჰედებს არ გააჩნდათ სამხედრო წოდებები და ერთმანეთის პიროვნებები მათთვის უცნობი იყო. ორგანიზაციის შიდა კომუნიკაცია [[კვიპროსი|კვიპროსში]] რადიოთი ხორციელდებოდა, ხოლო მისი საპატიო ლიდერი იყო [[ფათინ რუშთუ ზორლუ]]. TMT-ის შექმნის პროცესს ხელმძღვანელობდა გენერალი [[დანიშ ქარაბელენი]], რომელიც [[თურქეთის შეიარაღებული ძალები|თურქეთის შეიარაღებული ძალების]] არარეგულარული ომის განყოფილებას განაგებდა. [[1950-იანები|1950-იან წლებში]] თურქეთის სახელმწიფომ [[კვიპროსი|კვიპროსში]] საიდუმლოდ გაგზავნა თურქი [[ოფიცერი|ოფიცრები]] და [[სპეცრაზმი|სპეცრაზმის ვეტერანები]], რომლებიც ადგილობრივად წარმოდგენილნი იყვნენ როგორც ბანკირები, მასწავლებლები ან ბიზნესმენები და გადასცემდნენ თურქი კვიპროსელებს არატრადიციული ომის მეთოდებსა და ტაქტიკებს. == იდეოლოგია == TMT იყო ეთნონაციონალისტური ორგანიზაცია, რომელიც იდგა მემარჯვენე იდეოლოგიური პლატფორმის პოზიციაზე. TMT-ის მთავარი მიზანი იყო ბერძენი კვიპროსელების მიერ მოთხოვნილი ''ენოსისის'' წინააღმდეგ ბრძოლა. ორგანიზაცია აქტიურად ფუნქციონირებდა [[1958]] წლიდან [[1974]] წლამდე, მხარს უჭერდა კუნძულის დაყოფის იდეას (თურქ. ტაქსიმი). TMT ამტკიცებდა, რომ მისი მოქმედებები წარმოადგენდა რეაგირებას EOKA-ს მხრიდან არსებულ საფრთხეზე, ხოლო [[1963]] წლიდან – კვიპროსის მთავრობის მიერ განხორციელებულ ნაბიჯებზე, რომელმაც დაკარგა თურქი კვიპროსელების წარმომადგენლობითობა და გადავიდა მთლიანად ბერძენთა კონტროლქვეშ. ==ძალა== [[1964]] წლიდან [[1967]] წლამდე პერიოდში TMT-ს ჰყავდა დაახლოებით 5 000 მებრძოლი. ორგანიზაციის ძალა შესუსტდა [[1966]] და [[1967]] წლებში, როდესაც დაახლოებით 950 წევრი, რომლებმაც ან შეაჩერეს სწავლა, ან არც კი ჰქონდათ დაწყებული, გაემგზავრნენ [[თურქეთი|თურქეთში]] უმაღლეს სასწავლებლებში ჩასარიცხად. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[სისხლიანი შობა (1963)]] *[[კვიპროსის კონფლიქტი]] *[[თურქეთის შეჭრა კვიპროსში]] ==ლიტერატურა== *{{cite book|last= Alasor|first= Roni|title= Sifreli Mesaj: "Trene bindir!" |trans-title=Encrypted message: "Get on the train!" |date=1999 |language=tr |location=Cologne |publisher=Berfin |isbn=978-960-03-3260-5}} *{{cite journal|last1=Apeyitou|first1=Elena|title=Turkish-Cypriot nationalism: its history and development (1571–1960)|journal=The Cyprus Review|year=2010}} in {{cite book|editor1-last=Solomou|editor1-first=Emilios|editor2-last=Faustmann|editor2-first=Hubert|title=Colonial Cyprus: 1878–1960|date=2010|publisher=University of Nicosia Press|location=Nicosia|isbn=9789963634897}} *{{cite book|last1=Isachenko|first1=Daria|title=The Making of Informal States: Statebuilding in Northern Cyprus and Transdniestria|date=2012|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230392069}} *{{cite book|last=Emircan|first= Mehmet Salih|title=Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde Tören, Bayram ve Anma Günleri|language=tr|publisher=Turkish Cypriot Association of Former Fighter|year=2007}} *{{cite book|last1=Lange|first1=Matthew|title=Educations in Ethnic Violence: Identity, Educational Bubbles, and Resource Mobilization|date=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139505444|url=https://books.google.com/books?id=Ac2NRpHoY3EC&pg=PA91}} *{{cite book|last= Patrick|first=Richard Arthur|title=Political geography and the Cyprus conflict, 1963–1971|url=https://books.google.com/books?id=Wmm6AAAAIAAJ|year=1976|publisher=Dept. of Geography, Faculty of Environmental Studies, University of Waterloo|isbn=9780921083054}} *{{cite book |last1=Stylianou-Lambert|first1=Theopisti |last2=Bounia |first2=Alexandra |title=War Museums and Photography |year=2012|pages=185–186|publisher=University of Leicester, Museum and Society, 10(3)}} [[კატეგორია:კვიპროსის კონფლიქტი]] [[კატეგორია:პარამილიტარული ორგანიზაციები კვიპროსში]] [[კატეგორია:ჩრდილოეთ კვიპროსში დაფუძნებული ორგანიზაციები]] [[კატეგორია:თურქული ნაციონალიზმი]] [[კატეგორია:თურქი ნაციონალისტური ორგანიზაციები]] [[კატეგორია:1958 წელს დაარსებულები კვიპროსში]] [[კატეგორია:1974 წელს გაუქმებულები კვიპროსში]] [[კატეგორია:ანტი-კომუნისტური ორგანიზაციები]] [[კატეგორია:ორგანიზაციები დაარსების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:ორგანიზაციები დაარსების საუკუნის მიხედვით]] [[კატეგორია:ორგანიზაციები გაუქმების ათასწლეულის მიხედვით]] [[კატეგორია:ორგანიზაციები დაარსების თარიღის მიხედვით]] [[კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით]] ns1n22hk5hhpdawkhkf4vichspfop6z 0 608702 5411650 4936856 2026-06-12T08:17:10Z Vasiko2001 160342 5411650 wikitext text/x-wiki '''იაკობ სიმონის ძე ზედგინიძე''' (დ. [[1859]], სოფ. [[ვალე]], ახლანდ. [[ახალციხის მუნიციპალიტეტი]], — გ. [[1943]]) — ქართველი [[პედაგოგი]], [[საზოგადო მოღვაწე]]. == ბიოგრაფია == იაკობ ზედგენიძე დაიბადა 1859 წელს [[ახალციხის მაზრა|ახალციხის მაზრის]] სოფელ [[ვალე|ვალეში]], მღვდლის ოჯახში. დაწყებითი განათლება ოჯახში მიიღო. 1874 წელს დაამთავრა ახალციხის სამაზრო სასწავლებელი, ხოლო 1879 წელს - [[თბილისის სამასწავლებლო სკოლა|თბილისის სამასწავლებლო ინსტიტუტი.]] სწავლის დასრულების შემდეგ მუშაობა დაიწყო ახლად გახსნილ სათავადაზნაურო სასწავლებელში, რომელიც მოგვიანებით გიმნაზიად გადაკეთდა. [[1880]] წლიდან [[კავკასიის სასწავლო ოლქი|კავკასიის სასწავლო ოლქის]] ხელმძღვანელობის გადაწყვეტილებით [[შუშა (ქალაქი)|შუშის]] სამოქალაქო სკოლის მასწავლებლად გადაიყვანეს, სადაც დაახლოებით ოცი წლის განმავლობაში მოღვაწეობდა. 1899 წელს [[განჯა|განჯაში]] განაგრძო პედაგოგიური საქმიანობა - ჯერ სამოქალაქო სასწავლებელში, შემდეგ კი სახელოსნო სკოლაში. [[1905]] წლიდან თბილისის მე-5 გიმნაზიის მასწავლებელი იყო, ხოლო [[1917]] წელს თბილისის ვაჟთა გიმნაზიაში დაინიშნა. == საზოგადოებრივი საქმიანობა == იაკობ ზედგენიძე აქტიურად მონაწილეობდა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. იგი ხელს უწყობდა ბიბლიოთეკა-სამკითხველოების დაარსებას და თანამშრომლობდა საზოგადოება "განათლებასთან", რომლის მიზანი ქართული სკოლების გახსნა და მშობლიურ ენაზე სწავლების დამკვიდრება იყო. [[1916]] წელს მისი ინიციატივით დაარსდა პირველი ქართული საოსტატო (სამასწავლებლო) სემინარია. სასწავლებლის მიზანი ქართველი ქალების მასწავლებლებად მომზადება იყო. სწავლება მთლიანად ქართულ ენაზე მიმდინარეობდა. სემინარიაში მოღვაწეობდნენ ცნობილი პედაგოგები და საზოგადო მოღვაწეები, მათ შორის [[ქრისტინე შარაშიძე]], [[ფატი ხუნდაძე]], [[იპოლიტე ვართაგავა]], [[სიმონ ყაუხჩიშვილი]], [[ვლადიმერ ფუთურიძე]] და [[ილია ბაკურაძე]]. [[1918]] წელს სემინარიის პირველმა გამოშვებამ 25 კურსდამთავრებული ქალი მასწავლებელი მოამზადა. == სამეცნიერო და პედაგოგიური მოღვაწეობა == იაკობ ზედგენიძე არაერთი სასკოლო და მეთოდური სახელმძღვანელოს ავტორია. მის ნაშრომებს შორისაა: * "მეთოდური ქრესტომათია"; * "სასაუბრო სურათების ალბომი"; * "ახალი ქართული ანბანი"; * "ანბანის სწავლება ახალი ანბანით"; * "ქართული წერის მეთოდიკა". მან განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო ქართული წერის სწავლების მეთოდიკას. ამ საკითხზე არაერთი სტატია გამოაქვეყნა, ხოლო [[1934]] წელს გამოსცა წიგნი „ქართული წერის მეთოდიკა“, რომელიც ქართული კალიგრაფიისა და წერის სწავლების მნიშვნელოვან ნაშრომად მიიჩნევა. იაკობ ზედგენიძე გარდაიცვალა [[1943]] წელს, 84 წლის ასაკში. == ბიბლიოგრაფია == * ახალი ქართული ანბანი, თბ., 1920. * ქართული წერის მეთოდიკა, ტფ., 1934. == ლიტერატურა == {{ქე|3|336}} == რესურსები ინტერნეტში == * {{nplg ბიოგრაფია|00005593}} * [http://www.nplg.gov.ge/ilia/ka/00001311/ იაკობ სვიმონის ძე ზედგინიძე — ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები] {{DEFAULTSORT:ზედგინიძე, იაკობ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1859]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1943]] [[კატეგორია:ზედგენიძეები|იაკობ]] [[კატეგორია:ქართველი პედაგოგები]] [[კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები]] [[კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები]] i5yum6iwgu2d6sywbmkjqxylw98t9si 0 880852 5411654 5406426 2026-06-12T08:42:28Z Irmaguru 118553 5411654 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Dijkstra_Animation.gif|მინი|მარჯვნივ|დეიქსტრას ალგორითმი a-სა და b-ს შორის უმოკლესი გზის მოსაძებნად]] '''დეიქსტრას ალგორითმი''' ({{lang-en|Dijkstra’s algorithm}}) — გამოიყენება შეწონილ [[გრაფი (მათემატიკა)|გრაფში]] კვანძებს შორის უმოკლესი გზების მოსაძებნად, რომელიც შეიძლება წარმოადგენდეს, მაგალითად, საგზაო ქსელს. ის შეიმუშავა კომპიუტერულმა მეცნიერმა [[ედსგერ დეიქსტრა]]მ 1956 წელს და გამოაქვეყნა სამი წლის შემდეგ. დეიქსტრას ალგორითმი პოულობს უმოკლეს გზას მოცემული წყაროს კვანძიდან ყველა სხვა კვანძამდე. მისი გამოყენება შესაძლებელია კონკრეტული დანიშნულების კვანძისკენ მიმავალი უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ალგორითმის შეწყვეტით ამ კვანძისკენ მიმავალი უმოკლესი გზის განსაზღვრის შემდეგ. მაგალითად, თუ გრაფის კვანძები წარმოადგენს ქალაქებს, ხოლო კიდეების ხარჯები წარმოადგენს პირდაპირი გზით დაკავშირებულ ქალაქების წყვილებს შორის მანძილებს, მაშინ დეიქსტრას ალგორითმი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ერთ ქალაქსა და ყველა სხვა ქალაქს შორის უმოკლესი მარშრუტის მოსაძებნად. უმოკლესი გზის ალგორითმების გავრცელებული გამოყენებაა ქსელის მარშრუტიზაციის ოქმები, განსაკუთრებით IS-IS (შუალედური სისტემიდან შუალედურ სისტემამდე) და OSPF (უმოკლესი გზის გახსნა პირველ რიგში). ის ასევე გამოიყენება როგორც ქვეპროგრამა ისეთ ალგორითმებში, როგორიცაა [[ჯონსონის ალგორითმი]]. ალგორითმი იყენებს მინიმალური პრიორიტეტის რიგის მონაცემთა სტრუქტურას აქამდე ცნობილი უმოკლესი გზების შესარჩევად. სანამ უფრო მოწინავე პრიორიტეტული რიგის სტრუქტურები აღმოაჩენდნენ, დეიქსტრას ორიგინალური ალგორითმი მუშაობდა Θ(|𝑉|²) დროში, სადაც |𝑉| არის კვანძების რაოდენობა. ფრედმანმა და ტარჯანმა 1984 წელს შემოგვთავაზეს ფიბონაჩის მონაცემთა სტრუქტურის პრიორიტეტული რიგი შესრულების დროის სირთულის ოპტიმიზაციისთვის Θ(|𝐸|+|𝑉|log|𝑉|), სადაც |E| წიბოების რაოდენობაა. ეს ასიმპტოტურად ყველაზე სწრაფი ცნობილი ერთწყაროანი უმოკლესი გზის ალგორითმია შეუზღუდავი არაუარყოფითი წონებით თვითნებური მიმართული გრაფიკებისთვის. თუმცა, სპეციალიზებული შემთხვევები (როგორიცაა შემოსაზღვრული/მთელი წონები, მიმართული აციკლური გრაფიკები და ა.შ.) შეიძლება კიდევ უფრო გაუმჯობესდეს. თუ წინასწარი დამუშავება დაშვებულია, ასეთი ალგორითმები, როგორიცაა შეკუმშვის იერარქიები, შეიძლება იყოს მეშვიდე საფეხურამდე უფრო სწრაფი. დეიქსტრას ალგორითმი ხშირად გამოიყენება გრაფებში, სადაც წიბოს წონები დადებითი მთელი რიცხვები ან ნამდვილი რიცხვებია. მისი განზოგადება შესაძლებელია ნებისმიერ გრაფზე, სადაც წიბოს წონები ნაწილობრივ დალაგებულია, იმ პირობით, რომ შემდგომი იარლიყები (შემდეგი იარლიყი წარმოიქმნება წიბოს გადაკვეთისას) მონოტონურად არაკლებადია. ბევრ სფეროში, განსაკუთრებით ხელოვნურ ინტელექტში, დეიქსტრას ალგორითმი ან მისი ვარიანტი გვთავაზობს ტოლი ღირებულების ძიებას და ჩამოყალიბებულია, როგორც „საუკეთესო ვარიანტის პრიორიტეტული ძიების“ უფრო ზოგადი იდეის მაგალითი. ==ისტორია== {{blockquote|როტერდამიდან გრონინგენამდე მისასვლელად, ზოგადად, რომელია უმოკლესი გზა მოცემული ერთი ქალაქიდან მოცემულ მეორე ქალაქში? ეს არის უმოკლესი მარშრუტის ალგორითმი, რომელიც დაახლოებით ოც წუთში შევქმენი. ერთ დილით ამსტერდამში ჩემს ახალგაზრდა საცოლესთან ერთად საყიდლებზე ვიყავი და დაღლილები, კაფეს ტერასაზე ყავის დასალევად ჩამოვსხედით. ვფიქრობდი, შემეძლო თუ არა ამის გაკეთება, შემდეგ კი უმოკლესი მარშრუტის ალგორითმი შევქმენი. როგორც ვთქვი, ეს ოცწუთიანი გამოგონება იყო. სინამდვილეში, ის სამი წლის შემდეგ, 1959 წელს გამოიცა. პუბლიკაცია დღემდე იკითხება, სინამდვილეში, საკმაოდ ლამაზია. ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც ის ასეთი ლამაზია, ის იყო, რომ ის ფანქრისა და ქაღალდის გარეშე შევქმენი. მოგვიანებით გავიგე, რომ ფანქრისა და ქაღალდის გარეშე დიზაინის ერთ-ერთი უპირატესობა ის არის, რომ თითქმის იძულებული ხარ თავიდან აიცილო ყველა თავიდან აცილებადი სირთულე. საბოლოოდ, ეს ალგორითმი, ჩემდა გასაკვირად, ჩემი დიდების ერთ-ერთი ქვაკუთხედი გახდა.|ედსგერ დეიქსტრა, ფილიპ ლ. ფრანასთან ინტერვიუში, ACM-ის კომუნიკაციები, 2001}} [[ედსგერ დეიქსტრა|დეიქსტრა]] უმოკლესი გზის პრობლემაზე 1956 წელს, ამსტერდამის მათემატიკისა და ინფორმატიკის ცენტრში პროგრამისტად მუშაობისას ფიქრობდა. მას სურდა ახალი ARMAC კომპიუტერის შესაძლებლობების დემონსტრირება. მისი მიზანი იყო ისეთი პრობლემისა და კომპიუტერული გადაწყვეტის არჩევა, რომელიც გასაგები იქნებოდა ისეთი ადამიანებისთვისაც კი, რომელთაც არ ჰქონდათ კომპიუტერული განათლება. მან შეიმუშავა უმოკლესი გზის ალგორითმი და მოგვიანებით ARMAC-ისთვის დანერგა ნიდერლანდების 64 ქალაქის ოდნავ გამარტივებული სატრანსპორტო რუკისთვის (მან ის 64-მდე შეზღუდა, რათა ქალაქის ნომრის კოდირებისთვის 6 ბიტი ყოფილიყო საკმარისი). ერთი წლის შემდეგ, იგი კიდევ ერთი პრობლემის წინაშე დადგა, რომელიც ინსტიტუტში ARMAC-ის მომდევნო კომპიუტერზე მომუშავე ტექნიკურმა ინჟინრებმა წამოჭრეს: მინიმუმამდე დაეყვანათ კაბელების რაოდენობა, რომელიც საჭირო იყო მანქანის უკანა პანელზე კონტაქტების შესაერთებლად. გამოსავალის სახით, მან ხელახლა აღმოაჩინა პრიმის მინიმალური გამჭოლი ხის ალგორითმი (რომელიც ადრე ვოიტეხ იარნიკისთვის იყო ცნობილი და რობერტ პრიმის მიერ ასევე ხელახლა აღმოჩენილი).<ref>[https://www.cs.utexas.edu/~EWD/ewd08xx/EWD841a.PDF Dijkstra, Edsger W., Reflections on "A note on two problems in connexion with graphs]</ref> დეიქსტრამ ალგორითმი 1959 წელს გამოაქვეყნა, პრიმიდან ორი წლის შემდეგ და იარნიკიდან 29 წლის შემდეგ. ==ალგორითმი== [[ფაილი:Dijkstras_progress_animation.gif|მინი|დეიქსტრას ალგორითმის ილუსტრაცია, რომელიც რობოტის მოძრაობის დაგეგმვის ამოცანაში საწყისი კვანძიდან (ქვედა მარცხენა, წითელი) სამიზნე კვანძამდე (ზედა მარჯვენა, მწვანე) გზის პოვნის საშუალებას იძლევა]] ალგორითმს სჭირდება საწყისი კვანძი და ითვლის ამ საწყისი კვანძიდან ყველა სხვა კვანძამდე უმოკლეს მანძილს. დეიქსტრას ალგორითმი იწყება უსასრულო მანძილებით და ცდილობს მათ ეტაპობრივად გაუმჯობესებას: #შექმენით ყველა დაუთვალიერებელი კვანძის სიმრავლე: დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლე. #ყველა კვანძს, დაწყებული საწყისიდან, მიანიჭეთ მანძილის მნიშვნელობა: საწყისი კვანძისთვის ის ნულის ტოლია, ხოლო ყველა სხვა კვანძისთვის უსასრულობაა, რადგან თავდაპირველად ამ კვანძებამდე გზა არ არის ცნობილი. შესრულების დროს, N კვანძამდე მანძილი არის საწყის კვანძსა და N-ს შორის იმ დროისთვის ნაპოვნი უმოკლესი გზის სიგრძე.<ref>Gass, Saul; Fu, Michael (2013). "Dijkstra's Algorithm". In Gass, Saul I; Fu, Michael C (eds.). Encyclopedia of Operations Research and Management Science. Vol. 1. Springer. doi:10.1007/978-1-4419-1153-7. ISBN 978-1-4419-1137-7</ref> #დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლიდან აირჩიეთ მიმდებარე კვანძი, რომელსაც აქვს ყველაზე მცირე (სასრული) მანძილი; თავდაპირველად, ეს არის საწყისი კვანძი (მანძილი ნული). თუ დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლე ცარიელია ან შეიცავს მხოლოდ უსასრულო მანძილის მქონე კვანძებს (რომლებიც მიუწვდომელია), მაშინ ალგორითმი მთავრდება მე-6 ნაბიჯზე გადასვლით. თუ ერთადერთი საზრუნავი სამიზნე კვანძისკენ მიმავალი გზაა, ალგორითმი მთავრდება, როგორც კი მიმდინარე კვანძი სამიზნე კვანძი გახდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ალგორითმი გრძელდება. #მიმდინარე კვანძისთვის გაითვალისწინეთ მისი ყველა მოუნახულებელი მეზობელი და განაახლეთ მათი მანძილები მიმდინარე კვანძიდან; შეადარეთ ახლად გამოთვლილი მანძილი მეზობლისთვის ამჟამად მინიჭებულ მანძილს და მიანიჭეთ მას უფრო მცირე მანძილი. მაგალითად, თუ მიმდინარე კვანძი A აღნიშნულია 6 მანძილით და მის მეზობელ B-სთან დამაკავშირებელ კიდეს აქვს 2 სიგრძე, მაშინ B-მდე მანძილი A-ს გავლით არის 6 + 2 = 8. თუ B ადრე აღნიშნული იყო 8-ზე მეტი მანძილით, მაშინ განაახლეთ ის 8-მდე (B-მდე გზა A-ს გავლით უფრო მოკლეა). წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეინარჩუნეთ მისი მიმდინარე მანძილი (B-მდე გზა A-ს გავლით არ არის უმოკლესი). #მიმდინარე კვანძის ყველა მოუნახულებელი მეზობლის განხილვის შემდეგ, მიმდინარე კვანძი ამოღებულია მოუნახულებელი ნაკრებიდან. ამრიგად, მონახულებული კვანძი არასდროს მოწმდება ხელახლა, რაც სწორია, რადგან მიმდინარე კვანძზე ჩაწერილი მანძილი მინიმალურია (როგორც ეს უზრუნველყოფილია მე-3 ნაბიჯში) და შესაბამისად, საბოლოოა. გაიმეორეთ მე-3 ნაბიჯიდან. #ციკლის დასრულების შემდეგ (ნაბიჯები 3–5), ყველა მონახულებული კვანძი შეიცავს თავის უმოკლეს მანძილს საწყისი კვანძიდან. ==აღწერა== ქალაქის რუკაზე ორ გზაჯვარედინს შორის უმოკლესი გზის პოვნა ამ ალგორითმის საშუალებით ფანქრისა და ქაღალდის გამოყენებით არის შესაძლებელი. თითოეული გზაჯვარედინი ცალკე ხაზზეა მითითებული: ერთი არის საწყისი წერტილი და აღნიშნულია (მიცემულია მანძილი) 0-ით. ყველა სხვა გზაჯვარედინი თავდაპირველად უსასრულო მანძილით არის აღნიშნული. ეს კეთდება იმის აღსანიშნავად, რომ ამ გზაჯვარედინებამდე გზა ჯერ არ არის დადგენილი. თითოეულ იტერაციაზე ერთი გზაჯვარედინი ხდება მიმდინარე გზაჯვარედინი. პირველი იტერაციისთვის ეს არის საწყისი წერტილი. მიმდინარე გზაჯვარედინიდან, ყველა მეზობელ (პირდაპირ დაკავშირებულ) გზაჯვარედინამდე მანძილი ფასდება მიმდინარე გზაჯვარედინის იარლიყის (მნიშვნელობის) და მეზობელამდე მანძილის შეჯამებით და შემდეგ მეზობელს ხელახლა ენიჭება ამ ჯამისა და მეზობლის არსებული იარლიყის უმცირესი ნიშნულით. ანუ, მეზობელს ხელახლა ენიჭება იარლიყი, თუ მიმდინარე გზაჯვარედინზე მისასვლელი გზა უფრო მოკლეა, ვიდრე ადრე შეფასებული ბილიკები. თუ ასეა, მეზობელამდე გზა მონიშნეთ მასზე მიმართული ისრით და წაშალეთ ნებისმიერი სხვა ისარი, რომელიც მასზე მიუთითებს. მიმდინარე გზაჯვარედინის თითოეულ მეზობელამდე მანძილის შეფასების შემდეგ, მიმდინარე გზაჯვარედინი მონიშნულია, როგორც მონახულებული. ყველაზე პატარა იარლიყით დაუთვალიერებელი გზაჯვარედინი ხდება მიმდინარე გზაჯვარედინი და პროცესი მეორდება მანამ, სანამ არ მოინახულებთ ყველა კვანძს, რომლის იარლიყიც დანიშნულების ადგილის იარლიყზე ნაკლებია. როგორც კი აღარ დარჩება დაუთვალიერებელი კვანძი, რომლის ჭდე დანიშნულების ადგილის ჭდეზე პატარაა, დარჩენილი ისრები უმოკლეს გზას აჩვენებს. ==ფსევდოკოდი== შემდეგ ფსევდოკოდში, არის მასივი, რომელიც შეიცავს მიმდინარე მანძილებს სხვა ვერტიკებისკენ, მაგ. არის წყაროდან წვერომდე მიმდინარე მანძილი. ის მასივი შეიცავს მითითებებს წინა ნახტომის კვანძებზე წყაროდან მოცემულ წვერომდე უმოკლეს გზაზე (ექვივალენტურად, ეს არის შემდეგი ნახტომი მოცემული წვეროდან წყარომდე გზაზე). კოდი, ეძებს წვეროს წვეროების სიმრავლეში რომელსაც ყველაზე ნაკლები აქვს მნიშვნელობა. Graph.Distance(u, v) აბრუნებს ორ მეზობელ კვანძს შორის შემაერთებელი კიდის სიგრძეს (ანუ მანძილს). და . ცვლადი მე-14 ხაზზე არის გზის სიგრძე კვანძი მეზობელ კვანძამდე თუ ის გაივლიდა. თუ ეს გზა უფრო მოკლეა, ვიდრე ამჟამად ჩაწერილი უმოკლესი გზა, მაშინ მანძილი განახლებულია [[ფაილი:DijkstraDemo.gif|მინი|250პქ|დეიქსტრას ალგორითმის დემო ვერსია]] 1 '''function''' Dijkstra(''Graph'', ''source''): 2 3 '''for each''' vertex ''v'' in ''Graph.Vertices'': 4 dist[''v''] ← INFINITY 5 prev[''v''] ← UNDEFINED 6 add ''v'' to ''Q'' 7 dist[''source''] ← 0 8 9 '''while''' ''Q'' is not empty: 10 ''u'' ← vertex in ''Q'' with minimum dist[u] 11 Q.remove(u) 12 13 '''for each''' edge (u, v) in ''Graph'': 14 ''alt'' ← dist[''u''] + Graph.Distance(''u'',''v'') 15 '''if''' ''alt'' < dist[''v'']: 16 dist[''v''] ← ''alt'' 17 prev[''v''] ← ''u'' 18 19 '''return''' dist[], prev[] საწყისსა ''(source)'' და საბოლოო სამიზნე ''(target)'' წერტილებს შორის უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ძიება მთავრდება მე-10 ხაზის შემდეგ, თუ u = სამიზნე. საწყისიდან სამიზნე წერტილამდე უმოკლესი გზის მიღება შესაძლებელია შებრუნებული იტერაციით: 1 ''S'' ← empty sequence 2 ''u'' ← ''target'' 3 '''if''' prev[''u''] is defined '''or''' ''u'' = ''source'': ''// Proceed if the vertex is reachable'' 4 '''while''' ''u'' is defined: ''// Construct shortest path with stack S'' 5 S.push(u) ''// Push the vertex onto the stack'' 6 ''u'' ← prev[''u''] ''// Traverse from target to source'' ახლა თანმიმდევრობა S არის წვეროების სია, რომლებიც წარმოადგენენ საწყისიდან სამიზნემდე ერთ-ერთ უმოკლეს გზას, ან ცარიელ თანმიმდევრობას, თუ გზა არ არსებობს. უფრო ზოგადი პრობლემაა ყველა უმოკლესი გზის პოვნა საწყისსა და საბოლოო კვანძებს შორის და (შეიძლება რამდენიმე ერთი და იგივე სიგრძის იყოს). შემდეგ, თითოეულ ჩანაწერში მხოლოდ ერთი კვანძის შენახვის ნაცვლად ყველა კვანძის შენახვა შესაძლებელია, რომელიც აკმაყოფილებს რელაქსაციის პირობას. მაგალითად, თუ ორივე და დაკავშირება და ისინი სხვადასხვა უმოკლეს გზებზე იმყოფებიან (რადგან ორივე შემთხვევაში ერთნაირია უპირატესობის ღირებულება), მაშინ ორივე და დამატებულია. როდესაც ალგორითმი დასრულდება, მონაცემთა სტრუქტურა აღწერს გრაფიკს, რომელიც წარმოადგენს ორიგინალური გრაფის ქვესიმრავლეს, რომელსაც მოცილებული აქვს რამდენიმე კიდე. მისი მთავარი თვისება ის არის, რომ თუ ალგორითმი გაშვებული იყო რაიმე საწყისი კვანძით, მაშინ ამ კვანძიდან ახალ გრაფიკში ნებისმიერ სხვა კვანძამდე ყველა გზა არის უმოკლესი გზა ამ კვანძებს შორის და ორიგინალური გრაფიკიდან ამ სიგრძის ყველა გზა წარმოდგენილია ახალ გრაფიკში. შემდეგ, ორ მოცემულ კვანძს შორის ყველა ამ უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ახალ გრაფიკზე იმუშავებს გზის პოვნის ალგორითმი, როგორიცაა [[სიღრმეში ძებნა|სიღრმისეული ძიება]]. ==პრიორიტეტული რიგის გამოყენება== აღსანიშნავია, რომ ფიბონაჩის გროვა ან ბროდალის რიგი გვთავაზობს ოპტიმალურ იმპლემენტაციას ამ 3 ოპერაციისთვის. რადგან ალგორითმი გარეგნულად ოდნავ განსხვავებულია, ის აქაც არის ნახსენები, ფსევდოკოდშიც: მინი-პრიორიტეტული რიგი არის აბსტრაქტული მონაცემთა ტიპი, რომელიც უზრუნველყოფს 3 ძირითად ოპერაციას: , და . ასეთი მონაცემთა სტრუქტურის გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს გამოთვლის უფრო სწრაფი დრო, ვიდრე ძირითადი რიგის გამოყენებამ. ამ ალტერნატივებს შეუძლიათ გამოიყენონ მთლიანად მასივზე დაფუძნებული პრიორიტეტული რიგები შემცირების ღილაკების ფუნქციონალურობის გარეშე, რაც პრაქტიკაში კიდევ უფრო სწრაფ გამოთვლის დროს აღწევს. თუმცა, აღმოჩნდა, რომ შესრულებაში სხვაობა უფრო მცირეა უფრო მკვრივი გრაფიკებისთვის. ==მტკიცებულება== დეიქსტრას ალგორითმის სისწორის დასამტკიცებლად, მათემატიკური ინდუქციის გამოყენება შესაძლებელია მონახულებული კვანძების რაოდენობაზე. ინვარიანტული ჰიპოთეზა: თითოეული მონახულებული კვანძისთვის, dist[v] არის უმოკლესი მანძილი, და თითოეული დაუთვალიერებელი კვანძისთვის, dist[u] არის უმოკლესი მანძილი მხოლოდ მონახულებული კვანძების გავლით მოძრაობისას, ან უსასრულობა, თუ ასეთი გზა არ არსებობს. (შენიშვნა: ჩვენ არ ვვარაუდობთ, რომ dist[u] არის რეალურად უმოკლესი მანძილი მონახულებული კვანძებისთვის, ხოლო dist[v] არის რეალურად უმოკლესი მანძილი) ==საბაზისო შემთხვევა== საბაზისო შემთხვევაა, როდესაც მხოლოდ ერთი მონახულებული კვანძია. მისი მანძილი განისაზღვრება ნულით, რაც უმოკლესი მანძილია, რადგან უარყოფითი წონები დაუშვებელია. შესაბამისად, ჰიპოთეზა ძალაშია. ==ინდუქცია== თუ ვივარაუდებთ, რომ ჰიპოთეზა მართებულია k მონახულებული კვანძისთვის, იმის საჩვენებლად, რომ ის მართებულია k+1 კვანძისთვის, დავუშვათ u იყოს შემდეგი მონახულებული კვანძი, ანუ კვანძი მინიმალური dist[u]-ით. მტკიცება იმაში მდგომარეობს, რომ dist[u] არის უმოკლესი მანძილი საწყისიდან u-მდე. დამტკიცება არის წინააღმდეგობრივი. თუ უფრო მოკლე გზა ხელმისაწვდომია, მაშინ ეს მოკლე გზა ან შეიცავს სხვა არამონახულებულ კვანძს, ან არა. პირველ შემთხვევაში, დავუშვათ w იყოს პირველი არამონახულებული კვანძი ამ მოკლე გზაზე. ინდუქციით, წყაროდან u-მდე და w-მდე უმოკლეს გზებს მონახულებული კვანძების გავლით აქვთ მხოლოდ dist[u] და dist[w] ხარჯები შესაბამისად. ეს ნიშნავს, რომ წყაროდან u-მდე w-ის გავლით გადასვლის ღირებულებას აქვს მინიმუმ dist[w] + w-დან u-მდე გადასვლის მინიმალური ღირებულება. რადგან კიდის ხარჯები დადებითია, w-დან u-მდე გადასვლის მინიმალური ღირებულება დადებითი რიცხვია. თუმცა, dist[u] მაქსიმუმ dist[w]-ს უდრის, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში პრიორიტეტული რიგი u-ს ნაცვლად w-ს აირჩევდა. ეს წინააღმდეგობაა, რადგან უკვე დადგენილია, რომ dist[w] + დადებითი რიცხვი < dist[u]. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, დავუშვათ w იყოს უმოკლეს გზაზე წინაბოლო კვანძი. ეს ნიშნავს dist[w] + Graph.Edges[w,u] < dist[u]. ეს წინააღმდეგობაა, რადგან w-ს მონახულების დროისთვის, dist[u] უნდა იყოს დაყენებული მაქსიმუმ dist[w] + Graph.Edges[w,u]-ს ტოლი. ყველა სხვა მონახულებული კვანძისთვის v, dist[v] უკვე ცნობილია, როგორც წყაროდან უმოკლესი მანძილი, ინდუქციური ჰიპოთეზის გამო, და ეს მნიშვნელობები უცვლელია. u-ს დამუშავების შემდეგ, კვლავ მართალია, რომ თითოეული დაუთვალიერებელი კვანძისთვის w, dist[w] არის უმოკლესი მანძილი წყაროდან w-მდე, მხოლოდ მონახულებული კვანძების გამოყენებით. ნებისმიერი უფრო მოკლე გზა, რომელიც u-ს არ იყენებდა, უკვე ნაპოვნი იქნებოდა და თუ უფრო მოკლე გზა u-ს იყენებდა, ის u-ს დამუშავებისას განახლდებოდა. ყველა კვანძის მონახულების შემდეგ, წყაროდან ნებისმიერ v კვანძამდე უმოკლესი გზა მხოლოდ მონახულებული კვანძებისგან შედგება. ამიტომ, dist[v] უმოკლესი მანძილია. ==პრაქტიკული ოპტიმიზაცია და უსასრულო გრაფები== დეიქსტრას ალგორითმის ჩვეულებრივ პრეზენტაციებში, თავდაპირველად ყველა კვანძი შედის პრიორიტეტულ რიგში. თუმცა, ეს აუცილებელი არ არის: ალგორითმს შეუძლია დაიწყოს პრიორიტეტული რიგით, რომელიც შეიცავს მხოლოდ ერთ ელემენტს და ჩასვას ახალი ელემენტები მათი აღმოჩენისთანავე (შემცირების გასაღების ნაცვლად, შეამოწმეთ, არის თუ არა გასაღები რიგში; თუ არის, შეამცირეთ მისი გასაღები, წინააღმდეგ შემთხვევაში ჩასვით). ამ ვარიანტს იგივე უარესი შემთხვევის საზღვრები აქვს, რაც ჩვეულებრივ ვარიანტს, მაგრამ პრაქტიკაში ინარჩუნებს უფრო მცირე პრიორიტეტულ რიგს, რაც აჩქარებს რიგის ოპერაციებს. გარდა ამისა, გრაფში ყველა კვანძის არ ჩასმა შესაძლებელს ხდის ალგორითმის გაფართოებას, რათა იპოვოს უმოკლესი გზა ერთი წყაროდან უახლოეს სამიზნე კვანძების ერთობლიობამდე უსასრულო გრაფიკებზე ან იმ გრაფიკებზე, რომლებიც მეხსიერებაში წარმოსადგენად ძალიან დიდია. შედეგად მიღებულ ალგორითმს ხელოვნური ინტელექტის ლიტერატურაში ერთიანი ღირებულების ძიება (UCS) ეწოდება და მისი ფსევდოკოდით გამოხატვა შესაძლებელია როგორც 1 '''function''' Dijkstra(''Graph'', ''source''): 2 3 '''for each''' vertex ''v'' in ''Graph.Vertices'': 4 dist[''v''] ← INFINITY 5 prev[''v''] ← UNDEFINED 6 add ''v'' to ''Q'' 7 dist[''source''] ← 0 8 9 '''while''' ''Q'' is not empty: 10 ''u'' ← vertex in ''Q'' with minimum dist[u] 11 Q.remove(u) 12 13 '''for each''' edge (u, v) in ''Graph'': 14 ''alt'' ← dist[''u''] + Graph.Distance(''u'',''v'') 15 '''if''' ''alt'' < dist[''v'']: 16 dist[''v''] ← ''alt'' 17 prev[''v''] ← ''u'' 18 19 '''return''' dist[], prev[] მისი სირთულე შეიძლება გამოიხატოს ალტერნატიული გზით ძალიან დიდი გრაფიკებისთვის: როდესაც C* არის უმოკლესი გზის სიგრძე საწყისი კვანძიდან ნებისმიერ კვანძამდე, რომელიც აკმაყოფილებს „მიზნის“ პრედიკატს, თითოეულ კიდეს აქვს მინიმუმ ε ღირებულება და მეზობლების რაოდენობა თითოეულ კვანძზე შემოსაზღვრულია b თი, მაშინ ალგორითმის ყველაზე ცუდი შემთხვევის დროითი და სივრცითი სირთულე ორივე O(b1+⌊C* ⁄ ε⌋) ერთი სამიზნის შემთხვევის შემდგომი ოპტიმიზაცია მოიცავს ორმხრივ ვარიანტებს, მიზანმიმართულ ვარიანტებს, როგორიცაა A* ალგორითმი, გრაფიკის გასხვლა იმის დასადგენად, თუ რომელი კვანძები, სავარაუდოდ, შეადგენენ უმოკლესი გზების შუა სეგმენტს (მიღწევაზე დაფუძნებული მარშრუტიზაცია) და შეყვანის გრაფის იერარქიული დაშლა, რომელიც ამცირებს s–t მარშრუტიზაციას s და t მათ შესაბამის „სატრანზიტო კვანძებთან“ დაკავშირებამდე, რასაც მოჰყვება ამ სატრანზიტო კვანძებს შორის უმოკლესი გზის გამოთვლა „მაგისტრალის“ გამოყენებით. ასეთი ტექნიკის კომბინაციები შეიძლება საჭირო გახდეს კონკრეტულ პრობლემებზე ოპტიმალური პრაქტიკული შესრულებისთვის. ==ორმხრივი დეიქსტრა== ორმხრივი დეიქსტრა დეიქსტრას ალგორითმის ვარიანტია, რომელიც შექმნილია მოცემულ წყაროს s წვეროებსა და სამიზნე t წვეროებს შორის უმოკლესი გზის ეფექტურად გამოსათვლელად, ყველა წვეროს ნაცვლად. მთავარი იდეაა ორი ერთდროული ძიების ჩატარება: ერთი წინ s დან საწყის გრაფიკზე და მეორე უკან t დან გრაფიკზე შებრუნებული კიდეებით. თითოეული ძიება ინარჩუნებს საკუთარ სავარაუდო მანძილის შეფასებებს, პრიორიტეტულ რიგს და „დასახლებული“ წვეროების ნაკრებს. ორი საზღვარი ერთმანეთისკენ მიიწევს და სადღაც უმოკლესი s–t გზის გასწვრივ ხვდება. ==პრაქტიკული შესრულების მოსაზრებები== მიუხედავად იმისა, რომ დეიქსტრას ალგორითმი ოპტიმალურია არაუარყოფითი კიდის წონების მქონე გრაფიკებისთვის, მისი პრაქტიკული გაშვების დრო დამოკიდებულია როგორც მონაცემთა სტრუქტურებზე, ასევე გრაფის თვისებებზე. ბინარული გროვის გამოყენება იწვევს O(V+E)logV გაშვების დროს. ალტერნატივები, როგორიცაა ფიბონაჩის გროვები, უკეთეს თეორიულ საზღვრებს იძლევა, მაგრამ ხშირად უარესად მუშაობენ რეალურ აპლიკაციებში დიდი მუდმივი ფაქტორების გამო. გრაფის სტრუქტურა ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. იშვიათი ქსელები, როგორიცაა საგზაო რუკები, საშუალებას აძლევს დეიქსტრას ალგორითმს ეფექტურად იმუშაოს, რადგან წვეროების უმეტესობას დაბალი ხარისხი აქვს. მკვრივი გრაფები ზრდის რელაქსაციებს და ანელებს პროცესს. ამის გამო, თანამედროვე მარშრუტიზაციის სისტემები ხშირად იყენებენ დეიქსტრას ალგორითმს წინასწარი დამუშავების მეთოდებთან ერთად, როგორიცაა A* ძებნა, ორიენტირის ევრისტიკა ან შეკუმშვის იერარქიები, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ძიების სივრცეს. მეხსიერების ლოკალურობა კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია. კეში და ოპტიმიზირებული პრიორიტეტული რიგები და მიმდებარე განლაგება ამცირებს შეყოვნებას დიდი გრაფებისთვის, რომლებიც აღემატება CPU კეშის შეზღუდვებს. ამ მოსაზრებების გამო, რეალური სისტემების უმეტესობა იყენებს სპეციალიზებულ დეიქსტრას ვარიანტებს, რომლებიც მორგებულია კონკრეტული გრაფთა ოჯახებისა და აპარატურული შეზღუდვებისთვის. ==მანძილის მიხედვით შედარებისა და დახარისხების ოპტიმალურობა== მანძილებისა და ბილიკების მარტივად გამოთვლის გარდა, დეიქსტრას ალგორითმი შეიძლება გამოყენებულ იქნას წვეროების დასალაგებლად მოცემული საწყისი წვეროდან მათი მანძილის მიხედვით. 2023 წელს, ჰაუპლერმა, როჟონმა, ტეტეკმა, ჰლადიკმა და ტარიანმა (1984 წლის გროვის ერთ-ერთი გამომგონებლები) დაამტკიცეს, რომ დადებითად შეწონილ მიმართულ გრაფზე ამ დახარისხების ამოცანისთვის, დეიქსტრას ალგორითმის ვერსიას სპეციალური გროვის მონაცემთა სტრუქტურით აქვს შესრულების დრო და შედარებების რაოდენობა, რომელიც ოპტიმალურობის მუდმივ ფაქტორშია შედარებაზე დაფუძნებულ ალგორითმებს შორის იმავე გრაფსა და საწყის წვეროზე იმავე დახარისხების ამოცანისთვის, მაგრამ ცვლადი კიდის წონებით. ამის მისაღწევად, ისინი იყენებენ შედარებაზე დაფუძნებულ გროვას, რომლის მინიმალური ელემენტის გროვიდან დაბრუნების/ამოღების ღირებულება ლოგარითმულია მის შემდეგ ჩასმული ელემენტების რაოდენობით და არა გროვაში არსებული ელემენტების რაოდენობით. ==დაკავშირებული პრობლემები და ალგორითმები== დეიქსტრას ორიგინალური ალგორითმი შეიძლება გაფართოვდეს მოდიფიკაციებით. მაგალითად, ზოგჯერ სასურველია წარმოადგინოთ ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც მათემატიკურად არაოპტიმალურია. არაოპტიმალურ გადაწყვეტილებების რანჟირებული სიის მისაღებად, ჯერ გამოითვლება ოპტიმალური გადაწყვეტა. გრაფიდან ამოიღებენ ერთ წიბოს, რომელიც ოპტიმალურ გადაწყვეტაში ფიგურირებს და გამოითვლება ამ ახალი გრაფის ოპტიმალური გადაწყვეტილება. ყოველი ოპტიმალური გადაწყვეტილების გამოთვლის შემდეგ გრაფიდან თანმიმდევრობით იღებენ წიბოებს და ითვლიან ახალ უმოკლეს გზას. შემდეგ მეორადი გადაწყვეტილებების რანჟირებას ახდენენ და წარმოადგენენ პირველი ოპტიმალური გადაწყვეტის შემდგომ. ==დინამიური პროგრამირების პერსპექტივა== დინამიური პროგრამირების თვალსაზრისით, დეიქსტრას ალგორითმი არის თანმიმდევრული აპროქსიმაციის სქემა, რომელიც წყვეტს დინამიური პროგრამირების ფუნქციურ განტოლებას უმოკლესი გზის ამოცანისთვის რეიჩინგის მეთოდით. სინამდვილეში, დეიქსტრას ახსნა ალგორითმის ლოგიკის შესახებ: <blockquote>ამოცანა 2. იპოვეთ მინიმალური საერთო სიგრძის გზა ორ მოცემულ P და Q კვანძს შორის. ჩვენ ვიყენებთ იმ ფაქტს, რომ თუ R არის კვანძი P-დან Q-მდე მინიმალურ გზაზე, ამ უკანასკნელის ცოდნა გულისხმობს P-დან R-მდე მინიმალური გზის ცოდნას.</blockquote> არის ბელმანის ოპტიმალურობის პრინციპის პერიფრაზირება უმოკლესი გზის პრობლემის კონტექსტში. ==რესურსები ინტერნეტში== {{commonscat|Dijkstra's algorithm}} *[https://blog.cleancoder.com/uncle-bob/2016/10/26/DijkstrasAlg.html Implementation of Dijkstra's algorithm using TDD] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ძებნის ალგორითმები]] [[კატეგორია:ალგორითმები გრაფებზე]] ih2gyutjyra0g9tntrc4254sq56drxz 5411660 5411654 2026-06-12T09:01:31Z Irmaguru 118553 5411660 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Irmaguru|Irmaguru]].|12|06|2026}} [[ფაილი:Dijkstra_Animation.gif|მინი|მარჯვნივ|დეიქსტრას ალგორითმი a-სა და b-ს შორის უმოკლესი გზის მოსაძებნად]] '''დეიქსტრას ალგორითმი''' ({{lang-en|Dijkstra’s algorithm}}) — გამოიყენება შეწონილ [[გრაფი (მათემატიკა)|გრაფში]] კვანძებს შორის უმოკლესი გზების მოსაძებნად, რომელიც შეიძლება წარმოადგენდეს, მაგალითად, საგზაო ქსელს. ის შეიმუშავა კომპიუტერულმა მეცნიერმა [[ედსგერ დეიქსტრა]]მ 1956 წელს და გამოაქვეყნა სამი წლის შემდეგ. დეიქსტრას ალგორითმი პოულობს უმოკლეს გზას მოცემული წყაროს კვანძიდან ყველა სხვა კვანძამდე. მისი გამოყენება შესაძლებელია კონკრეტული დანიშნულების კვანძისკენ მიმავალი უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ალგორითმის შეწყვეტით ამ კვანძისკენ მიმავალი უმოკლესი გზის განსაზღვრის შემდეგ. მაგალითად, თუ გრაფის კვანძები წარმოადგენს ქალაქებს, ხოლო კიდეების ხარჯები წარმოადგენს პირდაპირი გზით დაკავშირებულ ქალაქების წყვილებს შორის მანძილებს, მაშინ დეიქსტრას ალგორითმი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ერთ ქალაქსა და ყველა სხვა ქალაქს შორის უმოკლესი მარშრუტის მოსაძებნად. უმოკლესი გზის ალგორითმების გავრცელებული გამოყენებაა ქსელის მარშრუტიზაციის ოქმები, განსაკუთრებით IS-IS (შუალედური სისტემიდან შუალედურ სისტემამდე) და OSPF (უმოკლესი გზის გახსნა პირველ რიგში). ის ასევე გამოიყენება როგორც ქვეპროგრამა ისეთ ალგორითმებში, როგორიცაა [[ჯონსონის ალგორითმი]]. ალგორითმი იყენებს მინიმალური პრიორიტეტის რიგის მონაცემთა სტრუქტურას აქამდე ცნობილი უმოკლესი გზების შესარჩევად. სანამ უფრო მოწინავე პრიორიტეტული რიგის სტრუქტურები აღმოაჩენდნენ, დეიქსტრას ორიგინალური ალგორითმი მუშაობდა Θ(|𝑉|²) დროში, სადაც |𝑉| არის კვანძების რაოდენობა. ფრედმანმა და ტარჯანმა 1984 წელს შემოგვთავაზეს ფიბონაჩის მონაცემთა სტრუქტურის პრიორიტეტული რიგი შესრულების დროის სირთულის ოპტიმიზაციისთვის Θ(|𝐸|+|𝑉|log|𝑉|), სადაც |E| წიბოების რაოდენობაა. ეს ასიმპტოტურად ყველაზე სწრაფი ცნობილი ერთწყაროანი უმოკლესი გზის ალგორითმია შეუზღუდავი არაუარყოფითი წონებით თვითნებური მიმართული გრაფიკებისთვის. თუმცა, სპეციალიზებული შემთხვევები (როგორიცაა შემოსაზღვრული/მთელი წონები, მიმართული აციკლური გრაფიკები და ა.შ.) შეიძლება კიდევ უფრო გაუმჯობესდეს. თუ წინასწარი დამუშავება დაშვებულია, ასეთი ალგორითმები, როგორიცაა შეკუმშვის იერარქიები, შეიძლება იყოს მეშვიდე საფეხურამდე უფრო სწრაფი. დეიქსტრას ალგორითმი ხშირად გამოიყენება გრაფებში, სადაც წიბოს წონები დადებითი მთელი რიცხვები ან ნამდვილი რიცხვებია. მისი განზოგადება შესაძლებელია ნებისმიერ გრაფზე, სადაც წიბოს წონები ნაწილობრივ დალაგებულია, იმ პირობით, რომ შემდგომი იარლიყები (შემდეგი იარლიყი წარმოიქმნება წიბოს გადაკვეთისას) მონოტონურად არაკლებადია. ბევრ სფეროში, განსაკუთრებით ხელოვნურ ინტელექტში, დეიქსტრას ალგორითმი ან მისი ვარიანტი გვთავაზობს ტოლი ღირებულების ძიებას და ჩამოყალიბებულია, როგორც „საუკეთესო ვარიანტის პრიორიტეტული ძიების“ უფრო ზოგადი იდეის მაგალითი. ==ისტორია== {{blockquote|როტერდამიდან გრონინგენამდე მისასვლელად, ზოგადად, რომელია უმოკლესი გზა მოცემული ერთი ქალაქიდან მოცემულ მეორე ქალაქში? ეს არის უმოკლესი მარშრუტის ალგორითმი, რომელიც დაახლოებით ოც წუთში შევქმენი. ერთ დილით ამსტერდამში ჩემს ახალგაზრდა საცოლესთან ერთად საყიდლებზე ვიყავი და დაღლილები, კაფეს ტერასაზე ყავის დასალევად ჩამოვსხედით. ვფიქრობდი, შემეძლო თუ არა ამის გაკეთება, შემდეგ კი უმოკლესი მარშრუტის ალგორითმი შევქმენი. როგორც ვთქვი, ეს ოცწუთიანი გამოგონება იყო. სინამდვილეში, ის სამი წლის შემდეგ, 1959 წელს გამოიცა. პუბლიკაცია დღემდე იკითხება, სინამდვილეში, საკმაოდ ლამაზია. ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც ის ასეთი ლამაზია, ის იყო, რომ ის ფანქრისა და ქაღალდის გარეშე შევქმენი. მოგვიანებით გავიგე, რომ ფანქრისა და ქაღალდის გარეშე დიზაინის ერთ-ერთი უპირატესობა ის არის, რომ თითქმის იძულებული ხარ თავიდან აიცილო ყველა თავიდან აცილებადი სირთულე. საბოლოოდ, ეს ალგორითმი, ჩემდა გასაკვირად, ჩემი დიდების ერთ-ერთი ქვაკუთხედი გახდა.|ედსგერ დეიქსტრა, ფილიპ ლ. ფრანასთან ინტერვიუში, ACM-ის კომუნიკაციები, 2001}} [[ედსგერ დეიქსტრა|დეიქსტრა]] უმოკლესი გზის პრობლემაზე 1956 წელს, ამსტერდამის მათემატიკისა და ინფორმატიკის ცენტრში პროგრამისტად მუშაობისას ფიქრობდა. მას სურდა ახალი ARMAC კომპიუტერის შესაძლებლობების დემონსტრირება. მისი მიზანი იყო ისეთი პრობლემისა და კომპიუტერული გადაწყვეტის არჩევა, რომელიც გასაგები იქნებოდა ისეთი ადამიანებისთვისაც კი, რომელთაც არ ჰქონდათ კომპიუტერული განათლება. მან შეიმუშავა უმოკლესი გზის ალგორითმი და მოგვიანებით ARMAC-ისთვის დანერგა ნიდერლანდების 64 ქალაქის ოდნავ გამარტივებული სატრანსპორტო რუკისთვის (მან ის 64-მდე შეზღუდა, რათა ქალაქის ნომრის კოდირებისთვის 6 ბიტი ყოფილიყო საკმარისი). ერთი წლის შემდეგ, იგი კიდევ ერთი პრობლემის წინაშე დადგა, რომელიც ინსტიტუტში ARMAC-ის მომდევნო კომპიუტერზე მომუშავე ტექნიკურმა ინჟინრებმა წამოჭრეს: მინიმუმამდე დაეყვანათ კაბელების რაოდენობა, რომელიც საჭირო იყო მანქანის უკანა პანელზე კონტაქტების შესაერთებლად. გამოსავალის სახით, მან ხელახლა აღმოაჩინა პრიმის მინიმალური გამჭოლი ხის ალგორითმი (რომელიც ადრე ვოიტეხ იარნიკისთვის იყო ცნობილი და რობერტ პრიმის მიერ ასევე ხელახლა აღმოჩენილი).<ref>[https://www.cs.utexas.edu/~EWD/ewd08xx/EWD841a.PDF Dijkstra, Edsger W., Reflections on "A note on two problems in connexion with graphs]</ref> დეიქსტრამ ალგორითმი 1959 წელს გამოაქვეყნა, პრიმიდან ორი წლის შემდეგ და იარნიკიდან 29 წლის შემდეგ. ==ალგორითმი== [[ფაილი:Dijkstras_progress_animation.gif|მინი|დეიქსტრას ალგორითმის ილუსტრაცია, რომელიც რობოტის მოძრაობის დაგეგმვის ამოცანაში საწყისი კვანძიდან (ქვედა მარცხენა, წითელი) სამიზნე კვანძამდე (ზედა მარჯვენა, მწვანე) გზის პოვნის საშუალებას იძლევა]] ალგორითმს სჭირდება საწყისი კვანძი და ითვლის ამ საწყისი კვანძიდან ყველა სხვა კვანძამდე უმოკლეს მანძილს. დეიქსტრას ალგორითმი იწყება უსასრულო მანძილებით და ცდილობს მათ ეტაპობრივად გაუმჯობესებას: #შექმენით ყველა დაუთვალიერებელი კვანძის სიმრავლე: დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლე. #ყველა კვანძს, დაწყებული საწყისიდან, მიანიჭეთ მანძილის მნიშვნელობა: საწყისი კვანძისთვის ის ნულის ტოლია, ხოლო ყველა სხვა კვანძისთვის უსასრულობაა, რადგან თავდაპირველად ამ კვანძებამდე გზა არ არის ცნობილი. შესრულების დროს, N კვანძამდე მანძილი არის საწყის კვანძსა და N-ს შორის იმ დროისთვის ნაპოვნი უმოკლესი გზის სიგრძე.<ref>Gass, Saul; Fu, Michael (2013). "Dijkstra's Algorithm". In Gass, Saul I; Fu, Michael C (eds.). Encyclopedia of Operations Research and Management Science. Vol. 1. Springer. doi:10.1007/978-1-4419-1153-7. ISBN 978-1-4419-1137-7</ref> #დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლიდან აირჩიეთ მიმდებარე კვანძი, რომელსაც აქვს ყველაზე მცირე (სასრული) მანძილი; თავდაპირველად, ეს არის საწყისი კვანძი (მანძილი ნული). თუ დაუთვალიერებელი კვანძების სიმრავლე ცარიელია ან შეიცავს მხოლოდ უსასრულო მანძილის მქონე კვანძებს (რომლებიც მიუწვდომელია), მაშინ ალგორითმი მთავრდება მე-6 ნაბიჯზე გადასვლით. თუ ერთადერთი საზრუნავი სამიზნე კვანძისკენ მიმავალი გზაა, ალგორითმი მთავრდება, როგორც კი მიმდინარე კვანძი სამიზნე კვანძი გახდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ალგორითმი გრძელდება. #მიმდინარე კვანძისთვის გაითვალისწინეთ მისი ყველა მოუნახულებელი მეზობელი და განაახლეთ მათი მანძილები მიმდინარე კვანძიდან; შეადარეთ ახლად გამოთვლილი მანძილი მეზობლისთვის ამჟამად მინიჭებულ მანძილს და მიანიჭეთ მას უფრო მცირე მანძილი. მაგალითად, თუ მიმდინარე კვანძი A აღნიშნულია 6 მანძილით და მის მეზობელ B-სთან დამაკავშირებელ კიდეს აქვს 2 სიგრძე, მაშინ B-მდე მანძილი A-ს გავლით არის 6 + 2 = 8. თუ B ადრე აღნიშნული იყო 8-ზე მეტი მანძილით, მაშინ განაახლეთ ის 8-მდე (B-მდე გზა A-ს გავლით უფრო მოკლეა). წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეინარჩუნეთ მისი მიმდინარე მანძილი (B-მდე გზა A-ს გავლით არ არის უმოკლესი). #მიმდინარე კვანძის ყველა მოუნახულებელი მეზობლის განხილვის შემდეგ, მიმდინარე კვანძი ამოღებულია მოუნახულებელი ნაკრებიდან. ამრიგად, მონახულებული კვანძი არასდროს მოწმდება ხელახლა, რაც სწორია, რადგან მიმდინარე კვანძზე ჩაწერილი მანძილი მინიმალურია (როგორც ეს უზრუნველყოფილია მე-3 ნაბიჯში) და შესაბამისად, საბოლოოა. გაიმეორეთ მე-3 ნაბიჯიდან. #ციკლის დასრულების შემდეგ (ნაბიჯები 3–5), ყველა მონახულებული კვანძი შეიცავს თავის უმოკლეს მანძილს საწყისი კვანძიდან. ==აღწერა== ქალაქის რუკაზე ორ გზაჯვარედინს შორის უმოკლესი გზის პოვნა ამ ალგორითმის საშუალებით ფანქრისა და ქაღალდის გამოყენებით არის შესაძლებელი. თითოეული გზაჯვარედინი ცალკე ხაზზეა მითითებული: ერთი არის საწყისი წერტილი და აღნიშნულია (მიცემულია მანძილი) 0-ით. ყველა სხვა გზაჯვარედინი თავდაპირველად უსასრულო მანძილით არის აღნიშნული. ეს კეთდება იმის აღსანიშნავად, რომ ამ გზაჯვარედინებამდე გზა ჯერ არ არის დადგენილი. თითოეულ იტერაციაზე ერთი გზაჯვარედინი ხდება მიმდინარე გზაჯვარედინი. პირველი იტერაციისთვის ეს არის საწყისი წერტილი. მიმდინარე გზაჯვარედინიდან, ყველა მეზობელ (პირდაპირ დაკავშირებულ) გზაჯვარედინამდე მანძილი ფასდება მიმდინარე გზაჯვარედინის იარლიყის (მნიშვნელობის) და მეზობელამდე მანძილის შეჯამებით და შემდეგ მეზობელს ხელახლა ენიჭება ამ ჯამისა და მეზობლის არსებული იარლიყის უმცირესი ნიშნულით. ანუ, მეზობელს ხელახლა ენიჭება იარლიყი, თუ მიმდინარე გზაჯვარედინზე მისასვლელი გზა უფრო მოკლეა, ვიდრე ადრე შეფასებული ბილიკები. თუ ასეა, მეზობელამდე გზა მონიშნეთ მასზე მიმართული ისრით და წაშალეთ ნებისმიერი სხვა ისარი, რომელიც მასზე მიუთითებს. მიმდინარე გზაჯვარედინის თითოეულ მეზობელამდე მანძილის შეფასების შემდეგ, მიმდინარე გზაჯვარედინი მონიშნულია, როგორც მონახულებული. ყველაზე პატარა იარლიყით დაუთვალიერებელი გზაჯვარედინი ხდება მიმდინარე გზაჯვარედინი და პროცესი მეორდება მანამ, სანამ არ მოინახულებთ ყველა კვანძს, რომლის იარლიყიც დანიშნულების ადგილის იარლიყზე ნაკლებია. როგორც კი აღარ დარჩება დაუთვალიერებელი კვანძი, რომლის ჭდე დანიშნულების ადგილის ჭდეზე ნაკლებია, დარჩენილი ისრები უმოკლეს გზას აჩვენებს. ==ფსევდოკოდი== შემდეგ [[ფსევდოკოდი|ფსევდოკოდში]], არის მასივი, რომელიც შეიცავს მიმდინარე მანძილებს სხვა წვეროებისკენ, მაგ. dist[u] არის წყაროდან u წვერომდე მიმდინარე მანძილი. ის მასივი შეიცავს მითითებებს წინა ნახტომის კვანძებზე წყაროდან მოცემულ წვერომდე უმოკლეს გზაზე (ექვივალენტურად, ეს არის შემდეგი ნახტომი მოცემული წვეროდან წყარომდე გზაზე). კოდი ეძებს წვეროების სიმრავლეში ისეთ წვეროს, რომელსაც ყველაზე ნაკლები აქვს მნიშვნელობა. Graph.Distance(u, v) აბრუნებს ორ მეზობელ, u და v კვანძებს შორის შემაერთებელი წიბოს სიგრძეს (ანუ მანძილს). ცვლადი მე-14 ხაზზე არის გზის სიგრძე კვანძი მეზობელ კვანძამდე თუ ის გაივლიდა. თუ ეს გზა უფრო მოკლეა, ვიდრე ამჟამად ჩაწერილი უმოკლესი გზა, მაშინ მანძილი განახლებულია [[ფაილი:DijkstraDemo.gif|მინი|250პქ|დეიქსტრას ალგორითმის დემო ვერსია]] 1 '''function''' Dijkstra(''Graph'', ''source''): 2 3 '''for each''' vertex ''v'' in ''Graph.Vertices'': 4 dist[''v''] ← INFINITY 5 prev[''v''] ← UNDEFINED 6 add ''v'' to ''Q'' 7 dist[''source''] ← 0 8 9 '''while''' ''Q'' is not empty: 10 ''u'' ← vertex in ''Q'' with minimum dist[u] 11 Q.remove(u) 12 13 '''for each''' edge (u, v) in ''Graph'': 14 ''alt'' ← dist[''u''] + Graph.Distance(''u'',''v'') 15 '''if''' ''alt'' < dist[''v'']: 16 dist[''v''] ← ''alt'' 17 prev[''v''] ← ''u'' 18 19 '''return''' dist[], prev[] საწყისსა ''(source)'' და საბოლოო სამიზნე ''(target)'' წერტილებს შორის უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ძიება მთავრდება მე-10 ხაზის შემდეგ, თუ u = სამიზნე. საწყისიდან სამიზნე წერტილამდე უმოკლესი გზის მიღება შესაძლებელია შებრუნებული იტერაციით: 1 ''S'' ← empty sequence 2 ''u'' ← ''target'' 3 '''if''' prev[''u''] is defined '''or''' ''u'' = ''source'': ''// Proceed if the vertex is reachable'' 4 '''while''' ''u'' is defined: ''// Construct shortest path with stack S'' 5 S.push(u) ''// Push the vertex onto the stack'' 6 ''u'' ← prev[''u''] ''// Traverse from target to source'' ახლა თანმიმდევრობა S არის წვეროების სია, რომლებიც წარმოადგენენ საწყისიდან სამიზნემდე ერთ-ერთ უმოკლეს გზას, ან ცარიელ თანმიმდევრობას, თუ გზა არ არსებობს. უფრო ზოგადი პრობლემაა ყველა უმოკლესი გზის პოვნა საწყისსა და საბოლოო კვანძებს შორის და (შეიძლება რამდენიმე ერთი და იგივე სიგრძის იყოს). შემდეგ, თითოეულ ჩანაწერში მხოლოდ ერთი კვანძის შენახვის ნაცვლად ყველა კვანძის შენახვა შესაძლებელია, რომელიც აკმაყოფილებს რელაქსაციის პირობას. მაგალითად, თუ ორივე და დაკავშირება და ისინი სხვადასხვა უმოკლეს გზებზე იმყოფებიან (რადგან ორივე შემთხვევაში ერთნაირია უპირატესობის ღირებულება), მაშინ ორივე და დამატებულია. როდესაც ალგორითმი დასრულდება, მონაცემთა სტრუქტურა აღწერს გრაფიკს, რომელიც წარმოადგენს ორიგინალური გრაფის ქვესიმრავლეს, რომელსაც მოცილებული აქვს რამდენიმე კიდე. მისი მთავარი თვისება ის არის, რომ თუ ალგორითმი გაშვებული იყო რაიმე საწყისი კვანძით, მაშინ ამ კვანძიდან ახალ გრაფიკში ნებისმიერ სხვა კვანძამდე ყველა გზა არის უმოკლესი გზა ამ კვანძებს შორის და ორიგინალური გრაფიკიდან ამ სიგრძის ყველა გზა წარმოდგენილია ახალ გრაფიკში. შემდეგ, ორ მოცემულ კვანძს შორის ყველა ამ უმოკლესი გზის მოსაძებნად, ახალ გრაფიკზე იმუშავებს გზის პოვნის ალგორითმი, როგორიცაა [[სიღრმეში ძებნა|სიღრმისეული ძიება]]. ==პრიორიტეტული რიგის გამოყენება== აღსანიშნავია, რომ ფიბონაჩის გროვა ან ბროდალის რიგი გვთავაზობს ოპტიმალურ იმპლემენტაციას ამ 3 ოპერაციისთვის. რადგან ალგორითმი გარეგნულად ოდნავ განსხვავებულია, ის აქაც არის ნახსენები, ფსევდოკოდშიც: მინი-პრიორიტეტული რიგი არის აბსტრაქტული მონაცემთა ტიპი, რომელიც უზრუნველყოფს 3 ძირითად ოპერაციას: , და . ასეთი მონაცემთა სტრუქტურის გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს გამოთვლის უფრო სწრაფი დრო, ვიდრე ძირითადი რიგის გამოყენებამ. ამ ალტერნატივებს შეუძლიათ გამოიყენონ მთლიანად მასივზე დაფუძნებული პრიორიტეტული რიგები შემცირების ღილაკების ფუნქციონალურობის გარეშე, რაც პრაქტიკაში კიდევ უფრო სწრაფ გამოთვლის დროს აღწევს. თუმცა, აღმოჩნდა, რომ შესრულებაში სხვაობა უფრო მცირეა უფრო მკვრივი გრაფიკებისთვის. ==მტკიცებულება== დეიქსტრას ალგორითმის სისწორის დასამტკიცებლად, მათემატიკური ინდუქციის გამოყენება შესაძლებელია მონახულებული კვანძების რაოდენობაზე. ინვარიანტული ჰიპოთეზა: თითოეული მონახულებული კვანძისთვის, dist[v] არის უმოკლესი მანძილი, და თითოეული დაუთვალიერებელი კვანძისთვის, dist[u] არის უმოკლესი მანძილი მხოლოდ მონახულებული კვანძების გავლით მოძრაობისას, ან უსასრულობა, თუ ასეთი გზა არ არსებობს. (შენიშვნა: ჩვენ არ ვვარაუდობთ, რომ dist[u] არის რეალურად უმოკლესი მანძილი მონახულებული კვანძებისთვის, ხოლო dist[v] არის რეალურად უმოკლესი მანძილი) ==საბაზისო შემთხვევა== საბაზისო შემთხვევაა, როდესაც მხოლოდ ერთი მონახულებული კვანძია. მისი მანძილი განისაზღვრება ნულით, რაც უმოკლესი მანძილია, რადგან უარყოფითი წონები დაუშვებელია. შესაბამისად, ჰიპოთეზა ძალაშია. ==ინდუქცია== თუ ვივარაუდებთ, რომ ჰიპოთეზა მართებულია k მონახულებული კვანძისთვის, იმის საჩვენებლად, რომ ის მართებულია k+1 კვანძისთვის, დავუშვათ u იყოს შემდეგი მონახულებული კვანძი, ანუ კვანძი მინიმალური dist[u]-ით. მტკიცება იმაში მდგომარეობს, რომ dist[u] არის უმოკლესი მანძილი საწყისიდან u-მდე. დამტკიცება არის წინააღმდეგობრივი. თუ უფრო მოკლე გზა ხელმისაწვდომია, მაშინ ეს მოკლე გზა ან შეიცავს სხვა არამონახულებულ კვანძს, ან არა. პირველ შემთხვევაში, დავუშვათ w იყოს პირველი არამონახულებული კვანძი ამ მოკლე გზაზე. ინდუქციით, წყაროდან u-მდე და w-მდე უმოკლეს გზებს მონახულებული კვანძების გავლით აქვთ მხოლოდ dist[u] და dist[w] ხარჯები შესაბამისად. ეს ნიშნავს, რომ წყაროდან u-მდე w-ის გავლით გადასვლის ღირებულებას აქვს მინიმუმ dist[w] + w-დან u-მდე გადასვლის მინიმალური ღირებულება. რადგან კიდის ხარჯები დადებითია, w-დან u-მდე გადასვლის მინიმალური ღირებულება დადებითი რიცხვია. თუმცა, dist[u] მაქსიმუმ dist[w]-ს უდრის, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში პრიორიტეტული რიგი u-ს ნაცვლად w-ს აირჩევდა. ეს წინააღმდეგობაა, რადგან უკვე დადგენილია, რომ dist[w] + დადებითი რიცხვი < dist[u]. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, დავუშვათ w იყოს უმოკლეს გზაზე წინაბოლო კვანძი. ეს ნიშნავს dist[w] + Graph.Edges[w,u] < dist[u]. ეს წინააღმდეგობაა, რადგან w-ს მონახულების დროისთვის, dist[u] უნდა იყოს დაყენებული მაქსიმუმ dist[w] + Graph.Edges[w,u]-ს ტოლი. ყველა სხვა მონახულებული კვანძისთვის v, dist[v] უკვე ცნობილია, როგორც წყაროდან უმოკლესი მანძილი, ინდუქციური ჰიპოთეზის გამო, და ეს მნიშვნელობები უცვლელია. u-ს დამუშავების შემდეგ, კვლავ მართალია, რომ თითოეული დაუთვალიერებელი კვანძისთვის w, dist[w] არის უმოკლესი მანძილი წყაროდან w-მდე, მხოლოდ მონახულებული კვანძების გამოყენებით. ნებისმიერი უფრო მოკლე გზა, რომელიც u-ს არ იყენებდა, უკვე ნაპოვნი იქნებოდა და თუ უფრო მოკლე გზა u-ს იყენებდა, ის u-ს დამუშავებისას განახლდებოდა. ყველა კვანძის მონახულების შემდეგ, წყაროდან ნებისმიერ v კვანძამდე უმოკლესი გზა მხოლოდ მონახულებული კვანძებისგან შედგება. ამიტომ, dist[v] უმოკლესი მანძილია. ==პრაქტიკული ოპტიმიზაცია და უსასრულო გრაფები== დეიქსტრას ალგორითმის ჩვეულებრივ პრეზენტაციებში, თავდაპირველად ყველა კვანძი შედის პრიორიტეტულ რიგში. თუმცა, ეს აუცილებელი არ არის: ალგორითმს შეუძლია დაიწყოს პრიორიტეტული რიგით, რომელიც შეიცავს მხოლოდ ერთ ელემენტს და ჩასვას ახალი ელემენტები მათი აღმოჩენისთანავე (შემცირების გასაღების ნაცვლად, შეამოწმეთ, არის თუ არა გასაღები რიგში; თუ არის, შეამცირეთ მისი გასაღები, წინააღმდეგ შემთხვევაში ჩასვით). ამ ვარიანტს იგივე უარესი შემთხვევის საზღვრები აქვს, რაც ჩვეულებრივ ვარიანტს, მაგრამ პრაქტიკაში ინარჩუნებს უფრო მცირე პრიორიტეტულ რიგს, რაც აჩქარებს რიგის ოპერაციებს. გარდა ამისა, გრაფში ყველა კვანძის არ ჩასმა შესაძლებელს ხდის ალგორითმის გაფართოებას, რათა იპოვოს უმოკლესი გზა ერთი წყაროდან უახლოეს სამიზნე კვანძების ერთობლიობამდე უსასრულო გრაფიკებზე ან იმ გრაფიკებზე, რომლებიც მეხსიერებაში წარმოსადგენად ძალიან დიდია. შედეგად მიღებულ ალგორითმს ხელოვნური ინტელექტის ლიტერატურაში ერთიანი ღირებულების ძიება (UCS) ეწოდება და მისი ფსევდოკოდით გამოხატვა შესაძლებელია როგორც 1 '''function''' Dijkstra(''Graph'', ''source''): 2 3 '''for each''' vertex ''v'' in ''Graph.Vertices'': 4 dist[''v''] ← INFINITY 5 prev[''v''] ← UNDEFINED 6 add ''v'' to ''Q'' 7 dist[''source''] ← 0 8 9 '''while''' ''Q'' is not empty: 10 ''u'' ← vertex in ''Q'' with minimum dist[u] 11 Q.remove(u) 12 13 '''for each''' edge (u, v) in ''Graph'': 14 ''alt'' ← dist[''u''] + Graph.Distance(''u'',''v'') 15 '''if''' ''alt'' < dist[''v'']: 16 dist[''v''] ← ''alt'' 17 prev[''v''] ← ''u'' 18 19 '''return''' dist[], prev[] მისი სირთულე შეიძლება გამოიხატოს ალტერნატიული გზით ძალიან დიდი გრაფიკებისთვის: როდესაც C* არის უმოკლესი გზის სიგრძე საწყისი კვანძიდან ნებისმიერ კვანძამდე, რომელიც აკმაყოფილებს „მიზნის“ პრედიკატს, თითოეულ კიდეს აქვს მინიმუმ ε ღირებულება და მეზობლების რაოდენობა თითოეულ კვანძზე შემოსაზღვრულია b თი, მაშინ ალგორითმის ყველაზე ცუდი შემთხვევის დროითი და სივრცითი სირთულე ორივე O(b1+⌊C* ⁄ ε⌋) ერთი სამიზნის შემთხვევის შემდგომი ოპტიმიზაცია მოიცავს ორმხრივ ვარიანტებს, მიზანმიმართულ ვარიანტებს, როგორიცაა A* ალგორითმი, გრაფიკის გასხვლა იმის დასადგენად, თუ რომელი კვანძები, სავარაუდოდ, შეადგენენ უმოკლესი გზების შუა სეგმენტს (მიღწევაზე დაფუძნებული მარშრუტიზაცია) და შეყვანის გრაფის იერარქიული დაშლა, რომელიც ამცირებს s–t მარშრუტიზაციას s და t მათ შესაბამის „სატრანზიტო კვანძებთან“ დაკავშირებამდე, რასაც მოჰყვება ამ სატრანზიტო კვანძებს შორის უმოკლესი გზის გამოთვლა „მაგისტრალის“ გამოყენებით. ასეთი ტექნიკის კომბინაციები შეიძლება საჭირო გახდეს კონკრეტულ პრობლემებზე ოპტიმალური პრაქტიკული შესრულებისთვის. ==ორმხრივი დეიქსტრა== ორმხრივი დეიქსტრა დეიქსტრას ალგორითმის ვარიანტია, რომელიც შექმნილია მოცემულ წყაროს s წვეროებსა და სამიზნე t წვეროებს შორის უმოკლესი გზის ეფექტურად გამოსათვლელად, ყველა წვეროს ნაცვლად. მთავარი იდეაა ორი ერთდროული ძიების ჩატარება: ერთი წინ s დან საწყის გრაფიკზე და მეორე უკან t დან გრაფიკზე შებრუნებული კიდეებით. თითოეული ძიება ინარჩუნებს საკუთარ სავარაუდო მანძილის შეფასებებს, პრიორიტეტულ რიგს და „დასახლებული“ წვეროების ნაკრებს. ორი საზღვარი ერთმანეთისკენ მიიწევს და სადღაც უმოკლესი s–t გზის გასწვრივ ხვდება. ==პრაქტიკული შესრულების მოსაზრებები== მიუხედავად იმისა, რომ დეიქსტრას ალგორითმი ოპტიმალურია არაუარყოფითი კიდის წონების მქონე გრაფიკებისთვის, მისი პრაქტიკული გაშვების დრო დამოკიდებულია როგორც მონაცემთა სტრუქტურებზე, ასევე გრაფის თვისებებზე. ბინარული გროვის გამოყენება იწვევს O(V+E)logV გაშვების დროს. ალტერნატივები, როგორიცაა ფიბონაჩის გროვები, უკეთეს თეორიულ საზღვრებს იძლევა, მაგრამ ხშირად უარესად მუშაობენ რეალურ აპლიკაციებში დიდი მუდმივი ფაქტორების გამო. გრაფის სტრუქტურა ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. იშვიათი ქსელები, როგორიცაა საგზაო რუკები, საშუალებას აძლევს დეიქსტრას ალგორითმს ეფექტურად იმუშაოს, რადგან წვეროების უმეტესობას დაბალი ხარისხი აქვს. მკვრივი გრაფები ზრდის რელაქსაციებს და ანელებს პროცესს. ამის გამო, თანამედროვე მარშრუტიზაციის სისტემები ხშირად იყენებენ დეიქსტრას ალგორითმს წინასწარი დამუშავების მეთოდებთან ერთად, როგორიცაა A* ძებნა, ორიენტირის ევრისტიკა ან შეკუმშვის იერარქიები, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ძიების სივრცეს. მეხსიერების ლოკალურობა კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია. კეში და ოპტიმიზირებული პრიორიტეტული რიგები და მიმდებარე განლაგება ამცირებს შეყოვნებას დიდი გრაფებისთვის, რომლებიც აღემატება CPU კეშის შეზღუდვებს. ამ მოსაზრებების გამო, რეალური სისტემების უმეტესობა იყენებს სპეციალიზებულ დეიქსტრას ვარიანტებს, რომლებიც მორგებულია კონკრეტული გრაფთა ოჯახებისა და აპარატურული შეზღუდვებისთვის. ==მანძილის მიხედვით შედარებისა და დახარისხების ოპტიმალურობა== მანძილებისა და ბილიკების მარტივად გამოთვლის გარდა, დეიქსტრას ალგორითმი შეიძლება გამოყენებულ იქნას წვეროების დასალაგებლად მოცემული საწყისი წვეროდან მათი მანძილის მიხედვით. 2023 წელს, ჰაუპლერმა, როჟონმა, ტეტეკმა, ჰლადიკმა და ტარიანმა (1984 წლის გროვის ერთ-ერთი გამომგონებლები) დაამტკიცეს, რომ დადებითად შეწონილ მიმართულ გრაფზე ამ დახარისხების ამოცანისთვის, დეიქსტრას ალგორითმის ვერსიას სპეციალური გროვის მონაცემთა სტრუქტურით აქვს შესრულების დრო და შედარებების რაოდენობა, რომელიც ოპტიმალურობის მუდმივ ფაქტორშია შედარებაზე დაფუძნებულ ალგორითმებს შორის იმავე გრაფსა და საწყის წვეროზე იმავე დახარისხების ამოცანისთვის, მაგრამ ცვლადი კიდის წონებით. ამის მისაღწევად, ისინი იყენებენ შედარებაზე დაფუძნებულ გროვას, რომლის მინიმალური ელემენტის გროვიდან დაბრუნების/ამოღების ღირებულება ლოგარითმულია მის შემდეგ ჩასმული ელემენტების რაოდენობით და არა გროვაში არსებული ელემენტების რაოდენობით. ==დაკავშირებული პრობლემები და ალგორითმები== დეიქსტრას ორიგინალური ალგორითმი შეიძლება გაფართოვდეს მოდიფიკაციებით. მაგალითად, ზოგჯერ სასურველია წარმოადგინოთ ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც მათემატიკურად არაოპტიმალურია. არაოპტიმალურ გადაწყვეტილებების რანჟირებული სიის მისაღებად, ჯერ გამოითვლება ოპტიმალური გადაწყვეტა. გრაფიდან ამოიღებენ ერთ წიბოს, რომელიც ოპტიმალურ გადაწყვეტაში ფიგურირებს და გამოითვლება ამ ახალი გრაფის ოპტიმალური გადაწყვეტილება. ყოველი ოპტიმალური გადაწყვეტილების გამოთვლის შემდეგ გრაფიდან თანმიმდევრობით იღებენ წიბოებს და ითვლიან ახალ უმოკლეს გზას. შემდეგ მეორადი გადაწყვეტილებების რანჟირებას ახდენენ და წარმოადგენენ პირველი ოპტიმალური გადაწყვეტის შემდგომ. ==დინამიური პროგრამირების პერსპექტივა== დინამიური პროგრამირების თვალსაზრისით, დეიქსტრას ალგორითმი არის თანმიმდევრული აპროქსიმაციის სქემა, რომელიც წყვეტს დინამიური პროგრამირების ფუნქციურ განტოლებას უმოკლესი გზის ამოცანისთვის რეიჩინგის მეთოდით. სინამდვილეში, დეიქსტრას ახსნა ალგორითმის ლოგიკის შესახებ: <blockquote>ამოცანა 2. იპოვეთ მინიმალური საერთო სიგრძის გზა ორ მოცემულ P და Q კვანძს შორის. ჩვენ ვიყენებთ იმ ფაქტს, რომ თუ R არის კვანძი P-დან Q-მდე მინიმალურ გზაზე, ამ უკანასკნელის ცოდნა გულისხმობს P-დან R-მდე მინიმალური გზის ცოდნას.</blockquote> არის ბელმანის ოპტიმალურობის პრინციპის პერიფრაზირება უმოკლესი გზის პრობლემის კონტექსტში. ==რესურსები ინტერნეტში== {{commonscat|Dijkstra's algorithm}} *[https://blog.cleancoder.com/uncle-bob/2016/10/26/DijkstrasAlg.html Implementation of Dijkstra's algorithm using TDD] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ძებნის ალგორითმები]] [[კატეგორია:ალგორითმები გრაფებზე]] rm2jy4mcxzbp9pxmgvwysegzq2oymwj 0 884832 5411389 5410055 2026-06-11T19:54:10Z ლაზარე ზანგური 170233 5411389 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =ედმონტოზავრი | სურათის ფაილი =Edmontosaurus Family Clean.png | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = ქორდიანები | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = ქვეწარმავლები | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = დიაპსიდები | ინფრაკლასი = | ზერიგი = დინოზავრები | რიგი =ფრინველმენჯა დინოზავრები | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი =ორნითოპოდები | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = ლამბეოზავრები | ზეტრიბა =ჰადროზავრიდები | ტრიბა =საუროლოფინები | ქვეტრიბა = | გვარი =საუროლოფინები | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = ედმონტოზავრი | ქვესახეობა =ედმონტოზავრი რეგალისი | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''ედმონტოზავრი''' — ცნობილი როგორც ანატოზავრი ან ანატოტიტანი (რაც ნიშნავს „ იხვის ხვლიკს“ ან „გიგანტურ იხვს“), ჰადროზავრიდების (იხვის ნისკარტის მქონე) დინოზავრის გვარი. იგი შეიცავს ორ ცნობილ სახეობას: Edmontosaurus regalis და Edmontosaurus annectens. E.regalis- ის ნამარხები აღმოჩენილია დასავლეთ [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] ქანებში, რომლებიც თარიღდება [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] გვიანი [[კამპანიური ხანა|კამპანიური ხანით]], 73 მილიონი წლის წინ, ხოლო E. annectens-ის ნამარხები ნაპოვნია იმავე გეოგრაფიულ რეგიონში, მაასტრიხტული ხანის ბოლოთი, 66 მილიონი წლის წინანდელი ქანებიდან. ედმონტოზავრი ერთ-ერთი უკანასკნელი [[დინოზავრი]] იყო, რომელიც ოდესმე არსებობდა. ის ისეთ დინოზავრებთან ერთად ცხოვრობდა, როგორებიც არიან [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], [[ტირანოზავრი]], [[ანკილოზავრები|ანკილოზავრი]] და [[პაქიცეფალოსავრი]] [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური]] გადაშენებამდე ცოტა ხნით ადრე. ედმონტოზავრი მოიცავდა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] ორ უდიდეს სახეობას, რომელთაგან E.annectens-ის სიგრძე 12 მეტრს (39 ფუტი) აღწევდა და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) შეადგენდა. E.annectens-ის განსაკუთრებით დიდი ნიმუშების სიგრძე დაახლოებით 15 მეტრს (49 ფუტი) შეადგენდა და წონა დაახლოებით 15.9 მეტრიკულ ტონას (17.5 მოკლე ტონა) შეადგენდა. ცნობილია რამდენიმე კარგად შემონახული ნიმუში, რომლებიც მოიცავს მრავალ ძვალს, ასევე კანის ვრცელ ანაბეჭდებს და შესაძლო ნაწლავურ შიგთავსს. ედმონტოზავრი კლასიფიცირდება, როგორც [[საუროლოფინი]]<nowiki/>ს (ან [[ჰადროზაურინი]]<nowiki/>ს) [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც ჰადროზავრიდების ჯგუფის წევრია. ედმონტოზავრის სახელით ცნობილი პირველი ნამარხები აღმოაჩინეს [[ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]] (რომელსაც სახელი დედაქალაქ [[ედმონტონი|ედმონტონის]], მიხედვით დაერქვა), ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ადრე ედმონტონის ქვედა ფორმაცია ერქვა). ამ სახეობას, E.regalis-ს, სახელი [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1917]] წელს დაარქვა, თუმცა რამდენიმე სხვა სახეობა, რომლებიც ამჟამად ედმონტოზავრის სახელით კლასიფიცირდება, უფრო ადრეც დასახელდა. მათგან ყველაზე ცნობილია E. annectens, რომელსაც [[ოთნიელ ჩარლზ მარშა|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] [[1892]] წელს დაარქვა. ეს სახეობა თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც [[კლაოზავრი|კლაოზავრის]] სახეობა, მრავალი წლის განმავლობაში ცნობილი, როგორც [[ტრაქოდონი|ტრაქოდონის]] სახეობა, ხოლო მოგვიანებით ცნობილი იყო, როგორც Anatosaurus annectens. Anatosaurus, Anatotitan და, სავარაუდოდ, Ugrunaaluk ამჟამად, ზოგადად, ედმონტოზავრის სინონიმებად ითვლება. ედმონტოზავრი ფართოდ იყო გავრცელებული [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] დასავლეთ ნაწილში, [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[ალასკა|ალასკის]] ჩრდილოეთ კალთებამდე. ედმონტოზავრის ნამარხების გავრცელება იმაზე მიუთითებს, რომ ის უპირატესობას ანიჭებდა სანაპიროებსა და სანაპირო ვაკეებს. ის იყო ბალახისმჭამელი, რომელსაც შეეძლო გადაადგილება როგორც ორ, ასევე ოთხ ფეხზე. ითვლება, რომ ედმონტოზავრი ჯგუფებად ცხოვრობდა და შესაძლოა, მიგრირებადიც ყოფილიყო. ნამარხების სიმრავლემ მკვლევარებს საშუალება მისცა, დეტალურად შეესწავლათ მისი პალეობიოლოგია, მათ შორის მისი ტვინი, მისი შესაძლო კვების წესი და მისი დაზიანებები და პათოლოგიები, როგორიცაა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრების]] თავდასხმების მტკიცებულებები რამდენიმე ნიმუშზე. ედმონტოზავრის ნამარხში, ტუინსტრამ და სხვებმა ([[2025]]) პირველად აღმოაჩინეს დინოზავრის ორგანული მასალა, რამაც აჩვენა ნამარხში უძველესი [[ჰიდროქსიპროლინი|ჰიდროქსიპროლინის]] (კოლაგენის საშენი მასალა) არსებობა და უარყო ჰიპოთეზა, რომ ნამარხებში არსებული ორგანული ნივთიერება დაბინძურებით უნდა იყოს გამოწვეული. <ref>{{Cite web |last=Koumoundouros |first=Tessa |date=2025-02-05 |title='Beyond Doubt': Proteins in Fossil From Actual Dinosaur, Claim Scientists |url=https://www.sciencealert.com/beyond-doubt-proteins-in-fossil-from-actual-dinosaur-claim-scientists |access-date=2025-02-05 |website=ScienceAlert |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Tuinstra |first1=Lucien |last2=Thomas |first2=Brian |last3=Robinson |first3=Steven |last4=Pawlak |first4=Krzysztof |last5=Elezi |first5=Gazmend |last6=Faull |first6=Kym Francis |last7=Taylor |first7=Stephen |date=2025-01-17 |title=Evidence for Endogenous Collagen in Edmontosaurus Fossil Bone |journal=Analytical Chemistry |volume=97 |issue=5 |pages=2618–2628 |doi=10.1021/acs.analchem.4c03115 |issn=0003-2700|doi-access=free |pmid=39823391 |pmc=11822843 |bibcode=2025AnaCh..97.2618T }}</ref> <ref> Koumoundouros, Tessa (February 5, 2025). "'Beyond Doubt': Proteins in Fossil From Actual Dinosaur, Claim Scientists". ScienceAlert. Retrieved February 5, 2025.</ref><ref> Tuinstra, Lucien; Thomas, Brian; Robinson, Steven; Pawlak, Krzysztof; Elezi, Gazmend; Faull, Kym Francis; Taylor, Stephen (January 17, 2025). "Evidence for Endogenous Collagen in Edmontosaurus Fossil Bone". Analytical Chemistry. 97 (5): 2618–2628. Bibcode:2025AnaCh..97.2618T. doi:10.1021/acs.analchem.4c03115. ISSN 0003-2700. PMC 11822843. PMID 39823391.</ref> ==აღმოჩენა და ისტორია== ===კლაოზავრი ანექტენსი=== [[ფაილი:Large marsh claosaurus.jpg|მინი|მარცხნივ|E. annectens-ის (მაშინდელი კლაოზავრის) ჰოლოტიპის ჩონჩხის რესტავრაცია, ოთნიელ ჩარლზ მარშის მიერ.]] ედმონტოზავრს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგიაში]] ძალიან გრძელი და რთული ისტორია აქვს, რადგან ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა სახეობასთან ერთად ცხოვრობდა, რომლებიც სხვა გვარებში კლასიფიცირდებოდა. მისი ტაქსონომიური ისტორია სხვადასხვა ეტაპზე გადაჯაჭვულია Agathaumas, Anatosaurus, Anatotitan, Claosaurus, Hadrosaurus, Thespesius და Trachodon გვარებთან.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[1980-იანები|1980-იან]] წლებამდე არსებული წყაროებით, ედმონტოზავრების ნამარხებისთვის (გარდა E.regalis-ისთვის მიკუთვნებული ნამარხებისა) როგორც წესი, გამოყენებულია Anatosaurus, Claosaurus, Thespesius ან Trachodon, ავტორისა და თარიღის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრი მხოლოდ [[1917]] წელს დასახელდა, მისი უძველესი, კარგად შენარჩუნებული სახეობა (E.annectens) [[1892]] წელს დასახელდა, როგორც Claosaurus-ის სახეობა. ედმონტოზავრის პირველი სახეობა [[1892]] წელს [[ოთნიელ ჩარლზ მარში|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] აღწერა და მას Claosaurus annectens უწოდა. ეს სახეობა დაფუძნებული იყო ნიმუშზე [[USNM 2414]], რომელიც თავის ქალის ნაწილსა და ჩონჩხს მოიცავდა. მასთან ერთად არსებობდა მეორე ნიმუშიც — [[YPM 2182]], რომელიც პარატიპად ითვლებოდა. ორივე ნამარხი [[ჯონ ბელ ჰეჩერი|ჯონ ბელ ჰეჩერმა]] [[1891]] წელს აღმოაჩინა ვაიომინგის ნიობრარას ოლქში, გვიანი [[მაასტრიხტის ხელშეკრულება|მაასტრიხტის ხანის]] ლენსის ფორმაციაში.<ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Notice of new reptiles from the Laramie Formation". American Journal of Science. 43 (257): 449–453. Bibcode:1892AmJS...43..449M. doi:10.2475/ajs.s3-43.257.449. S2CID 131291138. Archived from the original on August 31, 2021. Retrieved June 29, 2019.</ref> ამ სახეობას განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ის ერთ-ერთი პირველი დინოზავრია, რომლის თითქმის სრული ჩონჩხის აღდგენა მოხერხდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Restorations of Claosaurus and Ceratosaurus". American Journal of Science. 44 (262): 343–349. Bibcode:1892AmJS...44..343M. doi:10.2475/ajs.s3-44.262.343. hdl:2027/hvd.32044107356040. S2CID 130216318. Archived from the original on July 22, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> [[YPM 2182]] და [[USNM 2414]] შესაბამისად პირველი და მეორე თითქმის სრული, დამონტაჟებული დინოზავრის ჩონჩხებია, რომლებიც [[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] გამოიფინა.<ref>Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> YPM 2182 მუზეუმში [[1901]] წელს განათავსეს,<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ხოლო USNM 2414 — [[1904]] წელს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> [[ფაილი:Mounted Edmontosaurus.jpg|მინი|მარჯვნივ|იელის უნივერსიტეტის მუზეუმში დაცული E. annectens-ის პარატიპი YPM 2182 — პირველი თითქმის სრული დინოზავრის ჩონჩხი, რომელიც შეერთებულ შტატებში დაამონტაჟეს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref>]] იმ პერიოდში [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდები]] ჯერ კიდევ ცუდად იყო შესწავლილი. ამიტომ, [[1897]] წელს მარშის გარდაცვალების შემდეგ, Claosaurus annectens სხვადასხვა მეცნიერის მიერ ხან Claosaurus-ის, ხან Thespesius-ის, ხანაც Trachodon-ის სახეობად მიიჩნეოდა. სახელმძღვანელოებსა და ენციკლოპედიებში ხშირად ერთმანეთისგან განასხვავებდნენ „[[იგუანოდონისებრნი|იგუანოდონის]] მსგავს“ Claosaurus annectens-სა და „[[იხვნისკარტა|იხვისნისკარტა]]“ [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდს]], რომლის ნაშთებიც დღეს უკვე ზრდასრულ Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება. ამავე დროს, ჰეჩერი C. annectens-ს სწორედ ამ იხვისნისკარტა ჰადროზავრიდის სინონიმად მიიჩნევდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[1902]] წელს ჰეჩერმა ჰადროზავრიდების დიდი გადახედვა გამოაქვეყნა. მან იმ დროისთვის ცნობილი თითქმის ყველა ჰადროზავრიდის გვარი Trachodon-ის სინონიმად გააერთიანა. ამ სიაში შედიოდა Cionodon, Diclonius, Hadrosaurus, Ornithotarsus, Pteropelyx და Thespesius, ასევე Claorhynchus და Polyonax, რომლებიც დღეს უკვე [[ცერატოპსიები|ცერატოპსიებად]] ითვლებიან.<ref> Hatcher, John B. (1902). "The genera and species of the Trachodontidae (Hadrosauridae, Claosauridae) Marsh". Annals of the Carnegie Museum. 1 (14): 377–386. Bibcode:1902AnCM....1..377H. doi:10.5962/p.331063. S2CID 251485258. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved April 8, 2014.</ref> ჰეჩერის ეს კლასიფიკაცია გარკვეული დროით ფართოდ მიიღეს, თუმცა [[1910]] წლის შემდეგ კანადასა და მონტანაში აღმოჩენილმა ახალმა ნამარხებმა აჩვენა, რომ ჰადროზავრიდები ბევრად უფრო მრავალფეროვანი ჯგუფი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[ჩარლზ ვ. გილმორი|ჩარლზ ვ. გილმორმა]] [[1915]] წელს ხელახლა შეისწავლა ჰადროზავრიდები და დაასკვნა, რომ Thespesius კვლავ დამოუკიდებელ გვარად უნდა აღდგენილიყო ლენსის ფორმაციის ჰადროზავრიდებისთვის. მისი აზრით, Trachodon მხოლოდ უფრო ძველ, ჯუდითის მდინარის ფორმაციის ნაშთებზე უნდა გავრცელებულიყო. Claosaurus annectens კი მან Thespesius occidentalis-ის იდენტურ სახეობად მიიჩნია.<ref> Gilmore, Charles W. (1915). "On the genus Trachodon". Science. 41 (1061): 658–660. Bibcode:1915Sci....41..658G. doi:10.1126/science.41.1061.658. PMID 17747979.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurusmummy.jpg|მინი|მარცხნივ|AMNH 5060 — E. annectens კანის ანაბეჭდებით]] [[1902]]–[[1915]] წლებში C. annectens-ის კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ნიმუში აღმოაჩინეს. პირველი იყო ე.წ. „მუმიფიცირებული“ ნიმუში [[AMNH 5060]], რომელიც [[1908]] წელს [[ჩარლზ ჰეზელიუს]] სტერნბერგმა და მისმა ვაჟებმა ლენსის ფორმაციაში, [[ვაიომინგის შტატი|ვაიომინგში]], აღმოაჩინეს. სტერნბერგი იმ დროს ბრიტანეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმისთვის მუშაობდა, თუმცა ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის წარმომადგენელმა [[ჰენრი ფერფილდ ოსბორნი|ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა]] ნიმუშის შეძენა 2000 დოლარად შეძლო.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> სტერნბერგებმა იმავე ტერიტორიაზე [[1910]] წელს მეორე მსგავსი ნიმუშიც აღმოაჩინეს.<ref> Dal Sasso, Cristiano; Brillante, Giuseppe (2004). Dinosaurs of Italy. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. p. 112. ISBN 978-0-253-34514-1.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნიმუში ნაკლებად კარგად იყო შემონახული, მასაც კანის ანაბეჭდები ჰქონდა. ნიმუში [[SM 4036]] გერმანიის სენკენბერგის მუზეუმს მიჰყიდეს.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> დამატებით, Trachodon selwyni, რომელიც [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1902]] წელს აღწერა, როგორც ქვედა ყბის ნაშთი ალბერტას დინოზავრების პარკის ფორმაციიდან,<ref> Lambe, Lawrence M. (1902). "On Vertebrata of the mid-Cretaceous of the Northwest Territory. 2. New genera and species from the Belly River Series (mid-Cretaceous)". Contributions to Canadian Paleontology. 3: 25–81.</ref> მოგვიანებით დონალდ გლუტმა ([[1997]]) შეცდომით მიაკუთვნა Edmontosaurus regalis-ს.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> სინამდვილეში ასე არ ყოფილა — ეს ნაშთი „ძალიან საეჭვო ვალიდურობის“ სახეობად მიიჩნიეს.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 220–221.</ref> ამ მოსაზრებას თანამედროვე კვლევებიც ეთანხმება.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ===კანადური აღმოჩენები=== თავად ტერმინი „ედმონტოზავრი“ [[1917]] წელს ლოურენს ლამბემ [[სამხრეთ ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]], წითელი ირმის მდინარის გასწვრივ, ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ყოფილი ედმონტონის ქვედა ფორმაცია) ნაპოვნი ორი ნაწილობრივი ჩონჩხის გამო შემოიღო.<ref>Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> ეს ქანები უფრო ძველია, ვიდრე ის ქანები, რომლებშიც [[კლაოზავრი ანექტენსი]] იპოვეს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ედმონტონის ფორმაციამ ედმონტოზავრის სახელი მოჰგვარა.<ref>Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> სახეობა, E.regalis (რაც ნიშნავს „მეფეს“ ან, უფრო თავისუფლად, „მეფის ზომის“),<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> დაფუძნებულია NMC 2288-ზე, რომელიც შედგება თავის ქალასგან, სახსრიანი ხერხემლისგან მეექვსე კუდის მალამდე, ნეკნებისგან, თეძოების ნაწილობრივი ნაწილისგან, ზედა მკლავის ძვლისგან და ფეხის უმეტესი ნაწილისგან. ის [[1912]] წელს [[ლევი სტერნბერგი|ლევი სტერნბერგმა]] აღმოაჩინა. მეორე ნიმუში, პარატიპი NMC 2289, შედგება თავის ქალისა და [[ჩონჩხის თავის ქალა სიგარეტით|ჩონჩხისგან]], რომელსაც არ აქვს ნისკარტი, კუდის უმეტესი ნაწილი და ტერფების ნაწილი. ის [[1916]] წელს ჯორჯ ფ. სტერნბერგმა აღმოაჩინა. ლამბემ აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი დინოზავრი საუკეთესოდ შეედრებოდა Diclonius mirabilis-ს (ნიმუშები, რომლებიც ამჟამად Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება) და ყურადღება გაამახვილა Edmontosaurus- ის ზომასა და სიმტკიცეზე.<ref> Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> თავდაპირველად, ლამბემ მხოლოდ ორი ჩონჩხის თავის ქალები აღწერა, მაგრამ გვარს [[1920]] წელს დაუბრუნდა NMC 2289-ის ჩონჩხის აღსაწერად.<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ამ ტიპის ნიმუშის პოსტკრანია დღემდე აღუწერელია და დღემდე თაბაშირის გარსშია.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus annectens specimen.jpg|მინი|მარჯვნივ|CMNFV 8399 ნიმუში, E.edmontoni-ს ჰოლოტიპი, ამჟამად ახალგაზრდა E.regalis-ად ითვლება.]] კიდევ ორი ​​სახეობა, რომლებიც ედმონტოზავრს შეუერთდა, [[1920]]-იან წლებში კანადური ნაშთებიდან დასახელდა, თუმცა თავდაპირველად ორივე სახეობა [[თესპესიუსი|თესპესიუსს]] მიეკუთვნებოდა. გილმორმა პირველ სახეობას, Thespesius edmontoni, [[1924]] წელს დაარქვა. T.edmontoni ასევე წარმოიშვა ცხენის კანიონის ფორმაციიდან. ის დაფუძნებული იყო NMC 8399-ზე, კიდევ ერთ თითქმის სრულყოფილ ჩონჩხზე, რომელსაც კუდის უმეტესი ნაწილი აკლდა. NMC 8399 [[1912]] წელს წითელ ირმის მდინარეზე აღმოაჩინეს სტერნბერგების ჯგუფის მიერ.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> მისი მკლავები, გაქვავებული მყესები და კანის ანაბეჭდები მოკლედ აღწერა [[1913]] და [[1914]] წლებში ლამბემ, რომელმაც თავდაპირველად იფიქრა, რომ ეს იყო იმ სახეობის მაგალითი, რომელსაც მან Trachodon marginatus უწოდა,<ref>Lambe, Lawrence M. (1913). "The manus in a specimen of Trachodon from the Edmonton Formation of Alberta". The Ottawa Naturalist. 27: 21–25.</ref> მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა.<ref>Lambe, Lawrence M. (1914). "On the fore-limb of a carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, and a new genus of Ceratopsia from the same horizon, with remarks on the integument of some Cretaceous herbivorous dinosaurs". The Ottawa Naturalist. 27: 129–135.</ref> ეს ნიმუში გახდა პირველი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ჩონჩხი, რომელიც [[კანადა|კანადის]] მუზეუმში გამოფენისთვის იქნა განთავსებული. გილმორმა აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი სახეობა ახლოს იყო იმ სახეობასთან, რომელსაც ის Thespesius annectens უწოდებდა, თუმცა ხელებისა და ტერფების დეტალების გამო ისინი ერთმანეთისგან ცალ-ცალკე დატოვა. მან ასევე აღნიშნა, რომ მის სახეობას ზურგსა და კისერში მარშთან შედარებით მეტი მალთაშუა ხერხემალი ჰქონდა, თუმცა ივარაუდა, რომ მარში ცდებოდა, როდესაც ვარაუდობდა, რომ ანექტენსის ნიმუშები ამ რეგიონებში სრული იყო.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> [[1926]] წელს [[ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგი|ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგმა]] Thespesius saskatchewanensis-ს NMC 8509 უწოდა, რომელიც სამხრეთ [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანის]] [[ვუდ მაუნტინის პლატო|ვუდ მაუნტინის პლატოზე]] აღებულ თავის ქალას და ჩონჩხის ნაწილს წარმოადგენს. მან ეს ნიმუში [[1921]] წელს შეაგროვა ქანებიდან, რომლებიც ლენსის ფორმაციას მიეკუთვნებოდა,<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> ამჟამად ფრენჩმენის ფორმაციას.<ref>Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> NMC 8509 მოიცავდა თითქმის სრულ თავის ქალას, მრავალრიცხოვან მალებს, მხრისა და თეძოს სარტყლების ნაწილობრივ ნაწილებს და ფეხებს, რაც სასკაჩევანიდან აღმოჩენილი პირველი მნიშვნელოვანი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ნიმუშია. სტერნბერგმა ის Thespesius- ს მიაკუთვნა, რადგან ეს იყო ერთადერთი [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც იმ დროს ლენსის ფორმაციიდან იყო ცნობილი.<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> იმ დროს T.saskatchewanensis უჩვეულო იყო მისი მცირე ზომის გამო, რომლის სიგრძე დაახლოებით 7-დან 7.3 მეტრამდე (23-დან 24 ფუტამდე) მერყეობდა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===ანატოზავრიდან დღემდე=== [[ფაილი:Anatotitan copei.jpg|მინი|მარცხნივ|მოძველებული E. annectens-ის ჩონჩხის არსებები, რომლებსაც ადრე ანატოზავრს უწოდებდნენ.]] [[1942]] წელს ლულმა და რაიტმა სცადეს უღელტეხილო ჰადროზავრიდების რთული ტაქსონომიის გადაჭრა ახალი გვარის, Anatosaurus-ის, დასახელებით, რათა შეეტანათ რამდენიმე სახეობა, რომლებიც კარგად არ ჯდებოდა მათ წინა გვარებში. Anatosaurus-ს, რაც ნიშნავს „იხვის ხვლიკს“, მისი ფართო, იხვის მსგავსი ნისკარტის (ლათინური anas „იხვი“ + ბერძნული sauros „ ხვლიკი “) გამო, ტიპურ სახეობად მარშის ძველი Claosaurus annectens ჰქონდა. ამ გვარს ასევე მიეკუთვნებოდა Thespesius edmontoni, T.saskatchewanensis, დიდი ქვედა ყბა, რომელსაც მარშმა [[1890]] წელს Trachodon longiceps დაარქვა, და ახალი სახეობა, სახელწოდებით Anatosaurus copei, [[ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი|ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში]] გამოფენილი ორი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] გამო, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ცნობილი იყო როგორც Diclonius mirabilis (ან მისი ვარიაციები). ამგვარად, სხვადასხვა სახეობა გახდა Anatosaurus annectens, A.copei, A.edmontoni, A.longiceps და A.saskatchewanensis.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> [[აპატოზავრი|ანატოზავრს]] მოგვიანებით „კლასიკურ იხვისნავისებრ დინოზავრს“ უწოდებდნენ.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. p. 57. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref> ეს მდგომარეობა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში გაგრძელდა, სანამ მაიკლ კ. ბრეტ-სურმანმა ხელახლა არ გადახედა შესაბამის მასალას თავისი სამაგისტრო ნაშრომისთვის [[1970-იანები|1970]]-იან და [[1980-იანები|1980]]-იან წლებში. მან დაასკვნა, რომ ანატოზავრის ტიპიური სახეობა, A.annectens, სინამდვილეში ედმონტოსავრის სახეობა იყო და რომ A.copei საკმარისად განსხვავებული იყო იმისთვის, რომ საკუთარი გვარი დაემკვიდრებინა.<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref><ref>Brett-Surman, Michael K. (1975). The appendicular anatomy of hadrosaurian dinosaurs. M.A. thesis. Berkeley: University of California.</ref><ref> Brett-Surman, Michael K. (1979). "Phylogeny and paleobiogeography of hadrosaurian dinosaurs" (PDF). Nature. 277 (5697): 560–562. Bibcode:1979Natur.277..560B. doi:10.1038/277560a0. S2CID 4332144. Archived (PDF) from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზმების სახელწოდების მარეგულირებელი [[ზოოლოგიური ნომენკლატურა|ზოოლოგიური ნომენკლატურის]] საერთაშორისო კომისიის მიერ თეზისები და დისერტაციები ოფიციალურ პუბლიკაციებად არ ითვლება, მისი დასკვნები სხვა [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვისაც]] ცნობილი იყო და იმ დროის რამდენიმე პოპულარულ ნაშრომში იქნა გაზიარებული.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. pp. 49, 53. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1983). A Field Guide to Dinosaurs. New York: Avon Books. pp. 156–161. ISBN 978-0-380-83519-5.</ref> [[ბრეტ-სურმანი|ბრეტ-სურმანმა]] და [[რალფ ჩეპმენი|რალფ ჩეპმენმა]] [[1990]] წელს A. copei-სთვის (Anatotitan) ახალი გვარი დაასახელეს.<ref>Chapman, Ralph E.; Brett-Surman, Michael K. (1990). "Morphometric observations on hadrosaurid ornithopods". In Carpenter, Kenneth; Currie Philip J. (eds.). Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 163–177. ISBN 978-0-521-43810-0.</ref> დარჩენილი სახეობებიდან A. saskatchewanensis და A. edmontoni ასევე Edmontosaurus- ს მიეკუთვნა,<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ხოლო A. longiceps Anatotitan-ს მეორე სახეობად<ref> Olshevsky, George. (1991). A Revision of the Parainfraclass Archosauria Cope, 1869, Excluding the Advanced Crocodylia. Mesozoic Meanderings No. 2. San Diego: Publications Requiring Research.</ref> ან A. copei- ს სინონიმად გადაეცა.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> იმის გამო, რომ Anatosaurus-ის (A.annectens) ტიპიური სახეობა ედმონტოზავრში იყო ჩანერგილი, სახელი Anatosaurus მიტოვებულია, როგორც ედმონტოზავრის უმცროსი სინონიმი. [[ფაილი:Dakota skin impression.jpg|მინი|მარჯვნივ|1999 წელს ნაპოვნი „დაკოტას“ მეტსახელით ცნობილი ნიმუშის კანის ანაბეჭდი.]] ედმონტოზავრის კონცეფცია, რომელიც გაჩნდა, მოიცავდა სამ ვალიდურ სახეობას: ტიპურ სახეობებს E.regalis, E.annectens (მათ შორის Anatosaurus edmontoni, შესწორებული edmontonensis-ად) და E.saskatchewanensis.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> A.copei-ს ნიმუშების სათანადო ტაქსონომიის შესახებ დებატები დღემდე გრძელდება. ჰეჩერის [[1902]] წლის არგუმენტს რომ დავუბრუნდეთ, [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]], [[დევიდ ბ.ვეიშამპელი|დევიდ ბ. ვეიშამპელმა]] და [[კეტრინ პორტერი|კეტრინ ფორსტერმა]] Anatotitan copei Edmontosaurus annectens-ის დაქუცმაცებული თავის ქალების მქონე ნიმუშებად მიიჩნიეს.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კიდევ ერთი „მუმია“ გამოცხადდა. მეტსახელად „დაკოტა“, იგი [[1999]] წელს ტაილერ ლაისონმა აღმოაჩინა და ჩრდილოეთ დაკოტას ჰელ კრიკის წარმონაქმნიდან მოდის.<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref> ნიკოლას კამპიონესა და დევიდ ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში ავტორებმა ჩაატარეს პირველი მორფომეტრიული ანალიზი ედმონტოზავრისთვის მიკუთვნებული სხვადასხვა ნიმუშების შესადარებლად. მათ დაასკვნეს, რომ მხოლოდ ორი სახეობაა ვალიდური: E.regalis, გვიანი კამპანიური პერიოდიდან და E.annectens, გვიანი [[მაასტრიხტული პერიოდი|მაასტრიხტული პერიოდიდან]]. მათმა კვლევამ დამატებითი მტკიცებულება მოგვაწოდა, რომ Anatotitan copei E.annectens-ის სინონიმია. კერძოდ, A.copei-ს გრძელი, დაბალი თავის ქალა ონტოგენეტიკური ცვლილების შედეგია და წარმოადგენს E.annectens-ის მომწიფებულ ინდივიდებს.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ==სახეობები და გავრცელება== [[ფაილი:Edmontosaurus skulls.png|მინი|მარცხნივ|ყველაზე ცნობილი სრული Edmontosaurus annectens-ის და Edmontosaurus regalis-ის თავის ქალები.]] ამჟამად ედმონტოზავრი ორ ნამდვილ სახეობად ითვლება: ტიპური სახეობები E.regalis და E.annectens.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> E.regalis ცნობილია მხოლოდ ალბერტას Horseshoe Canyon ფორმაციიდან, რომელიც თარიღდება გვიანი კამპანიური ხანით, გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდით]]. ​​ცნობილია სულ მცირე ათეული ინდივიდი,<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მათ შორის შვიდი თავის ქალა ასოცირებული პოსტკრანიათი და ხუთიდან შვიდამდე სხვა თავის ქალა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> სახეობა, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც Thespesius edmontoni ან Anatosaurus edmontoni, წარმოადგენს E.regalis- ის მოუმწიფებელ ინდივიდებს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> E.annectens ცნობილია სასკაჩევანის ფრენჩმენის ფორმაციიდან, მონტანას ჰელ კრიკის ფორმაციიდან, სამხრეთ დაკოტასა და ვაიომინგის ლენსის ფორმაციიდან. ის შემოიფარგლება გვიანი მაასტრიხტის ქანებით და წარმოდგენილია მინიმუმ ოცი თავის ქალა, რომელთაგან ზოგიერთს პოსტკრანიალური ნაშთები აქვს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ერთ-ერთმა ავტორმა, [[კრეიგ დერსტლერი|კრეიგ დერსტლერმა]], E. annectens აღწერა, როგორც „შესაძლოა, დღემდე ყველაზე კარგად ცნობილი დინოზავრი [1994]“.<ref>Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> Anatosaurus copei და E. saskatchewanensis ამჟამად E.annectens-ის ზრდის ეტაპებად ითვლება, სადაც A.copei ზრდასრულ ინდივიდებად და E.saskatchewanensis ახალგაზრდებად ითვლებიან.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> Trachodon longiceps ასევე შეიძლება იყოს E.annectens-ის სინონიმი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> Anatosaurus edmontoni შეცდომით იყო ჩამოთვლილი, როგორც E.annectens-ის სინონიმი Dinosauria-ს ორივე მიმოხილვაში,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> მაგრამ როგორც ჩანს, ეს ასე არ არის.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus sp. reconstruction.PNG|მინი|მარჯვნივ|ედმონტოზავრის რეკონსტრუქცია (კანის ნიმუში NDGS 2000- ის მიხედვით )]] E.annectens განსხვავდებოდა E.regalis-ისგან უფრო გრძელი, დაბალი და ნაკლებად მტკიცე თავის ქალათი.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ბრეტ-სურმანი]] E.regalis-ს და E. annectens-ს პოტენციურად ერთი და იგივე სახეობის მამრებისა და მდედრების წარმომადგენლად მიიჩნევდა,<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> E.regalis-ის ყველა ნიმუში უფრო ძველი წარმონაქმნებიდან მოდის, ვიდრე E. annectens-ის ნიმუშები.<ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ალასკა|ალიასკის]] [[პრინც-კრიკის წარმონაქმნი|პრინც-კრიკის წარმონაქმნიდან]] აღებულ ედმონტოზაურინის ნიმუშებს, რომლებიც ადრე Edmontosaurus sp.-ს მიეკუთვნებოდა, [[2015]] წელს მიენიჭათ საკუთარი გვარი და სახეობის სახელი, Ugrunaaluk kuukpikensis.<ref> Mori, Hirotsugu; Druckenmiller, Patrick S.; Erickson, Gregory M. (2015). "A new Arctic hadrosaurid from the Prince Creek Formation (lower Maastrichtian) of northern Alaska". Acta Palaeontologica Polonica. 61. doi:10.4202/app.00152.2015.</ref> თუმცა, Ugrunaaluk-ის ცალკე გვარად იდენტიფიცირება ეჭვქვეშ დადგა ჰაი სინგის და მისი კოლეგების [[2017]] წლის კვლევამ, რომლებმაც ის საეჭვო სახელად მიიჩნიეს, რომელიც სხვა ედმონტოზავრებისგან განურჩეველი იყო.<ref> Xing, H.; Mallon, J.C.; Currie, M.L. (2017). "Supplementary cranial description of the types of Edmontosaurus regalis (Ornithischia: Hadrosauridae), with comments on the phylogenetics and biogeography of Hadrosaurinae". PLOS ONE. 12 (4) e0175253. Bibcode:2017PLoSO..1275253X. doi:10.1371/journal.pone.0175253. PMC 5383305. PMID 28384240.</ref> [[2020]] წელს [[რიუჯი ტაკასაკი]] და მისი კოლეგები შეთანხმდნენ, რომ პრინს კრიკის ნაშთები უნდა კლასიფიცირებულიყო, როგორც ედმონტოზავრი, თუმცა სახეობის აღნიშვნა გაურკვეველია, რადგან ნიმუშები არასრულწლოვნები არიან.<ref> Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> კიდევ ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ალასკა|ალიასკური]] მასალა შეიძლება მიეკუთვნებოდეს Edmontosaurus cf. regalis-ს თავის ქალასქვეშა ანატომიის საფუძველზე.<ref> Sharpe, Henry S.; Powers, Mark J.; Dyer, Aaron D.; Rhodes, Matthew M.; McIntosh, Annie P.; Garros, Christiana W.; Currie, Philip John; Funston, Gregory F. (September 3, 2023). "Craniomandibular anatomy of a juvenile specimen of Edmontosaurus regalis Lambe, 1917 clarifies issues in ontogeny and biogeography". Journal of Vertebrate Paleontology. 43 (5) e2326644. Bibcode:2023JVPal..43E6644S. doi:10.1080/02724634.2024.2326644. ISSN 0272-4634. Archived from the original on April 17, 2024. Retrieved August 12, 2024 – via Taylor and Francis Online.</ref> ედმონტოზავრი ასევე იქნა აღმოჩენილი დასავლეთ ტეხასის ბიგ ბენდის ეროვნული პარკის ჯაველინას წარმონაქმნიდან TMM 41442-1-ის მიხედვით,<ref>Davies, K.L., 1983, Hadrosaurian dinosaurs of Big Bend National Park [M.A. thesis]: Austin, University of Texas, 231 p.</ref> მაგრამ მოგვიანებით ვაგნერმა ([[2001]]) იგი Kritosaurus cf. navajovius- ად მოიხსენია, სანამ ლემანი და სხვები ([[2016]]) მას Kritosaurus sp.-ს მიაკუთვნებდნენ.<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Wagner, J.R. 2001. The hadrosaurian dinosaurs (Ornithischia: Hadrosauria) of Big Bend National Park, Brewster County, Texas, with implications for Late Cretaceous Paleozoogeography. M.Sc. thesis, Texas Tech University, Austin, Tex.</ref><ref> Lehman, Thomas M.; Wick, Steven L.; Wagner, Jonathan R. (2016). "Hadrosaurian dinosaurs from the Maastrichtian Javelina Formation, Big Bend National Park, Texas". Journal of Paleontology. 90 (2): 1–24. Bibcode:2016JPal...90..333L. doi:10.1017/jpa.2016.48. S2CID 133329640.</ref> ==აღწერა== ედმონტოზავრი დეტალურად არის აღწერილი მრავალი ნიმუშიდან. <ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref><ref> Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref><ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref><ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref><ref> Sereno, Paul C.; Saitta, Evan T.; Vidal, Daniel; Myhrvold, Nathan; Real, María Ciudad; Baumgart, Stephanie L.; Bop, Lauren L.; Keillor, Tyler M.; Eriksen, Marcus; Derstler, Kraig (December 18, 2025). "Duck-billed dinosaur fleshy midline and hooves reveal terrestrial clay-template "mummification"". Science. 391 (6780) eadw3536. doi:10.1126/science.adw3536.</ref><ref>Tamisiea, Jack (October 23, 2025). "Two New Dinosaur Fossils Emerge From the 'Mummy Zone'". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved October 25, 2025.</ref> ტრადიციულად, E.regalis ყველაზე დიდ სახეობად ითვლებოდა, თუმცა ეს ეჭვქვეშ დადგა ჰიპოთეზის გამო, რომ უფრო დიდი [[ჰადროზავრიდი]] Anatotitan copei არის Edmontosaurus annectens-ის სინონიმი, რომელიც წამოაყენეს [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა [[2004]] წელს<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> და დაადასტურეს კამპიონესა და ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულმა კვლევებმა.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ===ზომა=== [[File:Edmontosaurus scale.png|thumb|left|Scale diagram comparing large adult specimens of ''E. regalis'' (gray) and ''E. annectens'' (green) to a human]] ედმონტოზავრი ოდესმე არსებულ უდიდეს ჰადროზავრიდებს შორის იყო. სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ის იყო მოცულობითი ცხოველი გრძელი, გვერდით გაბრტყელებული კუდით და გაფართოებული, [[იხვისებრნი|იხვის]] მსგავსი [[ნისკარტი|ნისკარტით]]. ხელები ისეთი მძიმე აგებულების არ იყო, როგორც ფეხები, მაგრამ საკმარისად გრძელი იყო დგომისთვის ან ოთხფეხა მოძრაობისთვის. სახეობიდან გამომდინარე, წინა შეფასებებით, სრულად ზრდასრული ადამიანი შეიძლება ყოფილიყო 9-12 მეტრის (30-39 ფუტი) სიგრძის და ზოგიერთი უფრო დიდი ეგზემპლარი 12-13 მეტრს (39-43 ფუტი) აღწევდა,<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1990). The Dinosaur Data Book. New York: Avon Books. p. 60. ISBN 978-0-380-75896-8.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref> სხეულის მასით დაახლოებით 4 მეტრული ტონის (4.4 მოკლე ტონა).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[File:Edmontosaurus annectens Multiview Skeletal.png|thumb|Multiview skeletal restoration of ''E. annectens''.]] E.annectens ხშირად უფრო პატარა ზომისაა. ორი ამხედრებული ჩონჩხი, USNM 2414 და YPM 2182, შესაბამისად, 8.00 მეტრის (26.25 ფუტი) და 8.92 მეტრის (29.3 ფუტი) სიგრძისაა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref><ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> თუმცა, ეს, სავარაუდოდ, ზრდასრული ინდივიდები არ არიან.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872. </ref> ასევე არსებობს მინიმუმ ერთი ცნობა E. annectens-ის გაცილებით დიდი პოტენციური ნიმუშის შესახებ, რომელიც თითქმის 12 მეტრის (39 ფუტი) სიგრძისაა.<ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> კლდოვანი მთების მუზეუმის კოლექციაში არსებული ორი ნიმუში, რომლებიც ჯერ კიდევ შესწავლის პროცესშია - 7.5 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის კუდი, რომელიც მონიშნულია როგორც MOR 1142 და მეორე, მონიშნულია როგორც MOR 1609 - მიუთითებს, რომ Edmontosaurus annectens შესაძლოა გაცილებით დიდი ზომის ყოფილიყო და სიგრძეში თითქმის 15 მეტრს (49 ფუტი) აღწევდეს,<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref><ref> Prieto-Márquez, A. (2014). "A juvenile Edmontosaurus from the late Maastrichtian (Cretaceous) of North America: Implications for ontogeny and phylogenetic inference in saurolophine dinosaurs". Cretaceous Research. 50: 282–303. Bibcode:2014CrRes..50..282P. doi:10.1016/j.cretres.2014.05.003.</ref>და წონა 15.87 მეტრულ ტონამდე (17.49 მოკლე ტონა) ყოფილიყო, <ref>Jiménez-Moreno, Francisco Javier; Ramírez-Velasco, Ángel Alejandro; Ocampo-Cornejo, Patricio; Velázquez-Castro, Jorge; Palomino-Merino, Rodolfo (July 2, 2025). "First Population Analysis in Hadrosauroid dinosaurs (Ornithopoda: Iguanodontia: Hadrosauroidea)". Evolving Earth. 3 (in press) 100072. doi:10.1016/j.eve.2025.100072. ISSN 2950-1172.</ref> თუმცა ასეთი დიდი ინდივიდები, სავარაუდოდ, ძალიან იშვიათი იყო.<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref> [[2022]] წელს E.annectens-ის ოსტეოჰისტოლოგიისა და ზრდის შესახებ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წინა შეფასებებით, შესაძლოა, ამ [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ზომა არასაკმარისად ან გადაჭარბებულად იყო შეფასებული და ივარაუდებოდა, რომ სრულად ზრდასრული E.annectens-ის სიგრძე 11-12 მეტრს (36-39 ფუტი) და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) აღწევდა, ხოლო ყველაზე დიდი ინდივიდების წონა 6 მეტრიკულ ტონაზე (6.6 მოკლე ტონა) მეტი იყო და 6.6-7 მეტრიკულ ტონასაც (7.3-7.7 მოკლე ტონა) კი, რუთ მეისონის [[დინოზავრები|დინოზავრების]] კარიერიდან აღებული სხვადასხვა ზომის ნიმუშებისა და სხვადასხვა ადგილიდან აღებული სხვა ნიმუშების შედარების საფუძველზე. ამ ანალიზის თანახმად, E.regalis შესაძლოა უფრო მძიმე ყოფილიყო, მაგრამ არ არსებობს საკმარისი ნიმუშები მისი [[ოსტეოჰისტოლოგია|ოსტეოჰისტოლოგიისა]] და ზრდის შესახებ ვალიდური შეფასებისა და გამოკვლევის უზრუნველსაყოფად, ამიტომ E.regalis-ის შედეგები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის.<ref> Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> ===თავის ქალა=== [[File:Edmontosaurus regalis skull CMN 2288.png|thumb|left|Labelled skull of ''E. regalis'' (specimen CMN 2288)]] ზრდასრული ედმონტოზავრის თავის ქალა შეიძლება ერთ მეტრზე მეტი ყოფილიყო. E.annectens-ის (ყოფილი ანატოტიტანი) ერთი თავის ქალას სიგრძე 3.87 ფუტია (1.18 მ).<ref>Cope, Edward D. (1883). "On the characters of the skull in the Hadrosauridae". Proceedings of the Philadelphia Academy of Natural Sciences. 35: 97–107.</ref> თავის ქალა პროფილით დაახლოებით სამკუთხა იყო,<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ძვლოვანი თავის ქალას ქედის გარეშე. <ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ზემოდან დანახვისას, თავის ქალას წინა და უკანა მხარეები გაფართოებული იყო, ფართო წინა მხარე კი [[იხვისებრნი|იხვის]] [[ნისკარტი|ნისკარტის]] ან კოვზის ნისკარტის ფორმას ქმნიდა. ნისკარტი უკბილო იყო და ზედა და ქვედა ნისკარტები [[კრეატინი|კერატინით]] იყო დაგრძელებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> კერატინით დაფარული ზედა ნისკარტის მნიშვნელოვანი ნაშთები ცნობილია სენკენბერგის მუზეუმში დაცული „მუმიიდან“.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> ამ ნიმუშში, ნისკარტის შემონახული არაძვლოვანი ნაწილი ძვლის მიღმა მინიმუმ 8 სანტიმეტრით (3.1 ინჩით) იყო გადაჭიმული, ვერტიკალურად ქვემოთ იყო გამოწეული.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 110–117.</ref> ედმონტოზავრის ცხვირის ღიობები წაგრძელებული იყო და ღრმა ჩაღრმავებებში იყო განლაგებული, რომლებიც ზემოდან, უკნიდან და ქვემოდან განსხვავებული ძვლოვანი კიდეებით იყო გარშემორტყმული.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> სულ მცირე ერთ შემთხვევაში (სენკენბერგის ნიმუში), თვალის ბუდეებში იშვიათად შემონახული სკლერული რგოლები იყო შემონახული.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 128–130.</ref> ედმონტოზავრის ნიმუშში ასევე აღმოაჩინეს კიდევ ერთი იშვიათად შესამჩნევი ძვალი, ღეროსებრი ძვალი ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ყურის ძვალი).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს შესაძლოა ბინოკულარული ხედვა ჰქონოდა E. regalis- ის (CMN 2289) თითქმის სრული თავის ქალის 3D სკანირების საფუძველზე.<ref>Sullivan, C.; Sissons, R.; Sharpe, H.; Nguyen, K.; Theurer, B. (2024). "Skeletal reconstruction of fossil vertebrates as a process of hypothesis testing and a source of anatomical and palaeobiological inferences". Comptes Rendus Palevol. 23 (5): 69–83. doi:10.5852/cr-palevol2024v23a5.</ref> [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 teeth.png|thumb|Dentition close-ups of ''E. regalis'' (specimen CMN 2289)]] კბილები მხოლოდ ზედა ყბაში (ლოყების ზედა ნაწილში) და კბილანებში (ქვედა ყბის მთავარი ძვალი) იყო. კბილების განახლება მუდმივად ხდებოდა, ფორმირებას დაახლოებით ნახევარი წელი სჭირდებოდა.<ref>Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ისინი შედგებოდა ქსოვილის ექვსი ტიპისგან, რაც კონკურენციას უწევდა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] კბილების სირთულეს.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ისინი სვეტებად იზრდებოდა, თითოეულში მაქსიმუმ ექვსი დაფიქსირდა და სვეტების რაოდენობა ცხოველის ზომის მიხედვით იცვლებოდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ორივე სახეობისთვის სვეტების ცნობილი რაოდენობაა: E.regalis-ისთვის 51-დან 53-მდე სვეტი ზედა ყბაზე და 48-დან 49-მდე კბილანზე (ზედა ყბის კბილები ოდნავ ვიწროა, ვიდრე ქვედა ყბის); და E.annectens-ისთვის (E. saskatchewanensis-ის ნიმუში) 52 სვეტი ზედა ყბაზე და 44 კბილანზე.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===პოსტკრანიალური ჩონჩხი=== [[File:Edmontosaurus pelvis left.jpg|thumb|left|Hip bones of ''E. annectens'']] ხერხემლის რაოდენობა ნიმუშებს შორის განსხვავებულია. E.regalis-ს ჰქონდა ცამეტი კისრის ხერხემალი, თვრამეტი უკანა ხერხემალი, ცხრა თეძოს ხერხემალი და უცნობი რაოდენობის კუდის ხერხემალი.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ერთ ნიმუშს, რომელიც ოდესღაც Anatosaurus edmontoni-ს ეკუთვნოდა (ახლა იგივედ ითვლება, რაც E.regalis), აღენიშნებოდა დამატებითი უკანა ხერხემალი და 85 კუდის ხერხემალი, აღდგენის რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164. </ref> სხვა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდებს]] მხოლოდ 50-დან 70-მდე კუდის ხერხემალი აქვთ,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ამიტომ, როგორც ჩანს, ეს გადაჭარბებული შეფასება იყო. ზურგის წინა ნაწილი მიწისკენ იყო მოხრილი, კისერი ზემოთ იყო მოხრილი, ზურგისა და კუდის დანარჩენი ნაწილი კი ჰორიზონტალურად იყო დაჭერილი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ზურგი|ზურგისა]] და კუდის უმეტესი ნაწილი გამაგრებული იყო გაძვლოვანი მყესებით, რომლებიც განლაგებული იყო ბადისებრ ძაფებად ხერხემლის ნერვული ეკლების გასწვრივ. ეს მდგომარეობა აღწერილია, როგორც ზურგის და კუდის სულ მცირე ნაწილის „რამროდის“ გასწორება.<ref>Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref> Galton, Peter M. (1970). "The posture of hadrosaurian dinosaurs". Journal of Paleontology. 44 (3): 464–473. JSTOR 1302582.</ref> გაძვლოვანებული მყესები განიმარტება, როგორც ხერხემლის სვეტის გამაგრება გრავიტაციული სტრესის მიმართ, რაც გამოწვეულია დიდი ცხოველის ჰორიზონტალური ხერხემლის სვეტით, რომელიც ძირითადად უკანა ფეხებითა და თეძოებით არის დაყრდნობილი.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> მხრის პირები გრძელი, ბრტყელი, პირის მსგავსი ძვლები იყო, რომლებიც დაახლოებით ხერხემლის სვეტის პარალელურად იყო განლაგებული. თეძოები სამი ელემენტისგან შედგებოდა: წაგრძელებული თეძოს ძვალი ფეხთან სახსრის ზემოთ, ქვედა და უკანა საზარდულის ძვალი გრძელი, თხელი ჯოხით და წინ მდებარე ბოქვენის ძვალი, რომელიც ფირფიტისებრ სტრუქტურად იყო გაშლილი. თეძოს სტრუქტურა ცხოველს ზურგზე გამართულად დგომაში ხელს უშლიდა, რადგან ასეთ მდგომარეობაში [[ბარძაყის ძვალი]] თეძოსა და ბოქვენის ძვლის სახსარს მიაწვებოდა და არა მხოლოდ მყარ თეძოს ძვალს. ცხრა შერწყმული თეძოს მალა თეძოს საყრდენს უზრუნველყოფდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> წინა ფეხები უკანა ფეხებთან შედარებით უფრო მოკლე და ნაკლებად მძიმე აგებულების იყო. ზედა მკლავს კუნთების მიმაგრებისთვის დიდი დელტოპექტორული ქედი ჰქონდა, ხოლო იდაყვის ძვალი და [[სხივის ძვალი]] წვრილი იყო. ზედა მკლავი და წინამხარი მსგავსი სიგრძის იყო. მაჯა მარტივი იყო, მხოლოდ ორი პატარა ძვლით. თითოეულ ხელს ოთხი თითი ჰქონდა, ცერა თითის (პირველი თითი) გარეშე. საჩვენებელი (მეორე), მესამე და მეოთხე თითები დაახლოებით ერთი სიგრძის იყო და ხორციან საფარში იყო გაერთიანებული. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე და მესამე თითებს ჩლიქის მსგავსი ჩლიქები ჰქონდათ, ეს ძვლებიც კანში იყო და გარედან არ ჩანდა. ნეკა თითი დანარჩენი სამისგან განსხვავდებოდა და გაცილებით მოკლე იყო. [[ბარძაყის ძვალი]] მყარი და სწორი იყო, უკანა მხარის დაახლოებით ნახევარზე გამოწეული ფლანგით.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ეს ქედი თეძოებსა და კუდზე მიმაგრებული ძლიერი კუნთებისთვის იყო განკუთვნილი, რომლებიც ბარძაყებს (და შესაბამისად, უკანა ფეხებს) უკან წევდნენ და ხელს უწყობდნენ კუდის, როგორც ბალანსის ორგანოს გამოყენებას.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 98–110.</ref> თითოეულ ტერფს სამი თითი ჰქონდა, დიდი და პატარა თითის გარეშე. თითებს ჩლიქის მსგავსი წვერები ჰქონდათ.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ===რბილი ქსოვილი=== [[ფაილი:Edmontosaurus mummy AMNH 5060 skin back of skull.png|მინი|მარცხნივ|ალტ=AMNH 5060 -ის თავის უკანა ნაწილის კანის ანაბეჭდები|AMNH 5060 -ის კისრის ფრიალა კანის ანაბეჭდები]] Edmontosaurus annectens- ის მრავალი ნიმუში აღმოჩენილია შენახული [[კანი|კანის]] ანაბეჭდებით. რამდენიმე მათგანი ფართოდ არის გახმაურებული, მაგალითად, XX საუკუნის დასაწყისის „<nowiki/>[[ტრაქოდონის მუმია]]<nowiki/>“ <ref> Osborn, Henry Fairfield (1909). "The epidermis of an iguanodont dinosaur". Science. 29 (750): 793–795. Bibcode:1909Sci....29..793F. doi:10.1126/science.29.750.793. PMID 17787819.</ref><ref>Osborn, Henry Fairfield (1912). "Integument of the iguanodont dinosaur Trachodon". Memoirs of the American Museum of Natural History. 1: 33–54. hdl:2246/49. </ref> და „დაკოტას“ მეტსახელად ცნობილი ნიმუში,<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> რომელიც, როგორც ჩანს, კანიდან ნარჩენ [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ნაერთებს]] შეიცავს.<ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> ამ აღმოჩენების გამო, Edmontosaurus annectens-ის აქერცვლა ცნობილია სხეულის უმეტეს ნაწილზე. კანის ანაბეჭდები ნაკლებად ცნობილია E. regalis-ისთვის. ვაპიტის ფორმაციიდან მუმიფიცირებული ნიმუში ([[UALVP 53722]]), რომელიც თავზე ინარჩუნებს რბილქსოვილოვან თავის ქალას ქედის ან ნაკეცის ფორმას, ფილ რ. ბელმა და მისმა კოლეგებმა [[2014]] წელს E.regalis-ს მიაკუთვნეს,<ref> Bell, P. R.; Fanti, F.; Currie, P. J.; Arbour, V.M. (2013). "A Mummified Duck-Billed Dinosaur with a Soft-Tissue Cock's Comb". Current Biology. 24 (1): 70–75. doi:10.1016/j.cub.2013.11.008. PMID 24332547.</ref> თუმცა [[ჰენრი შარპის]] და მისი კოლეგების მიერ [[2025]] წელს ჩატარებულმა ხელახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნიმუში ვერ იქნება დარწმუნებით მიკუთვნებული ედმონტოზავრის არცერთ ცნობილ სახეობას და, შესაბამისად, ის, სავარაუდოდ, წარმოადგენს ედმონტოზაურის კუთვნილ ცალკეულ ტაქსონს, რაც იწვევს E.sp.-ზე სავარაუდოდ მინიჭებას.<ref> Sharpe, H. S.; Bell, P. R.; Baylatry, I.; Sissons, R.; Sullivan, C. (2025). "Re-evaluation of a soft crested Edmontosaurin, with implications for hadrosaurid life appearance and diversity". The Anatomical Record ar.70098. doi:10.1002/ar.70098. PMID 41316906. </ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესის]] ოლქის მუზეუმში დაცული E.annectens-ის [[LACM 23502]] ნიმუშში არსებული შემონახული რამფოთეკა მიუთითებს, რომ ედმონტოზავრის [[ნისკარტი]] უფრო კაუჭის ფორმის და ფართო იყო, ვიდრე ადრე იყო გამოსახული სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მედიაში გამოქვეყნებულ მრავალ ილუსტრაციაზე. ამჟამად უცნობია, შეინარჩუნა თუ არა ამ ნიმუშმა ნამდვილი რამფოთეკა თუ მხოლოდ [[ძვალი|ძვალზე]] მიმაგრებული შიდა სტრუქტურის ანაბეჭდს წარმოადგენს.<ref> "Enough with the "Duck-Billed Dinosaurs"". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref> "Shovel-Beaked, Not Duck-Billed". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ==კლასიპიკაცია== ედმონტოზავრი იყო [[ჰადროზავრიდი]] (იხვისნისკარტა დინოზავრი), [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ოჯახის წევრი, რომელიც დღემდე მხოლოდ გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდიდან]] არის ცნობილი. ის კლასიფიცირდება [[საუროლოფინები|საუროლოფინებში]] (მონაცვლეობით ჰადროზავრინებში), ჰადროზავრიდების კლადაში, რომლებსაც ღრუ ქედები არ ჰქონდათ. ჯგუფის სხვა წევრები არიან [[ბრაქილოფოსაურუსი]], [[გრიპოსაურუსი]], [[ლოფორჰოთონი]], [[მაიასაურა დინოზავრი|მაიასაურა]], [[ნააშოიბიტოსაურუსი]], [[პროსაუროლოფუსი]] და [[საუროლოფუსი]].<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ჯგუფი მოიცავს სახეობას Anatosaurus annectens (მონაცვლეობით Edmontosaurus annectens),<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> დიდი ჰადროზავრიდი დასავლეთ [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] სხვადასხვა უახლესი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] წარმონაქმნიდან. გიგანტური [[ჩინეთი|ჩინური]] [[ჰადროზავრინი]] Shantungosaurus giganteus ანატომიურად ასევე მსგავსია ედმონტოზავრისა. [[მ.კ. ბრეტ-სურმანი|მ.კ. ბრეტ-სურმანმა]] აღმოაჩინა, რომ ეს ორი სახეობა მხოლოდ [[შანტუნგოზავრი|შანტუნგოზავრის]] უფრო დიდ ზომასთან დაკავშირებულ დეტალებში განსხვავდებოდა, რაც ამ უკანასკნელი გვარის შესახებ აღწერილ მონაცემებზე დაყრდნობით იყო დაფუძნებული.<ref>Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> [[File: Hadrosaurinae premaxillae.jpg|მინი|მარჯვნივ]] რამდენიმე ჰადროზავრინის პრემახილისებრი უბნები შედარებულია (ედმონტოზავრის C და E მოდელებში).მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრის, როგორც [[საუროლოფინი|საუროლოფინის]] სტატუსი სადავო არ გამხდარა, მისი ზუსტი განთავსება კლადში გაურკვეველია. ადრეული ფილოგენეზი, რომელიც წარმოდგენილია [[რ.ს. ლალისა]] და [[ნელდა რაიტი|ნელდა რაიტის]] [[1942]] წლის გავლენიან მონოგრაფიაში, ედმონტოზავრს და [[ანატოზავრუსი|ანატოზავრუსის]] სხვადასხვა სახეობას (რომელთა უმეტესობა მოგვიანებით ედმონტოზავრის დამატებით სახეობებად ან ნიმუშებად ჩაითვლებოდა) „ბრტყელთავიანი“ ჰადროზავრების რამდენიმე შტოს შორის ერთ შტოდ მოიხსენიებდა.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 48.</ref> კლადისტური მეთოდების გამოყენებით ჩატარებულმა ერთ-ერთმა პირველმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ის დაკავშირებული იყო ანატოზავრთან (ანატოტიტანი) და [[შანტუნგოსავრუსი|შანტუნგოსავრუსთან]] არაფორმალურ „ედმონტოზავრების“ კლადაში, რომელიც დაწყვილებული იყო წვერქუშიან „<nowiki/>[[საუროლოფები|საუროლოფებთან]]<nowiki/>“ და უფრო შორეულად ენათესავებოდა „<nowiki/>[[ბრაქილოფოსავრები|ბრაქილოფოსავრებს]]<nowiki/>“ და თაღოვან „<nowiki/>[[გრიპოზავრები|გრიპოზავრებს]]<nowiki/>“<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> [[ტერი გეითსი|ტერი გეითსის]] და [[სკოტ სემპსონი|სკოტ სემპსონის]] [[2007]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ მსგავსი შედეგები აჩვენა იმით, რომ ედმონტოზავრი Saurolophus-თან და Prosaurolophus-თან ახლოს დარჩა და Gryposaurus-ისგან, ხოლო Brachylophosaurus-ისგან და Maiasaura-სგან შედარებით დაშორებული იყო.<ref> Gates, Terry A.; Sampson, Scott D. (2007). "A new species of Gryposaurus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the late Campanian Kaiparowits Formation, southern Utah, USA". Zoological Journal of the Linnean Society. 151 (2): 351–376. doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00349.x.</ref> თუმცა, Hadrosauridae-ს უახლესი მიმოხილვა, რომელიც [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა ([[2004]]) ჩაატარეს, შესამჩნევად განსხვავებულ შედეგს იძლევა: ედმონტოზავრი Gryposaurus-სა და „brachylophosaurus“-ს შორის იყო მოქცეული და Saurolophus- ისგან დაშორებით იყო.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ედმონტოზავრი [[საუროლოფიანები|საუროლოფიანების]] ტომ Edmontosaurini-ს თანამოძმე გვარია, რომელიც ასევე მოიცავს ისეთ ტაქსონებს, როგორიცაა Shantungosaurus, Kerberosaurus და Laiyangosaurus.<ref> Kobayashi, Yoshitsugu; Nishimura, Tomohiro; Takasaki, Ryuji; Chiba, Kentaro; Fiorillo, Anthony R.; Tanaka, Kohei; Chinzorig, Tsogtbaatar; Sato, Tamaki; Sakurai, Kazuhiko (September 5, 2019). "A New Hadrosaurine (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Marine Deposits of the Late Cretaceous Hakobuchi Formation, Yezo Group, Japan". Scientific Reports. 9 (1): 12389. Bibcode:2019NatSR...912389K. doi:10.1038/s41598-019-48607-1. PMC 6728324. PMID 31488887.</ref> {{clade|style=font-size:85%; line-height:85%; |label1=[[Hadrosaurinae]] |1={{clade |1=''[[Hadrosaurus]]'' |2={{clade |1=[[Brachylophosaurini]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60 px]]</span> |2={{clade |1=[[Kritosaurini]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kritosaurus navajovius.png|60 px]]</span> |2={{clade |1=[[Saurolophini]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Saurolophus osborni.png|60 px]]</span> |2={{clade |label1=[[Edmontosaurini]] |1={{clade |1={{clade |1=''[[Kamuysaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kamuysaurus japonicus.png|60 px]]</span> |2={{clade |1=''[[Kerberosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kerberosaurus manakini.png|60 px]]</span> |2=''[[Laiyangosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Laiyangosaurus youngi.png|60 px]]</span>}} }} |2={{clade |1=''[[Shantungosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Shantungosaurus giganteus.png|60 px]]</span> |2={{clade |label1='''''Edmontosaurus''''' |1={{clade |1='''''Edmontosaurus annectens''''' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Edmontosaurus annectens.png|60 px]]</span> |2='''''Edmontosaurus regalis''''' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Life reconstruction of Edmontosaurus regalis.png|60 px]]</span>}} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ==კლადოგრამა== {{clade| style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Saurolophinae''' |1={{clade |label1=Brachylophosaurini |1={{clade |1={{clade |1=''[[Wulagasaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Wulagasaurus dongi.png|60px]]</span> |2=''[[Acristavus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Acristavus gagslarsoni.png|60px]]</span> }} |2={{clade |1=''[[Maiasaura]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Maiasaura peeblesorum.png|60px]]</span> |2={{clade |1=''[[Probrachylophosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Probrachylophosaurus bergei.png|60px]]</span> |2=''[[Brachylophosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60px]]</span> }} }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=Austrokritosauria |1={{clade |1=''[[Secernosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Secernosaurus koerneri.png|60px]]</span> |2={{clade |1=''[[Bonapartesaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Bonapartesaurus rionegrensis.png|60px]]</span> |2={{clade |1=''[[Kelumapusaura]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kelumapusaura machi.png|60px]]</span> |2=''[[Huallasaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Huallasaurus australis.png|60px]]</span> }} }} }} |label2=Kritosaurini |2={{clade |1=''[[Kritosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kritosaurus navajovius.png|60px]]</span> |2={{clade |1={{clade |1=''[[Rhinorex]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Rhinorex condrupus.png|60px]]</span> |2=''[[Gryposaurus latidens]]'' }} |3={{clade |1=''Gryposaurus notabilis'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Gryposaurus notabilis.png|60px]]</span> |2=''Gryposaurus monumentensis'' }} }} }} }} |2={{clade |1=''[[Kamuysaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kamuysaurus japonicus.png|60px]]</span> |2={{clade |label1=Saurolophini |1={{clade |1=''[[Prosaurolophus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Prosaurolophus maximus.png|60px]]</span> |2={{clade |1=''[[Saurolophus osborni]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Saurolophus osborni.png|60px]]</span> |2=''Saurolophus angustirostris'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Saurolophus angustirostris.png|60px]]</span>}} }} |label2=Edmontosaurini |2={{clade |1={{clade |1=''[[Laiyangosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Laiyangosaurus youngi.png|60px]]</span> |2=''[[Kerberosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kerberosaurus manakini.png|60px]]</span> }} |2={{clade |1=''[[Shantungosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Shantungosaurus giganteus.png|60px]]</span> |2={{clade |1='''''Edmontosaurus regalis''''' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Life reconstruction of Edmontosaurus regalis.png|60px]]</span> |2='''''Edmontosaurus annectens''''' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Edmontosaurus annectens.png|60 px]]</span> }} }} }} }} }} }} }} }} {{clade |style=font-size:95%; line-height:95% |label1=[[Saurolophinae]] |1={{clade |label1=[[Brachylophosaurini]] |1={{clade |1=''[[Acristavus|Acristravus gagstarsoni]]'' |2={{clade |1=''[[Brachylophosaurus canadensis]]'' |2=''[[Maiasaura peeblesorum]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Shantungosaurus giganteus]]'' |2={{clade |label1='''''Edmontosaurus''''' |1={{clade |1='''''Edmontosaurus regalis''''' |2='''''Edmontosaurus annectens''''' }} |2={{clade |label1=[[Saurolophini]] |1={{clade |1=''[[Kerberosaurus manakini]]'' |2={{clade |1=Sabinas OTU |2={{clade |1=''[[Prosaurolophus maximus]]'' |label2=''[[Saurolophus]]'' |2={{clade |1=''[[Saurolophus morrisi]]'' |2={{clade |1=''[[Saurolophus osborni]]'' |2=''[[Saurolophus angustirostris]]'' }} }} }} }} }} |label2=[[Kritosaurini]] |2={{clade |1=''[[Wulagasaurus dongi]]'' |2={{clade |1=''[[Kritosaurus navajovius]]'' |2={{clade |1={{clade |1= ''[[Aquilarhinus]]'' |2={{clade |1=''[[Secernosaurus koerneri]]'' |2=''[[Willinakaqe salitralensis]]'' }} }} |label2=''[[Gryposaurus]]'' |2={{clade |1=''[[Gryposaurus latidens]]'' |2={{clade |1=''[[Gryposaurus notabilis]]'' |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} {{clade| style=font-size:90%;line-height:85% |label1=[[Saurolophinae]] |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Wulagasaurus]]''[[File:Wulagasaurus dongi.png|60px]] |2=''[[Acristavus]]''[[File:Acristavus gagslarsoni.png|60px]] }} |2={{clade |1=''[[Maiasaura]]'' [[File:Maiasaura peeblesorum.png|60px]] |2={{clade |1=''[[Probrachylophosaurus]]'' [[File:Probrachylophosaurus bergei.png|60px]] |2=''[[Brachylophosaurus]]'' [[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60px]] }} }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=[[Austrokritosauria]] |1={{clade |1=''[[Secernosaurus]]'' [[File:Secernosaurus koerneri.png|60px]] |2={{clade |1=''[[Bonapartesaurus]]'' [[File:Bonapartesaurus rionegrensis.png|60px]] |2={{clade |1=''[[Kelumapusaura]]'' [[File:Kelumapusaura machi.png|60px]] |2=''[[Huallasaurus]]'' [[File:Huallasaurus australis.png|60px]] }} }} }} |label2=[[Kritosaurini]] |2={{clade |1=''[[Kritosaurus]]'' [[File:Kritosaurus navajovius.png|60px]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Rhinorex]]'' [[File:Rhinorex condrupus.png|60px]] |2=''[[Gryposaurus latidens]]'' }} |3={{clade |1=''[[Gryposaurus notabilis]]'' [[File:Gryposaurus notabilis.png|60px]] |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} }} }} |2={{clade |1=''[[Kamuysaurus]]'' [[File:Kamuysaurus japonicus.png|60px]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Prosaurolophus]]'' [[File:Prosaurolophus maximus.png|60px]] |2={{clade |1=''[[Saurolophus osborni]]'' [[File:Saurolophus osborni.png|60px]] |2=''Saurolophus angustirostris'' [[File:Saurolophus angustirostris.png|60px]]}} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Laiyangosaurus]]'' [[File:Laiyangosaurus youngi.png|60px]] |2=''[[Kerberosaurus]]'' [[File:Kerberosaurus manakini.png|60px]] }} |2={{clade |1=''[[Shantungosaurus]]'' [[File:Shantungosaurus giganteus.png|60px]] |2={{clade |1='''''Edmontosaurus regalis''''' <div style="{{MirrorH}}">[[File:Edmontosaurus BW.jpg|60px]]</div> |2=''''Edmontosaurus annectens''''[[File:Anatotitan BW.jpg|60px]] }} }} }} }} }} }} }} }} ==პალეონტოლოგია== ===დიეტა და კვება=== [[File:Knight hadrosaurs.jpg|thumb|left|1897 restoration by [[Charles R. Knight]] of ''E. annectens'' as semi-aquatic animals that could only chew soft water plants, a popular idea at the time which is now outdated]] როგორც [[ჰადროზავრიდი]], ედმონტოზავრი დიდი ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] იყო. მისი [[კბილი|კბილები]] მუდმივად იცვლებოდა და იფუთებოდა სტომატოლოგიურ ბატარეებში, რომლებიც ასობით კბილს შეიცავდა, რომელთაგან მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო ნებისმიერ დროს გამოყენებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ის თავის ფართო [[ნისკარტი|ნისკარტს]] იყენებდა ფხვიერი საკვების დასაჭრელად, შესაძლოა მოჭრით,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ან ყბების ნიჟარისებრი ფორმით დახურვით ტოტებსა და ტოტებზე და შემდეგ უფრო მკვებავი ფოთლებისა და ყლორტების მოცილებით.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> იმის გამო, რომ კბილების რიგები ღრმად არის ჩაღრმავებული ყბების გარედან და სხვა ანატომიური დეტალების გამო, ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს და სხვა ორნითიშების უმეტესობას ჰქონდა ლოყის მსგავსი სტრუქტურები, კუნთოვანი ან არაკუნთოვანი. ლოყების ფუნქცია იყო საკვების პირის ღრუში შენარჩუნება.<ref>Galton, Peter M. (1973). "The cheeks of ornithischian dinosaurs". Lethaia. 6 (1): 67–89. Bibcode:1973Letha...6...67G. doi:10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.</ref><ref> Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. (2004). "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria. pp. 614–626.</ref> ცხოველის კვების დიაპაზონი უნდა ყოფილიყო მიწის დონიდან დაახლოებით 4 მეტრამდე (13 ფუტი) სიმაღლეზე.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[1960-იანები|1960]]-იან და [[1970-იანები|1970]]-იან წლებამდე, ედმონტოზავრის მსგავსი ჰადროზავრების გაბატონებული ინტერპრეტაცია იყო ის, რომ ისინი წყლის მცენარეები იყვნენ და წყლის მცენარეებით იკვებებოდნენ. <ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> ამის მაგალითია [[უილიამ მორისი|უილიამ მორისის]] [[1970]] წლის ინტერპრეტაცია ედმონტოზავრის თავის ქალას შესახებ, რომელსაც [[ნისკარტი|ნისკარტის]] უძვლო ნარჩენები ჰქონდა. მან ივარაუდა, რომ ცხოველის რაციონი თანამედროვე [[იხვები|იხვების]] მსგავსი იყო, წყლიდან [[მცენარეები|მცენარეების]] და წყლის [[უხერხემლოები|უხერხემლოების]], როგორიცაა [[მოლუსკები]] და [[კიბოსნაირნი|კიბოსნაირები]], ფილტრავდა და წყალს ზედა ნისკარტის შიდა ზედაპირის გასწვრივ V-ფორმის ღარებით გამოყოფდა.<ref> Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ნისკარტის ეს ინტერპრეტაცია უარყოფილია, რადგან ღარები და ქედები უფრო [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] [[კუ|კუს]] ნისკარტების მსგავსია, ვიდრე ფილტრით მკვებავი [[ფრინველები|ფრინველების]] მოქნილი სტრუქტურების მსგავსი.<ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> რადგან [[კბილი|კბილების]] მიკროცვეთის ტექსტურაზე ნაკაწრები დომინირებს, უილიამსი და სხვები ვარაუდობდნენ, რომ ედმონტოზავრი მძოვდა და არა მჭრელი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ნაკლები ნაკაწრი ექნებოდა ნაკლები აბრაზიული მასალების მოხმარების გამო. გადაყლაპული აბრაზივების კანდიდატებს შორისაა [[სილიციუმი|სილიციუმით]] მდიდარი [[მცენარეები]], როგორიცაა [[ცხენიკუდა|ცხენის კუდი]] და ნიადაგი, რომელიც შემთხვევით გადაყლაპეს მიწის დონეზე კვების გამო.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> თუმცა, სხვა ჰადროზავრიდების კბილის მიკროცვეთის ტექსტურებთან შედარებით, ედმონტოზავრის მონაცემები არ მიუთითებს იმაზე, რომ მის მიერ მოხმარებული საკვების აბრაზიულობა მნიშვნელოვნად მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჰადროზავრიდების მიერ მოხმარებული.<ref> Kubo, Tai; Kubo, Mugino O.; Sakamoto, Manabu; Winkler, Daniela E.; Shibata, Masateru; Zheng, Wenjie; Jin, Xingsheng; You, Hai-Lu (December 1, 2023). "Dental microwear texture analysis reveals a likely dietary shift within Late Cretaceous ornithopod dinosaurs". Palaeontology. 66 (6) e12681. doi:10.1111/pala.12681. ISSN 0031-0239. Retrieved August 12, 2025 – via Wiley Online Library.</ref> მაღალი განედის რეგიონებში, როგორიცაა [[ალასკა|ალიასკა]], [[წიწვოვანი მცენარეები]] იქნებოდა დომინანტური საკვების წყარო, თუმცა ედმონტოზავრის დიეტა სეზონურად ცვალებადი იქნებოდა.<ref> Fiorillo, Anthony Ricardo (March 11, 2011). "Microwear patterns on the teeth of northern high latitude hadrosaurs with comments on microwear patterns in hadrosaurs as a function of latitude and seasonal ecological constraints" (PDF). Palaeontologia Electronica. 14 (3): 1–17. Retrieved March 16, 2026.</ref> კბილის სტრუქტურა მიუთითებს დაჭრისა და დაფქვის კომბინირებულ შესაძლებლობებზე.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ჰადროზავრიდ კლაოზავრში გასტროლიტების, ანუ კუჭის ქვების, შესახებ ცნობები სინამდვილეში სავარაუდოდ ორმაგ არასწორ იდენტიფიკაციას ეფუძნება. პირველ რიგში, ნიმუში სინამდვილეში Edmontosaurus annectens-ს ეკუთვნის. [[ბარნუმ ბრაუნი|ბარნუმ ბრაუნმა]], რომელმაც ნიმუში [[1900]] წელს აღმოაჩინა, მას კლაოზავრი უწოდა, რადგან იმ დროს E.annectens კლაოზავრის სახეობად ითვლებოდა. გარდა ამისა, უფრო სავარაუდოა, რომ სავარაუდო გასტროლიტები დაკრძალვის დროს ჩარეცხილი ხრეშის ნაყოფია.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ნაწლავის შიგთავსი=== [[File:Pasta - mummified trachodon - AmMusNatHist.jpg|thumb|Possible gut contents were reported from the "Trachodon mummy" at the American Museum of Natural History, but were never described.]] შტერნბერგების მიერ შეგროვებული ორივე „მუმიის“ ნიმუშს, სავარაუდოდ, ნაწლავების შიგთავსი ჰქონდა. [[ჩარლზ ჰ. შტერნბერგი|ჩარლზ ჰ. შტერნბერგმა]] ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის ნიმუშში კარბონიზებული ნაწლავების შიგთავსის არსებობის შესახებ განაცხადა,<ref>Sternberg, Charles H. (1909). "A new Trachodon from the Laramie Beds of Converse County, Wyoming". Science. 29 (749): 753–54. Bibcode:1909Sci....29..747G. doi:10.1126/science.29.749.747. PMID 17840008.</ref> თუმცა ეს მასალა აღწერილი არ არის.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref> სენკენბერგის მუზეუმის ნიმუშში მცენარეული ნაშთები აღწერილია, მაგრამ მათი ინტერპრეტაცია რთული აღმოჩნდა. ჩონჩხში ნაპოვნი მცენარეები მოიცავდა წიწვოვანი Cunninghamites elegans-ის წიწვებს, წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ხეების ტოტებს და მრავალ პატარა თესლს ან ნაყოფს.<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> [[1922]] წელს მათი აღწერის შემდეგ, ისინი გერმანულენოვან ჟურნალ Paläontologische Zeitschrift-ში დებატების საგანი გახდა. კროუსელმა, რომელმაც აღწერა მასალა, ის ცხოველის ნაწლავების შიგთავსად განმარტა,<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ხოლო აბელს არ შეეძლო გამორიცხა, რომ მცენარეები სიკვდილის შემდეგ ჩონჩხში იყო გარეცხილი.<ref> Abel, O. (1922). "Diskussion zu den Vorträgen R. Kräusel and F. Versluys". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 87. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> იმ დროს ჰადროზავრიდები წყლის ცხოველებად ითვლებოდა და კროუსელმა აღნიშნა, რომ ნიმუში არ გამორიცხავდა ჰადროზავრიდების მიერ წყლის მცენარეებით კვებას.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ნაწლავების შესაძლო შიგთავსის აღმოჩენამ ინგლისურენოვან წრეებში მცირე გავლენა მოახდინა, გარდა წყლისა და ხმელეთის [[დიქოტომია (აპორია)|დიქოტომიის]] კიდევ ერთი მოკლე ხსენებისა,<ref>Wieland, G. R. (1925). "Dinosaur feed". Science. 61 (1589): 601–603. Bibcode:1925Sci....61..601W. doi:10.1126/science.61.1589.601. PMID 17792714.</ref> სანამ [[ჯონ ოსტრომი]] არ წამოჭრიდა ამ საკითხს სტატიაში, რომელშიც ხელახლა აფასებდა ჰადროზავრიდების წყალთან დაკავშირებული ძველი ინტერპრეტაციას. აღმოჩენის წყლის მოდელთან ადაპტაციის მცდელობის ნაცვლად, მან ეს გამოიყენა მტკიცებულებად, რომ [[ჰადროზავრიდები]] ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები]] იყვნენ.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ჰადროზავრიდების ხმელეთის ცხოველებად მისეული ინტერპრეტაცია ზოგადად მიღებულია,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> სენკენბერგის მცენარეული ნამარხები კვლავ ორაზროვანია. [[კენეტ კარპენტერი]] ვარაუდობს, რომ ისინი შეიძლება სინამდვილეში წარმოადგენდნენ მშიერი ცხოველის ნაწლავების შიგთავსს და არა ტიპიურ დიეტას.<ref> Carpenter, Kenneth (1987). "Paleoecological significance of droughts during the Late Cretaceous of the Western Interior". In Currie, Philip J.; Koster, Emlyn H. (eds.). Fourth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems, Drumheller, August 10–14, 1987. Occasional Paper of the Tyrrell Museum of Palaeontology. Vol. 3. Drumheller, Alberta: Royal Tyrrell Museum of Palaeontology. pp. 42–47. ISBN 978-0-7732-0047-0.</ref><ref> Carpenter, Kenneth (2007). "How to make a fossil: part 2 – Dinosaur mummies and other soft tissue" (PDF). The Journal of Paleontological Sciences. online. Archived from the original (PDF) on August 23, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> სხვა ავტორებმა აღნიშნეს, რომ რადგან [[მცენარეები|მცენარეული]] ნამარხები ნიმუშში მათი თავდაპირველი კონტექსტიდან იყო ამოღებული და ინტენსიურად იყო მომზადებული, აღარ არის შესაძლებელი თავდაპირველი ნაშრომის შემდგომი შესწავლა, რაც ღიად ტოვებს შესაძლებლობას, რომ [[მცენარეები]] წყალში ჩაძირული ნარჩენები იყო.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref><ref>Tweet, Justin S.; Chin, Karen; Braman, Dennis R.; Murphy, Nate L. (2008). "Probable gut contents within a specimen of Brachylophosaurus canadensis (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana". PALAIOS. 23 (9): 624–635. Bibcode:2008Palai..23..624T. doi:10.2110/palo.2007.p07-044r. S2CID 131393649.</ref> ===იზოტოპური კვლევები=== [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 maxillae.png|thumb|''E. regalis'' maxillae with teeth (specimen CMN 2289)]] ედმონტოზავრის დიეტა და ფიზიოლოგია შესწავლილია კბილის ემალში ჩაწერილი [[ნახშირბადი|ნახშირბადისა]] და [[ჟანგბადი|ჟანგბადის]] სტაბილური [[იზოტოპები|იზოტოპების]] გამოყენებით. კვების, სმისა და სუნთქვის დროს ცხოველები იღებენ ნახშირბადსა და ჟანგბადს, რომლებიც ძვლებში ინტეგრირდება. ამ ორი ელემენტის [[იზოტოპები]] განისაზღვრება სხვადასხვა შინაგანი და გარე ფაქტორებით, როგორიცაა შეჭმული მცენარეების ტიპი, ცხოველის [[ფიზიოლოგია]], მარილიანობა და [[კლიმატი]]. თუ ნამარხებში იზოტოპების თანაფარდობა არ იცვლება გაქვავებით და შემდგომი ცვლილებებით, მათი შესწავლა შესაძლებელია საწყისი ფაქტორების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად; [[თბილსისხლიანი ცხოველები|თბილსისხლიან]] ცხოველებს ექნებათ გარკვეული იზოტოპური შემადგენლობა მათ გარემოსთან შედარებით, ცხოველებს, რომლებიც მიირთმევენ გარკვეული ტიპის [[მცენარეები|მცენარეებს]] ან იყენებენ გარკვეულ საჭმლის მომნელებელ პროცესებს, ექნებათ განსხვავებული იზოტოპური შემადგენლობა და ა.შ. მინანქარი ჩვეულებრივ გამოიყენება, რადგან მინანქრის შემქმნელი მინერალის სტრუქტურა მას ჩონჩხის ქიმიური ცვლილებების მიმართ ყველაზე მდგრად მასალად აქცევს.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> [[2004]] წელს კეტრინ თომასისა და სანდრა კარლსონის მიერ ჩატარებულ კვლევაში გამოყენებული იქნა სამი ინდივიდის ზედა ყბის [[კბილი|კბილები]], რომლებიც აღიქმებოდა როგორც არასრულწლოვანი, სუბზრდასრული და ზრდასრული, რომლებიც აღებული იყო სამხრეთ დაკოტას კორსონის ოლქის ჰელ კრიკის ფორმაციაში ძვლოვანი საწოლიდან. ამ კვლევაში, ედმონტოზავრების კბილის ბატარეებში სვეტებში განლაგებული კბილების ნიმუშები აღებული იქნა თითოეული კბილის გასწვრივ მრავალი ადგილიდან მიკრობურღვის სისტემის გამოყენებით. შერჩევის ეს მეთოდი იყენებს ჰადროზავრიდების კბილის ბატარეების ორგანიზებას, რათა დადგინდეს კბილების იზოტოპების ვარიაცია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. მათი ნაშრომიდან ჩანს, რომ ედმონტოზავრების კბილების ფორმირებას დაახლოებით 0,65 წელზე ნაკლები დრო დასჭირდა, ოდნავ უფრო სწრაფად ახალგაზრდა ედმონტოზავრებში. სამივე ინდივიდის კბილებს, როგორც ჩანს, აჩვენეს ჟანგბადის იზოტოპების თანაფარდობის ვარიაცია, რაც შეიძლება შეესაბამებოდეს თბილ/მშრალ და გრილ/სველ პერიოდებს; თომასმა და კარლსონმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ ცხოველები მიგრირებდნენ, მაგრამ უპირატესობა მიანიჭეს ადგილობრივ სეზონურ ვარიაციებს, რადგან მიგრაცია უფრო მეტად გამოიწვევდა თანაფარდობის ჰომოგენიზაციას, რადგან ბევრი ცხოველი მიგრირებს კონკრეტული ტემპერატურის დიაპაზონში ან კონკრეტული საკვების წყაროების მახლობლად დარჩენისთვის.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ედმონტოზავრებმა ასევე აჩვენეს გამდიდრებული [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] [[იზოტოპები|იზოტოპის]] შემცველობა, რაც თანამედროვე ძუძუმწოვრებისთვის შეიძლება განიმარტოს, როგორც C3 მცენარეების (მცენარეების უმეტესობა) და C4 მცენარეების (ბალახების) შერეული დიეტა; თუმცა, C4 მცენარეები გვიან ცარცულ პერიოდში უკიდურესად იშვიათი იყო, თუ საერთოდ არსებობდა. თომასმა და კარლსონმა წამოჭრეს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც შესაძლოა მოქმედებდა და დაადგინეს, რომ ყველაზე სავარაუდოა, რომ მოიცავდეს გიმნოსპერმებით მდიდარ დიეტას, დასავლეთის შიდა ზღვის გზის მიმდებარე სანაპირო ზოლიდან მარილით დაძაბული მცენარეების მოხმარებას და დინოზავრებსა და ძუძუმწოვრებს შორის ფიზიოლოგიურ განსხვავებას, რამაც გამოიწვია [[დინოზავრები|დინოზავრების]] [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილის]] წარმოქმნა ნახშირბადის განსხვავებული თანაფარდობით, ვიდრე ეს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისთვის]] იქნებოდა მოსალოდნელი. ასევე შესაძლებელია ფაქტორების კომბინაცია.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ===ღეჭვა=== [[ფაილი:Edmontosaurus beak right.jpg|მინი|მარცხნივ]] [[1980]]-იანი წლების შუა პერიოდიდან [[2000]]-იან წლებამდე, ჰადროზავრიდების მიერ საკვების გადამუშავების გაბატონებული ინტერპრეტაცია დევიდ ბ. ვაიშამპელის მიერ [[1984]] წელს წამოყენებულ მოდელს მიჰყვებოდა. მან ივარაუდა, რომ თავის ქალის სტრუქტურა ძვლებს შორის მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, რაც ქვედა ყბის წინ და უკან მოძრაობას და ზედა ყბის კბილების მატარებელი ძვლების გარეთ მოხრას იწვევდა პირის დახურვისას. ზედა ყბის კბილები ჩხირებივით აკაკუნებდა ქვედა ყბის კბილებს და ამუშავებდა მათ შორის მოქცეულ მცენარეულ მასალას.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Weishampel, David B. (1984). Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology. Vol. 87. Berlin; New York: Springer-Verlag. pp. 1–109. doi:10.1007/978-3-642-69533-9. ISBN 978-0-387-13114-6. ISSN 0301-5556. PMID 6464809. S2CID 12547312.</ref>ასეთი მოძრაობა ძუძუმწოვრებში ღეჭვის ეფექტების პარალელურად იქნებოდა, თუმცა ეფექტებს სრულიად განსხვავებული გზით მიიღწევდა.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> [[2000]]-იანი წლების დასაწყისში ჩატარებულმა კვლევებმა ვაიშამპელის მოდელი ეჭვქვეშ დააყენა. [[2008]] წელს [[კეისი ჰოლიდეი|კეისი ჰოლიდეის]] და [[ლოურენს ვიტმერი|ლოურენს ვიტმერის]] მიერ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ორნითოპოდები|ორნითოპოდებს]], როგორიცაა ედმონტოზავრი, არ ჰქონდათ ისეთი ტიპის [[თავის ქალა|თავის ქალას]] სახსრები, რომლებიც გვხვდება თანამედროვე ცხოველებში, რომლებსაც აქვთ კინეტიკური [[თავის ქალა|თავის ქალები]] (თავის ქალები, რომლებიც საშუალებას იძლევიან მოძრაობას მათ შემადგენელ ძვლებს შორის), მაგალითად, [[ბრტყელძირიანები|ბრტყელძირიანებსა]] და [[ფრინველები|ფრინველებში]]. მათ ივარაუდეს, რომ სახსრები, რომლებიც ინტერპრეტირებული იყო, როგორც მოძრაობის დაშვება [[დინოზავრები|დინოზავრის]] თავის ქალებში, სინამდვილეში ხრტილოვანი ზრდის ზონები იყო.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> [[ვაიშამპელი|ვაიშამპელის]] მოდელის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა კბილებზე ნაკაწრების ორიენტაცია, რომელიც აჩვენებს ყბის მოქმედების მიმართულებას. თუმცა, სხვა მოძრაობებმა შეიძლება გამოიწვიოს მსგავსი ნაკაწრები, როგორიცაა ქვედა ყბის ორი ნახევრის ძვლების მოძრაობა. ყველა მოდელი არ არის შესწავლილი ამჟამინდელი ტექნიკით.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> ვინსენტ უილიამსმა და მისმა კოლეგებმა ([[2009]]) გამოაქვეყნეს დამატებითი ნაშრომი ჰადროზავრიდის კბილების მიკროცვეთის შესახებ. მათ აღმოაჩინეს ნაკაწრების ოთხი კლასი ედმონტოზავრის კბილებზე. ყველაზე გავრცელებული კლასი განიმარტა, როგორც ირიბი მოძრაობის შედეგი და არა მარტივი ზევით-ქვევით ან წინ-უკან მოძრაობა, რაც შეესაბამება ვაიშამპელის მოდელს. ითვლება, რომ ეს მოძრაობა საკვების დაფქვის ძირითადი მოძრაობა იყო. ორი ნაკბენის კლასი განიმარტა, როგორც ყბების წინ ან უკან მოძრაობის შედეგი. მეორე კლასი ცვალებადი იყო და, სავარაუდოდ, ყბების გახსნის შედეგი იყო. მოძრაობების კომბინაცია უფრო რთულია, ვიდრე ადრე იყო პროგნოზირებული.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> [[File:Edmontosaurus jaw.jpg|thumb|Close up of teeth in the lower jaw]] ვაიშამპელმა თავისი მოდელი კომპიუტერული სიმულაციის დახმარებით შეიმუშავა. ნატალია რიბჩინსკიმ და მისმა კოლეგებმა ეს ნამუშევარი გაცილებით დახვეწილი სამგანზომილებიანი ანიმაციური მოდელით განაახლეს, ლაზერებით E.regalis-ის [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სკანირებით. მათ შეძლეს შემოთავაზებული მოძრაობის რეპლიკაცია თავიანთი მოდელით, თუმცა აღმოაჩინეს, რომ სხვა ძვლებს შორის დამატებითი მეორადი მოძრაობები იყო საჭირო, ღეჭვის ციკლის დროს ზოგიერთ ძვალს შორის მაქსიმალური დაშორებით 1.3-დან 1.4 სანტიმეტრამდე (0.51-დან 0.55 ინჩამდე). რიბჩინსკი და მისი კოლეგები არ იყვნენ დარწმუნებულნი ვაიშამპელის მოდელის სიცოცხლისუნარიანობაში, მაგრამ აღნიშნეს, რომ მათ ანიმაციაში რამდენიმე გაუმჯობესება აქვთ შესატანი. დაგეგმილი გაუმჯობესებები მოიცავს რბილი ქსოვილებისა და კბილების ცვეთის კვალისა და ნაკაწრების ჩართვას, რამაც უკეთ უნდა შეზღუდოს მოძრაობები. ისინი აღნიშნავენ, რომ ასევე არსებობს რამდენიმე სხვა ჰიპოთეზა შესამოწმებლად.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> რობინ კატბერტსონის და მისი კოლეგების მიერ [[2012]] წელს გამოქვეყნებულმა შემდგომმა კვლევამ ვაიშამპელის მოდელისთვის საჭირო მოძრაობები ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნია და უპირატესობა მიანიჭა მოდელს, რომელშიც ქვედა ყბის მოძრაობები ქმნიდა ხრაშუნა მოქმედებას. ქვედა ყბის ზედა ყბასთან შეერთება ჩვეულებრივ ბრუნვასთან ერთად წინა-უკანა მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, ხოლო ქვედა ყბის ორი ნახევრის წინა შეერთება ასევე მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა; კომბინაციაში, ქვედა ყბის ორ ნახევარს შეეძლო ოდნავ წინ და უკან მოძრაობა, ასევე მცირე ბრუნვა მათი გრძელი ღერძის გასწვრივ. ეს მოძრაობები ხსნიდა დაკვირვებულ [[კბილი|კბილების]] ცვეთას და უფრო მყარად აგებულ თავის ქალას, ვიდრე ვაიშამპელის მიერ იყო მოდელირებული.<ref>Cuthbertson, Robin S.; Tirabasso, Alex; Rybczynski, Natalia; Holmes, Robert B. (2012). "Kinetic limitations of intracranial joints in Brachylophosaurus canadensis and Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae), and their implications for the chewing mechanics of hadrosaurids". The Anatomical Record. 295 (6): 968–979. doi:10.1002/ar.22458. PMID 22488827. S2CID 33114056.</ref> ===ზრდა=== [[File:Edmontosaurus_skull_ontogeny.png|left|thumb|Skull growth series of ''Edmontosaurus'' (''E. regalis'' top, and ''E. annectens'' bottom)]] [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, კამპიონემ და ევანსმა ჩაწერეს მონაცემები კამპანიური და მაასტრიხტული პერიოდის ყველა ცნობილი „ედმონტოზავრის“ [[თავის ქალა|თავის ქალიდან]] და გამოიყენეს ისინი მორფომეტრიული გრაფიკის შესაქმნელად, რომელშიც შედარდა თავის ქალის ცვალებადი მახასიათებლები თავის ქალის ზომასთან. მათმა შედეგებმა აჩვენა, რომ ორივე აღიარებულ ედმონტოზავრის სახეობაში, მრავალი მახასიათებელი, რომელიც ადრე გამოიყენებოდა დამატებითი სახეობების ან გვარების კლასიფიკაციისთვის, პირდაპირ კორელაციაში იყო თავის ქალის ზომასთან. კამპიონემ და ევანსმა ეს შედეგები განმარტეს, როგორც მტკიცე მითითება იმისა, რომ ედმონტოზავრების [[თავის ქალა|თავის ქალების]] ფორმა მკვეთრად შეიცვალა მათი ზრდისას. ამან წარსულში გამოიწვია კლასიფიკაციის რამდენიმე აშკარა შეცდომა. კამპანიური სახეობა Thespesius edmontoni, რომელიც ადრე E.annectens-ის სინონიმად ითვლებოდა მისი მცირე ზომისა და [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ფორმის გამო, უფრო სავარაუდოა, რომ თანამედროვე E. regalis-ის სუბალდუტური ნიმუშია. ანალოგიურად, ადრე აღიარებული მაასტრიხტული ედმონტოზავრების სამი სახეობა, სავარაუდოდ, ერთი სახეობის ზრდის ეტაპებს წარმოადგენს, სადაც E. saskatchewanensis წარმოადგენს ახალგაზრდა ინდივიდებს, E.annectens სუბალდუტურ ინდივიდებს და Anatotitan copei-ს სრულად მომწიფებულ ზრდასრულებს. ცხოველების ზრდასთან ერთად თავის ქალები უფრო გრძელი და ბრტყელი ხდებოდა.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> [[2014]] წელს ჩატარებულ კვლევაში მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ E.regalis-ი სიმწიფეს 10-15 წლის ასაკში აღწევდა.<ref>Vanderven, E.; Burns, M.E.; Currie, P.J. (2014). "Histologic growth dynamic study of Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae) from a bonebed assemblage of the Upper Cretaceous Horseshoe Canyon Formation, Edmonton, Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1023–1033. Bibcode:2014CaJES..51.1023V. doi:10.1139/cjes-2014-0064. </ref> [[2022]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, ვოსიკი და ევანსი სხვადასხვა ლოკაციიდან აღებული სხვადასხვა ნიმუშის ანალიზის საფუძველზე, ივარაუდეს, რომ E.annectens-ი სიმწიფეს 9 წლის ასაკში აღწევდა. მათ აღმოაჩინეს, რომ შედეგი სხვა ჰადროზავრების შედეგის მსგავსი იყო.<ref>Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> === ტვინი და ნერვული სისტემა=== [[File:Pasta - triceratops brain.jpg|thumb|A 1905 chart showing the relatively small brains of a ''[[Triceratops]]'' (top) and ''E. annectens'']] ედმონტოზავრის ტვინი აღწერილია რამდენიმე ნაშრომსა და რეფერატში ღრუს ენდოკასტების გამოყენებით, სადაც ტვინი იყო. ამ გზით შესწავლილია E.annectens<ref> Marsh, Othniel Charles (1893). "The skull and brain of Claosaurus". American Journal of Science. 45 (265): 83–86. Bibcode:1893AmJS...45...83M. doi:10.2475/ajs.s3-45.265.83. S2CID 131740074.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1896). "The dinosaurs of North America". Sixteenth Annual report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior, 1894–1895: Part 1. Washington, D.C.: U.S. Geological Survey. pp. 133–244. doi:10.3133/ar16_1. Archived from the original on May 9, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> და E.regalis,<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ასევე სახეობების იდენტიფიცირებადი ნიმუშები.<ref>Brown, Barnum (1914). "Anchiceratops, a new genus of horned dinosaurs from the Edmonton Cretaceous of Alberta, with discussion of the ceratopsian crest and the brain casts of Anchiceratops and Trachodon". Bulletin of the American Museum of Natural History. 33: 539–548.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი განსაკუთრებით დიდი არ იყო ედმონტოზავრის ზომის ცხოველისთვის. მისი სივრცე თავის ქალის სიგრძის მხოლოდ მეოთხედს შეადგენდა<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> და სხვადასხვა ენდოკასტების მოცულობა 374 მილილიტრიდან (13 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> 450 მილილიტრამდე (15 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> მერყეობდა, რაც არ ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ ტვინს შესაძლოა ენდოკასტის სივრცის მხოლოდ 50% ეკავა, დანარჩენი სივრცე კი ტვინის გარშემო არსებულმა მაგარი გარსმა დაიკავა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> მაგალითად, 374 მილილიტრიანი ენდოკასტით აღებული ნიმუშის ტვინის მოცულობა, სავარაუდოდ, 268 მილილიტრი იყო (9 აშშ სითხის უნცია).<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი წაგრძელებული სტრუქტურა იყო,<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> და სხვა არაძუძუმწოვრების მსგავსად, მას ნეოკორტექსი არ ჰქონდა.<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> სტეგოზავრის მსგავსად, ნერვული არხი გაფართოებული იყო თეძოებში, მაგრამ არა იმავე ხარისხით: სტეგოზავრის ენდოსაკრალური სივრცე მის ენდოკრანიალურ კასეტაზე 20-ჯერ დიდი იყო, მაშინ როცა ედმონტოსავრის ენდოსაკრალური სივრცე მხოლოდ 2.59-ჯერ დიდი იყო მოცულობით.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> ===პათოლოგიები და ჯანმრთელობა=== [[File:Edmontosaurus bite.jpg|thumb|left|Damaged and partially healed tail spine of ''E. annectens'' as evidence of failed attack by ''[[Tyrannosaurus]].'']] [[2003]] წელს ედმონტოზავრის ძვლებში აღწერილი იქნა სიმსივნეების, მათ შორის ჰემანგიომების, დესმოპლასტიკური ფიბრომის, მეტასტაზური კიბოს და [[ოსტეობლასტომია|ოსტეობლასტომის]] ნიშნები. როტშილდმა და სხვებმა [[დინოზავრები|დინოზავრის]] [[ხერხემალი|ხერხემლის]] მალთაშორისი გამოკვლევა ჩაატარეს კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და ფლუოროსკოპიული სკრინინგის გამოყენებით. რამდენიმე სხვა ჰადროზავრიდსაც, მათ შორის [[ბრაქილოფოსავრი|ბრაქილოფოსავრს]], [[გილმორეოზავრი|გილმორეოზავრს]] და [[ბაქტროზავრი|ბაქტროზავრს]], ასევე დადებითი შედეგი ჰქონდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მეთოდით 10 000-ზე მეტი ნამარხი იქნა გამოკვლეული, სიმსივნეები შემოიფარგლებოდა ედმონტოზავრით და მისი მსგავსი გვარებით. [[სიმსივნე|სიმსივნეები]] შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო გარემო ფაქტორებით ან გენეტიკური მიდრეკილებით.<ref> Rothschild, B.M.; Tanke, D. H.; Helbling II, M.; Martin, L.D. (2003). "Epidemiologic study of tumors in dinosaurs" (PDF). Naturwissenschaften. 90 (11): 495–500. Bibcode:2003NW.....90..495R. doi:10.1007/s00114-003-0473-9. PMID 14610645. S2CID 13247222.</ref> ედმონტოზავრის შემთხვევაში ასევე ცნობილია [[ოსტეოპოროზი]], ანუ ძვლებში ზედაპირული ორმოები ძვლების შეერთების ადგილებში. ეს მდგომარეობა, რომელიც გამოწვეულია ზრდის დროს ხრტილის ძვლით ჩანაცვლების შეუძლებლობით, ედმონტოზავრის 224 თითის ძვლის 2.2%-ში აღმოჩნდა. მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზი უცნობია. ვარაუდობენ გენეტიკურ მიდრეკილებას, ტრავმას, კვების ინტენსივობას, სისხლის მიწოდების ცვლილებებს, [[ფარისებრი ჯირკვალი|ფარისებრი ჯირკვლის]] ჰორმონების სიჭარბეს და სხვადასხვა ზრდის ფაქტორების დეფიციტს. [[დინოზავრები|დინოზავრებში]] [[ოსტეოპოროზი]] (სიმსივნეების მსგავსად) ყველაზე ხშირად [[ჰადროზავრიდებში]] გვხვდება.<ref> Rothschild, Bruce; Tanke, Darren H. (2007). "Osteochondrosis is Late Cretaceous Hadrosauria". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 171–183. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ლოკომოტივაცია=== [[File:Edmontosaurus regalis.PNG|thumb|''E. regalis'' in a quadrupedal pose.]] სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ედმონტოზავრი ფაკულტატურ ორფეხა ფრინველად ითვლება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ძირითადად ოთხ ფეხზე მოძრაობდა, მაგრამ საჭიროების შემთხვევაში შეეძლო ორფეხა პოზიციის დაკავება. ის, სავარაუდოდ, ოთხზე მოძრაობდა უძრავად დგომისას ან ნელა მოძრაობისას და უფრო სწრაფი მოძრაობისას მხოლოდ უკანა ფეხების გამოყენებაზე გადადიოდა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კომპიუტერული მოდელირებით ჩატარებული კვლევა ვარაუდობს, რომ ედმონტოზავრს შეეძლო მაღალი სიჩქარით სირბილი, შესაძლოა საათში 45 კილომეტრამდე (28 მილი/სთ).<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref> 715 კილოგრამ (1,576 ფუნტი) წონის მქონე ქვეზრდასრულ ეგზემპლარზე ჩატარებულმა შემდგომმა სიმულაციებმა სიცოცხლის განმავლობაში შექმნა მოდელი, რომელსაც შეეძლო ორფეხა სირბილი ან ხტომა, ტროტის, ტემპის ან ერთფეხიანი სიმეტრიული ოთხფეხა სიარულის გამოყენება ან გალოპით მოძრაობა. მკვლევრებმა, გასაკვირად, აღმოაჩინეს, რომ ყველაზე სწრაფი სიარული კენგურუს მსგავსი ხტუნვა იყო (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 17.3 მეტრი წამში (62 კმ/სთ; 39 მილი/სთ)), რაც მათ ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნიეს ცხოველის ზომისა და ნამარხ ჩანაწერებში ხტუნვის კვალის არარსებობის გამო და ამის ნაცვლად შედეგი განმარტეს, როგორც მათი სიმულაციის უზუსტობის მანიშნებელი. ყველაზე სწრაფი არა-ხტუნვის სიარული იყო გალოპობა (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 15.7 მეტრი წამში (57 კმ/სთ; 35 მილი/სთ)) და ორფეხა სირბილი (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 14.0 მეტრი წამში (50 კმ/სთ; 31 მილი/სთ)). მიუხედავად იმისა, რომ მათ 10 გამეორება არასაკმარისად მიიჩნიეს მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა მოძრაობის ანალიზისთვის, ნაშრომში ხაზგასმულია, რომ მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა სიარული არ შეიძლება გამოირიცხოს ჰადროზავრებისთვის.<ref>Sellers, W. I.; Manning, P. L.; Lyson, T.; Stevens, K.; Margetts, L. (2009). "Virtual palaeontology: gait reconstruction of extinct vertebrates using high performance computing". Palaeontologia Electronica. 12 (3): unpaginated. Archived from the original on December 18, 2009. Retrieved December 13, 2009.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰადროზავრიდები წყლის ან ნახევრად წყლის ბინადრები იყვნენ, ისინი ცურვისთვის ისეთივე შესაფერისები არ იყვნენ, როგორც სხვა დინოზავრები (განსაკუთრებით თეროპოდები, რომლებიც ერთ დროს ფიქრობდნენ, რომ ვერ ახერხებდნენ ჰადროზავრიდების წყალში დევნას). ჰადროზავრიდებს ჰქონდათ წვრილი ხელები მოკლე თითებით, რაც მათ წინა კიდურებს მოძრაობისთვის არაეფექტურს ხდიდა, ხოლო კუდი ასევე არ იყო გამოსადეგი მოძრაობისთვის გაძვირებული მყესების გამო, რაც ზრდიდა მის სიმყარეს და კუნთების ცუდად განვითარებული მიმაგრების წერტილების გამო, რომლებიც კუდს გვერდიდან გვერდზე ამოძრავებდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). "The case of the duckbill's hand". The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and their Extinction. New York: William Morrow. pp. 146–159. ISBN 978-0-8217-2859-8.</ref><ref> Brett-Surman, M. K. (1997). "Ornithopods". In James O. Farlow; M. K. Brett-Surman (eds.). The Complete Dinosaur. Bloomington: Indiana University Press. pp. 330–346. ISBN 978-0-253-33349-0.</ref> ===სოციალური ქცევა=== ედმონტოზავრების ძვლების ვრცელი ფენები ცნობილია და ჰადროზავრების ასეთი ჯგუფები გამოიყენება იმის საჩვენებლად, რომ ისინი ჯგუფურად ცხოვრობდნენ და ერთობოდნენ.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს [[ალბერტა|ალბერტადან]] (ჰორსშუს კანიონის ფორმაცია), სამხრეთ დაკოტადან (ჰელ კრიკის ფორმაცია) და [[ვაიომინგი|ვაიომინგიდან]] (ლენსის ფორმაცია) ნამარხი ძვლების ფენების მონაცემთა ბაზაში იდენტიფიცირებულია ედმონტოზავრების ნაშთების შემცველი სამი კარიერი. ედმონტოზავრების ერთი ძვლის ფენები, რომელიც აღმოსავლეთ ვაიომინგში, ლენსის ფორმაციის თიხის ქვისა და ტალახისგან არის დამზადებული, ერთ კვადრატულ კილომეტრზე მეტ ფართობს მოიცავს, თუმცა ედმონტოზავრების ძვლები ყველაზე მეტად ამ ადგილის 40 ჰექტარზე (0.15 კვ. მილი) არის კონცენტრირებული. ვარაუდობენ, რომ აქ 10,000-დან 25,000-მდე ედმონტოზავრის ცალკეული ნაშთებია წარმოდგენილი.<ref>Chadwick, Arthur; Spencer, Lee; Turner, Larry (2006). "Preliminary depositional model for an Upper Cretaceous Edmontosaurus bonebed". Journal of Vertebrate Paleontology. 26 (3, suppl): 49A. doi:10.1080/02724634.2006.10010069. S2CID 220413406.</ref> სხვა ჰადროზავრებისგან განსხვავებით, ედმონტოზავრს ძვლოვანი ქედი არ ჰქონდა. შესაძლოა, მას [[თავის ქალა|თავის ქალაში]] რბილი [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] შემცველი სტრუქტურები ჰქონოდა: [[ცხვირი|ცხვირის]] ღიობების გარშემო ძვლებს ღიობების გარშემო ღრმა ჩაღრმავებები ჰქონდა. ვარაუდობენ, რომ ამ წყვილ ჩაღრმავებაში გასაბერი ჰაერის პარკები იყო განთავსებული, რაც შესაძლოა, როგორც ვიზუალური, ასევე სმენითი სიგნალიზაციის საშუალებას იძლეოდა.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> ედმონტოზავრი შესაძლოა დიმორფული ყოფილიყო, უფრო მყარი და მსუბუქი აგებულების ფორმებით, მაგრამ დადგენილი არ არის, დაკავშირებულია თუ არა ეს სქრსობრივ დიმორფიზმთან.<ref>Gould, Rebecca; Larson, Robb; Nellermoe, Ron (2003). "An allometric study comparing metatarsal IIs in Edmontosaurus from a low-diversity hadrosaur bone bed in Corson Co., SD". Journal of Vertebrate Paleontology. 23 (3, suppl): 56A–57A. doi:10.1080/02724634.2003.10010538. S2CID 220410105.</ref> ზოგიერთი ავტორი ედმონტოზავრს შესაძლოა მიგრირებად ჰადროზავრიდად მიიჩნევს. [[ფილ რ.ბელისა]] და [[ერიკ სნაივლი|ერიკ სნაივლის]] მიერ [[დინოზავრები|დინოზავრების]] მიგრაციის კვლევების [[2008]] წელს ჩატარებულმა მიმოხილვამ ივარაუდა, რომ E.regalis-ს შეეძლო წელიწადში 2600 კილომეტრის (1600 მილი) ორმხრივი მოგზაურობის გავლა, იმ პირობით, რომ მას ექნებოდა საჭირო [[მეტაბოლიზმი]] და [[ცხიმი|ცხიმის]] დაგროვების სიჩქარე. ასეთი მოგზაურობისთვის საჭირო იქნებოდა საათში დაახლოებით 2-დან 10 კილომეტრამდე (1-დან 6 მილი/სთ-მდე) სიჩქარე და შესაძლებელი იქნებოდა მისი [[ალასკა|ალასკიდან]] [[ალბერტა|ალბერტაში]] ჩაყვანა.<ref>Bell, Phil R.; Snively, E. (2008). "Polar dinosaurs on parade: a review of dinosaur migration". Alcheringa. 32 (3): 271–284. Bibcode:2008Alch...32..271B. doi:10.1080/03115510802096101.</ref><ref> Lloyd, Robin (December 4, 2008). "Polar Dinosaurs Endured Cold Dark Winters". LiveScience.com. Imaginova. Retrieved December 11, 2008.</ref> ბელისა და სნაივლისგან განსხვავებით, ანუსუია ჩინსამიმ და მისმა კოლეგებმა ძვლის მიკროსტრუქტურის შესწავლის საფუძველზე დაასკვნეს, რომ პოლარული ედმონტოზავრი იზამთრებდა.<ref>Chinsamy, A.; Thomas, D. B.; Tumarkin-Deratzian, A. R.; Fiorillo, A. R. (2012). "Hadrosaurs were perennial polar residents". The Anatomical Record. online preprint (4): 610–614. doi:10.1002/ar.22428. PMID 22344791. S2CID 42235761.</ref> ==პალეოეკოლოგია== ===განაწილება=== [[File:Horseshoe Canyon Alberta Nov 1988.jpg|thumb|left|Horseshoe Canyon Formation near [[Drumheller]]. The dark bands are coal seams.]] ედმონტოზავრი დროსა და სივრცეში ფართო გვარს წარმოადგენდა. მისი გავრცელების სამხრეთ არეალში, კლდოვანი ერთეულები, საიდანაც ის ცნობილია, ასაკის მიხედვით შეიძლება ორ ჯგუფად დაიყოს: ძველი ჰორსშუ კანიონისა და სენტ-მერი-რივერის წარმონაქმნები და ახალგაზრდა ფრენჩმენის, ჰელ-კრიკისა და ლენსის წარმონაქმნები. ჰორსშუ კანიონის წარმონაქმნითა და მისი ეკვივალენტებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ედმონტონური, ხოლო ახალგაზრდა ერთეულებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ლანსური. ედმონტონურ და ლანსურ დროის ინტერვალებს განსხვავებული [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ფაუნა ჰქონდა.<ref> Campagna, Tony (2000). "The PT interview: Michael Triebold". Prehistoric Times. 40: 18–19.</ref> ჩრდილოეთ არეალში ედმონტოზავრი ცნობილია პრინს-კრიკის წარმონაქმნის ლისკომბის ბონებედიდან.<ref>Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> ედმონტონის ხმელეთის ხერხემლიანთა ასაკი განისაზღვრება ნამარხ ჩანაწერებში Edmontosaurus regalis-ის პირველი გამოჩენით.<ref> Sullivan, Robert M.; Lucas, Spencer G. (2006). "The Kirtlandian land-vertebrate "age" – faunal composition, temporal position and biostratigraphic correlation in the nonmarine Upper Cretaceous of western North America" (pdf). In Lucas, Spencer G.; Sullivan, Robert M. (eds.). Late Cretaceous Vertebrates from the Western Interior. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. Vol. 35. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. pp. 7–29. Archived from the original on November 19, 2018. Retrieved September 21, 2017.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მხოლოდ ადრეული მაასტრიხტის ხანის პერიოდად მოიხსენიება,<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ცხენის კანიონი|ცხენის კანიონის]] ფორმაცია გარკვეულწილად უფრო ხანგრძლივი იყო. დეპონირება დაახლოებით 73 მილიონი წლის წინ, გვიან [[კამპანილიის რაიონი|კამპანურში]] დაიწყო და 68.0-დან 67.6 მილიონ წლამდე დასრულდა.<ref> Wu, X-C.; Brinkman, D.B.; Eberth, D.A.; Braman, D.R. (2007). "A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 44 (9): 1243–1265. Bibcode:2007CaJES..44.1243W. doi:10.1139/E07-011.</ref> Edmontosaurus regalis ცნობილია ცხენის კანიონის ფორმაციის ხუთი ერთეულიდან ყველაზე დაბალიდან, მაგრამ არ გვხვდება სულ მცირე მეორედან ყველაზე მაღალიდან.<ref> Eberth, David A. (2002). "Review and comparison of Belly River Group and Edmonton Group stratigraphy and stratigraphic architecture in the southern Alberta Plains" (PDF). Canadian Society of Petroleum Geology Diamond Jubilee Convention, Programs and Abstracts. 117: (cd). Archived from the original (PDF) on November 13, 2007. Retrieved March 8, 2009.</ref> ალბერტას დრამჰელერის მახლობლად მდებარე უნაყოფო მიწებიდან [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ნიმუშების სამი მეოთხედი შეიძლება ედმონტოზავრს ეკუთვნოდეს.<ref>Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press, Inc. pp. 170–171. ISBN 978-1-55971-038-1.</ref> ===ეკოსისტემა=== [[File:Hell Creek Formation Fauna.png|thumb|upright=1.4|''E. annectens'' (in green, left) compared to other dinosaur paleofauna from the [[Hell Creek Formation]].]] ლანსური დროის ინტერვალი იყო ბოლო ინტერვალი [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური გადაშენების]] მოვლენამდე, რომელმაც გაანადგურა არაფრინველი [[დინოზავრები]]. ედმონტოზავრი ამ ინტერვალის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული [[დინოზავრი]] იყო. [[რობერტ ტ. ბაკერი|რობერტ ტ. ბაკერის]] ცნობით, ის შეადგენდა დიდი დინოზავრების ნიმუშის ერთ მეშვიდედს, დანარჩენის უმეტესი ნაწილი (ხუთი მეექვსედი) კი რქიანი დინოზავრის, [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოფსისგან]] შედგებოდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). The Dinosaur Heresies. p. 438.</ref> სანაპირო ზოლის დაბლობის ტრიცერატოპს - ედმონტოზავრის ასოციაცია, რომელშიც დომინირებს [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], ვრცელდებოდა დღევანდელი [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანამდე]].<ref> Lehman, Thomas M. (2001). "Late Cretaceous dinosaur provinciality". In Tanke, Darren; Carpenter, Kenneth (eds.). Mesozoic Vertebrate Life. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 310–328. ISBN 978-0-253-33907-2.</ref> [[ლენსის ფორმაცია]], რომელიც დამახასიათებელია [[აღმოსავლეთ ვაიომინგი|აღმოსავლეთ ვაიომინგში]], ფორტ ლარამიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 100 კილომეტრში (62 მილი) მდებარეობით, განმარტებულია, როგორც [[ლუიზიანა|ლუიზიანას]] სანაპირო ვაკის მსგავსი ბაიუს გარემო . ის უფრო ახლოს იყო დიდ დელტასთან, ვიდრე ჩრდილოეთით მდებარე [[ჰელ კრიკის ფორმაცია|ჰელ კრიკის ფორმაციის]] დანალექი გარემო და გაცილებით მეტ ნალექს იღებდა. ტროპიკული არაუკარიული [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]] და [[პალმები|პალმის]] [[ხე|ხეები]] მოფენილი იყო ფოთლოვან ტყეებში, რაც ფლორას განასხვავებდა ჩრდილოეთ სანაპირო ვაკისგან.<ref>Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. pp. 180–181.</ref> კლიმატი [[ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი|ნოტიო]] და [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკული]] იყო, ჭაობებში წიწვოვანი, პალმეტტო და გვიმრა იყო, ტყეებში კი [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]], [[იფანი]], ცოცხალი [[მუხა]] და [[ბუჩქი|ბუჩქები]].<ref> Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> [[დინოზავრები|დინოზავრების]] გვერდით ცხოვრობდნენ მტკნარი წყლის [[თევზები]], [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]], [[კუები]], მრავალფეროვანი [[ხვლიკები]], [[გველები]], სანაპირო [[ფრინველები]] და პატარა [[ძუძუმწოვრები]]. პატარა [[დინოზავრები]] აქ ისეთი სიმრავლით არ არიან ცნობილი, როგორც ჰელ კრიკის კლდეებში, მაგრამ [[თესცელოზავრი]] კვლავ შედარებით გავრცელებული ჩანს. [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსის]] თავის ქალა ცნობილია მრავალი თავის ქალიდან, რომლებიც, როგორც წესი, უფრო პატარაა, ვიდრე უფრო ჩრდილოელი ინდივიდების თავის ქალა. ლენსის ფორმაცია ორი ედმონტოზავრის „მუმიის“ ადგილსამყოფელია.<ref>Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. pp. 180–181.</ref> ===მტაცებელ-მსხვერპლის ურთიერთობები=== [[File:Edmontosaurus & Tyrannosaurus HMNS.jpg|thumb|left|''E. annectens'' mounted as being hunted by a ''Tyrannosaurus'', which would have preyed on the species in life]] ედმონტოზავრის დროისა და გეოგრაფიული დიაპაზონი ემთხვეოდა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრს]] და [[დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმი|დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმში]] გამოფენილი E.annectens-ის ზრდასრული ნიმუში კუდში [[თეროპოდები|თეროპოდის]] ნაკბენის კვალს ავლენს. თეძოდან უკან თუ გადავხედავთ, მეცამეტე-მეჩვიდმეტე მალებს დაზიანებული აქვთ [[ხერხემალი]], რაც ცხოველის მარჯვენა უკანა მხრიდან თავდასხმას შეესაბამება. ერთ ხერხემალს ნაწილი მოჭრილი აქვს, დანარჩენებს კი - დაგრეხილი; სამს აშკარად აღენიშნება კბილის ჩხვლეტის კვალი. კუდის ზედა ნაწილი მინიმუმ 2.9 მეტრის (9.5 ფუტის) სიმაღლის იყო და იმავე კლდოვანი წარმონაქმნიდან ცნობილი ერთადერთი თეროპოდის სახეობა, რომელიც საკმარისად მაღალი იყო ასეთი შეტევის განსახორციელებლად, არის [[ტირანოზავრი|T. rex]]. ძვლები ნაწილობრივ შეხორცებულია, მაგრამ ედმონტოზავრი დაზიანების კვალის სრულად გაქრობამდე გარდაიცვალა. დაზიანებაზე ასევე ჩანს ძვლის ინფექციის ნიშნები. [[კენეტ კარპენტერი|კენეტ კარპენტერმა]], რომელმაც შეისწავლა ნიმუში, აღნიშნა, რომ მარცხენა თეძოში, როგორც ჩანს, შეხორცებული მოტეხილობაც არსებობს, რომელიც შეტევამდე მოხდა, რადგან ის უფრო სრულად იყო შეხორცებული. მან ივარაუდა, რომ ედმონტოზავრი სამიზნე იყო, რადგან შესაძლოა, ამ ადრეული ტრავმის გამო კოჭლობდა. იმის გამო, რომ შეტევას გადაურჩა, კარპენტერმა ივარაუდა, რომ შესაძლოა, მანევრირება გაუწია ან თავდამსხმელს გაუსწრო, ან რომ კუდის დაზიანება [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდმა]] მიიყენა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წინააღმდეგ იარაღად მისი გამოყენების გამო.<ref> Carpenter, Kenneth (1998). "Evidence of predatory behavior by theropod dinosaurs". Gaia. 15: 135–144. Archived from the original on November 17, 2007. Retrieved March 8, 2009. [not printed until 2000]</ref> თუმცა, უფრო თანამედროვე კვლევები კამათობენ თავდასხმის იდეაზე, არამედ სხვა ფაქტორებზე, რომლებიც არ არის დაკავშირებული [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] თავდასხმასთან.<ref>Siviero, ART V.; Brand, Leonard R.; Cooper, Allen M.; Hayes, William K.; Rega, Elizabeth; Siviero, Bethania C.T. (2020). "Skeletal Trauma with Implications for Intratail Mobility in Edmontosaurus Annectens from a Monodominant Bonebed, Lance Formation (Maastrichtian), Wyoming USA". PALAIOS. 35 (4): 201–214. Bibcode:2020Palai..35..201S. doi:10.2110/palo.2019.079. S2CID 218503493. Archived from the original on July 4, 2020. Retrieved January 6, 2021.</ref> E.annectens-ის კიდევ ერთი ნიმუში, რომელიც [[სამხრეთ დაკოტა|სამხრეთ დაკოტადან]] 7.6 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის ინდივიდს ეკუთვნის, ქვედა ყბაზე პატარა თეროპოდების კბილის კვალის კვალი ავლენს. ზოგიერთი კვალი ნაწილობრივ შეხორცებულია. [[მაიკლ ტრიბოლდი|მაიკლ ტრიბოლდმა]], ნიმუშზე არაფორმალურად მოხსენებისას, ვარაუდობს სცენარს, სადაც პატარა [[თეროპოდები]] ედმონტოზავრის ყელს თავს დაესხნენ; ცხოველი თავდაპირველ შეტევას გადაურჩა, მაგრამ მალევე გარდაიცვალა.<ref> Campagna, Tony (2000). "The PT interview: Michael Triebold". Prehistoric Times. 40: 18–19.</ref> ედმონტოზავრების ზოგიერთი ძვლის საწოლი ნარჩენების მოპოვების ადგილი იყო. ალბერტას ერთ-ერთ ძვლის საწოლზე ალბერტას კბილის კვალი გვხვდება.<ref> Jacobsen, Aase Roland; Ryan, Michael J. (2000). "Taphonomic aspects of theropod tooth-marked bones from an Edmontosaurus bone bed (Lower Maastrichtian), Alberta, Canada". Journal of Vertebrate Paleontology. 19 (3, suppl): 55A. doi:10.1080/02724634.1999.10011202.</ref> თუმცა, ბოლოდროინდელი კვლევები ვარაუდობენ, რომ [[დასპლეტოზავრი|დასპლეტოზავრის]] ცხენის კანიონის ფორმაციაში არსებობის ყველა მტკიცებულება ალბერტოზავრს უკავშირდება.<ref> Torices, A.; Reichel, M.; Currie, P.J. (2014). "Multivariate analysis of isolated tyrannosaurid teeth from the Danek Bonebed, Horseshoe Canyon Formation, Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1045–1051. Bibcode:2014CaJES..51.1045T. doi:10.1139/cjes-2014-0072.</ref><ref> Mallon, J.C.; Bura, J.R.; Currie, P.J. (2019). "A Problematic Tyrannosaurid (Dinosauria: Theropoda) Skeleton and Its Implications for Tyrannosaurid Diversity in the Horseshoe Canyon Formation (Upper Cretaceous) of Alberta". The Anatomical Record. 303 (4): 673–690. doi:10.1002/ar.24199. PMC 7079176. PMID 31254458.</ref> [[2026]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღწერილი იყო E.annectens-ის ნიმუში, რომლის ცხვირშიც [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრიდის]] კბილი იყო ჩადგმული ცხოველის სიკვდილის დროს, რაც, სავარაუდოდ, მტაცებლობის მცდელობის დროს ცხოველის ცხვირში ნაკბენის შედეგი იყო.<ref> Wyenberg-Henzler, Taia C.A.; Scannella, John B. (February 17, 2026). "Behavioral implications of an embedded tyrannosaurid tooth and associated tooth marks on an articulated skull of Edmontosaurus from the Hell Creek Formation, Montana". PeerJ. 14 e20796. doi:10.7717/peerj.20796. ISSN 2167-8359.</ref> {{clade| style=font-size:85%;line-height:85% |1={{clade |1=''[[Bactrosaurus]]'' |label2=[[Hadrosauridae]] |2={{clade |label1=[[Hadrosaurinae]] |1={{clade |1=''[[Hadrosaurus]]'' |2=''[[Lophorhothon]]'' }} |label2=[[Saurolophidae]] |2={{clade |1=[[Lambeosaurinae]] |label2=[[Saurolophinae]] |2={{clade |1=''[[Wulagasaurus]]'' |2={{clade |label1=[[Brachylophosaurini]] |1={{clade |1=''[[Acristavus]]'' |2={{clade |1=''[[Maiasaura]]'' |2=''[[Brachylophosaurus]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Kritosaurus]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Gryposaurus latidens]]'' |2={{clade |1=''[[Gryposaurus notabilis]]'' |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} |2={{clade |label1=[[Saurolophini]] |1={{clade |1=''[[Prosaurolophus]]'' |2={{clade |1=''[[Saurolophus angustirostris]]'' |2=''[[Saurolophus osborni]]'' }} }} |label2='''''Edmontosaurini''''' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Kerberosaurus]]'' |2=''[[Kundurosaurus]]'' }} |2={{clade |1=†'''''Edmontosaurus annectens''''' |2=†'''''Edmontosaurus regalis''''' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ==ლიტერატურა== * Michael Keith Brett-Surman. A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. — Washington, D.C.: George Washington University, 1989. — (Ph.D. dissertation). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დინოზავრები]] [[კატეგორია:პრეისტორიული არსებები]] [[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]] czbfo1vb8ww8i6s0cb20nrlxijtf0t0 5411393 5411389 2026-06-11T19:55:26Z ლაზარე ზანგური 170233 5411393 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =ედმონტოზავრი | სურათის ფაილი =Edmontosaurus Family Clean.png | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = ქორდიანები | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = ქვეწარმავლები | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = დიაპსიდები | ინფრაკლასი = | ზერიგი = დინოზავრები | რიგი =ფრინველმენჯა დინოზავრები | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი =ორნითოპოდები | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = ლამბეოზავრები | ზეტრიბა =ჰადროზავრიდები | ტრიბა =საუროლოფინები | ქვეტრიბა = | გვარი =საუროლოფინები | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = ედმონტოზავრი | ქვესახეობა =ედმონტოზავრი რეგალისი | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''ედმონტოზავრი''' — ცნობილი როგორც ანატოზავრი ან ანატოტიტანი (რაც ნიშნავს „ იხვის ხვლიკს“ ან „გიგანტურ იხვს“), ჰადროზავრიდების (იხვის ნისკარტის მქონე) დინოზავრის გვარი. იგი შეიცავს ორ ცნობილ სახეობას: Edmontosaurus regalis და Edmontosaurus annectens. E.regalis- ის ნამარხები აღმოჩენილია დასავლეთ [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] ქანებში, რომლებიც თარიღდება [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] გვიანი [[კამპანიური ხანა|კამპანიური ხანით]], 73 მილიონი წლის წინ, ხოლო E. annectens-ის ნამარხები ნაპოვნია იმავე გეოგრაფიულ რეგიონში, მაასტრიხტული ხანის ბოლოთი, 66 მილიონი წლის წინანდელი ქანებიდან. ედმონტოზავრი ერთ-ერთი უკანასკნელი [[დინოზავრი]] იყო, რომელიც ოდესმე არსებობდა. ის ისეთ დინოზავრებთან ერთად ცხოვრობდა, როგორებიც არიან [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], [[ტირანოზავრი]], [[ანკილოზავრები|ანკილოზავრი]] და [[პაქიცეფალოსავრი]] [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური]] გადაშენებამდე ცოტა ხნით ადრე. ედმონტოზავრი მოიცავდა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] ორ უდიდეს სახეობას, რომელთაგან E.annectens-ის სიგრძე 12 მეტრს (39 ფუტი) აღწევდა და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) შეადგენდა. E.annectens-ის განსაკუთრებით დიდი ნიმუშების სიგრძე დაახლოებით 15 მეტრს (49 ფუტი) შეადგენდა და წონა დაახლოებით 15.9 მეტრიკულ ტონას (17.5 მოკლე ტონა) შეადგენდა. ცნობილია რამდენიმე კარგად შემონახული ნიმუში, რომლებიც მოიცავს მრავალ ძვალს, ასევე კანის ვრცელ ანაბეჭდებს და შესაძლო ნაწლავურ შიგთავსს. ედმონტოზავრი კლასიფიცირდება, როგორც [[საუროლოფინი]]<nowiki/>ს (ან [[ჰადროზაურინი]]<nowiki/>ს) [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც ჰადროზავრიდების ჯგუფის წევრია. ედმონტოზავრის სახელით ცნობილი პირველი ნამარხები აღმოაჩინეს [[ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]] (რომელსაც სახელი დედაქალაქ [[ედმონტონი|ედმონტონის]], მიხედვით დაერქვა), ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ადრე ედმონტონის ქვედა ფორმაცია ერქვა). ამ სახეობას, E.regalis-ს, სახელი [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1917]] წელს დაარქვა, თუმცა რამდენიმე სხვა სახეობა, რომლებიც ამჟამად ედმონტოზავრის სახელით კლასიფიცირდება, უფრო ადრეც დასახელდა. მათგან ყველაზე ცნობილია E. annectens, რომელსაც [[ოთნიელ ჩარლზ მარშა|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] [[1892]] წელს დაარქვა. ეს სახეობა თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც [[კლაოზავრი|კლაოზავრის]] სახეობა, მრავალი წლის განმავლობაში ცნობილი, როგორც [[ტრაქოდონი|ტრაქოდონის]] სახეობა, ხოლო მოგვიანებით ცნობილი იყო, როგორც Anatosaurus annectens. Anatosaurus, Anatotitan და, სავარაუდოდ, Ugrunaaluk ამჟამად, ზოგადად, ედმონტოზავრის სინონიმებად ითვლება. ედმონტოზავრი ფართოდ იყო გავრცელებული [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] დასავლეთ ნაწილში, [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[ალასკა|ალასკის]] ჩრდილოეთ კალთებამდე. ედმონტოზავრის ნამარხების გავრცელება იმაზე მიუთითებს, რომ ის უპირატესობას ანიჭებდა სანაპიროებსა და სანაპირო ვაკეებს. ის იყო ბალახისმჭამელი, რომელსაც შეეძლო გადაადგილება როგორც ორ, ასევე ოთხ ფეხზე. ითვლება, რომ ედმონტოზავრი ჯგუფებად ცხოვრობდა და შესაძლოა, მიგრირებადიც ყოფილიყო. ნამარხების სიმრავლემ მკვლევარებს საშუალება მისცა, დეტალურად შეესწავლათ მისი პალეობიოლოგია, მათ შორის მისი ტვინი, მისი შესაძლო კვების წესი და მისი დაზიანებები და პათოლოგიები, როგორიცაა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრების]] თავდასხმების მტკიცებულებები რამდენიმე ნიმუშზე. ედმონტოზავრის ნამარხში, ტუინსტრამ და სხვებმა ([[2025]]) პირველად აღმოაჩინეს დინოზავრის ორგანული მასალა, რამაც აჩვენა ნამარხში უძველესი [[ჰიდროქსიპროლინი|ჰიდროქსიპროლინის]] (კოლაგენის საშენი მასალა) არსებობა და უარყო ჰიპოთეზა, რომ ნამარხებში არსებული ორგანული ნივთიერება დაბინძურებით უნდა იყოს გამოწვეული.<ref> Koumoundouros, Tessa (February 5, 2025). "'Beyond Doubt': Proteins in Fossil From Actual Dinosaur, Claim Scientists". ScienceAlert. Retrieved February 5, 2025.</ref><ref> Tuinstra, Lucien; Thomas, Brian; Robinson, Steven; Pawlak, Krzysztof; Elezi, Gazmend; Faull, Kym Francis; Taylor, Stephen (January 17, 2025). "Evidence for Endogenous Collagen in Edmontosaurus Fossil Bone". Analytical Chemistry. 97 (5): 2618–2628. Bibcode:2025AnaCh..97.2618T. doi:10.1021/acs.analchem.4c03115. ISSN 0003-2700. PMC 11822843. PMID 39823391.</ref> ==აღმოჩენა და ისტორია== ===კლაოზავრი ანექტენსი=== [[ფაილი:Large marsh claosaurus.jpg|მინი|მარცხნივ|E. annectens-ის (მაშინდელი კლაოზავრის) ჰოლოტიპის ჩონჩხის რესტავრაცია, ოთნიელ ჩარლზ მარშის მიერ.]] ედმონტოზავრს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგიაში]] ძალიან გრძელი და რთული ისტორია აქვს, რადგან ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა სახეობასთან ერთად ცხოვრობდა, რომლებიც სხვა გვარებში კლასიფიცირდებოდა. მისი ტაქსონომიური ისტორია სხვადასხვა ეტაპზე გადაჯაჭვულია Agathaumas, Anatosaurus, Anatotitan, Claosaurus, Hadrosaurus, Thespesius და Trachodon გვარებთან.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[1980-იანები|1980-იან]] წლებამდე არსებული წყაროებით, ედმონტოზავრების ნამარხებისთვის (გარდა E.regalis-ისთვის მიკუთვნებული ნამარხებისა) როგორც წესი, გამოყენებულია Anatosaurus, Claosaurus, Thespesius ან Trachodon, ავტორისა და თარიღის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრი მხოლოდ [[1917]] წელს დასახელდა, მისი უძველესი, კარგად შენარჩუნებული სახეობა (E.annectens) [[1892]] წელს დასახელდა, როგორც Claosaurus-ის სახეობა. ედმონტოზავრის პირველი სახეობა [[1892]] წელს [[ოთნიელ ჩარლზ მარში|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] აღწერა და მას Claosaurus annectens უწოდა. ეს სახეობა დაფუძნებული იყო ნიმუშზე [[USNM 2414]], რომელიც თავის ქალის ნაწილსა და ჩონჩხს მოიცავდა. მასთან ერთად არსებობდა მეორე ნიმუშიც — [[YPM 2182]], რომელიც პარატიპად ითვლებოდა. ორივე ნამარხი [[ჯონ ბელ ჰეჩერი|ჯონ ბელ ჰეჩერმა]] [[1891]] წელს აღმოაჩინა ვაიომინგის ნიობრარას ოლქში, გვიანი [[მაასტრიხტის ხელშეკრულება|მაასტრიხტის ხანის]] ლენსის ფორმაციაში.<ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Notice of new reptiles from the Laramie Formation". American Journal of Science. 43 (257): 449–453. Bibcode:1892AmJS...43..449M. doi:10.2475/ajs.s3-43.257.449. S2CID 131291138. Archived from the original on August 31, 2021. Retrieved June 29, 2019.</ref> ამ სახეობას განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ის ერთ-ერთი პირველი დინოზავრია, რომლის თითქმის სრული ჩონჩხის აღდგენა მოხერხდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Restorations of Claosaurus and Ceratosaurus". American Journal of Science. 44 (262): 343–349. Bibcode:1892AmJS...44..343M. doi:10.2475/ajs.s3-44.262.343. hdl:2027/hvd.32044107356040. S2CID 130216318. Archived from the original on July 22, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> [[YPM 2182]] და [[USNM 2414]] შესაბამისად პირველი და მეორე თითქმის სრული, დამონტაჟებული დინოზავრის ჩონჩხებია, რომლებიც [[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] გამოიფინა.<ref>Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> YPM 2182 მუზეუმში [[1901]] წელს განათავსეს,<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ხოლო USNM 2414 — [[1904]] წელს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> [[ფაილი:Mounted Edmontosaurus.jpg|მინი|მარჯვნივ|იელის უნივერსიტეტის მუზეუმში დაცული E. annectens-ის პარატიპი YPM 2182 — პირველი თითქმის სრული დინოზავრის ჩონჩხი, რომელიც შეერთებულ შტატებში დაამონტაჟეს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref>]] იმ პერიოდში [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდები]] ჯერ კიდევ ცუდად იყო შესწავლილი. ამიტომ, [[1897]] წელს მარშის გარდაცვალების შემდეგ, Claosaurus annectens სხვადასხვა მეცნიერის მიერ ხან Claosaurus-ის, ხან Thespesius-ის, ხანაც Trachodon-ის სახეობად მიიჩნეოდა. სახელმძღვანელოებსა და ენციკლოპედიებში ხშირად ერთმანეთისგან განასხვავებდნენ „[[იგუანოდონისებრნი|იგუანოდონის]] მსგავს“ Claosaurus annectens-სა და „[[იხვნისკარტა|იხვისნისკარტა]]“ [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდს]], რომლის ნაშთებიც დღეს უკვე ზრდასრულ Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება. ამავე დროს, ჰეჩერი C. annectens-ს სწორედ ამ იხვისნისკარტა ჰადროზავრიდის სინონიმად მიიჩნევდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[1902]] წელს ჰეჩერმა ჰადროზავრიდების დიდი გადახედვა გამოაქვეყნა. მან იმ დროისთვის ცნობილი თითქმის ყველა ჰადროზავრიდის გვარი Trachodon-ის სინონიმად გააერთიანა. ამ სიაში შედიოდა Cionodon, Diclonius, Hadrosaurus, Ornithotarsus, Pteropelyx და Thespesius, ასევე Claorhynchus და Polyonax, რომლებიც დღეს უკვე [[ცერატოპსიები|ცერატოპსიებად]] ითვლებიან.<ref> Hatcher, John B. (1902). "The genera and species of the Trachodontidae (Hadrosauridae, Claosauridae) Marsh". Annals of the Carnegie Museum. 1 (14): 377–386. Bibcode:1902AnCM....1..377H. doi:10.5962/p.331063. S2CID 251485258. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved April 8, 2014.</ref> ჰეჩერის ეს კლასიფიკაცია გარკვეული დროით ფართოდ მიიღეს, თუმცა [[1910]] წლის შემდეგ კანადასა და მონტანაში აღმოჩენილმა ახალმა ნამარხებმა აჩვენა, რომ ჰადროზავრიდები ბევრად უფრო მრავალფეროვანი ჯგუფი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[ჩარლზ ვ. გილმორი|ჩარლზ ვ. გილმორმა]] [[1915]] წელს ხელახლა შეისწავლა ჰადროზავრიდები და დაასკვნა, რომ Thespesius კვლავ დამოუკიდებელ გვარად უნდა აღდგენილიყო ლენსის ფორმაციის ჰადროზავრიდებისთვის. მისი აზრით, Trachodon მხოლოდ უფრო ძველ, ჯუდითის მდინარის ფორმაციის ნაშთებზე უნდა გავრცელებულიყო. Claosaurus annectens კი მან Thespesius occidentalis-ის იდენტურ სახეობად მიიჩნია.<ref> Gilmore, Charles W. (1915). "On the genus Trachodon". Science. 41 (1061): 658–660. Bibcode:1915Sci....41..658G. doi:10.1126/science.41.1061.658. PMID 17747979.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurusmummy.jpg|მინი|მარცხნივ|AMNH 5060 — E. annectens კანის ანაბეჭდებით]] [[1902]]–[[1915]] წლებში C. annectens-ის კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ნიმუში აღმოაჩინეს. პირველი იყო ე.წ. „მუმიფიცირებული“ ნიმუში [[AMNH 5060]], რომელიც [[1908]] წელს [[ჩარლზ ჰეზელიუს]] სტერნბერგმა და მისმა ვაჟებმა ლენსის ფორმაციაში, [[ვაიომინგის შტატი|ვაიომინგში]], აღმოაჩინეს. სტერნბერგი იმ დროს ბრიტანეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმისთვის მუშაობდა, თუმცა ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის წარმომადგენელმა [[ჰენრი ფერფილდ ოსბორნი|ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა]] ნიმუშის შეძენა 2000 დოლარად შეძლო.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> სტერნბერგებმა იმავე ტერიტორიაზე [[1910]] წელს მეორე მსგავსი ნიმუშიც აღმოაჩინეს.<ref> Dal Sasso, Cristiano; Brillante, Giuseppe (2004). Dinosaurs of Italy. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. p. 112. ISBN 978-0-253-34514-1.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნიმუში ნაკლებად კარგად იყო შემონახული, მასაც კანის ანაბეჭდები ჰქონდა. ნიმუში [[SM 4036]] გერმანიის სენკენბერგის მუზეუმს მიჰყიდეს.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> დამატებით, Trachodon selwyni, რომელიც [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1902]] წელს აღწერა, როგორც ქვედა ყბის ნაშთი ალბერტას დინოზავრების პარკის ფორმაციიდან,<ref> Lambe, Lawrence M. (1902). "On Vertebrata of the mid-Cretaceous of the Northwest Territory. 2. New genera and species from the Belly River Series (mid-Cretaceous)". Contributions to Canadian Paleontology. 3: 25–81.</ref> მოგვიანებით დონალდ გლუტმა ([[1997]]) შეცდომით მიაკუთვნა Edmontosaurus regalis-ს.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> სინამდვილეში ასე არ ყოფილა — ეს ნაშთი „ძალიან საეჭვო ვალიდურობის“ სახეობად მიიჩნიეს.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 220–221.</ref> ამ მოსაზრებას თანამედროვე კვლევებიც ეთანხმება.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ===კანადური აღმოჩენები=== თავად ტერმინი „ედმონტოზავრი“ [[1917]] წელს ლოურენს ლამბემ [[სამხრეთ ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]], წითელი ირმის მდინარის გასწვრივ, ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ყოფილი ედმონტონის ქვედა ფორმაცია) ნაპოვნი ორი ნაწილობრივი ჩონჩხის გამო შემოიღო.<ref>Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> ეს ქანები უფრო ძველია, ვიდრე ის ქანები, რომლებშიც [[კლაოზავრი ანექტენსი]] იპოვეს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ედმონტონის ფორმაციამ ედმონტოზავრის სახელი მოჰგვარა.<ref>Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> სახეობა, E.regalis (რაც ნიშნავს „მეფეს“ ან, უფრო თავისუფლად, „მეფის ზომის“),<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> დაფუძნებულია NMC 2288-ზე, რომელიც შედგება თავის ქალასგან, სახსრიანი ხერხემლისგან მეექვსე კუდის მალამდე, ნეკნებისგან, თეძოების ნაწილობრივი ნაწილისგან, ზედა მკლავის ძვლისგან და ფეხის უმეტესი ნაწილისგან. ის [[1912]] წელს [[ლევი სტერნბერგი|ლევი სტერნბერგმა]] აღმოაჩინა. მეორე ნიმუში, პარატიპი NMC 2289, შედგება თავის ქალისა და [[ჩონჩხის თავის ქალა სიგარეტით|ჩონჩხისგან]], რომელსაც არ აქვს ნისკარტი, კუდის უმეტესი ნაწილი და ტერფების ნაწილი. ის [[1916]] წელს ჯორჯ ფ. სტერნბერგმა აღმოაჩინა. ლამბემ აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი დინოზავრი საუკეთესოდ შეედრებოდა Diclonius mirabilis-ს (ნიმუშები, რომლებიც ამჟამად Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება) და ყურადღება გაამახვილა Edmontosaurus- ის ზომასა და სიმტკიცეზე.<ref> Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> თავდაპირველად, ლამბემ მხოლოდ ორი ჩონჩხის თავის ქალები აღწერა, მაგრამ გვარს [[1920]] წელს დაუბრუნდა NMC 2289-ის ჩონჩხის აღსაწერად.<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ამ ტიპის ნიმუშის პოსტკრანია დღემდე აღუწერელია და დღემდე თაბაშირის გარსშია.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus annectens specimen.jpg|მინი|მარჯვნივ|CMNFV 8399 ნიმუში, E.edmontoni-ს ჰოლოტიპი, ამჟამად ახალგაზრდა E.regalis-ად ითვლება.]] კიდევ ორი ​​სახეობა, რომლებიც ედმონტოზავრს შეუერთდა, [[1920]]-იან წლებში კანადური ნაშთებიდან დასახელდა, თუმცა თავდაპირველად ორივე სახეობა [[თესპესიუსი|თესპესიუსს]] მიეკუთვნებოდა. გილმორმა პირველ სახეობას, Thespesius edmontoni, [[1924]] წელს დაარქვა. T.edmontoni ასევე წარმოიშვა ცხენის კანიონის ფორმაციიდან. ის დაფუძნებული იყო NMC 8399-ზე, კიდევ ერთ თითქმის სრულყოფილ ჩონჩხზე, რომელსაც კუდის უმეტესი ნაწილი აკლდა. NMC 8399 [[1912]] წელს წითელ ირმის მდინარეზე აღმოაჩინეს სტერნბერგების ჯგუფის მიერ.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> მისი მკლავები, გაქვავებული მყესები და კანის ანაბეჭდები მოკლედ აღწერა [[1913]] და [[1914]] წლებში ლამბემ, რომელმაც თავდაპირველად იფიქრა, რომ ეს იყო იმ სახეობის მაგალითი, რომელსაც მან Trachodon marginatus უწოდა,<ref>Lambe, Lawrence M. (1913). "The manus in a specimen of Trachodon from the Edmonton Formation of Alberta". The Ottawa Naturalist. 27: 21–25.</ref> მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა.<ref>Lambe, Lawrence M. (1914). "On the fore-limb of a carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, and a new genus of Ceratopsia from the same horizon, with remarks on the integument of some Cretaceous herbivorous dinosaurs". The Ottawa Naturalist. 27: 129–135.</ref> ეს ნიმუში გახდა პირველი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ჩონჩხი, რომელიც [[კანადა|კანადის]] მუზეუმში გამოფენისთვის იქნა განთავსებული. გილმორმა აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი სახეობა ახლოს იყო იმ სახეობასთან, რომელსაც ის Thespesius annectens უწოდებდა, თუმცა ხელებისა და ტერფების დეტალების გამო ისინი ერთმანეთისგან ცალ-ცალკე დატოვა. მან ასევე აღნიშნა, რომ მის სახეობას ზურგსა და კისერში მარშთან შედარებით მეტი მალთაშუა ხერხემალი ჰქონდა, თუმცა ივარაუდა, რომ მარში ცდებოდა, როდესაც ვარაუდობდა, რომ ანექტენსის ნიმუშები ამ რეგიონებში სრული იყო.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> [[1926]] წელს [[ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგი|ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგმა]] Thespesius saskatchewanensis-ს NMC 8509 უწოდა, რომელიც სამხრეთ [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანის]] [[ვუდ მაუნტინის პლატო|ვუდ მაუნტინის პლატოზე]] აღებულ თავის ქალას და ჩონჩხის ნაწილს წარმოადგენს. მან ეს ნიმუში [[1921]] წელს შეაგროვა ქანებიდან, რომლებიც ლენსის ფორმაციას მიეკუთვნებოდა,<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> ამჟამად ფრენჩმენის ფორმაციას.<ref>Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> NMC 8509 მოიცავდა თითქმის სრულ თავის ქალას, მრავალრიცხოვან მალებს, მხრისა და თეძოს სარტყლების ნაწილობრივ ნაწილებს და ფეხებს, რაც სასკაჩევანიდან აღმოჩენილი პირველი მნიშვნელოვანი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ნიმუშია. სტერნბერგმა ის Thespesius- ს მიაკუთვნა, რადგან ეს იყო ერთადერთი [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც იმ დროს ლენსის ფორმაციიდან იყო ცნობილი.<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> იმ დროს T.saskatchewanensis უჩვეულო იყო მისი მცირე ზომის გამო, რომლის სიგრძე დაახლოებით 7-დან 7.3 მეტრამდე (23-დან 24 ფუტამდე) მერყეობდა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===ანატოზავრიდან დღემდე=== [[ფაილი:Anatotitan copei.jpg|მინი|მარცხნივ|მოძველებული E. annectens-ის ჩონჩხის არსებები, რომლებსაც ადრე ანატოზავრს უწოდებდნენ.]] [[1942]] წელს ლულმა და რაიტმა სცადეს უღელტეხილო ჰადროზავრიდების რთული ტაქსონომიის გადაჭრა ახალი გვარის, Anatosaurus-ის, დასახელებით, რათა შეეტანათ რამდენიმე სახეობა, რომლებიც კარგად არ ჯდებოდა მათ წინა გვარებში. Anatosaurus-ს, რაც ნიშნავს „იხვის ხვლიკს“, მისი ფართო, იხვის მსგავსი ნისკარტის (ლათინური anas „იხვი“ + ბერძნული sauros „ ხვლიკი “) გამო, ტიპურ სახეობად მარშის ძველი Claosaurus annectens ჰქონდა. ამ გვარს ასევე მიეკუთვნებოდა Thespesius edmontoni, T.saskatchewanensis, დიდი ქვედა ყბა, რომელსაც მარშმა [[1890]] წელს Trachodon longiceps დაარქვა, და ახალი სახეობა, სახელწოდებით Anatosaurus copei, [[ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი|ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში]] გამოფენილი ორი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] გამო, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ცნობილი იყო როგორც Diclonius mirabilis (ან მისი ვარიაციები). ამგვარად, სხვადასხვა სახეობა გახდა Anatosaurus annectens, A.copei, A.edmontoni, A.longiceps და A.saskatchewanensis.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> [[აპატოზავრი|ანატოზავრს]] მოგვიანებით „კლასიკურ იხვისნავისებრ დინოზავრს“ უწოდებდნენ.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. p. 57. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref> ეს მდგომარეობა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში გაგრძელდა, სანამ მაიკლ კ. ბრეტ-სურმანმა ხელახლა არ გადახედა შესაბამის მასალას თავისი სამაგისტრო ნაშრომისთვის [[1970-იანები|1970]]-იან და [[1980-იანები|1980]]-იან წლებში. მან დაასკვნა, რომ ანატოზავრის ტიპიური სახეობა, A.annectens, სინამდვილეში ედმონტოსავრის სახეობა იყო და რომ A.copei საკმარისად განსხვავებული იყო იმისთვის, რომ საკუთარი გვარი დაემკვიდრებინა.<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref><ref>Brett-Surman, Michael K. (1975). The appendicular anatomy of hadrosaurian dinosaurs. M.A. thesis. Berkeley: University of California.</ref><ref> Brett-Surman, Michael K. (1979). "Phylogeny and paleobiogeography of hadrosaurian dinosaurs" (PDF). Nature. 277 (5697): 560–562. Bibcode:1979Natur.277..560B. doi:10.1038/277560a0. S2CID 4332144. Archived (PDF) from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზმების სახელწოდების მარეგულირებელი [[ზოოლოგიური ნომენკლატურა|ზოოლოგიური ნომენკლატურის]] საერთაშორისო კომისიის მიერ თეზისები და დისერტაციები ოფიციალურ პუბლიკაციებად არ ითვლება, მისი დასკვნები სხვა [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვისაც]] ცნობილი იყო და იმ დროის რამდენიმე პოპულარულ ნაშრომში იქნა გაზიარებული.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. pp. 49, 53. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1983). A Field Guide to Dinosaurs. New York: Avon Books. pp. 156–161. ISBN 978-0-380-83519-5.</ref> [[ბრეტ-სურმანი|ბრეტ-სურმანმა]] და [[რალფ ჩეპმენი|რალფ ჩეპმენმა]] [[1990]] წელს A. copei-სთვის (Anatotitan) ახალი გვარი დაასახელეს.<ref>Chapman, Ralph E.; Brett-Surman, Michael K. (1990). "Morphometric observations on hadrosaurid ornithopods". In Carpenter, Kenneth; Currie Philip J. (eds.). Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 163–177. ISBN 978-0-521-43810-0.</ref> დარჩენილი სახეობებიდან A. saskatchewanensis და A. edmontoni ასევე Edmontosaurus- ს მიეკუთვნა,<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ხოლო A. longiceps Anatotitan-ს მეორე სახეობად<ref> Olshevsky, George. (1991). A Revision of the Parainfraclass Archosauria Cope, 1869, Excluding the Advanced Crocodylia. Mesozoic Meanderings No. 2. San Diego: Publications Requiring Research.</ref> ან A. copei- ს სინონიმად გადაეცა.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> იმის გამო, რომ Anatosaurus-ის (A.annectens) ტიპიური სახეობა ედმონტოზავრში იყო ჩანერგილი, სახელი Anatosaurus მიტოვებულია, როგორც ედმონტოზავრის უმცროსი სინონიმი. [[ფაილი:Dakota skin impression.jpg|მინი|მარჯვნივ|1999 წელს ნაპოვნი „დაკოტას“ მეტსახელით ცნობილი ნიმუშის კანის ანაბეჭდი.]] ედმონტოზავრის კონცეფცია, რომელიც გაჩნდა, მოიცავდა სამ ვალიდურ სახეობას: ტიპურ სახეობებს E.regalis, E.annectens (მათ შორის Anatosaurus edmontoni, შესწორებული edmontonensis-ად) და E.saskatchewanensis.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> A.copei-ს ნიმუშების სათანადო ტაქსონომიის შესახებ დებატები დღემდე გრძელდება. ჰეჩერის [[1902]] წლის არგუმენტს რომ დავუბრუნდეთ, [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]], [[დევიდ ბ.ვეიშამპელი|დევიდ ბ. ვეიშამპელმა]] და [[კეტრინ პორტერი|კეტრინ ფორსტერმა]] Anatotitan copei Edmontosaurus annectens-ის დაქუცმაცებული თავის ქალების მქონე ნიმუშებად მიიჩნიეს.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კიდევ ერთი „მუმია“ გამოცხადდა. მეტსახელად „დაკოტა“, იგი [[1999]] წელს ტაილერ ლაისონმა აღმოაჩინა და ჩრდილოეთ დაკოტას ჰელ კრიკის წარმონაქმნიდან მოდის.<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref> ნიკოლას კამპიონესა და დევიდ ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში ავტორებმა ჩაატარეს პირველი მორფომეტრიული ანალიზი ედმონტოზავრისთვის მიკუთვნებული სხვადასხვა ნიმუშების შესადარებლად. მათ დაასკვნეს, რომ მხოლოდ ორი სახეობაა ვალიდური: E.regalis, გვიანი კამპანიური პერიოდიდან და E.annectens, გვიანი [[მაასტრიხტული პერიოდი|მაასტრიხტული პერიოდიდან]]. მათმა კვლევამ დამატებითი მტკიცებულება მოგვაწოდა, რომ Anatotitan copei E.annectens-ის სინონიმია. კერძოდ, A.copei-ს გრძელი, დაბალი თავის ქალა ონტოგენეტიკური ცვლილების შედეგია და წარმოადგენს E.annectens-ის მომწიფებულ ინდივიდებს.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ==სახეობები და გავრცელება== [[ფაილი:Edmontosaurus skulls.png|მინი|მარცხნივ|ყველაზე ცნობილი სრული Edmontosaurus annectens-ის და Edmontosaurus regalis-ის თავის ქალები.]] ამჟამად ედმონტოზავრი ორ ნამდვილ სახეობად ითვლება: ტიპური სახეობები E.regalis და E.annectens.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> E.regalis ცნობილია მხოლოდ ალბერტას Horseshoe Canyon ფორმაციიდან, რომელიც თარიღდება გვიანი კამპანიური ხანით, გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდით]]. ​​ცნობილია სულ მცირე ათეული ინდივიდი,<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მათ შორის შვიდი თავის ქალა ასოცირებული პოსტკრანიათი და ხუთიდან შვიდამდე სხვა თავის ქალა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> სახეობა, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც Thespesius edmontoni ან Anatosaurus edmontoni, წარმოადგენს E.regalis- ის მოუმწიფებელ ინდივიდებს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> E.annectens ცნობილია სასკაჩევანის ფრენჩმენის ფორმაციიდან, მონტანას ჰელ კრიკის ფორმაციიდან, სამხრეთ დაკოტასა და ვაიომინგის ლენსის ფორმაციიდან. ის შემოიფარგლება გვიანი მაასტრიხტის ქანებით და წარმოდგენილია მინიმუმ ოცი თავის ქალა, რომელთაგან ზოგიერთს პოსტკრანიალური ნაშთები აქვს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ერთ-ერთმა ავტორმა, [[კრეიგ დერსტლერი|კრეიგ დერსტლერმა]], E. annectens აღწერა, როგორც „შესაძლოა, დღემდე ყველაზე კარგად ცნობილი დინოზავრი [1994]“.<ref>Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> Anatosaurus copei და E. saskatchewanensis ამჟამად E.annectens-ის ზრდის ეტაპებად ითვლება, სადაც A.copei ზრდასრულ ინდივიდებად და E.saskatchewanensis ახალგაზრდებად ითვლებიან.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> Trachodon longiceps ასევე შეიძლება იყოს E.annectens-ის სინონიმი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> Anatosaurus edmontoni შეცდომით იყო ჩამოთვლილი, როგორც E.annectens-ის სინონიმი Dinosauria-ს ორივე მიმოხილვაში,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> მაგრამ როგორც ჩანს, ეს ასე არ არის.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus sp. reconstruction.PNG|მინი|მარჯვნივ|ედმონტოზავრის რეკონსტრუქცია (კანის ნიმუში NDGS 2000- ის მიხედვით )]] E.annectens განსხვავდებოდა E.regalis-ისგან უფრო გრძელი, დაბალი და ნაკლებად მტკიცე თავის ქალათი.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ბრეტ-სურმანი]] E.regalis-ს და E. annectens-ს პოტენციურად ერთი და იგივე სახეობის მამრებისა და მდედრების წარმომადგენლად მიიჩნევდა,<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> E.regalis-ის ყველა ნიმუში უფრო ძველი წარმონაქმნებიდან მოდის, ვიდრე E. annectens-ის ნიმუშები.<ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ალასკა|ალიასკის]] [[პრინც-კრიკის წარმონაქმნი|პრინც-კრიკის წარმონაქმნიდან]] აღებულ ედმონტოზაურინის ნიმუშებს, რომლებიც ადრე Edmontosaurus sp.-ს მიეკუთვნებოდა, [[2015]] წელს მიენიჭათ საკუთარი გვარი და სახეობის სახელი, Ugrunaaluk kuukpikensis.<ref> Mori, Hirotsugu; Druckenmiller, Patrick S.; Erickson, Gregory M. (2015). "A new Arctic hadrosaurid from the Prince Creek Formation (lower Maastrichtian) of northern Alaska". Acta Palaeontologica Polonica. 61. doi:10.4202/app.00152.2015.</ref> თუმცა, Ugrunaaluk-ის ცალკე გვარად იდენტიფიცირება ეჭვქვეშ დადგა ჰაი სინგის და მისი კოლეგების [[2017]] წლის კვლევამ, რომლებმაც ის საეჭვო სახელად მიიჩნიეს, რომელიც სხვა ედმონტოზავრებისგან განურჩეველი იყო.<ref> Xing, H.; Mallon, J.C.; Currie, M.L. (2017). "Supplementary cranial description of the types of Edmontosaurus regalis (Ornithischia: Hadrosauridae), with comments on the phylogenetics and biogeography of Hadrosaurinae". PLOS ONE. 12 (4) e0175253. Bibcode:2017PLoSO..1275253X. doi:10.1371/journal.pone.0175253. PMC 5383305. PMID 28384240.</ref> [[2020]] წელს [[რიუჯი ტაკასაკი]] და მისი კოლეგები შეთანხმდნენ, რომ პრინს კრიკის ნაშთები უნდა კლასიფიცირებულიყო, როგორც ედმონტოზავრი, თუმცა სახეობის აღნიშვნა გაურკვეველია, რადგან ნიმუშები არასრულწლოვნები არიან.<ref> Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> კიდევ ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ალასკა|ალიასკური]] მასალა შეიძლება მიეკუთვნებოდეს Edmontosaurus cf. regalis-ს თავის ქალასქვეშა ანატომიის საფუძველზე.<ref> Sharpe, Henry S.; Powers, Mark J.; Dyer, Aaron D.; Rhodes, Matthew M.; McIntosh, Annie P.; Garros, Christiana W.; Currie, Philip John; Funston, Gregory F. (September 3, 2023). "Craniomandibular anatomy of a juvenile specimen of Edmontosaurus regalis Lambe, 1917 clarifies issues in ontogeny and biogeography". Journal of Vertebrate Paleontology. 43 (5) e2326644. Bibcode:2023JVPal..43E6644S. doi:10.1080/02724634.2024.2326644. ISSN 0272-4634. Archived from the original on April 17, 2024. Retrieved August 12, 2024 – via Taylor and Francis Online.</ref> ედმონტოზავრი ასევე იქნა აღმოჩენილი დასავლეთ ტეხასის ბიგ ბენდის ეროვნული პარკის ჯაველინას წარმონაქმნიდან TMM 41442-1-ის მიხედვით,<ref>Davies, K.L., 1983, Hadrosaurian dinosaurs of Big Bend National Park [M.A. thesis]: Austin, University of Texas, 231 p.</ref> მაგრამ მოგვიანებით ვაგნერმა ([[2001]]) იგი Kritosaurus cf. navajovius- ად მოიხსენია, სანამ ლემანი და სხვები ([[2016]]) მას Kritosaurus sp.-ს მიაკუთვნებდნენ.<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Wagner, J.R. 2001. The hadrosaurian dinosaurs (Ornithischia: Hadrosauria) of Big Bend National Park, Brewster County, Texas, with implications for Late Cretaceous Paleozoogeography. M.Sc. thesis, Texas Tech University, Austin, Tex.</ref><ref> Lehman, Thomas M.; Wick, Steven L.; Wagner, Jonathan R. (2016). "Hadrosaurian dinosaurs from the Maastrichtian Javelina Formation, Big Bend National Park, Texas". Journal of Paleontology. 90 (2): 1–24. Bibcode:2016JPal...90..333L. doi:10.1017/jpa.2016.48. S2CID 133329640.</ref> ==აღწერა== ედმონტოზავრი დეტალურად არის აღწერილი მრავალი ნიმუშიდან. <ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref><ref> Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref><ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref><ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref><ref> Sereno, Paul C.; Saitta, Evan T.; Vidal, Daniel; Myhrvold, Nathan; Real, María Ciudad; Baumgart, Stephanie L.; Bop, Lauren L.; Keillor, Tyler M.; Eriksen, Marcus; Derstler, Kraig (December 18, 2025). "Duck-billed dinosaur fleshy midline and hooves reveal terrestrial clay-template "mummification"". Science. 391 (6780) eadw3536. doi:10.1126/science.adw3536.</ref><ref>Tamisiea, Jack (October 23, 2025). "Two New Dinosaur Fossils Emerge From the 'Mummy Zone'". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved October 25, 2025.</ref> ტრადიციულად, E.regalis ყველაზე დიდ სახეობად ითვლებოდა, თუმცა ეს ეჭვქვეშ დადგა ჰიპოთეზის გამო, რომ უფრო დიდი [[ჰადროზავრიდი]] Anatotitan copei არის Edmontosaurus annectens-ის სინონიმი, რომელიც წამოაყენეს [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა [[2004]] წელს<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> და დაადასტურეს კამპიონესა და ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულმა კვლევებმა.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ===ზომა=== [[File:Edmontosaurus scale.png|thumb|left|Scale diagram comparing large adult specimens of ''E. regalis'' (gray) and ''E. annectens'' (green) to a human]] ედმონტოზავრი ოდესმე არსებულ უდიდეს ჰადროზავრიდებს შორის იყო. სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ის იყო მოცულობითი ცხოველი გრძელი, გვერდით გაბრტყელებული კუდით და გაფართოებული, [[იხვისებრნი|იხვის]] მსგავსი [[ნისკარტი|ნისკარტით]]. ხელები ისეთი მძიმე აგებულების არ იყო, როგორც ფეხები, მაგრამ საკმარისად გრძელი იყო დგომისთვის ან ოთხფეხა მოძრაობისთვის. სახეობიდან გამომდინარე, წინა შეფასებებით, სრულად ზრდასრული ადამიანი შეიძლება ყოფილიყო 9-12 მეტრის (30-39 ფუტი) სიგრძის და ზოგიერთი უფრო დიდი ეგზემპლარი 12-13 მეტრს (39-43 ფუტი) აღწევდა,<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1990). The Dinosaur Data Book. New York: Avon Books. p. 60. ISBN 978-0-380-75896-8.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref> სხეულის მასით დაახლოებით 4 მეტრული ტონის (4.4 მოკლე ტონა).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[File:Edmontosaurus annectens Multiview Skeletal.png|thumb|Multiview skeletal restoration of ''E. annectens''.]] E.annectens ხშირად უფრო პატარა ზომისაა. ორი ამხედრებული ჩონჩხი, USNM 2414 და YPM 2182, შესაბამისად, 8.00 მეტრის (26.25 ფუტი) და 8.92 მეტრის (29.3 ფუტი) სიგრძისაა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref><ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> თუმცა, ეს, სავარაუდოდ, ზრდასრული ინდივიდები არ არიან.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872. </ref> ასევე არსებობს მინიმუმ ერთი ცნობა E. annectens-ის გაცილებით დიდი პოტენციური ნიმუშის შესახებ, რომელიც თითქმის 12 მეტრის (39 ფუტი) სიგრძისაა.<ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> კლდოვანი მთების მუზეუმის კოლექციაში არსებული ორი ნიმუში, რომლებიც ჯერ კიდევ შესწავლის პროცესშია - 7.5 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის კუდი, რომელიც მონიშნულია როგორც MOR 1142 და მეორე, მონიშნულია როგორც MOR 1609 - მიუთითებს, რომ Edmontosaurus annectens შესაძლოა გაცილებით დიდი ზომის ყოფილიყო და სიგრძეში თითქმის 15 მეტრს (49 ფუტი) აღწევდეს,<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref><ref> Prieto-Márquez, A. (2014). "A juvenile Edmontosaurus from the late Maastrichtian (Cretaceous) of North America: Implications for ontogeny and phylogenetic inference in saurolophine dinosaurs". Cretaceous Research. 50: 282–303. Bibcode:2014CrRes..50..282P. doi:10.1016/j.cretres.2014.05.003.</ref>და წონა 15.87 მეტრულ ტონამდე (17.49 მოკლე ტონა) ყოფილიყო, <ref>Jiménez-Moreno, Francisco Javier; Ramírez-Velasco, Ángel Alejandro; Ocampo-Cornejo, Patricio; Velázquez-Castro, Jorge; Palomino-Merino, Rodolfo (July 2, 2025). "First Population Analysis in Hadrosauroid dinosaurs (Ornithopoda: Iguanodontia: Hadrosauroidea)". Evolving Earth. 3 (in press) 100072. doi:10.1016/j.eve.2025.100072. ISSN 2950-1172.</ref> თუმცა ასეთი დიდი ინდივიდები, სავარაუდოდ, ძალიან იშვიათი იყო.<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref> [[2022]] წელს E.annectens-ის ოსტეოჰისტოლოგიისა და ზრდის შესახებ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წინა შეფასებებით, შესაძლოა, ამ [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ზომა არასაკმარისად ან გადაჭარბებულად იყო შეფასებული და ივარაუდებოდა, რომ სრულად ზრდასრული E.annectens-ის სიგრძე 11-12 მეტრს (36-39 ფუტი) და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) აღწევდა, ხოლო ყველაზე დიდი ინდივიდების წონა 6 მეტრიკულ ტონაზე (6.6 მოკლე ტონა) მეტი იყო და 6.6-7 მეტრიკულ ტონასაც (7.3-7.7 მოკლე ტონა) კი, რუთ მეისონის [[დინოზავრები|დინოზავრების]] კარიერიდან აღებული სხვადასხვა ზომის ნიმუშებისა და სხვადასხვა ადგილიდან აღებული სხვა ნიმუშების შედარების საფუძველზე. ამ ანალიზის თანახმად, E.regalis შესაძლოა უფრო მძიმე ყოფილიყო, მაგრამ არ არსებობს საკმარისი ნიმუშები მისი [[ოსტეოჰისტოლოგია|ოსტეოჰისტოლოგიისა]] და ზრდის შესახებ ვალიდური შეფასებისა და გამოკვლევის უზრუნველსაყოფად, ამიტომ E.regalis-ის შედეგები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის.<ref> Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> ===თავის ქალა=== [[File:Edmontosaurus regalis skull CMN 2288.png|thumb|left|Labelled skull of ''E. regalis'' (specimen CMN 2288)]] ზრდასრული ედმონტოზავრის თავის ქალა შეიძლება ერთ მეტრზე მეტი ყოფილიყო. E.annectens-ის (ყოფილი ანატოტიტანი) ერთი თავის ქალას სიგრძე 3.87 ფუტია (1.18 მ).<ref>Cope, Edward D. (1883). "On the characters of the skull in the Hadrosauridae". Proceedings of the Philadelphia Academy of Natural Sciences. 35: 97–107.</ref> თავის ქალა პროფილით დაახლოებით სამკუთხა იყო,<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ძვლოვანი თავის ქალას ქედის გარეშე. <ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ზემოდან დანახვისას, თავის ქალას წინა და უკანა მხარეები გაფართოებული იყო, ფართო წინა მხარე კი [[იხვისებრნი|იხვის]] [[ნისკარტი|ნისკარტის]] ან კოვზის ნისკარტის ფორმას ქმნიდა. ნისკარტი უკბილო იყო და ზედა და ქვედა ნისკარტები [[კრეატინი|კერატინით]] იყო დაგრძელებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> კერატინით დაფარული ზედა ნისკარტის მნიშვნელოვანი ნაშთები ცნობილია სენკენბერგის მუზეუმში დაცული „მუმიიდან“.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> ამ ნიმუშში, ნისკარტის შემონახული არაძვლოვანი ნაწილი ძვლის მიღმა მინიმუმ 8 სანტიმეტრით (3.1 ინჩით) იყო გადაჭიმული, ვერტიკალურად ქვემოთ იყო გამოწეული.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 110–117.</ref> ედმონტოზავრის ცხვირის ღიობები წაგრძელებული იყო და ღრმა ჩაღრმავებებში იყო განლაგებული, რომლებიც ზემოდან, უკნიდან და ქვემოდან განსხვავებული ძვლოვანი კიდეებით იყო გარშემორტყმული.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> სულ მცირე ერთ შემთხვევაში (სენკენბერგის ნიმუში), თვალის ბუდეებში იშვიათად შემონახული სკლერული რგოლები იყო შემონახული.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 128–130.</ref> ედმონტოზავრის ნიმუშში ასევე აღმოაჩინეს კიდევ ერთი იშვიათად შესამჩნევი ძვალი, ღეროსებრი ძვალი ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ყურის ძვალი).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს შესაძლოა ბინოკულარული ხედვა ჰქონოდა E. regalis- ის (CMN 2289) თითქმის სრული თავის ქალის 3D სკანირების საფუძველზე.<ref>Sullivan, C.; Sissons, R.; Sharpe, H.; Nguyen, K.; Theurer, B. (2024). "Skeletal reconstruction of fossil vertebrates as a process of hypothesis testing and a source of anatomical and palaeobiological inferences". Comptes Rendus Palevol. 23 (5): 69–83. doi:10.5852/cr-palevol2024v23a5.</ref> [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 teeth.png|thumb|Dentition close-ups of ''E. regalis'' (specimen CMN 2289)]] კბილები მხოლოდ ზედა ყბაში (ლოყების ზედა ნაწილში) და კბილანებში (ქვედა ყბის მთავარი ძვალი) იყო. კბილების განახლება მუდმივად ხდებოდა, ფორმირებას დაახლოებით ნახევარი წელი სჭირდებოდა.<ref>Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ისინი შედგებოდა ქსოვილის ექვსი ტიპისგან, რაც კონკურენციას უწევდა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] კბილების სირთულეს.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ისინი სვეტებად იზრდებოდა, თითოეულში მაქსიმუმ ექვსი დაფიქსირდა და სვეტების რაოდენობა ცხოველის ზომის მიხედვით იცვლებოდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ორივე სახეობისთვის სვეტების ცნობილი რაოდენობაა: E.regalis-ისთვის 51-დან 53-მდე სვეტი ზედა ყბაზე და 48-დან 49-მდე კბილანზე (ზედა ყბის კბილები ოდნავ ვიწროა, ვიდრე ქვედა ყბის); და E.annectens-ისთვის (E. saskatchewanensis-ის ნიმუში) 52 სვეტი ზედა ყბაზე და 44 კბილანზე.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===პოსტკრანიალური ჩონჩხი=== [[File:Edmontosaurus pelvis left.jpg|thumb|left|Hip bones of ''E. annectens'']] ხერხემლის რაოდენობა ნიმუშებს შორის განსხვავებულია. E.regalis-ს ჰქონდა ცამეტი კისრის ხერხემალი, თვრამეტი უკანა ხერხემალი, ცხრა თეძოს ხერხემალი და უცნობი რაოდენობის კუდის ხერხემალი.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ერთ ნიმუშს, რომელიც ოდესღაც Anatosaurus edmontoni-ს ეკუთვნოდა (ახლა იგივედ ითვლება, რაც E.regalis), აღენიშნებოდა დამატებითი უკანა ხერხემალი და 85 კუდის ხერხემალი, აღდგენის რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164. </ref> სხვა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდებს]] მხოლოდ 50-დან 70-მდე კუდის ხერხემალი აქვთ,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ამიტომ, როგორც ჩანს, ეს გადაჭარბებული შეფასება იყო. ზურგის წინა ნაწილი მიწისკენ იყო მოხრილი, კისერი ზემოთ იყო მოხრილი, ზურგისა და კუდის დანარჩენი ნაწილი კი ჰორიზონტალურად იყო დაჭერილი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ზურგი|ზურგისა]] და კუდის უმეტესი ნაწილი გამაგრებული იყო გაძვლოვანი მყესებით, რომლებიც განლაგებული იყო ბადისებრ ძაფებად ხერხემლის ნერვული ეკლების გასწვრივ. ეს მდგომარეობა აღწერილია, როგორც ზურგის და კუდის სულ მცირე ნაწილის „რამროდის“ გასწორება.<ref>Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref> Galton, Peter M. (1970). "The posture of hadrosaurian dinosaurs". Journal of Paleontology. 44 (3): 464–473. JSTOR 1302582.</ref> გაძვლოვანებული მყესები განიმარტება, როგორც ხერხემლის სვეტის გამაგრება გრავიტაციული სტრესის მიმართ, რაც გამოწვეულია დიდი ცხოველის ჰორიზონტალური ხერხემლის სვეტით, რომელიც ძირითადად უკანა ფეხებითა და თეძოებით არის დაყრდნობილი.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> მხრის პირები გრძელი, ბრტყელი, პირის მსგავსი ძვლები იყო, რომლებიც დაახლოებით ხერხემლის სვეტის პარალელურად იყო განლაგებული. თეძოები სამი ელემენტისგან შედგებოდა: წაგრძელებული თეძოს ძვალი ფეხთან სახსრის ზემოთ, ქვედა და უკანა საზარდულის ძვალი გრძელი, თხელი ჯოხით და წინ მდებარე ბოქვენის ძვალი, რომელიც ფირფიტისებრ სტრუქტურად იყო გაშლილი. თეძოს სტრუქტურა ცხოველს ზურგზე გამართულად დგომაში ხელს უშლიდა, რადგან ასეთ მდგომარეობაში [[ბარძაყის ძვალი]] თეძოსა და ბოქვენის ძვლის სახსარს მიაწვებოდა და არა მხოლოდ მყარ თეძოს ძვალს. ცხრა შერწყმული თეძოს მალა თეძოს საყრდენს უზრუნველყოფდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> წინა ფეხები უკანა ფეხებთან შედარებით უფრო მოკლე და ნაკლებად მძიმე აგებულების იყო. ზედა მკლავს კუნთების მიმაგრებისთვის დიდი დელტოპექტორული ქედი ჰქონდა, ხოლო იდაყვის ძვალი და [[სხივის ძვალი]] წვრილი იყო. ზედა მკლავი და წინამხარი მსგავსი სიგრძის იყო. მაჯა მარტივი იყო, მხოლოდ ორი პატარა ძვლით. თითოეულ ხელს ოთხი თითი ჰქონდა, ცერა თითის (პირველი თითი) გარეშე. საჩვენებელი (მეორე), მესამე და მეოთხე თითები დაახლოებით ერთი სიგრძის იყო და ხორციან საფარში იყო გაერთიანებული. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე და მესამე თითებს ჩლიქის მსგავსი ჩლიქები ჰქონდათ, ეს ძვლებიც კანში იყო და გარედან არ ჩანდა. ნეკა თითი დანარჩენი სამისგან განსხვავდებოდა და გაცილებით მოკლე იყო. [[ბარძაყის ძვალი]] მყარი და სწორი იყო, უკანა მხარის დაახლოებით ნახევარზე გამოწეული ფლანგით.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ეს ქედი თეძოებსა და კუდზე მიმაგრებული ძლიერი კუნთებისთვის იყო განკუთვნილი, რომლებიც ბარძაყებს (და შესაბამისად, უკანა ფეხებს) უკან წევდნენ და ხელს უწყობდნენ კუდის, როგორც ბალანსის ორგანოს გამოყენებას.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 98–110.</ref> თითოეულ ტერფს სამი თითი ჰქონდა, დიდი და პატარა თითის გარეშე. თითებს ჩლიქის მსგავსი წვერები ჰქონდათ.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ===რბილი ქსოვილი=== [[ფაილი:Edmontosaurus mummy AMNH 5060 skin back of skull.png|მინი|მარცხნივ|ალტ=AMNH 5060 -ის თავის უკანა ნაწილის კანის ანაბეჭდები|AMNH 5060 -ის კისრის ფრიალა კანის ანაბეჭდები]] Edmontosaurus annectens- ის მრავალი ნიმუში აღმოჩენილია შენახული [[კანი|კანის]] ანაბეჭდებით. რამდენიმე მათგანი ფართოდ არის გახმაურებული, მაგალითად, XX საუკუნის დასაწყისის „<nowiki/>[[ტრაქოდონის მუმია]]<nowiki/>“ <ref> Osborn, Henry Fairfield (1909). "The epidermis of an iguanodont dinosaur". Science. 29 (750): 793–795. Bibcode:1909Sci....29..793F. doi:10.1126/science.29.750.793. PMID 17787819.</ref><ref>Osborn, Henry Fairfield (1912). "Integument of the iguanodont dinosaur Trachodon". Memoirs of the American Museum of Natural History. 1: 33–54. hdl:2246/49. </ref> და „დაკოტას“ მეტსახელად ცნობილი ნიმუში,<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> რომელიც, როგორც ჩანს, კანიდან ნარჩენ [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ნაერთებს]] შეიცავს.<ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> ამ აღმოჩენების გამო, Edmontosaurus annectens-ის აქერცვლა ცნობილია სხეულის უმეტეს ნაწილზე. კანის ანაბეჭდები ნაკლებად ცნობილია E. regalis-ისთვის. ვაპიტის ფორმაციიდან მუმიფიცირებული ნიმუში ([[UALVP 53722]]), რომელიც თავზე ინარჩუნებს რბილქსოვილოვან თავის ქალას ქედის ან ნაკეცის ფორმას, ფილ რ. ბელმა და მისმა კოლეგებმა [[2014]] წელს E.regalis-ს მიაკუთვნეს,<ref> Bell, P. R.; Fanti, F.; Currie, P. J.; Arbour, V.M. (2013). "A Mummified Duck-Billed Dinosaur with a Soft-Tissue Cock's Comb". Current Biology. 24 (1): 70–75. doi:10.1016/j.cub.2013.11.008. PMID 24332547.</ref> თუმცა [[ჰენრი შარპის]] და მისი კოლეგების მიერ [[2025]] წელს ჩატარებულმა ხელახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნიმუში ვერ იქნება დარწმუნებით მიკუთვნებული ედმონტოზავრის არცერთ ცნობილ სახეობას და, შესაბამისად, ის, სავარაუდოდ, წარმოადგენს ედმონტოზაურის კუთვნილ ცალკეულ ტაქსონს, რაც იწვევს E.sp.-ზე სავარაუდოდ მინიჭებას.<ref> Sharpe, H. S.; Bell, P. R.; Baylatry, I.; Sissons, R.; Sullivan, C. (2025). "Re-evaluation of a soft crested Edmontosaurin, with implications for hadrosaurid life appearance and diversity". The Anatomical Record ar.70098. doi:10.1002/ar.70098. PMID 41316906. </ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესის]] ოლქის მუზეუმში დაცული E.annectens-ის [[LACM 23502]] ნიმუშში არსებული შემონახული რამფოთეკა მიუთითებს, რომ ედმონტოზავრის [[ნისკარტი]] უფრო კაუჭის ფორმის და ფართო იყო, ვიდრე ადრე იყო გამოსახული სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მედიაში გამოქვეყნებულ მრავალ ილუსტრაციაზე. ამჟამად უცნობია, შეინარჩუნა თუ არა ამ ნიმუშმა ნამდვილი რამფოთეკა თუ მხოლოდ [[ძვალი|ძვალზე]] მიმაგრებული შიდა სტრუქტურის ანაბეჭდს წარმოადგენს.<ref> "Enough with the "Duck-Billed Dinosaurs"". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref> "Shovel-Beaked, Not Duck-Billed". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ==კლასიპიკაცია== ედმონტოზავრი იყო [[ჰადროზავრიდი]] (იხვისნისკარტა დინოზავრი), [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ოჯახის წევრი, რომელიც დღემდე მხოლოდ გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდიდან]] არის ცნობილი. ის კლასიფიცირდება [[საუროლოფინები|საუროლოფინებში]] (მონაცვლეობით ჰადროზავრინებში), ჰადროზავრიდების კლადაში, რომლებსაც ღრუ ქედები არ ჰქონდათ. ჯგუფის სხვა წევრები არიან [[ბრაქილოფოსაურუსი]], [[გრიპოსაურუსი]], [[ლოფორჰოთონი]], [[მაიასაურა დინოზავრი|მაიასაურა]], [[ნააშოიბიტოსაურუსი]], [[პროსაუროლოფუსი]] და [[საუროლოფუსი]].<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ჯგუფი მოიცავს სახეობას Anatosaurus annectens (მონაცვლეობით Edmontosaurus annectens),<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> დიდი ჰადროზავრიდი დასავლეთ [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] სხვადასხვა უახლესი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] წარმონაქმნიდან. გიგანტური [[ჩინეთი|ჩინური]] [[ჰადროზავრინი]] Shantungosaurus giganteus ანატომიურად ასევე მსგავსია ედმონტოზავრისა. [[მ.კ. ბრეტ-სურმანი|მ.კ. ბრეტ-სურმანმა]] აღმოაჩინა, რომ ეს ორი სახეობა მხოლოდ [[შანტუნგოზავრი|შანტუნგოზავრის]] უფრო დიდ ზომასთან დაკავშირებულ დეტალებში განსხვავდებოდა, რაც ამ უკანასკნელი გვარის შესახებ აღწერილ მონაცემებზე დაყრდნობით იყო დაფუძნებული.<ref>Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> [[File: Hadrosaurinae premaxillae.jpg|მინი|მარჯვნივ]] რამდენიმე ჰადროზავრინის პრემახილისებრი უბნები შედარებულია (ედმონტოზავრის C და E მოდელებში).მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრის, როგორც [[საუროლოფინი|საუროლოფინის]] სტატუსი სადავო არ გამხდარა, მისი ზუსტი განთავსება კლადში გაურკვეველია. ადრეული ფილოგენეზი, რომელიც წარმოდგენილია [[რ.ს. ლალისა]] და [[ნელდა რაიტი|ნელდა რაიტის]] [[1942]] წლის გავლენიან მონოგრაფიაში, ედმონტოზავრს და [[ანატოზავრუსი|ანატოზავრუსის]] სხვადასხვა სახეობას (რომელთა უმეტესობა მოგვიანებით ედმონტოზავრის დამატებით სახეობებად ან ნიმუშებად ჩაითვლებოდა) „ბრტყელთავიანი“ ჰადროზავრების რამდენიმე შტოს შორის ერთ შტოდ მოიხსენიებდა.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 48.</ref> კლადისტური მეთოდების გამოყენებით ჩატარებულმა ერთ-ერთმა პირველმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ის დაკავშირებული იყო ანატოზავრთან (ანატოტიტანი) და [[შანტუნგოსავრუსი|შანტუნგოსავრუსთან]] არაფორმალურ „ედმონტოზავრების“ კლადაში, რომელიც დაწყვილებული იყო წვერქუშიან „<nowiki/>[[საუროლოფები|საუროლოფებთან]]<nowiki/>“ და უფრო შორეულად ენათესავებოდა „<nowiki/>[[ბრაქილოფოსავრები|ბრაქილოფოსავრებს]]<nowiki/>“ და თაღოვან „<nowiki/>[[გრიპოზავრები|გრიპოზავრებს]]<nowiki/>“<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> [[ტერი გეითსი|ტერი გეითსის]] და [[სკოტ სემპსონი|სკოტ სემპსონის]] [[2007]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ მსგავსი შედეგები აჩვენა იმით, რომ ედმონტოზავრი Saurolophus-თან და Prosaurolophus-თან ახლოს დარჩა და Gryposaurus-ისგან, ხოლო Brachylophosaurus-ისგან და Maiasaura-სგან შედარებით დაშორებული იყო.<ref> Gates, Terry A.; Sampson, Scott D. (2007). "A new species of Gryposaurus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the late Campanian Kaiparowits Formation, southern Utah, USA". Zoological Journal of the Linnean Society. 151 (2): 351–376. doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00349.x.</ref> თუმცა, Hadrosauridae-ს უახლესი მიმოხილვა, რომელიც [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა ([[2004]]) ჩაატარეს, შესამჩნევად განსხვავებულ შედეგს იძლევა: ედმონტოზავრი Gryposaurus-სა და „brachylophosaurus“-ს შორის იყო მოქცეული და Saurolophus- ისგან დაშორებით იყო.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ედმონტოზავრი [[საუროლოფიანები|საუროლოფიანების]] ტომ Edmontosaurini-ს თანამოძმე გვარია, რომელიც ასევე მოიცავს ისეთ ტაქსონებს, როგორიცაა Shantungosaurus, Kerberosaurus და Laiyangosaurus.<ref> Kobayashi, Yoshitsugu; Nishimura, Tomohiro; Takasaki, Ryuji; Chiba, Kentaro; Fiorillo, Anthony R.; Tanaka, Kohei; Chinzorig, Tsogtbaatar; Sato, Tamaki; Sakurai, Kazuhiko (September 5, 2019). "A New Hadrosaurine (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Marine Deposits of the Late Cretaceous Hakobuchi Formation, Yezo Group, Japan". Scientific Reports. 9 (1): 12389. Bibcode:2019NatSR...912389K. doi:10.1038/s41598-019-48607-1. PMC 6728324. PMID 31488887.</ref> {{clade|style=font-size:85%; line-height:85%; |label1=[[Hadrosaurinae]] |1={{clade |1=''[[Hadrosaurus]]'' |2={{clade |1=[[Brachylophosaurini]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60 px]]</span> |2={{clade |1=[[Kritosaurini]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kritosaurus navajovius.png|60 px]]</span> |2={{clade |1=[[Saurolophini]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Saurolophus osborni.png|60 px]]</span> |2={{clade |label1=[[Edmontosaurini]] |1={{clade |1={{clade |1=''[[Kamuysaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kamuysaurus japonicus.png|60 px]]</span> |2={{clade |1=''[[Kerberosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kerberosaurus manakini.png|60 px]]</span> |2=''[[Laiyangosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Laiyangosaurus youngi.png|60 px]]</span>}} }} |2={{clade |1=''[[Shantungosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Shantungosaurus giganteus.png|60 px]]</span> |2={{clade |label1='''''Edmontosaurus''''' |1={{clade |1='''''Edmontosaurus annectens''''' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Edmontosaurus annectens.png|60 px]]</span> |2='''''Edmontosaurus regalis''''' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Life reconstruction of Edmontosaurus regalis.png|60 px]]</span>}} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ==კლადოგრამა== {{clade| style=font-size:85%;line-height:85% |label1='''Saurolophinae''' |1={{clade |label1=Brachylophosaurini |1={{clade |1={{clade |1=''[[Wulagasaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Wulagasaurus dongi.png|60px]]</span> |2=''[[Acristavus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Acristavus gagslarsoni.png|60px]]</span> }} |2={{clade |1=''[[Maiasaura]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Maiasaura peeblesorum.png|60px]]</span> |2={{clade |1=''[[Probrachylophosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Probrachylophosaurus bergei.png|60px]]</span> |2=''[[Brachylophosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60px]]</span> }} }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=Austrokritosauria |1={{clade |1=''[[Secernosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Secernosaurus koerneri.png|60px]]</span> |2={{clade |1=''[[Bonapartesaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Bonapartesaurus rionegrensis.png|60px]]</span> |2={{clade |1=''[[Kelumapusaura]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kelumapusaura machi.png|60px]]</span> |2=''[[Huallasaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Huallasaurus australis.png|60px]]</span> }} }} }} |label2=Kritosaurini |2={{clade |1=''[[Kritosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kritosaurus navajovius.png|60px]]</span> |2={{clade |1={{clade |1=''[[Rhinorex]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Rhinorex condrupus.png|60px]]</span> |2=''[[Gryposaurus latidens]]'' }} |3={{clade |1=''Gryposaurus notabilis'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Gryposaurus notabilis.png|60px]]</span> |2=''Gryposaurus monumentensis'' }} }} }} }} |2={{clade |1=''[[Kamuysaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kamuysaurus japonicus.png|60px]]</span> |2={{clade |label1=Saurolophini |1={{clade |1=''[[Prosaurolophus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Prosaurolophus maximus.png|60px]]</span> |2={{clade |1=''[[Saurolophus osborni]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Saurolophus osborni.png|60px]]</span> |2=''Saurolophus angustirostris'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Saurolophus angustirostris.png|60px]]</span>}} }} |label2=Edmontosaurini |2={{clade |1={{clade |1=''[[Laiyangosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Laiyangosaurus youngi.png|60px]]</span> |2=''[[Kerberosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Kerberosaurus manakini.png|60px]]</span> }} |2={{clade |1=''[[Shantungosaurus]]'' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Shantungosaurus giganteus.png|60px]]</span> |2={{clade |1='''''Edmontosaurus regalis''''' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Life reconstruction of Edmontosaurus regalis.png|60px]]</span> |2='''''Edmontosaurus annectens''''' <span style="{{MirrorH}}">[[File:Edmontosaurus annectens.png|60 px]]</span> }} }} }} }} }} }} }} }} {{clade |style=font-size:95%; line-height:95% |label1=[[Saurolophinae]] |1={{clade |label1=[[Brachylophosaurini]] |1={{clade |1=''[[Acristavus|Acristravus gagstarsoni]]'' |2={{clade |1=''[[Brachylophosaurus canadensis]]'' |2=''[[Maiasaura peeblesorum]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Shantungosaurus giganteus]]'' |2={{clade |label1='''''Edmontosaurus''''' |1={{clade |1='''''Edmontosaurus regalis''''' |2='''''Edmontosaurus annectens''''' }} |2={{clade |label1=[[Saurolophini]] |1={{clade |1=''[[Kerberosaurus manakini]]'' |2={{clade |1=Sabinas OTU |2={{clade |1=''[[Prosaurolophus maximus]]'' |label2=''[[Saurolophus]]'' |2={{clade |1=''[[Saurolophus morrisi]]'' |2={{clade |1=''[[Saurolophus osborni]]'' |2=''[[Saurolophus angustirostris]]'' }} }} }} }} }} |label2=[[Kritosaurini]] |2={{clade |1=''[[Wulagasaurus dongi]]'' |2={{clade |1=''[[Kritosaurus navajovius]]'' |2={{clade |1={{clade |1= ''[[Aquilarhinus]]'' |2={{clade |1=''[[Secernosaurus koerneri]]'' |2=''[[Willinakaqe salitralensis]]'' }} }} |label2=''[[Gryposaurus]]'' |2={{clade |1=''[[Gryposaurus latidens]]'' |2={{clade |1=''[[Gryposaurus notabilis]]'' |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} {{clade| style=font-size:90%;line-height:85% |label1=[[Saurolophinae]] |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Wulagasaurus]]''[[File:Wulagasaurus dongi.png|60px]] |2=''[[Acristavus]]''[[File:Acristavus gagslarsoni.png|60px]] }} |2={{clade |1=''[[Maiasaura]]'' [[File:Maiasaura peeblesorum.png|60px]] |2={{clade |1=''[[Probrachylophosaurus]]'' [[File:Probrachylophosaurus bergei.png|60px]] |2=''[[Brachylophosaurus]]'' [[File:Brachylophosaurus canadensis.png|60px]] }} }} }} |2={{clade |1={{clade |label1=[[Austrokritosauria]] |1={{clade |1=''[[Secernosaurus]]'' [[File:Secernosaurus koerneri.png|60px]] |2={{clade |1=''[[Bonapartesaurus]]'' [[File:Bonapartesaurus rionegrensis.png|60px]] |2={{clade |1=''[[Kelumapusaura]]'' [[File:Kelumapusaura machi.png|60px]] |2=''[[Huallasaurus]]'' [[File:Huallasaurus australis.png|60px]] }} }} }} |label2=[[Kritosaurini]] |2={{clade |1=''[[Kritosaurus]]'' [[File:Kritosaurus navajovius.png|60px]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Rhinorex]]'' [[File:Rhinorex condrupus.png|60px]] |2=''[[Gryposaurus latidens]]'' }} |3={{clade |1=''[[Gryposaurus notabilis]]'' [[File:Gryposaurus notabilis.png|60px]] |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} }} }} |2={{clade |1=''[[Kamuysaurus]]'' [[File:Kamuysaurus japonicus.png|60px]] |2={{clade |1={{clade |1=''[[Prosaurolophus]]'' [[File:Prosaurolophus maximus.png|60px]] |2={{clade |1=''[[Saurolophus osborni]]'' [[File:Saurolophus osborni.png|60px]] |2=''Saurolophus angustirostris'' [[File:Saurolophus angustirostris.png|60px]]}} }} |2={{clade |1={{clade |1=''[[Laiyangosaurus]]'' [[File:Laiyangosaurus youngi.png|60px]] |2=''[[Kerberosaurus]]'' [[File:Kerberosaurus manakini.png|60px]] }} |2={{clade |1=''[[Shantungosaurus]]'' [[File:Shantungosaurus giganteus.png|60px]] |2={{clade |1='''''Edmontosaurus regalis''''' <div style="{{MirrorH}}">[[File:Edmontosaurus BW.jpg|60px]]</div> |2=''''Edmontosaurus annectens''''[[File:Anatotitan BW.jpg|60px]] }} }} }} }} }} }} }} }} ==პალეონტოლოგია== ===დიეტა და კვება=== [[File:Knight hadrosaurs.jpg|thumb|left|1897 restoration by [[Charles R. Knight]] of ''E. annectens'' as semi-aquatic animals that could only chew soft water plants, a popular idea at the time which is now outdated]] როგორც [[ჰადროზავრიდი]], ედმონტოზავრი დიდი ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] იყო. მისი [[კბილი|კბილები]] მუდმივად იცვლებოდა და იფუთებოდა სტომატოლოგიურ ბატარეებში, რომლებიც ასობით კბილს შეიცავდა, რომელთაგან მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო ნებისმიერ დროს გამოყენებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ის თავის ფართო [[ნისკარტი|ნისკარტს]] იყენებდა ფხვიერი საკვების დასაჭრელად, შესაძლოა მოჭრით,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ან ყბების ნიჟარისებრი ფორმით დახურვით ტოტებსა და ტოტებზე და შემდეგ უფრო მკვებავი ფოთლებისა და ყლორტების მოცილებით.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> იმის გამო, რომ კბილების რიგები ღრმად არის ჩაღრმავებული ყბების გარედან და სხვა ანატომიური დეტალების გამო, ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს და სხვა ორნითიშების უმეტესობას ჰქონდა ლოყის მსგავსი სტრუქტურები, კუნთოვანი ან არაკუნთოვანი. ლოყების ფუნქცია იყო საკვების პირის ღრუში შენარჩუნება.<ref>Galton, Peter M. (1973). "The cheeks of ornithischian dinosaurs". Lethaia. 6 (1): 67–89. Bibcode:1973Letha...6...67G. doi:10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.</ref><ref> Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. (2004). "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria. pp. 614–626.</ref> ცხოველის კვების დიაპაზონი უნდა ყოფილიყო მიწის დონიდან დაახლოებით 4 მეტრამდე (13 ფუტი) სიმაღლეზე.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[1960-იანები|1960]]-იან და [[1970-იანები|1970]]-იან წლებამდე, ედმონტოზავრის მსგავსი ჰადროზავრების გაბატონებული ინტერპრეტაცია იყო ის, რომ ისინი წყლის მცენარეები იყვნენ და წყლის მცენარეებით იკვებებოდნენ. <ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> ამის მაგალითია [[უილიამ მორისი|უილიამ მორისის]] [[1970]] წლის ინტერპრეტაცია ედმონტოზავრის თავის ქალას შესახებ, რომელსაც [[ნისკარტი|ნისკარტის]] უძვლო ნარჩენები ჰქონდა. მან ივარაუდა, რომ ცხოველის რაციონი თანამედროვე [[იხვები|იხვების]] მსგავსი იყო, წყლიდან [[მცენარეები|მცენარეების]] და წყლის [[უხერხემლოები|უხერხემლოების]], როგორიცაა [[მოლუსკები]] და [[კიბოსნაირნი|კიბოსნაირები]], ფილტრავდა და წყალს ზედა ნისკარტის შიდა ზედაპირის გასწვრივ V-ფორმის ღარებით გამოყოფდა.<ref> Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ნისკარტის ეს ინტერპრეტაცია უარყოფილია, რადგან ღარები და ქედები უფრო [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] [[კუ|კუს]] ნისკარტების მსგავსია, ვიდრე ფილტრით მკვებავი [[ფრინველები|ფრინველების]] მოქნილი სტრუქტურების მსგავსი.<ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> რადგან [[კბილი|კბილების]] მიკროცვეთის ტექსტურაზე ნაკაწრები დომინირებს, უილიამსი და სხვები ვარაუდობდნენ, რომ ედმონტოზავრი მძოვდა და არა მჭრელი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ნაკლები ნაკაწრი ექნებოდა ნაკლები აბრაზიული მასალების მოხმარების გამო. გადაყლაპული აბრაზივების კანდიდატებს შორისაა [[სილიციუმი|სილიციუმით]] მდიდარი [[მცენარეები]], როგორიცაა [[ცხენიკუდა|ცხენის კუდი]] და ნიადაგი, რომელიც შემთხვევით გადაყლაპეს მიწის დონეზე კვების გამო.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> თუმცა, სხვა ჰადროზავრიდების კბილის მიკროცვეთის ტექსტურებთან შედარებით, ედმონტოზავრის მონაცემები არ მიუთითებს იმაზე, რომ მის მიერ მოხმარებული საკვების აბრაზიულობა მნიშვნელოვნად მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჰადროზავრიდების მიერ მოხმარებული.<ref> Kubo, Tai; Kubo, Mugino O.; Sakamoto, Manabu; Winkler, Daniela E.; Shibata, Masateru; Zheng, Wenjie; Jin, Xingsheng; You, Hai-Lu (December 1, 2023). "Dental microwear texture analysis reveals a likely dietary shift within Late Cretaceous ornithopod dinosaurs". Palaeontology. 66 (6) e12681. doi:10.1111/pala.12681. ISSN 0031-0239. Retrieved August 12, 2025 – via Wiley Online Library.</ref> მაღალი განედის რეგიონებში, როგორიცაა [[ალასკა|ალიასკა]], [[წიწვოვანი მცენარეები]] იქნებოდა დომინანტური საკვების წყარო, თუმცა ედმონტოზავრის დიეტა სეზონურად ცვალებადი იქნებოდა.<ref> Fiorillo, Anthony Ricardo (March 11, 2011). "Microwear patterns on the teeth of northern high latitude hadrosaurs with comments on microwear patterns in hadrosaurs as a function of latitude and seasonal ecological constraints" (PDF). Palaeontologia Electronica. 14 (3): 1–17. Retrieved March 16, 2026.</ref> კბილის სტრუქტურა მიუთითებს დაჭრისა და დაფქვის კომბინირებულ შესაძლებლობებზე.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ჰადროზავრიდ კლაოზავრში გასტროლიტების, ანუ კუჭის ქვების, შესახებ ცნობები სინამდვილეში სავარაუდოდ ორმაგ არასწორ იდენტიფიკაციას ეფუძნება. პირველ რიგში, ნიმუში სინამდვილეში Edmontosaurus annectens-ს ეკუთვნის. [[ბარნუმ ბრაუნი|ბარნუმ ბრაუნმა]], რომელმაც ნიმუში [[1900]] წელს აღმოაჩინა, მას კლაოზავრი უწოდა, რადგან იმ დროს E.annectens კლაოზავრის სახეობად ითვლებოდა. გარდა ამისა, უფრო სავარაუდოა, რომ სავარაუდო გასტროლიტები დაკრძალვის დროს ჩარეცხილი ხრეშის ნაყოფია.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ნაწლავის შიგთავსი=== [[File:Pasta - mummified trachodon - AmMusNatHist.jpg|thumb|Possible gut contents were reported from the "Trachodon mummy" at the American Museum of Natural History, but were never described.]] შტერნბერგების მიერ შეგროვებული ორივე „მუმიის“ ნიმუშს, სავარაუდოდ, ნაწლავების შიგთავსი ჰქონდა. [[ჩარლზ ჰ. შტერნბერგი|ჩარლზ ჰ. შტერნბერგმა]] ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის ნიმუშში კარბონიზებული ნაწლავების შიგთავსის არსებობის შესახებ განაცხადა,<ref>Sternberg, Charles H. (1909). "A new Trachodon from the Laramie Beds of Converse County, Wyoming". Science. 29 (749): 753–54. Bibcode:1909Sci....29..747G. doi:10.1126/science.29.749.747. PMID 17840008.</ref> თუმცა ეს მასალა აღწერილი არ არის.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref> სენკენბერგის მუზეუმის ნიმუშში მცენარეული ნაშთები აღწერილია, მაგრამ მათი ინტერპრეტაცია რთული აღმოჩნდა. ჩონჩხში ნაპოვნი მცენარეები მოიცავდა წიწვოვანი Cunninghamites elegans-ის წიწვებს, წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ხეების ტოტებს და მრავალ პატარა თესლს ან ნაყოფს.<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> [[1922]] წელს მათი აღწერის შემდეგ, ისინი გერმანულენოვან ჟურნალ Paläontologische Zeitschrift-ში დებატების საგანი გახდა. კროუსელმა, რომელმაც აღწერა მასალა, ის ცხოველის ნაწლავების შიგთავსად განმარტა,<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ხოლო აბელს არ შეეძლო გამორიცხა, რომ მცენარეები სიკვდილის შემდეგ ჩონჩხში იყო გარეცხილი.<ref> Abel, O. (1922). "Diskussion zu den Vorträgen R. Kräusel and F. Versluys". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 87. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> იმ დროს ჰადროზავრიდები წყლის ცხოველებად ითვლებოდა და კროუსელმა აღნიშნა, რომ ნიმუში არ გამორიცხავდა ჰადროზავრიდების მიერ წყლის მცენარეებით კვებას.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ნაწლავების შესაძლო შიგთავსის აღმოჩენამ ინგლისურენოვან წრეებში მცირე გავლენა მოახდინა, გარდა წყლისა და ხმელეთის [[დიქოტომია (აპორია)|დიქოტომიის]] კიდევ ერთი მოკლე ხსენებისა,<ref>Wieland, G. R. (1925). "Dinosaur feed". Science. 61 (1589): 601–603. Bibcode:1925Sci....61..601W. doi:10.1126/science.61.1589.601. PMID 17792714.</ref> სანამ [[ჯონ ოსტრომი]] არ წამოჭრიდა ამ საკითხს სტატიაში, რომელშიც ხელახლა აფასებდა ჰადროზავრიდების წყალთან დაკავშირებული ძველი ინტერპრეტაციას. აღმოჩენის წყლის მოდელთან ადაპტაციის მცდელობის ნაცვლად, მან ეს გამოიყენა მტკიცებულებად, რომ [[ჰადროზავრიდები]] ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები]] იყვნენ.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ჰადროზავრიდების ხმელეთის ცხოველებად მისეული ინტერპრეტაცია ზოგადად მიღებულია,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> სენკენბერგის მცენარეული ნამარხები კვლავ ორაზროვანია. [[კენეტ კარპენტერი]] ვარაუდობს, რომ ისინი შეიძლება სინამდვილეში წარმოადგენდნენ მშიერი ცხოველის ნაწლავების შიგთავსს და არა ტიპიურ დიეტას.<ref> Carpenter, Kenneth (1987). "Paleoecological significance of droughts during the Late Cretaceous of the Western Interior". In Currie, Philip J.; Koster, Emlyn H. (eds.). Fourth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems, Drumheller, August 10–14, 1987. Occasional Paper of the Tyrrell Museum of Palaeontology. Vol. 3. Drumheller, Alberta: Royal Tyrrell Museum of Palaeontology. pp. 42–47. ISBN 978-0-7732-0047-0.</ref><ref> Carpenter, Kenneth (2007). "How to make a fossil: part 2 – Dinosaur mummies and other soft tissue" (PDF). The Journal of Paleontological Sciences. online. Archived from the original (PDF) on August 23, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> სხვა ავტორებმა აღნიშნეს, რომ რადგან [[მცენარეები|მცენარეული]] ნამარხები ნიმუშში მათი თავდაპირველი კონტექსტიდან იყო ამოღებული და ინტენსიურად იყო მომზადებული, აღარ არის შესაძლებელი თავდაპირველი ნაშრომის შემდგომი შესწავლა, რაც ღიად ტოვებს შესაძლებლობას, რომ [[მცენარეები]] წყალში ჩაძირული ნარჩენები იყო.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref><ref>Tweet, Justin S.; Chin, Karen; Braman, Dennis R.; Murphy, Nate L. (2008). "Probable gut contents within a specimen of Brachylophosaurus canadensis (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana". PALAIOS. 23 (9): 624–635. Bibcode:2008Palai..23..624T. doi:10.2110/palo.2007.p07-044r. S2CID 131393649.</ref> ===იზოტოპური კვლევები=== [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 maxillae.png|thumb|''E. regalis'' maxillae with teeth (specimen CMN 2289)]] ედმონტოზავრის დიეტა და ფიზიოლოგია შესწავლილია კბილის ემალში ჩაწერილი [[ნახშირბადი|ნახშირბადისა]] და [[ჟანგბადი|ჟანგბადის]] სტაბილური [[იზოტოპები|იზოტოპების]] გამოყენებით. კვების, სმისა და სუნთქვის დროს ცხოველები იღებენ ნახშირბადსა და ჟანგბადს, რომლებიც ძვლებში ინტეგრირდება. ამ ორი ელემენტის [[იზოტოპები]] განისაზღვრება სხვადასხვა შინაგანი და გარე ფაქტორებით, როგორიცაა შეჭმული მცენარეების ტიპი, ცხოველის [[ფიზიოლოგია]], მარილიანობა და [[კლიმატი]]. თუ ნამარხებში იზოტოპების თანაფარდობა არ იცვლება გაქვავებით და შემდგომი ცვლილებებით, მათი შესწავლა შესაძლებელია საწყისი ფაქტორების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად; [[თბილსისხლიანი ცხოველები|თბილსისხლიან]] ცხოველებს ექნებათ გარკვეული იზოტოპური შემადგენლობა მათ გარემოსთან შედარებით, ცხოველებს, რომლებიც მიირთმევენ გარკვეული ტიპის [[მცენარეები|მცენარეებს]] ან იყენებენ გარკვეულ საჭმლის მომნელებელ პროცესებს, ექნებათ განსხვავებული იზოტოპური შემადგენლობა და ა.შ. მინანქარი ჩვეულებრივ გამოიყენება, რადგან მინანქრის შემქმნელი მინერალის სტრუქტურა მას ჩონჩხის ქიმიური ცვლილებების მიმართ ყველაზე მდგრად მასალად აქცევს.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> [[2004]] წელს კეტრინ თომასისა და სანდრა კარლსონის მიერ ჩატარებულ კვლევაში გამოყენებული იქნა სამი ინდივიდის ზედა ყბის [[კბილი|კბილები]], რომლებიც აღიქმებოდა როგორც არასრულწლოვანი, სუბზრდასრული და ზრდასრული, რომლებიც აღებული იყო სამხრეთ დაკოტას კორსონის ოლქის ჰელ კრიკის ფორმაციაში ძვლოვანი საწოლიდან. ამ კვლევაში, ედმონტოზავრების კბილის ბატარეებში სვეტებში განლაგებული კბილების ნიმუშები აღებული იქნა თითოეული კბილის გასწვრივ მრავალი ადგილიდან მიკრობურღვის სისტემის გამოყენებით. შერჩევის ეს მეთოდი იყენებს ჰადროზავრიდების კბილის ბატარეების ორგანიზებას, რათა დადგინდეს კბილების იზოტოპების ვარიაცია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. მათი ნაშრომიდან ჩანს, რომ ედმონტოზავრების კბილების ფორმირებას დაახლოებით 0,65 წელზე ნაკლები დრო დასჭირდა, ოდნავ უფრო სწრაფად ახალგაზრდა ედმონტოზავრებში. სამივე ინდივიდის კბილებს, როგორც ჩანს, აჩვენეს ჟანგბადის იზოტოპების თანაფარდობის ვარიაცია, რაც შეიძლება შეესაბამებოდეს თბილ/მშრალ და გრილ/სველ პერიოდებს; თომასმა და კარლსონმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ ცხოველები მიგრირებდნენ, მაგრამ უპირატესობა მიანიჭეს ადგილობრივ სეზონურ ვარიაციებს, რადგან მიგრაცია უფრო მეტად გამოიწვევდა თანაფარდობის ჰომოგენიზაციას, რადგან ბევრი ცხოველი მიგრირებს კონკრეტული ტემპერატურის დიაპაზონში ან კონკრეტული საკვების წყაროების მახლობლად დარჩენისთვის.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ედმონტოზავრებმა ასევე აჩვენეს გამდიდრებული [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] [[იზოტოპები|იზოტოპის]] შემცველობა, რაც თანამედროვე ძუძუმწოვრებისთვის შეიძლება განიმარტოს, როგორც C3 მცენარეების (მცენარეების უმეტესობა) და C4 მცენარეების (ბალახების) შერეული დიეტა; თუმცა, C4 მცენარეები გვიან ცარცულ პერიოდში უკიდურესად იშვიათი იყო, თუ საერთოდ არსებობდა. თომასმა და კარლსონმა წამოჭრეს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც შესაძლოა მოქმედებდა და დაადგინეს, რომ ყველაზე სავარაუდოა, რომ მოიცავდეს გიმნოსპერმებით მდიდარ დიეტას, დასავლეთის შიდა ზღვის გზის მიმდებარე სანაპირო ზოლიდან მარილით დაძაბული მცენარეების მოხმარებას და დინოზავრებსა და ძუძუმწოვრებს შორის ფიზიოლოგიურ განსხვავებას, რამაც გამოიწვია [[დინოზავრები|დინოზავრების]] [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილის]] წარმოქმნა ნახშირბადის განსხვავებული თანაფარდობით, ვიდრე ეს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისთვის]] იქნებოდა მოსალოდნელი. ასევე შესაძლებელია ფაქტორების კომბინაცია.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ===ღეჭვა=== [[ფაილი:Edmontosaurus beak right.jpg|მინი|მარცხნივ]] [[1980]]-იანი წლების შუა პერიოდიდან [[2000]]-იან წლებამდე, ჰადროზავრიდების მიერ საკვების გადამუშავების გაბატონებული ინტერპრეტაცია დევიდ ბ. ვაიშამპელის მიერ [[1984]] წელს წამოყენებულ მოდელს მიჰყვებოდა. მან ივარაუდა, რომ თავის ქალის სტრუქტურა ძვლებს შორის მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, რაც ქვედა ყბის წინ და უკან მოძრაობას და ზედა ყბის კბილების მატარებელი ძვლების გარეთ მოხრას იწვევდა პირის დახურვისას. ზედა ყბის კბილები ჩხირებივით აკაკუნებდა ქვედა ყბის კბილებს და ამუშავებდა მათ შორის მოქცეულ მცენარეულ მასალას.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Weishampel, David B. (1984). Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology. Vol. 87. Berlin; New York: Springer-Verlag. pp. 1–109. doi:10.1007/978-3-642-69533-9. ISBN 978-0-387-13114-6. ISSN 0301-5556. PMID 6464809. S2CID 12547312.</ref>ასეთი მოძრაობა ძუძუმწოვრებში ღეჭვის ეფექტების პარალელურად იქნებოდა, თუმცა ეფექტებს სრულიად განსხვავებული გზით მიიღწევდა.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> [[2000]]-იანი წლების დასაწყისში ჩატარებულმა კვლევებმა ვაიშამპელის მოდელი ეჭვქვეშ დააყენა. [[2008]] წელს [[კეისი ჰოლიდეი|კეისი ჰოლიდეის]] და [[ლოურენს ვიტმერი|ლოურენს ვიტმერის]] მიერ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ორნითოპოდები|ორნითოპოდებს]], როგორიცაა ედმონტოზავრი, არ ჰქონდათ ისეთი ტიპის [[თავის ქალა|თავის ქალას]] სახსრები, რომლებიც გვხვდება თანამედროვე ცხოველებში, რომლებსაც აქვთ კინეტიკური [[თავის ქალა|თავის ქალები]] (თავის ქალები, რომლებიც საშუალებას იძლევიან მოძრაობას მათ შემადგენელ ძვლებს შორის), მაგალითად, [[ბრტყელძირიანები|ბრტყელძირიანებსა]] და [[ფრინველები|ფრინველებში]]. მათ ივარაუდეს, რომ სახსრები, რომლებიც ინტერპრეტირებული იყო, როგორც მოძრაობის დაშვება [[დინოზავრები|დინოზავრის]] თავის ქალებში, სინამდვილეში ხრტილოვანი ზრდის ზონები იყო.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> [[ვაიშამპელი|ვაიშამპელის]] მოდელის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა კბილებზე ნაკაწრების ორიენტაცია, რომელიც აჩვენებს ყბის მოქმედების მიმართულებას. თუმცა, სხვა მოძრაობებმა შეიძლება გამოიწვიოს მსგავსი ნაკაწრები, როგორიცაა ქვედა ყბის ორი ნახევრის ძვლების მოძრაობა. ყველა მოდელი არ არის შესწავლილი ამჟამინდელი ტექნიკით.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> ვინსენტ უილიამსმა და მისმა კოლეგებმა ([[2009]]) გამოაქვეყნეს დამატებითი ნაშრომი ჰადროზავრიდის კბილების მიკროცვეთის შესახებ. მათ აღმოაჩინეს ნაკაწრების ოთხი კლასი ედმონტოზავრის კბილებზე. ყველაზე გავრცელებული კლასი განიმარტა, როგორც ირიბი მოძრაობის შედეგი და არა მარტივი ზევით-ქვევით ან წინ-უკან მოძრაობა, რაც შეესაბამება ვაიშამპელის მოდელს. ითვლება, რომ ეს მოძრაობა საკვების დაფქვის ძირითადი მოძრაობა იყო. ორი ნაკბენის კლასი განიმარტა, როგორც ყბების წინ ან უკან მოძრაობის შედეგი. მეორე კლასი ცვალებადი იყო და, სავარაუდოდ, ყბების გახსნის შედეგი იყო. მოძრაობების კომბინაცია უფრო რთულია, ვიდრე ადრე იყო პროგნოზირებული.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> [[File:Edmontosaurus jaw.jpg|thumb|Close up of teeth in the lower jaw]] ვაიშამპელმა თავისი მოდელი კომპიუტერული სიმულაციის დახმარებით შეიმუშავა. ნატალია რიბჩინსკიმ და მისმა კოლეგებმა ეს ნამუშევარი გაცილებით დახვეწილი სამგანზომილებიანი ანიმაციური მოდელით განაახლეს, ლაზერებით E.regalis-ის [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სკანირებით. მათ შეძლეს შემოთავაზებული მოძრაობის რეპლიკაცია თავიანთი მოდელით, თუმცა აღმოაჩინეს, რომ სხვა ძვლებს შორის დამატებითი მეორადი მოძრაობები იყო საჭირო, ღეჭვის ციკლის დროს ზოგიერთ ძვალს შორის მაქსიმალური დაშორებით 1.3-დან 1.4 სანტიმეტრამდე (0.51-დან 0.55 ინჩამდე). რიბჩინსკი და მისი კოლეგები არ იყვნენ დარწმუნებულნი ვაიშამპელის მოდელის სიცოცხლისუნარიანობაში, მაგრამ აღნიშნეს, რომ მათ ანიმაციაში რამდენიმე გაუმჯობესება აქვთ შესატანი. დაგეგმილი გაუმჯობესებები მოიცავს რბილი ქსოვილებისა და კბილების ცვეთის კვალისა და ნაკაწრების ჩართვას, რამაც უკეთ უნდა შეზღუდოს მოძრაობები. ისინი აღნიშნავენ, რომ ასევე არსებობს რამდენიმე სხვა ჰიპოთეზა შესამოწმებლად.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> რობინ კატბერტსონის და მისი კოლეგების მიერ [[2012]] წელს გამოქვეყნებულმა შემდგომმა კვლევამ ვაიშამპელის მოდელისთვის საჭირო მოძრაობები ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნია და უპირატესობა მიანიჭა მოდელს, რომელშიც ქვედა ყბის მოძრაობები ქმნიდა ხრაშუნა მოქმედებას. ქვედა ყბის ზედა ყბასთან შეერთება ჩვეულებრივ ბრუნვასთან ერთად წინა-უკანა მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, ხოლო ქვედა ყბის ორი ნახევრის წინა შეერთება ასევე მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა; კომბინაციაში, ქვედა ყბის ორ ნახევარს შეეძლო ოდნავ წინ და უკან მოძრაობა, ასევე მცირე ბრუნვა მათი გრძელი ღერძის გასწვრივ. ეს მოძრაობები ხსნიდა დაკვირვებულ [[კბილი|კბილების]] ცვეთას და უფრო მყარად აგებულ თავის ქალას, ვიდრე ვაიშამპელის მიერ იყო მოდელირებული.<ref>Cuthbertson, Robin S.; Tirabasso, Alex; Rybczynski, Natalia; Holmes, Robert B. (2012). "Kinetic limitations of intracranial joints in Brachylophosaurus canadensis and Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae), and their implications for the chewing mechanics of hadrosaurids". The Anatomical Record. 295 (6): 968–979. doi:10.1002/ar.22458. PMID 22488827. S2CID 33114056.</ref> ===ზრდა=== [[File:Edmontosaurus_skull_ontogeny.png|left|thumb|Skull growth series of ''Edmontosaurus'' (''E. regalis'' top, and ''E. annectens'' bottom)]] [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, კამპიონემ და ევანსმა ჩაწერეს მონაცემები კამპანიური და მაასტრიხტული პერიოდის ყველა ცნობილი „ედმონტოზავრის“ [[თავის ქალა|თავის ქალიდან]] და გამოიყენეს ისინი მორფომეტრიული გრაფიკის შესაქმნელად, რომელშიც შედარდა თავის ქალის ცვალებადი მახასიათებლები თავის ქალის ზომასთან. მათმა შედეგებმა აჩვენა, რომ ორივე აღიარებულ ედმონტოზავრის სახეობაში, მრავალი მახასიათებელი, რომელიც ადრე გამოიყენებოდა დამატებითი სახეობების ან გვარების კლასიფიკაციისთვის, პირდაპირ კორელაციაში იყო თავის ქალის ზომასთან. კამპიონემ და ევანსმა ეს შედეგები განმარტეს, როგორც მტკიცე მითითება იმისა, რომ ედმონტოზავრების [[თავის ქალა|თავის ქალების]] ფორმა მკვეთრად შეიცვალა მათი ზრდისას. ამან წარსულში გამოიწვია კლასიფიკაციის რამდენიმე აშკარა შეცდომა. კამპანიური სახეობა Thespesius edmontoni, რომელიც ადრე E.annectens-ის სინონიმად ითვლებოდა მისი მცირე ზომისა და [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ფორმის გამო, უფრო სავარაუდოა, რომ თანამედროვე E. regalis-ის სუბალდუტური ნიმუშია. ანალოგიურად, ადრე აღიარებული მაასტრიხტული ედმონტოზავრების სამი სახეობა, სავარაუდოდ, ერთი სახეობის ზრდის ეტაპებს წარმოადგენს, სადაც E. saskatchewanensis წარმოადგენს ახალგაზრდა ინდივიდებს, E.annectens სუბალდუტურ ინდივიდებს და Anatotitan copei-ს სრულად მომწიფებულ ზრდასრულებს. ცხოველების ზრდასთან ერთად თავის ქალები უფრო გრძელი და ბრტყელი ხდებოდა.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> [[2014]] წელს ჩატარებულ კვლევაში მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ E.regalis-ი სიმწიფეს 10-15 წლის ასაკში აღწევდა.<ref>Vanderven, E.; Burns, M.E.; Currie, P.J. (2014). "Histologic growth dynamic study of Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae) from a bonebed assemblage of the Upper Cretaceous Horseshoe Canyon Formation, Edmonton, Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1023–1033. Bibcode:2014CaJES..51.1023V. doi:10.1139/cjes-2014-0064. </ref> [[2022]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, ვოსიკი და ევანსი სხვადასხვა ლოკაციიდან აღებული სხვადასხვა ნიმუშის ანალიზის საფუძველზე, ივარაუდეს, რომ E.annectens-ი სიმწიფეს 9 წლის ასაკში აღწევდა. მათ აღმოაჩინეს, რომ შედეგი სხვა ჰადროზავრების შედეგის მსგავსი იყო.<ref>Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> === ტვინი და ნერვული სისტემა=== [[File:Pasta - triceratops brain.jpg|thumb|A 1905 chart showing the relatively small brains of a ''[[Triceratops]]'' (top) and ''E. annectens'']] ედმონტოზავრის ტვინი აღწერილია რამდენიმე ნაშრომსა და რეფერატში ღრუს ენდოკასტების გამოყენებით, სადაც ტვინი იყო. ამ გზით შესწავლილია E.annectens<ref> Marsh, Othniel Charles (1893). "The skull and brain of Claosaurus". American Journal of Science. 45 (265): 83–86. Bibcode:1893AmJS...45...83M. doi:10.2475/ajs.s3-45.265.83. S2CID 131740074.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1896). "The dinosaurs of North America". Sixteenth Annual report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior, 1894–1895: Part 1. Washington, D.C.: U.S. Geological Survey. pp. 133–244. doi:10.3133/ar16_1. Archived from the original on May 9, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> და E.regalis,<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ასევე სახეობების იდენტიფიცირებადი ნიმუშები.<ref>Brown, Barnum (1914). "Anchiceratops, a new genus of horned dinosaurs from the Edmonton Cretaceous of Alberta, with discussion of the ceratopsian crest and the brain casts of Anchiceratops and Trachodon". Bulletin of the American Museum of Natural History. 33: 539–548.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი განსაკუთრებით დიდი არ იყო ედმონტოზავრის ზომის ცხოველისთვის. მისი სივრცე თავის ქალის სიგრძის მხოლოდ მეოთხედს შეადგენდა<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> და სხვადასხვა ენდოკასტების მოცულობა 374 მილილიტრიდან (13 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> 450 მილილიტრამდე (15 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> მერყეობდა, რაც არ ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ ტვინს შესაძლოა ენდოკასტის სივრცის მხოლოდ 50% ეკავა, დანარჩენი სივრცე კი ტვინის გარშემო არსებულმა მაგარი გარსმა დაიკავა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> მაგალითად, 374 მილილიტრიანი ენდოკასტით აღებული ნიმუშის ტვინის მოცულობა, სავარაუდოდ, 268 მილილიტრი იყო (9 აშშ სითხის უნცია).<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი წაგრძელებული სტრუქტურა იყო,<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> და სხვა არაძუძუმწოვრების მსგავსად, მას ნეოკორტექსი არ ჰქონდა.<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> სტეგოზავრის მსგავსად, ნერვული არხი გაფართოებული იყო თეძოებში, მაგრამ არა იმავე ხარისხით: სტეგოზავრის ენდოსაკრალური სივრცე მის ენდოკრანიალურ კასეტაზე 20-ჯერ დიდი იყო, მაშინ როცა ედმონტოსავრის ენდოსაკრალური სივრცე მხოლოდ 2.59-ჯერ დიდი იყო მოცულობით.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> ===პათოლოგიები და ჯანმრთელობა=== [[File:Edmontosaurus bite.jpg|thumb|left|Damaged and partially healed tail spine of ''E. annectens'' as evidence of failed attack by ''[[Tyrannosaurus]].'']] [[2003]] წელს ედმონტოზავრის ძვლებში აღწერილი იქნა სიმსივნეების, მათ შორის ჰემანგიომების, დესმოპლასტიკური ფიბრომის, მეტასტაზური კიბოს და [[ოსტეობლასტომია|ოსტეობლასტომის]] ნიშნები. როტშილდმა და სხვებმა [[დინოზავრები|დინოზავრის]] [[ხერხემალი|ხერხემლის]] მალთაშორისი გამოკვლევა ჩაატარეს კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და ფლუოროსკოპიული სკრინინგის გამოყენებით. რამდენიმე სხვა ჰადროზავრიდსაც, მათ შორის [[ბრაქილოფოსავრი|ბრაქილოფოსავრს]], [[გილმორეოზავრი|გილმორეოზავრს]] და [[ბაქტროზავრი|ბაქტროზავრს]], ასევე დადებითი შედეგი ჰქონდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მეთოდით 10 000-ზე მეტი ნამარხი იქნა გამოკვლეული, სიმსივნეები შემოიფარგლებოდა ედმონტოზავრით და მისი მსგავსი გვარებით. [[სიმსივნე|სიმსივნეები]] შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო გარემო ფაქტორებით ან გენეტიკური მიდრეკილებით.<ref> Rothschild, B.M.; Tanke, D. H.; Helbling II, M.; Martin, L.D. (2003). "Epidemiologic study of tumors in dinosaurs" (PDF). Naturwissenschaften. 90 (11): 495–500. Bibcode:2003NW.....90..495R. doi:10.1007/s00114-003-0473-9. PMID 14610645. S2CID 13247222.</ref> ედმონტოზავრის შემთხვევაში ასევე ცნობილია [[ოსტეოპოროზი]], ანუ ძვლებში ზედაპირული ორმოები ძვლების შეერთების ადგილებში. ეს მდგომარეობა, რომელიც გამოწვეულია ზრდის დროს ხრტილის ძვლით ჩანაცვლების შეუძლებლობით, ედმონტოზავრის 224 თითის ძვლის 2.2%-ში აღმოჩნდა. მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზი უცნობია. ვარაუდობენ გენეტიკურ მიდრეკილებას, ტრავმას, კვების ინტენსივობას, სისხლის მიწოდების ცვლილებებს, [[ფარისებრი ჯირკვალი|ფარისებრი ჯირკვლის]] ჰორმონების სიჭარბეს და სხვადასხვა ზრდის ფაქტორების დეფიციტს. [[დინოზავრები|დინოზავრებში]] [[ოსტეოპოროზი]] (სიმსივნეების მსგავსად) ყველაზე ხშირად [[ჰადროზავრიდებში]] გვხვდება.<ref> Rothschild, Bruce; Tanke, Darren H. (2007). "Osteochondrosis is Late Cretaceous Hadrosauria". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 171–183. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ლოკომოტივაცია=== [[File:Edmontosaurus regalis.PNG|thumb|''E. regalis'' in a quadrupedal pose.]] სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ედმონტოზავრი ფაკულტატურ ორფეხა ფრინველად ითვლება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ძირითადად ოთხ ფეხზე მოძრაობდა, მაგრამ საჭიროების შემთხვევაში შეეძლო ორფეხა პოზიციის დაკავება. ის, სავარაუდოდ, ოთხზე მოძრაობდა უძრავად დგომისას ან ნელა მოძრაობისას და უფრო სწრაფი მოძრაობისას მხოლოდ უკანა ფეხების გამოყენებაზე გადადიოდა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კომპიუტერული მოდელირებით ჩატარებული კვლევა ვარაუდობს, რომ ედმონტოზავრს შეეძლო მაღალი სიჩქარით სირბილი, შესაძლოა საათში 45 კილომეტრამდე (28 მილი/სთ).<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref> 715 კილოგრამ (1,576 ფუნტი) წონის მქონე ქვეზრდასრულ ეგზემპლარზე ჩატარებულმა შემდგომმა სიმულაციებმა სიცოცხლის განმავლობაში შექმნა მოდელი, რომელსაც შეეძლო ორფეხა სირბილი ან ხტომა, ტროტის, ტემპის ან ერთფეხიანი სიმეტრიული ოთხფეხა სიარულის გამოყენება ან გალოპით მოძრაობა. მკვლევრებმა, გასაკვირად, აღმოაჩინეს, რომ ყველაზე სწრაფი სიარული კენგურუს მსგავსი ხტუნვა იყო (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 17.3 მეტრი წამში (62 კმ/სთ; 39 მილი/სთ)), რაც მათ ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნიეს ცხოველის ზომისა და ნამარხ ჩანაწერებში ხტუნვის კვალის არარსებობის გამო და ამის ნაცვლად შედეგი განმარტეს, როგორც მათი სიმულაციის უზუსტობის მანიშნებელი. ყველაზე სწრაფი არა-ხტუნვის სიარული იყო გალოპობა (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 15.7 მეტრი წამში (57 კმ/სთ; 35 მილი/სთ)) და ორფეხა სირბილი (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 14.0 მეტრი წამში (50 კმ/სთ; 31 მილი/სთ)). მიუხედავად იმისა, რომ მათ 10 გამეორება არასაკმარისად მიიჩნიეს მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა მოძრაობის ანალიზისთვის, ნაშრომში ხაზგასმულია, რომ მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა სიარული არ შეიძლება გამოირიცხოს ჰადროზავრებისთვის.<ref>Sellers, W. I.; Manning, P. L.; Lyson, T.; Stevens, K.; Margetts, L. (2009). "Virtual palaeontology: gait reconstruction of extinct vertebrates using high performance computing". Palaeontologia Electronica. 12 (3): unpaginated. Archived from the original on December 18, 2009. Retrieved December 13, 2009.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰადროზავრიდები წყლის ან ნახევრად წყლის ბინადრები იყვნენ, ისინი ცურვისთვის ისეთივე შესაფერისები არ იყვნენ, როგორც სხვა დინოზავრები (განსაკუთრებით თეროპოდები, რომლებიც ერთ დროს ფიქრობდნენ, რომ ვერ ახერხებდნენ ჰადროზავრიდების წყალში დევნას). ჰადროზავრიდებს ჰქონდათ წვრილი ხელები მოკლე თითებით, რაც მათ წინა კიდურებს მოძრაობისთვის არაეფექტურს ხდიდა, ხოლო კუდი ასევე არ იყო გამოსადეგი მოძრაობისთვის გაძვირებული მყესების გამო, რაც ზრდიდა მის სიმყარეს და კუნთების ცუდად განვითარებული მიმაგრების წერტილების გამო, რომლებიც კუდს გვერდიდან გვერდზე ამოძრავებდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). "The case of the duckbill's hand". The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and their Extinction. New York: William Morrow. pp. 146–159. ISBN 978-0-8217-2859-8.</ref><ref> Brett-Surman, M. K. (1997). "Ornithopods". In James O. Farlow; M. K. Brett-Surman (eds.). The Complete Dinosaur. Bloomington: Indiana University Press. pp. 330–346. ISBN 978-0-253-33349-0.</ref> ===სოციალური ქცევა=== ედმონტოზავრების ძვლების ვრცელი ფენები ცნობილია და ჰადროზავრების ასეთი ჯგუფები გამოიყენება იმის საჩვენებლად, რომ ისინი ჯგუფურად ცხოვრობდნენ და ერთობოდნენ.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს [[ალბერტა|ალბერტადან]] (ჰორსშუს კანიონის ფორმაცია), სამხრეთ დაკოტადან (ჰელ კრიკის ფორმაცია) და [[ვაიომინგი|ვაიომინგიდან]] (ლენსის ფორმაცია) ნამარხი ძვლების ფენების მონაცემთა ბაზაში იდენტიფიცირებულია ედმონტოზავრების ნაშთების შემცველი სამი კარიერი. ედმონტოზავრების ერთი ძვლის ფენები, რომელიც აღმოსავლეთ ვაიომინგში, ლენსის ფორმაციის თიხის ქვისა და ტალახისგან არის დამზადებული, ერთ კვადრატულ კილომეტრზე მეტ ფართობს მოიცავს, თუმცა ედმონტოზავრების ძვლები ყველაზე მეტად ამ ადგილის 40 ჰექტარზე (0.15 კვ. მილი) არის კონცენტრირებული. ვარაუდობენ, რომ აქ 10,000-დან 25,000-მდე ედმონტოზავრის ცალკეული ნაშთებია წარმოდგენილი.<ref>Chadwick, Arthur; Spencer, Lee; Turner, Larry (2006). "Preliminary depositional model for an Upper Cretaceous Edmontosaurus bonebed". Journal of Vertebrate Paleontology. 26 (3, suppl): 49A. doi:10.1080/02724634.2006.10010069. S2CID 220413406.</ref> სხვა ჰადროზავრებისგან განსხვავებით, ედმონტოზავრს ძვლოვანი ქედი არ ჰქონდა. შესაძლოა, მას [[თავის ქალა|თავის ქალაში]] რბილი [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] შემცველი სტრუქტურები ჰქონოდა: [[ცხვირი|ცხვირის]] ღიობების გარშემო ძვლებს ღიობების გარშემო ღრმა ჩაღრმავებები ჰქონდა. ვარაუდობენ, რომ ამ წყვილ ჩაღრმავებაში გასაბერი ჰაერის პარკები იყო განთავსებული, რაც შესაძლოა, როგორც ვიზუალური, ასევე სმენითი სიგნალიზაციის საშუალებას იძლეოდა.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> ედმონტოზავრი შესაძლოა დიმორფული ყოფილიყო, უფრო მყარი და მსუბუქი აგებულების ფორმებით, მაგრამ დადგენილი არ არის, დაკავშირებულია თუ არა ეს სქრსობრივ დიმორფიზმთან.<ref>Gould, Rebecca; Larson, Robb; Nellermoe, Ron (2003). "An allometric study comparing metatarsal IIs in Edmontosaurus from a low-diversity hadrosaur bone bed in Corson Co., SD". Journal of Vertebrate Paleontology. 23 (3, suppl): 56A–57A. doi:10.1080/02724634.2003.10010538. S2CID 220410105.</ref> ზოგიერთი ავტორი ედმონტოზავრს შესაძლოა მიგრირებად ჰადროზავრიდად მიიჩნევს. [[ფილ რ.ბელისა]] და [[ერიკ სნაივლი|ერიკ სნაივლის]] მიერ [[დინოზავრები|დინოზავრების]] მიგრაციის კვლევების [[2008]] წელს ჩატარებულმა მიმოხილვამ ივარაუდა, რომ E.regalis-ს შეეძლო წელიწადში 2600 კილომეტრის (1600 მილი) ორმხრივი მოგზაურობის გავლა, იმ პირობით, რომ მას ექნებოდა საჭირო [[მეტაბოლიზმი]] და [[ცხიმი|ცხიმის]] დაგროვების სიჩქარე. ასეთი მოგზაურობისთვის საჭირო იქნებოდა საათში დაახლოებით 2-დან 10 კილომეტრამდე (1-დან 6 მილი/სთ-მდე) სიჩქარე და შესაძლებელი იქნებოდა მისი [[ალასკა|ალასკიდან]] [[ალბერტა|ალბერტაში]] ჩაყვანა.<ref>Bell, Phil R.; Snively, E. (2008). "Polar dinosaurs on parade: a review of dinosaur migration". Alcheringa. 32 (3): 271–284. Bibcode:2008Alch...32..271B. doi:10.1080/03115510802096101.</ref><ref> Lloyd, Robin (December 4, 2008). "Polar Dinosaurs Endured Cold Dark Winters". LiveScience.com. Imaginova. Retrieved December 11, 2008.</ref> ბელისა და სნაივლისგან განსხვავებით, ანუსუია ჩინსამიმ და მისმა კოლეგებმა ძვლის მიკროსტრუქტურის შესწავლის საფუძველზე დაასკვნეს, რომ პოლარული ედმონტოზავრი იზამთრებდა.<ref>Chinsamy, A.; Thomas, D. B.; Tumarkin-Deratzian, A. R.; Fiorillo, A. R. (2012). "Hadrosaurs were perennial polar residents". The Anatomical Record. online preprint (4): 610–614. doi:10.1002/ar.22428. PMID 22344791. S2CID 42235761.</ref> ==პალეოეკოლოგია== ===განაწილება=== [[File:Horseshoe Canyon Alberta Nov 1988.jpg|thumb|left|Horseshoe Canyon Formation near [[Drumheller]]. The dark bands are coal seams.]] ედმონტოზავრი დროსა და სივრცეში ფართო გვარს წარმოადგენდა. მისი გავრცელების სამხრეთ არეალში, კლდოვანი ერთეულები, საიდანაც ის ცნობილია, ასაკის მიხედვით შეიძლება ორ ჯგუფად დაიყოს: ძველი ჰორსშუ კანიონისა და სენტ-მერი-რივერის წარმონაქმნები და ახალგაზრდა ფრენჩმენის, ჰელ-კრიკისა და ლენსის წარმონაქმნები. ჰორსშუ კანიონის წარმონაქმნითა და მისი ეკვივალენტებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ედმონტონური, ხოლო ახალგაზრდა ერთეულებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ლანსური. ედმონტონურ და ლანსურ დროის ინტერვალებს განსხვავებული [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ფაუნა ჰქონდა.<ref> Campagna, Tony (2000). "The PT interview: Michael Triebold". Prehistoric Times. 40: 18–19.</ref> ჩრდილოეთ არეალში ედმონტოზავრი ცნობილია პრინს-კრიკის წარმონაქმნის ლისკომბის ბონებედიდან.<ref>Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> ედმონტონის ხმელეთის ხერხემლიანთა ასაკი განისაზღვრება ნამარხ ჩანაწერებში Edmontosaurus regalis-ის პირველი გამოჩენით.<ref> Sullivan, Robert M.; Lucas, Spencer G. (2006). "The Kirtlandian land-vertebrate "age" – faunal composition, temporal position and biostratigraphic correlation in the nonmarine Upper Cretaceous of western North America" (pdf). In Lucas, Spencer G.; Sullivan, Robert M. (eds.). Late Cretaceous Vertebrates from the Western Interior. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. Vol. 35. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. pp. 7–29. Archived from the original on November 19, 2018. Retrieved September 21, 2017.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მხოლოდ ადრეული მაასტრიხტის ხანის პერიოდად მოიხსენიება,<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ცხენის კანიონი|ცხენის კანიონის]] ფორმაცია გარკვეულწილად უფრო ხანგრძლივი იყო. დეპონირება დაახლოებით 73 მილიონი წლის წინ, გვიან [[კამპანილიის რაიონი|კამპანურში]] დაიწყო და 68.0-დან 67.6 მილიონ წლამდე დასრულდა.<ref> Wu, X-C.; Brinkman, D.B.; Eberth, D.A.; Braman, D.R. (2007). "A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 44 (9): 1243–1265. Bibcode:2007CaJES..44.1243W. doi:10.1139/E07-011.</ref> Edmontosaurus regalis ცნობილია ცხენის კანიონის ფორმაციის ხუთი ერთეულიდან ყველაზე დაბალიდან, მაგრამ არ გვხვდება სულ მცირე მეორედან ყველაზე მაღალიდან.<ref> Eberth, David A. (2002). "Review and comparison of Belly River Group and Edmonton Group stratigraphy and stratigraphic architecture in the southern Alberta Plains" (PDF). Canadian Society of Petroleum Geology Diamond Jubilee Convention, Programs and Abstracts. 117: (cd). Archived from the original (PDF) on November 13, 2007. Retrieved March 8, 2009.</ref> ალბერტას დრამჰელერის მახლობლად მდებარე უნაყოფო მიწებიდან [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ნიმუშების სამი მეოთხედი შეიძლება ედმონტოზავრს ეკუთვნოდეს.<ref>Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press, Inc. pp. 170–171. ISBN 978-1-55971-038-1.</ref> ===ეკოსისტემა=== [[File:Hell Creek Formation Fauna.png|thumb|upright=1.4|''E. annectens'' (in green, left) compared to other dinosaur paleofauna from the [[Hell Creek Formation]].]] ლანსური დროის ინტერვალი იყო ბოლო ინტერვალი [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური გადაშენების]] მოვლენამდე, რომელმაც გაანადგურა არაფრინველი [[დინოზავრები]]. ედმონტოზავრი ამ ინტერვალის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული [[დინოზავრი]] იყო. [[რობერტ ტ. ბაკერი|რობერტ ტ. ბაკერის]] ცნობით, ის შეადგენდა დიდი დინოზავრების ნიმუშის ერთ მეშვიდედს, დანარჩენის უმეტესი ნაწილი (ხუთი მეექვსედი) კი რქიანი დინოზავრის, [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოფსისგან]] შედგებოდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). The Dinosaur Heresies. p. 438.</ref> სანაპირო ზოლის დაბლობის ტრიცერატოპს - ედმონტოზავრის ასოციაცია, რომელშიც დომინირებს [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], ვრცელდებოდა დღევანდელი [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანამდე]].<ref> Lehman, Thomas M. (2001). "Late Cretaceous dinosaur provinciality". In Tanke, Darren; Carpenter, Kenneth (eds.). Mesozoic Vertebrate Life. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 310–328. ISBN 978-0-253-33907-2.</ref> [[ლენსის ფორმაცია]], რომელიც დამახასიათებელია [[აღმოსავლეთ ვაიომინგი|აღმოსავლეთ ვაიომინგში]], ფორტ ლარამიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 100 კილომეტრში (62 მილი) მდებარეობით, განმარტებულია, როგორც [[ლუიზიანა|ლუიზიანას]] სანაპირო ვაკის მსგავსი ბაიუს გარემო . ის უფრო ახლოს იყო დიდ დელტასთან, ვიდრე ჩრდილოეთით მდებარე [[ჰელ კრიკის ფორმაცია|ჰელ კრიკის ფორმაციის]] დანალექი გარემო და გაცილებით მეტ ნალექს იღებდა. ტროპიკული არაუკარიული [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]] და [[პალმები|პალმის]] [[ხე|ხეები]] მოფენილი იყო ფოთლოვან ტყეებში, რაც ფლორას განასხვავებდა ჩრდილოეთ სანაპირო ვაკისგან.<ref>Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. pp. 180–181.</ref> კლიმატი [[ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი|ნოტიო]] და [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკული]] იყო, ჭაობებში წიწვოვანი, პალმეტტო და გვიმრა იყო, ტყეებში კი [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]], [[იფანი]], ცოცხალი [[მუხა]] და [[ბუჩქი|ბუჩქები]].<ref> Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> [[დინოზავრები|დინოზავრების]] გვერდით ცხოვრობდნენ მტკნარი წყლის [[თევზები]], [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]], [[კუები]], მრავალფეროვანი [[ხვლიკები]], [[გველები]], სანაპირო [[ფრინველები]] და პატარა [[ძუძუმწოვრები]]. პატარა [[დინოზავრები]] აქ ისეთი სიმრავლით არ არიან ცნობილი, როგორც ჰელ კრიკის კლდეებში, მაგრამ [[თესცელოზავრი]] კვლავ შედარებით გავრცელებული ჩანს. [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსის]] თავის ქალა ცნობილია მრავალი თავის ქალიდან, რომლებიც, როგორც წესი, უფრო პატარაა, ვიდრე უფრო ჩრდილოელი ინდივიდების თავის ქალა. ლენსის ფორმაცია ორი ედმონტოზავრის „მუმიის“ ადგილსამყოფელია.<ref>Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. pp. 180–181.</ref> ===მტაცებელ-მსხვერპლის ურთიერთობები=== [[File:Edmontosaurus & Tyrannosaurus HMNS.jpg|thumb|left|''E. annectens'' mounted as being hunted by a ''Tyrannosaurus'', which would have preyed on the species in life]] ედმონტოზავრის დროისა და გეოგრაფიული დიაპაზონი ემთხვეოდა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრს]] და [[დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმი|დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმში]] გამოფენილი E.annectens-ის ზრდასრული ნიმუში კუდში [[თეროპოდები|თეროპოდის]] ნაკბენის კვალს ავლენს. თეძოდან უკან თუ გადავხედავთ, მეცამეტე-მეჩვიდმეტე მალებს დაზიანებული აქვთ [[ხერხემალი]], რაც ცხოველის მარჯვენა უკანა მხრიდან თავდასხმას შეესაბამება. ერთ ხერხემალს ნაწილი მოჭრილი აქვს, დანარჩენებს კი - დაგრეხილი; სამს აშკარად აღენიშნება კბილის ჩხვლეტის კვალი. კუდის ზედა ნაწილი მინიმუმ 2.9 მეტრის (9.5 ფუტის) სიმაღლის იყო და იმავე კლდოვანი წარმონაქმნიდან ცნობილი ერთადერთი თეროპოდის სახეობა, რომელიც საკმარისად მაღალი იყო ასეთი შეტევის განსახორციელებლად, არის [[ტირანოზავრი|T. rex]]. ძვლები ნაწილობრივ შეხორცებულია, მაგრამ ედმონტოზავრი დაზიანების კვალის სრულად გაქრობამდე გარდაიცვალა. დაზიანებაზე ასევე ჩანს ძვლის ინფექციის ნიშნები. [[კენეტ კარპენტერი|კენეტ კარპენტერმა]], რომელმაც შეისწავლა ნიმუში, აღნიშნა, რომ მარცხენა თეძოში, როგორც ჩანს, შეხორცებული მოტეხილობაც არსებობს, რომელიც შეტევამდე მოხდა, რადგან ის უფრო სრულად იყო შეხორცებული. მან ივარაუდა, რომ ედმონტოზავრი სამიზნე იყო, რადგან შესაძლოა, ამ ადრეული ტრავმის გამო კოჭლობდა. იმის გამო, რომ შეტევას გადაურჩა, კარპენტერმა ივარაუდა, რომ შესაძლოა, მანევრირება გაუწია ან თავდამსხმელს გაუსწრო, ან რომ კუდის დაზიანება [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდმა]] მიიყენა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წინააღმდეგ იარაღად მისი გამოყენების გამო.<ref> Carpenter, Kenneth (1998). "Evidence of predatory behavior by theropod dinosaurs". Gaia. 15: 135–144. Archived from the original on November 17, 2007. Retrieved March 8, 2009. [not printed until 2000]</ref> თუმცა, უფრო თანამედროვე კვლევები კამათობენ თავდასხმის იდეაზე, არამედ სხვა ფაქტორებზე, რომლებიც არ არის დაკავშირებული [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] თავდასხმასთან.<ref>Siviero, ART V.; Brand, Leonard R.; Cooper, Allen M.; Hayes, William K.; Rega, Elizabeth; Siviero, Bethania C.T. (2020). "Skeletal Trauma with Implications for Intratail Mobility in Edmontosaurus Annectens from a Monodominant Bonebed, Lance Formation (Maastrichtian), Wyoming USA". PALAIOS. 35 (4): 201–214. Bibcode:2020Palai..35..201S. doi:10.2110/palo.2019.079. S2CID 218503493. Archived from the original on July 4, 2020. Retrieved January 6, 2021.</ref> E.annectens-ის კიდევ ერთი ნიმუში, რომელიც [[სამხრეთ დაკოტა|სამხრეთ დაკოტადან]] 7.6 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის ინდივიდს ეკუთვნის, ქვედა ყბაზე პატარა თეროპოდების კბილის კვალის კვალი ავლენს. ზოგიერთი კვალი ნაწილობრივ შეხორცებულია. [[მაიკლ ტრიბოლდი|მაიკლ ტრიბოლდმა]], ნიმუშზე არაფორმალურად მოხსენებისას, ვარაუდობს სცენარს, სადაც პატარა [[თეროპოდები]] ედმონტოზავრის ყელს თავს დაესხნენ; ცხოველი თავდაპირველ შეტევას გადაურჩა, მაგრამ მალევე გარდაიცვალა.<ref> Campagna, Tony (2000). "The PT interview: Michael Triebold". Prehistoric Times. 40: 18–19.</ref> ედმონტოზავრების ზოგიერთი ძვლის საწოლი ნარჩენების მოპოვების ადგილი იყო. ალბერტას ერთ-ერთ ძვლის საწოლზე ალბერტას კბილის კვალი გვხვდება.<ref> Jacobsen, Aase Roland; Ryan, Michael J. (2000). "Taphonomic aspects of theropod tooth-marked bones from an Edmontosaurus bone bed (Lower Maastrichtian), Alberta, Canada". Journal of Vertebrate Paleontology. 19 (3, suppl): 55A. doi:10.1080/02724634.1999.10011202.</ref> თუმცა, ბოლოდროინდელი კვლევები ვარაუდობენ, რომ [[დასპლეტოზავრი|დასპლეტოზავრის]] ცხენის კანიონის ფორმაციაში არსებობის ყველა მტკიცებულება ალბერტოზავრს უკავშირდება.<ref> Torices, A.; Reichel, M.; Currie, P.J. (2014). "Multivariate analysis of isolated tyrannosaurid teeth from the Danek Bonebed, Horseshoe Canyon Formation, Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1045–1051. Bibcode:2014CaJES..51.1045T. doi:10.1139/cjes-2014-0072.</ref><ref> Mallon, J.C.; Bura, J.R.; Currie, P.J. (2019). "A Problematic Tyrannosaurid (Dinosauria: Theropoda) Skeleton and Its Implications for Tyrannosaurid Diversity in the Horseshoe Canyon Formation (Upper Cretaceous) of Alberta". The Anatomical Record. 303 (4): 673–690. doi:10.1002/ar.24199. PMC 7079176. PMID 31254458.</ref> [[2026]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღწერილი იყო E.annectens-ის ნიმუში, რომლის ცხვირშიც [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრიდის]] კბილი იყო ჩადგმული ცხოველის სიკვდილის დროს, რაც, სავარაუდოდ, მტაცებლობის მცდელობის დროს ცხოველის ცხვირში ნაკბენის შედეგი იყო.<ref> Wyenberg-Henzler, Taia C.A.; Scannella, John B. (February 17, 2026). "Behavioral implications of an embedded tyrannosaurid tooth and associated tooth marks on an articulated skull of Edmontosaurus from the Hell Creek Formation, Montana". PeerJ. 14 e20796. doi:10.7717/peerj.20796. ISSN 2167-8359.</ref> {{clade| style=font-size:85%;line-height:85% |1={{clade |1=''[[Bactrosaurus]]'' |label2=[[Hadrosauridae]] |2={{clade |label1=[[Hadrosaurinae]] |1={{clade |1=''[[Hadrosaurus]]'' |2=''[[Lophorhothon]]'' }} |label2=[[Saurolophidae]] |2={{clade |1=[[Lambeosaurinae]] |label2=[[Saurolophinae]] |2={{clade |1=''[[Wulagasaurus]]'' |2={{clade |label1=[[Brachylophosaurini]] |1={{clade |1=''[[Acristavus]]'' |2={{clade |1=''[[Maiasaura]]'' |2=''[[Brachylophosaurus]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[Kritosaurus]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Gryposaurus latidens]]'' |2={{clade |1=''[[Gryposaurus notabilis]]'' |2=''[[Gryposaurus monumentensis]]'' }} }} |2={{clade |label1=[[Saurolophini]] |1={{clade |1=''[[Prosaurolophus]]'' |2={{clade |1=''[[Saurolophus angustirostris]]'' |2=''[[Saurolophus osborni]]'' }} }} |label2='''''Edmontosaurini''''' |2={{clade |1={{clade |1=''[[Kerberosaurus]]'' |2=''[[Kundurosaurus]]'' }} |2={{clade |1=†'''''Edmontosaurus annectens''''' |2=†'''''Edmontosaurus regalis''''' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ==ლიტერატურა== * Michael Keith Brett-Surman. A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. — Washington, D.C.: George Washington University, 1989. — (Ph.D. dissertation). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დინოზავრები]] [[კატეგორია:პრეისტორიული არსებები]] [[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]] 1vsh2ydw9dj12bhfr69jvtqow8ydt50 2 890991 5411211 5409804 2026-06-11T14:30:37Z LALAMXM 183941 5411211 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! colspan="6" |[[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |- ![[:en:RAF_01|RAF 01]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Wyatt_Hendrickson|'''Wyatt Hendrickson''']] !Technical Fall R2 |{{Flagicon|Egypt}} [[:en:Mostafa_Elders|'''Mostafa Elders''']] |{{Flag icon|US}} [[კლივლენდი|'''Cleveland''']] !Inaugural championship. |- ![[:en:RAF_04|RAF 04]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Wyatt_Hendrickson|'''Wyatt Hendrickson''']] !Technical Fall R2 |{{Flag icon|US}} [[:en:Mason_Parris|'''Mason Parris''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Fishers,_Indiana|'''Fishers''']] !Hendrickson defending. |- ![[:en:RAF_07|RAF 07]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Wyatt_Hendrickson|'''Wyatt Hendrickson''']] !Decision R3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Trent_Hillger|'''Trent Hillger''']] |{{Flag icon|US}} [[ტამპა (ფლორიდა)|'''Tampa''']] !Hendrickson defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] |- ![[:en:RAF_01|RAF 01]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Bo_Nickal|'''Bo Nickal''']] !Decision R3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Jacob_Cardenas|'''Jacob Cardenas''']] |{{Flag icon|US}} [[კლივლენდი|'''Cleveland''']] !Inaugural championship. |- ![[:en:RAF_04|RAF 04]] |{{Flagicon|Cuba}} [[:en:Yoel_Romero|'''Yoel Romero''']] !Technical Fall R3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Pat_Downey_(wrestler)|'''Pat Downey''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Fishers,_Indiana|'''Fishers''']] !Interim title fight. |- ![[:en:RAF_07|RAF 07]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Kyle_Snyder_(wrestler)|'''Kyle Snyder''']] !Decision R3 |{{Flagicon|Bahrain}} [[:en:Akhmed_Tazhudinov|'''Akhmed Tazhudinov''']] |{{Flag icon|US}} [[ტამპა (ფლორიდა)|'''Tampa''']] !Stripped title fight. |- ![[:en:RAF_08|RAF 08]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Kyle_Snyder_(wrestler)|'''Kyle Snyder''']] !Decision R3 |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[:en:Rizabek_Aitmukhan|'''Rizabek Aitmukhan''']] |{{Flag icon|US}} [[ფილადელფია|'''Philadelphia''']] !Snyder defending. |- ![[:en:RAF_09|RAF 09]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Kyle_Snyder_(wrestler)|'''Kyle Snyder''']] !Technical Fall R3 |{{Flag icon|Georgia}} [[გივი მაჭარაშვილი|'''Givi Matcharashvili''']] |{{Flag icon|US}} [[არლინგტონი (ტეხასი)|'''Arlington''']] !Snyder defending. |- ! colspan="6" |[[სუპერ ქვემძიმე წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Cruiserweight]] |- ![[:en:RAF_01|RAF 01]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Kyle_Dake|'''Kyle Dake''']] !Technical Fall R2 |{{Flag icon|US}} [[:en:Dean_Hamiti|'''Dean Hamiti''']] |{{Flag icon|US}} [[კლივლენდი|'''Cleveland''']] !Inaugural championship. |- ![[:en:RAF_02|RAF 02]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Kyle_Dake|'''Kyle Dake''']] !Decision R3 |{{Flagicon|Slovakia}} [[:en:Boris_Makoev|'''Boris Makoev''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:State_College,_Pennsylvania|'''State College''']] !Dake defending. |- ![[:en:RAF_05|RAF 05]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Kyle_Dake|'''Kyle Dake''']] !Decision R3 |{{Flagicon|Belarus}} [[:en:Mahamedkhabib_Kadzimahamedau|'''Mahamedkhabib Kadzimahamedau''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Sunrise,_Florida|'''Sunrise''']] !Dake defending. |- ![[:en:RAF_07|RAF 07]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Kyle_Dake|'''Kyle Dake''']] !Decision R3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Parker_Keckeisen|'''Parker Keckeisen''']] |{{Flag icon|US}} [[ტამპა (ფლორიდა)|'''Tampa''']] !Dake defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Middleweight|Middleweight]] |- ![[:en:RAF_01|RAF 01]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Evan_Wick|'''Evan Wick''']] !Decision R3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Jason_Nolf|'''Jason Nolf''']] |{{Flag icon|US}} [[კლივლენდი|'''Cleveland''']] !Inaugural championship. |- ![[:en:RAF_04|RAF 04]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Dean_Hamiti|'''Dean Hamiti''']] !Pinfall R3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Evan_Wick|'''Evan Wick''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Fishers,_Indiana|'''Fishers''']] !Wick defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Welterweight|Welterweight]] |- ![[:en:RAF_02|RAF 02]] |{{Flag icon|US}} [[:en:David_Carr_(wrestler)|'''David Carr''']] !Technical Fall R2 |{{Flagicon|Egypt}} [[:en:Amr_Reda_Hussen|'''Amr Reda Hussen''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:State_College,_Pennsylvania|'''State College''']] !Inaugural championship. |- ![[:en:RAF_06|RAF 06]] |{{Flag icon|US}} [[:en:David_Carr_(wrestler)|'''David Carr''']] !Technical Fall R2 |{{Flag icon|US}} [[:en:Bubba_Jenkins|'''Bubba Jenkins''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Tempe,_Arizona|'''Tempe''']] !Carr defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Lightweight|Lightweight]] |- ![[:en:RAF_01|RAF 01]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Yianni_Diakomihalis|'''Yianni Diakomihalis''']] !Decision R3 |{{Flagicon|India}} [[:en:Bajrang_Punia|'''Bajrang Punia''']] |{{Flag icon|US}} [[კლივლენდი|'''Cleveland''']] !Inaugural championship. |- ! colspan="6" |[[:en:Featherweight|Featherweight]] |- ![[:en:RAF_01|RAF 01]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Real_Woods|'''Real Woods''']] !Pinfall R2 |{{Flag icon|US}} [[:en:Darrion_Caldwell|'''Darrion Caldwell''']] |{{Flag icon|US}} [[კლივლენდი|'''Cleveland''']] !Inaugural championship. |- ![[:en:RAF_03|RAF 03]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Jordan_Oliver_(fighter)|'''Jordan Oliver''']] !Decision R3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Real_Woods|'''Real Woods''']] |{{Flag icon|US}} [[ჩიკაგო|'''Chicago''']] !Woods defending. |- ![[:en:RAF_09|RAF 09]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Real_Woods|'''Real Woods''']] !Pinfall R2 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Ibragim_Ilyasov|'''Ibragim Ilyasov''']] |{{Flag icon|US}} [[არლინგტონი (ტეხასი)|'''Arlington''']] !Stripped title fight. |- ! colspan="6" |[[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |- ![[:en:RAF_01|RAF 01]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Nathan_Tomasello|'''Nathan Tomasello''']] !Decision R3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Matt_Ramos|'''Matt Ramos''']] |{{Flag icon|US}} [[კლივლენდი|'''Cleveland''']] !Inaugural championship. |- ![[:en:RAF_02|RAF 02]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Nathan_Tomasello|'''Nathan Tomasello''']] !Decision R3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Matt_Ramos|'''Matt Ramos''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:State_College,_Pennsylvania|'''State College''']] !Tomasello defending. |- ![[:en:RAF_05|RAF 05]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Austin_DeSanto|'''Austin DeSanto''']] !Technical Fall R2 |{{Flag icon|US}} [[:en:Nathan_Tomasello|'''Nathan Tomasello''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Sunrise,_Florida|'''Sunrise''']] !Tomasello defending. |} {| class="wikitable" ![[:en:RAF_01|RAF 01: Hendrickson vs. Elders]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Wyatt_Hendrickson|'''Wyatt Hendrickson''']] |{{Flagicon|Egypt}} [[:en:Mostafa_Elders|'''Mostafa Elders''']] ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] !30/08/2025 |{{Flag icon|US}} [[კლივლენდი|'''Cleveland''']] |- ![[:en:RAF_02|RAF 02: Dake vs. Makoev]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Kyle_Dake|'''Kyle Dake''']] |{{Flagicon|Slovakia}} [[:en:Boris_Makoev|'''Boris Makoev''']] ![[სუპერ ქვემძიმე წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Cruiserweight]] !25/10/2025 |{{Flag icon|US}} [[:en:State_College,_Pennsylvania|'''State College''']] |- ![[:en:RAF_03|RAF 03: Mendes vs. Chandler]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Chad_Mendes|'''Chad Mendes''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Michael_Chandler|'''Michael Chandler''']] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !29/11/2025 |{{Flag icon|US}} [[ჩიკაგო|'''Chicago''']] |- ![[:en:RAF_04|RAF 04: Hendrickson vs. Parris]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Wyatt_Hendrickson|'''Wyatt Hendrickson''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Mason_Parris|'''Mason Parris''']] ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] !20/12/2025 |{{Flag icon|US}} [[:en:Fishers,_Indiana|'''Fishers''']] |- ![[:en:RAF_05|RAF 05: Covington vs. Rockhold]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Colby_Covington|'''Colby Covington''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Luke_Rockhold|'''Luke Rockhold''']] ![[სუპერ ქვემძიმე წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Cruiserweight]] !10/01/2026 |{{Flag icon|US}} [[:en:Sunrise,_Florida|'''Sunrise''']] |- ![[:en:RAF_06|RAF 06: Cejudo vs. Faber]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Henry_Cejudo|'''Henry Cejudo''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Urijah_Faber|'''Urijah Faber''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] !28/02/2026 |{{Flag icon|US}} [[:en:Tempe,_Arizona|'''Tempe''']] |- ![[:en:RAF_07|RAF 07: Tsarukyan vs. Poullas 2]] |{{Flagicon|Armenia}} [[არმან წარუკიანი|'''Arman Tsarukyan''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Georgio_Poullas|'''Georgio Poullas''']] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !28/03/2026 |{{Flag icon|US}} [[ტამპა (ფლორიდა)|'''Tampa''']] |- ![[:en:RAF_08|RAF 08: Tsarukyan vs. Faber]] |{{Flagicon|Armenia}} [[არმან წარუკიანი|'''Arman Tsarukyan''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Urijah_Faber|'''Urijah Faber''']] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !18/04/2026 |{{Flag icon|US}} [[ფილადელფია|'''Philadelphia''']] |- ![[:en:RAF_09|RAF 09: Steveson vs. Romanov]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Gable_Steveson|'''Gable Steveson''']] |{{Flagicon|Moldova}} [[:en:Alexander_Romanov_(fighter)|'''Alexander Romanov''']] ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] !30/05/2026 |{{Flag icon|US}} [[არლინგტონი (ტეხასი)|'''Arlington''']] |- ![[:en:RAF_10|RAF 10: Chimaev vs. Danis]] |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''Khamzat Chimaev''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Dillon_Danis|'''Dillon Danis''']] ![[:en:Catchweight|Catchweight]] !13/06/2026 |{{Flag icon|US}} [[სენტ-ლუისი|'''St. Louis''']] |- ![[:en:RAF_Georgia|RAF Georgia: Dvalishvili vs. Cejudo]] |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Henry_Cejudo|'''Henry Cejudo''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] !11/07/2026 |{{Flagicon|Georgia}} [[თბილისი|'''Tbilisi''']] |- ![[:en:RAF_11|RAF 11: Tsarukyan vs. Covington]] |{{Flagicon|Armenia}} [[არმან წარუკიანი|'''Arman Tsarukyan''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Colby_Covington|'''Colby Covington''']] ![[სუპერ ქვემძიმე წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Cruiserweight]] !18/07/2026 |{{Flag icon|US}} [[მილუოკი|'''Milwaukee''']] |} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |[[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |- ![[:en:UFC_304|UFC 304]] |{{Flagicon|England}} [[ტომ ასპინალი|'''Tom Aspinall''']] !Knockout R1 |{{Flag icon|US}} [[:en:Curtis_Blaydes|'''Curtis Blaydes''']] |{{Flagicon|UK}} [[მანჩესტერი|'''Manchester''']] !Aspinall defending interim. |- ![[:en:UFC_309|UFC 309]] |{{Flag icon|US}} [[ჯონ ჯონსი|'''Jon Jones''']] !Technical Knockout R3 |{{Flag icon|US}} [[სტიპე მიოჩიჩი|'''Stipe Miocic''']] |{{Flag icon|US}} [[ნიუ-იორკი|'''New York City''']] !Jones defending. |- ![[:en:UFC_321|UFC 321]] |{{Flagicon|England}} [[ტომ ასპინალი|'''Tom Aspinall''']] !No Contest R1 |{{Flagicon|France}} [[:en:Ciryl_Gane|'''Ciryl Gane''']] |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] !Aspinall defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] |- ![[:en:UFC_300|UFC 300]] |{{Flagicon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] !Knockout R1 |{{Flag icon|US}} [[:en:Jamahal_Hill|'''Jamahal Hill''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Pereira defending. |- ![[:en:UFC_303|UFC 303]] |{{Flagicon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] !Technical Knockout R2 |{{Flagicon|Czech Republic}} [[ირჟი პროხასკა|'''Jiří Procházka''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Pereira defending. |- ![[:en:UFC_307|UFC 307]] |{{Flagicon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] !Technical Knockout R4 |{{Flag icon|US}} [[:en:Khalil_Rountree_Jr.|'''Khalil Rountree Jr.''']] |{{Flag icon|US}} [[სოლტ-ლეიკ-სიტი|'''Salt Lake City''']] !Pereira defending. |- ![[:en:UFC_313|UFC 313]] |{{Flag icon|Russia}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''Magomed Ankalaev''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Pereira defending. |- ![[:en:UFC_320|UFC 320]] |{{Flagicon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] !Technical Knockout R1 |{{Flag icon|Russia}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''Magomed Ankalaev''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Ankalaev defending. |- ![[:en:UFC_327|UFC 327]] |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Carlos_Ulberg|'''Carlos Ulberg''']] !Knockout R1 |{{Flagicon|Czech Republic}} [[ირჟი პროხასკა|'''Jiří Procházka''']] |{{Flag icon|US}} [[მაიამი|'''Miami''']] !Vacant title fight. |- ! colspan="6" |[[:en:Middleweight|Middleweight]] |- ![[:en:UFC_305|UFC 305]] |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''Dricus du Plessis''']] !Submission R4 |{{Flagicon|Nigeria}} [[ისრაელ ადესანია|'''Israel Adesanya''']] |{{Flagicon|Australia}} [[პერთი|'''Perth''']] !du Plessis defending. |- ![[:en:UFC_312|UFC 312]] |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''Dricus du Plessis''']] !Decision R5 |{{Flag icon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] |{{Flagicon|Australia}} [[სიდნეი|'''Sydney''']] !du Plessis defending. |- ![[:en:UFC_319|UFC 319]] |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''Khamzat Chimaev''']] !Decision R5 |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''Dricus du Plessis''']] |{{Flag icon|US}} [[ჩიკაგო|'''Chicago''']] !du Plessis defending. |- ![[:en:UFC_328|UFC 328]] |{{Flag icon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] !Decision R5 |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''Khamzat Chimaev''']] |{{Flag icon|US}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] !Chimaev defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Welterweight|Welterweight]] |- ![[:en:UFC_304|UFC 304]] |{{Flag icon|US}} [[ბელალ მუჰამედი|'''Belal Muhammad''']] !Decision R5 |{{Flagicon|England}} [[:en:Leon_Edwards|'''Leon Edwards''']] |{{Flagicon|UK}} [[მანჩესტერი|'''Manchester''']] !Edwards defending. |- ![[:en:UFC_315|UFC 315]] |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''Jack Della Maddalena''']] !Decision R5 |{{Flag icon|US}} [[ბელალ მუჰამედი|'''Belal Muhammad''']] |{{Flagicon|Canada}} [[მონრეალი|'''Montreal''']] !Muhammad defending. |- ![[:en:UFC_322|UFC 322]] |{{Flag icon|Russia}} [[ისლამ მახაჩევი|'''Islam Makhachev''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''Jack Della Maddalena''']] |{{Flag icon|US}} [[ნიუ-იორკი|'''New York City''']] !Della Maddalena defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Lightweight|Lightweight]] |- ![[:en:UFC_302|UFC 302]] |{{Flag icon|Russia}} [[ისლამ მახაჩევი|'''Islam Makhachev''']] !Submission R5 |{{Flag icon|US}} [[დასტინ პორიე|'''Dustin Poirier''']] |{{Flag icon|US}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] !Makhachev defending. |- ![[:en:UFC_311|UFC 311]] |{{Flag icon|Russia}} [[ისლამ მახაჩევი|'''Islam Makhachev''']] !Submission R1 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Renato_Moicano|'''Renato Moicano''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] !Makhachev defending. |- ![[:en:UFC_317|UFC 317]] |{{Flagicon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''Ilia Topuria''']] !Knockout R1 |{{Flagicon|Brazil}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''Charles Oliveira''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Vacant title fight. |- ![[:en:UFC_324|UFC 324]] |{{Flag icon|US}} [[ჯასტინ გეიჯი|'''Justin Gaethje''']] !Decision R5 |{{Flagicon|England}} [[პედი პიმბლეტი|'''Paddy Pimblett''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Interim title fight. |- ! colspan="6" |[[:en:Featherweight|Featherweight]] |- ![[:en:UFC_308|UFC 308]] |{{Flagicon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''Ilia Topuria''']] !Knockout R3 |{{Flag icon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''Max Holloway''']] |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] !Topuria defending. |- ![[:en:UFC_314|UFC 314]] |{{Flagicon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''Alexander Volkanovski''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''Diego Lopes''']] |{{Flag icon|US}} [[მაიამი|'''Miami''']] !Vacant title fight. |- ![[:en:UFC_325|UFC 325]] |{{Flagicon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''Alexander Volkanovski''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''Diego Lopes''']] |{{Flagicon|Australia}} [[სიდნეი|'''Sydney''']] !Volkanovski defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |- ![[:en:UFC_306|UFC 306]] |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] !Decision R5 |{{Flag icon|US}} [[შონ ო’მალი|'''Sean O'Malley''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !O'Malley defending. |- ![[:en:UFC_311|UFC 311]] |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] !Decision R5 |{{Flag icon|Russia}} [[უმარ ნურმაგომედოვი|'''Umar Nurmagomedov''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] !Dvalishvili defending. |- ![[:en:UFC_316|UFC 316]] |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] !Submission R3 |{{Flag icon|US}} [[შონ ო’მალი|'''Sean O'Malley''']] |{{Flag icon|US}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] !Dvalishvili defending. |- ![[:en:UFC_320|UFC 320]] |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] !Decision R5 |{{Flag icon|US}} [[კორი სენდჰეგენი|'''Cory Sandhagen''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Dvalishvili defending. |- ![[:en:UFC_323|UFC 323]] |{{Flag icon|Russia}} [[პიოტრ იანი|'''Petr Yan''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Dvalishvili defending. |- ! colspan="6" |[[უმსუბუქესი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Flyweight]] |- ![[:en:UFC_301|UFC 301]] |{{Flagicon|Brazil}} [[ალეშანდრე პანტოჟა|'''Alexandre Pantoja''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Steve_Erceg|'''Steve Erceg''']] |{{Flagicon|Brazil}} [[რიო-დე-ჟანეირო|'''Rio de Janeiro''']] !Pantoja defending. |- ![[:en:UFC_310|UFC 310]] |{{Flagicon|Brazil}} [[ალეშანდრე პანტოჟა|'''Alexandre Pantoja''']] !Technical Submission R2 |{{Flagicon|Japan}} [[:en:Kai_Asakura|'''Kai Asakura''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Pantoja defending. |- ![[:en:UFC_317|UFC 317]] |{{Flagicon|Brazil}} [[ალეშანდრე პანტოჟა|'''Alexandre Pantoja''']] !Submission R3 |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Kai_Kara-France|'''Kai Kara-France''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Pantoja defending. |- ![[:en:UFC_323|UFC 323]] |{{Flagicon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] !Technical Knockout R1 |{{Flagicon|Brazil}} [[ალეშანდრე პანტოჟა|'''Alexandre Pantoja''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Pantoja defending. |- ![[:en:UFC_328|UFC 328]] |{{Flagicon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] !Technical Knockout R5 |{{Flagicon|Japan}} [[:en:Tatsuro_Taira|'''Tatsuro Taira''']] |{{Flag icon|US}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] !Van defending. |} {| class="wikitable" |+ ! colspan="8" |{{Flag|Soviet Union}} |- |'''{{Flag|Armenia}}''' ![[ერევანი|Yerevan]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Armenian_Soviet_Socialist_Republic_(1952–1990).svg}} !{{Flagicon|Armenia}} ![[ინდოევროპული ენები|Indo-European languages]] !Հայաստան !29,700 ![[ნიკოლ ფაშინიანი|Nikol Pashinyan]] |- |'''{{Flag|Azerbaijan}}''' ![[ბაქო|Baku]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Azerbaijan_Soviet_Socialist_Republic_(1952–1991).svg}} !{{Flagicon|Azerbaijan}} ![[თურქული ენები|Turkic languages]] !Azərbaycan !86,600 ![[ილჰამ ალიევი|Ilham Aliyev]] |- |'''{{Flag|Belarus}}''' ![[მინსკი|Minsk]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Byelorussian_Soviet_Socialist_Republic_(1951–1991).svg}} !{{Flagicon|Belarus}} {{Flagicon|Russia}} ![[სლავური ენები|Slavic languages]] !Беларусь !207,600 ![[ალექსანდრე ლუკაშენკო|Alexander Lukashenko]] |- |'''{{Flag|Estonia}}''' ![[ტალინი|Tallinn]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Estonian_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1990).svg}} !{{Flagicon|Estonia}} ![[ურალური ენები|Uralic languages]] !Eesti !45,300 ![[:en:Kristen_Michal|Kristen Michal]] |- |'''{{Flag|Georgia}}''' ![[თბილისი|Tbilisi]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Georgian_Soviet_Socialist_Republic_(1951–1990).svg}} !{{Flagicon|Georgia}} ![[ქართველური ენები|Kartvelian languages]] !საქართველო !69,700 ![[ირაკლი კობახიძე|Irakli Kobakhidze]] |- |'''{{Flag|Kazakhstan}}''' ![[ასტანა|Astana]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Kazakh_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1991);_Flag_of_Kazakhstan_(1991–1992).svg}} !{{Flagicon|Kazakhstan}} {{Flagicon|Russia}} ![[თურქული ენები|Turkic languages]] !Қазақстан !2,724,900 ![[ყასიმ-ჟომართ თოყაევი|Kassym-Jomart Tokayev]] |- |'''{{Flag|Kyrgyzstan}}''' ![[ბიშკეკი|Bishkek]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Kirghiz_Soviet_Socialist_Republic_(1952–1991);_Flag_of_Kyrgyzstan_(1991–1992).svg}} !{{Flagicon|Kyrgyzstan}} {{Flagicon|Russia}} ![[თურქული ენები|Turkic languages]] !Кыргызстан !200,100 ![[სადირ ჟაპაროვი|Sadyr Japarov]] |- |'''{{Flag|Latvia}}''' ![[რიგა|Riga]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Latvian_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1990).svg}} !{{Flagicon|Latvia}} ![[ბალტიკური ენები|Baltic languages]] !Latvija !64,500 ![[:en:Andris_Kulbergs|Andris Kulbergs]] |- |'''{{Flag|Lithuania}}''' ![[ვილნიუსი|Vilnius]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Lithuanian_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1988).svg}} !{{Flagicon|Lithuania}} ![[ბალტიკური ენები|Baltic languages]] !Lietuva !65,300 ![[გიტანას ნაუსედა|Gitanas Nausėda]] |- |'''{{Flag|Moldova}}''' ![[კიშინიოვი|Chișinău]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Moldavian_Soviet_Socialist_Republic_(1952–1990).svg}} !{{Flagicon|Romania}} ![[იტალიკური ენები|Italic languages]] !Moldova !33,800 ![[:en:Alexandru_Munteanu|Alexandru Munteanu]] |- |'''{{Flag|Russia}}''' ![[მოსკოვი|Moscow]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Russian_Soviet_Federative_Socialist_Republic_(1954–1991).svg}} !{{Flagicon|Russia}} ![[სლავური ენები|Slavic languages]] !Россия !17,125,200 ![[ვლადიმერ პუტინი|Vladimir Putin]] |- |'''{{Flag|Tajikistan}}''' ![[დუშანბე|Dushanbe]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Tajik_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1991),_Flag_of_Tajikistan_(1991–1992).svg}} !{{Flagicon|Tajikistan}} {{Flagicon|Russia}} ![[ინდოირანული ენები|Indo-Iranian languages]] !Тоҷикистон !143,100 ![[ემომალი რაჰმონი|Emomali Rahmon]] |- |'''{{Flag|Turkmenistan}}''' ![[აშხაბადი|Ashgabat]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Turkmen_Soviet_Socialist_Republic_(1974–1991),_Flag_of_Turkmenistan_(1991–1992).svg}} !{{Flagicon|Turkmenistan}} ![[თურქული ენები|Turkic languages]] !Türkmenistan !491,200 ![[სერდარ ბერდიმუჰამედოვი|Serdar Berdimuhamedow]] |- |'''{{Flag|Ukraine}}''' ![[კიევი|Kyiv]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Ukrainian_Soviet_Socialist_Republic_(1949–1991).svg}} !{{Flagicon|Ukraine}} ![[სლავური ენები|Slavic languages]] !Україна !603,600 ![[ვოლოდიმირ ზელენსკი|Volodymyr Zelenskyy]] |- |'''{{Flag|Uzbekistan}}''' ![[ტაშკენტი|Tashkent]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Uzbek_Soviet_Socialist_Republic_(1952–1991).svg}} !{{Flagicon|Uzbekistan}} ![[თურქული ენები|Turkic languages]] !O'zbekiston !448,900 ![[შავკათ მირზიიოევი|Shavkat Mirziyoyev]] |- ! colspan="8" |De facto states |- |{{Flagicon image|Flag_of_the_Republic_of_Abkhazia.svg}} [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|'''Abkhazia''']] ![[სოხუმი|Sukhumi]] !{{Flagicon|Georgia}} !{{Flagicon image|Flag_of_the_Republic_of_Abkhazia.svg}} {{Flagicon|Russia}} ![[აფხაზურ-ადიღური ენები|Northwest Caucasian languages]] !Аԥсны !8,600 ![[ბადრა გუნბა|Badra Gunba]] |- |{{Flagicon|South Ossetia}} [[სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა|'''South Ossetia''']] ![[ცხინვალი|Tskhinvali]] !{{Flagicon|Georgia}} !{{Flagicon|South Ossetia}} {{Flagicon|Russia}} ![[ინდოირანული ენები|Indo-Iranian languages]] !Хуссар Ирыстон !3,800 ![[ალან გაგლოევი|Alan Gagloev]] |- |'''{{Flag|Transnistria}}''' ![[ტირასპოლი|Tiraspol]] !{{Flagicon|Moldova}} !{{Flagicon|Russia}} {{Flagicon|Romania}} {{Flagicon|Ukraine}} ![[სლავური ენები|Slavic languages]] !Приднестровье !4,100 ![[:en:Vadim_Krasnoselsky|Vadim Krasnoselsky]] |- ! colspan="8" |Ex-states |- |{{Flagicon image|Flag_of_Artsakh.svg}} [[მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა|'''Artsakh''']] ![[ხანქენდი|Stepanakert]] !{{Flagicon|Azerbaijan}} !{{Flagicon|Armenia}} {{Flagicon|Russia}} ![[ინდოევროპული ენები|Indo-European languages]] !Արցախ !11,400 ![[რობერტ ქოჩარიანი|Robert Kocharyan]] |- |{{Flagicon image|Flag_of_Chechen_Republic_of_Ichkeria.svg}} [[ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩქერია|'''Chechnya''']] ![[გროზნო|Grozny]] !{{Flagicon|Russia}} !{{Flagicon image|Flag_of_Chechen_Republic_of_Ichkeria.svg}} {{Flagicon|Russia}} ![[ნახური ენები|Nakh languages]] !Нохчийчоь !15,300 ![[ჯოხარ დუდაევი|Dzhokhar Dudayev]] |} {| class="wikitable" |+ ! colspan="8" |{{Flag|Yugoslavia}} |- |'''{{Flag|Bosnia and Herzegovina|name=Bosnia}}''' ![[სარაევო|Sarajevo]] !{{Flagicon image|Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina_(1946–1992).svg}} !{{Flagicon|Bosnia and Herzegovina}} ! rowspan="6" |[[სლავური ენები|Slavic languages]] !Bosna !51,200 ![[დენის ბეჩიროვიჩი|Denis Bećirović]] |- |'''{{Flag|Croatia}}''' ![[ზაგრები|Zagreb]] !{{Flagicon image|Flag_of_Croatia_(1947–1990).svg}} !{{Flagicon|Croatia}} !Hrvatska !56,500 ![[ანდრეი პლენკოვიჩი|Andrej Plenković]] |- |'''{{Flag|Montenegro}}''' ![[პოდგორიცა|Podgorica]] !{{Flagicon image|Flag_of_Montenegro_(1946–1993),_Flag_of_Serbia_(1947–1992).svg}} !{{Flagicon|Montenegro}} !Crna Gora !13,800 ![[:en:Milojko_Spajić|Milojko Spajić]] |- |'''{{Flag|North Macedonia}}''' ![[სკოპიე|Skopje]] !{{Flagicon image|Flag_of_the_Socialist_Republic_of_Macedonia_(1946–1991);_Flag_of_North_Macedonia_(1991-1992).svg}} !{{Flagicon|North Macedonia}} {{Flagicon|Albania}} !Северна Македонија !25,400 ![[:en:Hristijan_Mickoski|Hristijan Mickoski]] |- |'''{{Flag|Serbia}}''' ![[ბელგრადი|Belgrade]] !{{Flagicon image|Flag_of_Montenegro_(1946–1993),_Flag_of_Serbia_(1947–1992).svg}} !{{Flagicon|Serbia}} !Србија !88,500 ![[:en:Đuro_Macut|Đuro Macut]] |- |'''{{Flag|Slovenia}}''' ![[ლიუბლიანა|Ljubljana]] !{{Flagicon image|Flag_of_Slovenia_(1945–1991).svg}} !{{Flagicon|Slovenia}} !Slovenija !20,200 ![[იანეზ იანშა|Janez Janša]] |- ! colspan="8" |De facto states |- |'''{{Flag|Kosovo}}''' ![[პრიშტინა|Pristina]] !{{Flagicon|Serbia}} !{{Flagicon|Albania}} {{Flagicon|Serbia}} ![[:en:Albanoid_languages|Albanoid languages]] !Kosova !10,800 ![[:en:Albin_Kurti|Albin Kurti]] |} {| class="wikitable" |+ ![[:en:1956_Ballon_d'Or|1956]] !47 |{{Flagicon|England}} [[სტენლი მეთიუზი|'''Stanley Matthews''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[:en:Blackpool_F.C.|'''Blackpool''']] !44 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ალფრედო დი სტეფანო|'''Alfredo Di Stéfano''']] |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:1957_Ballon_d'Or|1957]] !72 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ალფრედო დი სტეფანო|'''Alfredo Di Stéfano''']] !1 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !19 |{{Flagicon|England}} [[:en:Billy_Wright_(footballer,_born_1924)|'''Billy Wright''']] |{{Flagicon|England}} [[ვულვერჰემპტონ უონდერერსი|'''Wolverhampton''' '''Wanderers''']] |- ![[:en:1958_Ballon_d'Or|1958]] !71 |{{Flagicon|France}} [[რაიმონ კოპა|'''Raymond Kopa''']] !1 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !40 |{{Flagicon|West Germany}} [[:en:Helmut_Rahn|'''Helmut Rahn''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[:en:Rot-Weiss_Essen|'''Rot-Weiss Essen''']] |- ![[:en:1959_Ballon_d'Or|1959]] !80 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ალფრედო დი სტეფანო|'''Alfredo Di Stéfano''']] !2 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !42 |{{Flagicon|France}} [[რაიმონ კოპა|'''Raymond Kopa''']] |{{Flagicon|France}} [[რეიმსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Reims''']] |- ![[:en:1960_Ballon_d'Or|1960]] !54 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ლუის სუარეს მირამონტესი|'''Luis Suárez''']] !1 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !37 |{{Flagicon|Hungary}} [[ფერენც პუშკაში|'''Ferenc Puskás''']] |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:1961_Ballon_d'Or|1961]] !46 |{{Flagicon|Italy}} [[ომარ სივორი|'''Omar Sívori''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !40 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ლუის სუარეს მირამონტესი|'''Luis Suárez''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |- ![[:en:1962_Ballon_d'Or|1962]] !65 |{{Flagicon|Czechoslovakia}} [[იოზეფ მასოპუსტი|'''Josef Masopust''']] !1 |{{Flagicon|Czechoslovakia}} [[:en:Dukla_Prague|'''Dukla Prague''']] !53 |{{Flagicon|Portugal}} [[ეუსებიო|'''Eusébio''']] |{{Flagicon|Portugal}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |- ![[:en:1963_Ballon_d'Or|1963]] !73 |{{Flagicon|USSR}} [[ლევ იაშინი|'''Lev Yashin''']] !1 |{{Flagicon|USSR}} [[დინამო მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dynamo Moscow''']] !55 |{{Flagicon|Italy}} [[ჯანი რივერა|'''Gianni Rivera''']] |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |- ![[:en:1964_Ballon_d'Or|1964]] !61 |{{Flagicon|Scotland}} [[დენის ლოუ|'''Denis Law''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] !43 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ლუის სუარეს მირამონტესი|'''Luis Suárez''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |- ![[:en:1965_Ballon_d'Or|1965]] !67 |{{Flagicon|Portugal}} [[ეუსებიო|'''Eusébio''']] !1 |{{Flagicon|Portugal}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] !59 |{{Flagicon|Italy}} [[ჯაჩინტო ფაკეტი|'''Giacinto Facchetti''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |- ![[:en:1966_Ballon_d'Or|1966]] !81 |{{Flagicon|England}} [[ბობი ჩარლტონი|'''Bobby Charlton''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] !80 |{{Flagicon|Portugal}} [[ეუსებიო|'''Eusébio''']] |{{Flagicon|Portugal}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |- ![[:en:1967_Ballon_d'Or|1967]] !68 |{{Flagicon|Hungary}} [[ფლორიან ალბერტი|'''Flórián Albert''']] !1 |{{Flagicon|Hungary}} [[ფერენცვაროში (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ferencvárosi''']] !40 |{{Flagicon|England}} [[ბობი ჩარლტონი|'''Bobby Charlton''']] |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] |- ![[:en:1968_Ballon_d'Or|1968]] !61 |{{Flagicon|Northern Ireland}} [[ჯორჯ ბესტი|'''George Best''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] !53 |{{Flagicon|England}} [[ბობი ჩარლტონი|'''Bobby Charlton''']] |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] |- ![[:en:1969_Ballon_d'Or|1969]] !83 |{{Flagicon|Italy}} [[ჯანი რივერა|'''Gianni Rivera''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !79 |{{Flagicon|Italy}} [[ლუიჯი რივა|'''Gigi Riva''']] |{{Flagicon|Italy}} [[კალიარი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Cagliari Calcio''']] |- ![[:en:1970_Ballon_d'Or|1970]] !77 |{{Flagicon|West Germany}} [[გერდ მიულერი|'''Gerd Müller''']] !1 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !70 |{{Flagicon|England}} [[ბობი მური|'''Bobby Moore''']] |{{Flagicon|England}} [[ვესტ ჰემ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''West Ham United''']] |- ![[:en:1971_Ballon_d'Or|1971]] !116 |{{Flagicon|Netherlands}} [[იოჰან კრეიფი|'''Johan Cruyff''']] !1 |{{Flagicon|Netherlands}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !57 |{{Flagicon|Italy}} [[სანდრო მაცოლა|'''Sandro Mazzola''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |- ![[:en:1972_Ballon_d'Or|1972]] !81 |{{Flagicon|West Germany}} [[ფრანც ბეკენბაუერი|'''Franz Beckenbauer''']] !1 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !79 |{{Flagicon|West Germany}} [[გერდ მიულერი|'''Gerd Müller''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1973_Ballon_d'Or|1973]] !96 |{{Flagicon|Netherlands}} [[იოჰან კრეიფი|'''Johan Cruyff''']] !2 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !47 |{{Flagicon|Italy}} [[დინო ძოფი|'''Dino Zoff''']] |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |- ![[:en:1974_Ballon_d'Or|1974]] !116 |{{Flagicon|Netherlands}} [[იოჰან კრეიფი|'''Johan Cruyff''']] !3 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !105 |{{Flagicon|West Germany}} [[ფრანც ბეკენბაუერი|'''Franz Beckenbauer''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1975_Ballon_d'Or|1975]] !122 |{{Flagicon|USSR}} [[ოლეგ ბლოხინი|'''Oleg Blokhin''']] !1 |{{Flagicon|USSR}} [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dynamo Kyiv''']] !42 |{{Flagicon|West Germany}} [[ფრანც ბეკენბაუერი|'''Franz Beckenbauer''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1976_Ballon_d'Or|1976]] !91 |{{Flagicon|West Germany}} [[ფრანც ბეკენბაუერი|'''Franz Beckenbauer''']] !2 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !75 |{{Flagicon|Netherlands}} [[რობ რენსენბრინკი|'''Rob Rensenbrink''']] |{{Flagicon|Belgium}} [[ანდერლეხტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''RSC Anderlecht''']] |- ![[:en:1977_Ballon_d'Or|1977]] !74 |{{Flagicon|Denmark}} [[ალან სიმონსენი|'''Allan Simonsen''']] !1 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] !71 |{{Flagicon|England}} [[კევინ კიგანი|'''Kevin Keegan''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] |- ![[:en:1978_Ballon_d'Or|1978]] !87 |{{Flagicon|England}} [[კევინ კიგანი|'''Kevin Keegan''']] !1 |{{Flagicon|West Germany}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] !81 |{{Flagicon|Austria}} [[:en:Hans_Krankl|'''Hans Krankl''']] |{{Flagicon|Spain|variant=1977}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1979_Ballon_d'Or|1979]] !118 |{{Flagicon|England}} [[კევინ კიგანი|'''Kevin Keegan''']] !2 |{{Flagicon|West Germany}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] !52 |{{Flagicon|West Germany}} [[კარლ-ჰაინც რუმენიგე|'''Karl Rummenigge''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1980_Ballon_d'Or|1980]] !122 |{{Flagicon|West Germany}} [[კარლ-ჰაინც რუმენიგე|'''Karl Rummenigge''']] !1 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !34 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბერნდ შუსტერი|'''Bernd Schuster''']] |{{Flagicon|Spain|variant=1977}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1981_Ballon_d'Or|1981]] !106 |{{Flagicon|West Germany}} [[კარლ-ჰაინც რუმენიგე|'''Karl Rummenigge''']] !2 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !64 |{{Flagicon|West Germany}} [[პაულ ბრაიტნერი|'''Paul Breitner''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1982_Ballon_d'Or|1982]] !115 |{{Flagicon|Italy}} [[პაოლო როსი|'''Paolo Rossi''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !64 |{{Flagicon|France}} [[ალენ ჟირესი|'''Alain Giresse''']] |{{Flagicon|France}} [[ბორდო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bordeaux''']] |- ![[:en:1983_Ballon_d'Or|1983]] !110 |{{Flagicon|France}} [[მიშელ პლატინი|'''Michel Platini''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !26 |{{Flagicon|Scotland}} [[კენი დალგლიში|'''Kenny Dalglish''']] |{{Flagicon|England}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |- ![[:en:1984_Ballon_d'Or|1984]] !128 |{{Flagicon|France}} [[მიშელ პლატინი|'''Michel Platini''']] !2 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !57 |{{Flagicon|France}} [[ჟან ტიგანა|'''Jean Tigana''']] |{{Flagicon|France}} [[ბორდო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bordeaux''']] |- ![[:en:1985_Ballon_d'Or|1985]] !127 |{{Flagicon|France}} [[მიშელ პლატინი|'''Michel Platini''']] !3 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !71 |{{Flagicon|Denmark}} [[პრებენ ელკიერი|'''Preben Elkjær''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ელას ვერონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hellas Verona''']] |- ![[:en:1986_Ballon_d'Or|1986]] !84 |{{Flagicon|USSR}} [[იგორ ბელანოვი|'''Igor Belanov''']] !1 |{{Flagicon|USSR}} [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dynamo Kyiv''']] !62 |{{Flagicon|England}} [[გარი ლინეკერი|'''Gary Lineker''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1987_Ballon_d'Or|1987]] !106 |{{Flagicon|Netherlands}} [[რუდ გულიტი|'''Ruud Gullit''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !91 |{{Flagicon|Portugal}} [[პაულუ ფუტრე|'''Paulo Futre''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] |- ![[:en:1988_Ballon_d'Or|1988]] !129 |{{Flagicon|Netherlands}} [[მარკო ვან ბასტენი|'''Marco van Basten''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !88 |{{Flagicon|Netherlands}} [[რუდ გულიტი|'''Ruud Gullit''']] |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |- ![[:en:1989_Ballon_d'Or|1989]] !119 |{{Flagicon|Netherlands}} [[მარკო ვან ბასტენი|'''Marco van Basten''']] !2 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !80 |{{Flagicon|Italy}} [[ფრანკო ბარეზი|'''Franco Baresi''']] |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |- ![[:en:1990_Ballon_d'Or|1990]] !137 |{{Flagicon|Germany}} [[ლოთარ მათეუსი|'''Lothar Matthäus''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !84 |{{Flagicon|Italy}} [[:en:Salvatore_Schillaci|'''Salvatore Schillaci''']] |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |- ![[:en:1991_Ballon_d'Or|1991]] !141 |{{Flagicon|France}} [[ჟან-პიერ პაპენი|'''Jean-Pierre Papin''']] !1 |{{Flagicon|France}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] !42 |{{Flagicon|Yugoslavia}} [[დეიან სავიჩევიჩი|'''Dejan Savićević''']] |{{Flagicon|Yugoslavia}} [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Red Star Belgrade''']] |- ![[:en:1992_Ballon_d'Or|1992]] !98 |{{Flagicon|Netherlands}} [[მარკო ვან ბასტენი|'''Marco van Basten''']] !3 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !80 |{{Flagicon|Bulgaria}} [[ხრისტო სტოიჩკოვი|'''Hristo Stoichkov''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1993_Ballon_d'Or|1993]] !142 |{{Flagicon|Italy}} [[რობერტო ბაჯო|'''Roberto Baggio''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !83 |{{Flagicon|Netherlands}} [[დენის ბერგკამპი|'''Dennis Bargkamp''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |- ![[:en:1994_Ballon_d'Or|1994]] !210 |{{Flagicon|Bulgaria}} [[ხრისტო სტოიჩკოვი|'''Hristo Stoichkov''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !136 |{{Flagicon|Italy}} [[რობერტო ბაჯო|'''Roberto Baggio''']] |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |- ![[:en:1995_Ballon_d'Or|1995]] !144 |{{Flagicon|Liberia}} [[ჯორჯ ვეა|'''George Weah''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !108 |{{Flagicon|Germany}} [[იურგენ კლინსმანი|'''Jürgen Klinsmann''']] |{{Flagicon|Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1996_Ballon_d'Or|1996]] !144 |{{Flagicon|Germany}} [[მათიას ზამერი|'''Matthias Sammer''']] !1 |{{Flagicon|Germany}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] !143 |{{Flagicon|Brazil}} [[რონალდო|'''Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1997_Ballon_d'Or|1997]] !222 |{{Flagicon|Brazil}} [[რონალდო|'''Ronaldo''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !68 |{{Flagicon|Serbia and Montenegro}} [[პრედრაგ მიატოვიჩი|'''Predrag Mijatović''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:1998_Ballon_d'Or|1998]] !244 |{{Flagicon|France}} [[ზინედინ ზიდანი|'''Zinedine Zidane''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !68 |{{Flagicon|Croatia}} [[დავორ შუკერი|'''Davor Šuker''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:1999_Ballon_d'Or|1999]] !219 |{{Flagicon|Brazil}} [[რივალდო|'''Rivaldo''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !154 |{{Flagicon|England}} [[დეივიდ ბეკჰემი|'''David Beckham''']] |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] |- ![[:en:2000_Ballon_d'Or|2000]] !197 |{{Flagicon|Portugal}} [[ლუიშ ფიგუ|'''Luis Figo''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !181 |{{Flagicon|France}} [[ზინედინ ზიდანი|'''Zinedine Zidane''']] |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |- ![[:en:2001_Ballon_d'Or|2001]] !176 |{{Flagicon|England}} [[მაიკლ ოუენი|'''Michael Owen''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !140 |{{Flagicon|Spain}} [[რაულ გონსალესი|'''Raúl González''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2002_Ballon_d'Or|2002]] !169 |{{Flagicon|Brazil}} [[რონალდო|'''Ronaldo''']] !2 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !145 |{{Flagicon|Brazil}} [[რობერტო კარლოსი|'''Roberto Carlos''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2003_Ballon_d'Or|2003]] !190 |{{Flagicon|Czech Republic}} [[პაველ ნედვედი|'''Pavel Nedvěd''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !128 |{{Flagicon|France}} [[ტიერი ანრი|'''Thierry Henry''']] |{{Flagicon|England}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |- ![[:en:2004_Ballon_d'Or|2004]] !175 |{{Flagicon|Ukraine}} [[ანდრეი შევჩენკო|'''Andriy Shevchenko''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !139 |{{Flagicon|Portugal}} [[დეკუ|'''Deco''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2005_Ballon_d'Or|2005]] !225 |{{Flagicon|Brazil}} [[რონალდინიო|'''Ronaldinho''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !148 |{{Flagicon|England}} [[ფრენკ ლემპარდი|'''Frank Lampard''']] |{{Flagicon|England}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] |- ![[:en:2006_Ballon_d'Or|2006]] !173 |{{Flagicon|Italy}} [[ფაბიო კანავარო|'''Fabio Cannavaro''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !124 |{{Flagicon|Italy}} [[ჯანლუიჯი ბუფონი|'''Gianluigi Buffon''']] |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |- ![[:en:2007_Ballon_d'Or|2007]] !445 |{{Flagicon|Brazil}} [[კაკა|'''Kaká''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !277 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] |- ![[:en:2008_Ballon_d'Or|2008]] !446 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] !281 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2009_Ballon_d'Or|2009]] !473 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !233 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2010_FIFA_Ballon_d'Or|2010]] !22.65% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !2 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !17.36% |{{Flagicon|Spain}} [[ანდრეს ინიესტა|'''Andrés Iniesta''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2011_FIFA_Ballon_d'Or|2011]] !47.88% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !3 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !21.60% |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2012_FIFA_Ballon_d'Or|2012]] !41.60% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !4 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !23.68% |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2013_FIFA_Ballon_d'Or|2013]] !27.99% |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] !2 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !24.72% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2014_FIFA_Ballon_d'Or|2014]] !37.66% |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] !3 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !15.76% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2015_FIFA_Ballon_d'Or|2015]] !41.33% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !5 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !27.76% |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2016_Ballon_d'Or|2016]] !745 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] !4 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !316 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2017_Ballon_d'Or|2017]] !946 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] !5 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !670 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2018_Ballon_d'Or|2018]] !753 |{{Flagicon|Croatia}} [[ლუკა მოდრიჩი|'''Luka Modrić''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !476 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2019_Ballon_d'Or|2019]] !686 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !6 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !679 |{{Flagicon|Netherlands}} [[ვირჯილ ვან დეიკი|'''Virgil van Dijk''']] |{{Flagicon|England}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |- ![[:en:2021_Ballon_d'Or|2021]] !613 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !7 |{{Flagicon|France}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !580 |{{Flagicon|Poland}} [[რობერტ ლევანდოვსკი|'''Robert Lewandowski''']] |{{Flagicon|Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:2022_Ballon_d'Or|2022]] !549 |{{Flagicon|France}} [[ქარიმ ბენზემა|'''Karim Benzema''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !193 |{{Flagicon|Senegal}} [[სადიო მანე|'''Sadio Mané''']] |{{Flagicon|England}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |- ![[:en:2023_Ballon_d'Or|2023]] !462 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !8 |{{Flag icon|US}} [[ინტერი მაიამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Miami''']] !357 |{{Flagicon|Norway}} [[ერლინგ ჰოლანი|'''Erling Haaland''']] |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] |- ![[:en:2024_Ballon_d'Or|2024]] !1170 |{{Flagicon|Spain}} [[როდრი|'''Rodri''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] !1129 |{{Flagicon|Brazil}} [[ვინისიუს ჟუნიორი|'''Vinícius Júnior''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2025_Ballon_d'Or|2025]] !1380 |{{Flagicon|France}} [[უსმან დემბელე|'''Ousmane Dembélé''']] !1 |{{Flagicon|France}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !1059 |{{Flagicon|Spain}} [[ლამინე იამალი|'''Lamine Yamal''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |} 9uplvz29meacqw4xol1ex9dtkn52pos 0 891185 5411661 5410968 2026-06-12T09:10:19Z MIKHEIL 18439 5411661 wikitext text/x-wiki {{წაშლის კანდიდატი/ძირი|მიზეზი=არ აკმაყოფილებს [[ვპ:ბიო]]-ს|10|06|2026|}}{{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = კახი ჟორდანია | ფოტო = | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = [[30 ნოემბერი]], [[1994]] | დაბადგილი = | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = | გარდადგილი = | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება =[[ქართველები|ქართველი]] | მოქალაქეობა = | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება =TASIS Schools, Rosal school | ალმა-მატერი = IFM - Institute of Finance and Management | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = ბიზნესმენი და ინვესტორი | აქტიურობის წლები = | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = | შვილები = | მამა = | დედა = | ნათესავები = | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = | მოდული1 = | სახელი2 = | მოდული2 = | სახელი3 = | მოდული3 = | სახელი4 = | მოდული4 = | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''კახი ჟორდანია''' (დ. [[30 ნოემბერი]], [[1994]]) — ქართველი ბიზნესმენი და ინვესტორი. მისი საქმიანობა მოიცავს ისეთ სექტორებს, როგორიცაა ნავთობპროდუქტების საერთაშორისო ტრეიდინგი, მძიმე მრეწველობა, [[სოფლის მეურნეობა]], უძრავი ქონება და ინოვაციური ტექნოლოგიები.<ref>[https://www.companyinfo.ge/ka/people/163034 კახი ჟორდანია] საერთაშორისო გამჭვირვალობა — საქართველო</ref> ==ბიოგრაფია== კახი ჟორდანია დაიბადა 1994 წლის 30 ნოემბერს. განათლება მიიღო [[შვეიცარია]]სა და [[გაერთიანებული სამეფო|დიდ ბრიტანეთში]]. სასკოლო განათლება TASIS Schools-ში მიიღო, 2011 წელს კი დაასრულა Rosal school-ი. 2011–2014 წლებში სწავლა განაგრძო შვეიცარიაში, ფინანსებისა და მენეჯმენტის ბიზნესსკოლაში (IFM - Institute of Finance and Management). მისი პროფესიული განვითარების გზა სხვადასხვა დროს უკავშირდებოდა [[საქართველო]]ს, [[ინგლისი|ინგლისს]], შვეიცარიას და [[რუსეთი|რუსეთს]]. 2015 წლიდან აქტიური მოღვაწეობა დაიწყო საზღვარგარეთ, სადაც პირველი მასშტაბური ბიზნესნაბიჯები გადადგა.<ref>[https://www.ambebi.ge/article/342508-maka-asatianis-sami-vazhi-biznesimperia-pexburti/?fbclid=IwY2xjawRdMapleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFxcldMOTEwSDE2cG9RaTVWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHpUmx1pcRFrFBvc62RDNKVD9ip7ZDo_XVRsCvtDoD3kBf21u4ZHoGWVo3vcG_aem_EG44XyxUMiReMj3OgQADTA მაკა ასათიანის სამი ვაჟი: ბიზნესიმპერია, ფეხბურთი და ჩოგბურთი - როგორ ცხოვრობენ დიზაინერის მემკვიდრეები?] ambebi.ge</ref> ==ბიზნესსაქმიანობა და ძირითადი აქტივები== ;ენერგეტიკა და საერთაშორისო ტრეიდინგი კახი ჟორდანიამ სამეწარმეო საქმიანობა 2015 წელს დაიწყო. *2015 წელს დააფუძნა თავისი პირველი კომპანია [[Oil Energy Group]]-ი, რომელიც რეგიონულ ბაზარზე ნავთობპროდუქტების ერთ-ერთ უმსხვილეს ტრეიდერად იქცა. ამავე პერიოდში მან შექმნა პარალელური სატრანსპორტო-ლოგისტიკური კომპანიაც. *Maze International LLC — საერთაშორისო ტრეიდინგის კომპანია, რომელიც ოპერირებს გლობალურ ბაზარზე, მათ შორის საქართველოს, თურქეთის, შუა აზიის, იორდანიისა და სხვა ქვეყნების მიმართულებით. ;ინფრასტრუქტურა *მის აქტივებში შედიოდა [[ბიტუმი]]ს ტერმინალის სამშენებლო კომპანია, რომელიც პროექტის დასრულების შემდეგ გასხვისდა. *„რუსთავოილი“ — 2022 წლის ოქტომბერში კახი ჟორდანიამ წილი შეიძინა ქარხანა „[[რუსთავოილი|რუსთავოილში]]“. იმ დროისთვის საწარმო მცირე მოცულობებით შემოიფარგლებოდა, თუმცა განხორციელებული მსხვილი ინვესტიციების შედეგად, საწარმოო სიმძლავრეები 20-ჯერ გაიზარდა ;ინოვაციები, ეკოტექნოლოგიები და ავტოინდუსტრია *Moveo — ელექტრომობილების დამტენების კომპანია, რომელიც ორიენტირებულია საქართველოში ეკომობილობისთვის საჭირო თანამედროვე, ინოვაციური ინფრასტრუქტურის შექმნასა და განვითარებაზე. ;სოფლის მეურნეობა *აგროსექტორი და „აგრითაჩი“ — ბიზნესმენი ფლობს საკონსულტაციო კომპანიას, მიწის ნაკვეთებს, [[ნუში]]სა და [[მოცვი]]ს თანამედროვე პლანტაციებს. აგროპროდუქტების საერთაშორისო ტრეიდინგს კი კომპანია „აგრითაჩი“ უზრუნველყოფს. ;დეველოპმენტი *Immobiliare (იმობილიარე): 2024 წლის ბოლოს ბიზნესმენმა შეიძინა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ყოფილი შენობა, რაც მის პორტფელში მსხვილი და სტრატეგიული დეველოპერული აქტივია. აღნიშნულ ტერიტორიაზე ისტორიულ შენობაში განვითარდება თანამედროვე სასტუმრო და საცხოვრებელი სახლი, ესპანელი არქიტექტურული სტუდიის Bofill Taller de Arquitectura-ს არქიტექტურის მიხედვით.<ref>[https://commersant.ge/news/infrastructure/gzebis-movla-shenakhvistvis-me-vfiqrob-rom-stsoria-sakhelmtsifo-kompaniis-sheqmna-imisatvis-rom-chven-gvqondes-stabiluri-resursi-romelits-khariskhzets-aighebs-pasukhismgeblobas-irakli-kobakhidze კოსტავაზე მშენებარე სასტუმრო Hilton-ის მფლობელი მაკა ასათიანის ვაჟი გახდა] commersant.ge</ref><ref>[https://brg.ge/%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%92%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%90-%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%94-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%A8%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A1/ ლაგუნა ვერე და აბრეშუმის ქარხანა $64 მილიონად მაკა ასათიანის შვილმა იყიდა]</ref> 2026 წელს კახი ჟორდანიამ შეიძინა საფეხბურთო კლუბი „[[გურია ლანჩხუთი (საფეხბურთო კლუბი)|ლანჩხუთის გურია]]“.<ref>[https://guriatoday.ge/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%98-%E1%83%9F%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%90-_-%E1%83%A9%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%98-%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%96/ კახი ჟორდანია _ „ჩვენი მიზანი ნათელია და მიღწევადი: ეროვნულ ლიგაში აღზევება და ევროტურნირებზე წარმატებული ასპარეზობა!“ _ 37 წლის შემდეგ, „გურიამ“ მატჩის პროგრამა დაბეჭდა], გურია თუდეი</ref><ref>[https://bm.ge/news/lanchkhutis-gurias-ert-erti-mmartveli-merab-zhordania-iqneba ლანჩხუთის “გურიას” ერთ-ერთი მმართველი მერაბ ჟორდანია იქნება] bm.ge</ref><ref>[https://www.nu.nl/voetbal/5967660/jordania-wil-beslag-laten-leggen-op-goederen-fc-den-bosch.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Jordan wants to seize FC Den Bosch assets]</ref><ref>[https://1tv.ge/news/sasamartlo-dava-den-boskhsa-da-kakhi-djordanias-shoris-grdzeldeba-1tvsport/ სასამართლო დავა „დენ ბოსხსა“ და კახი ჟორდანიას შორის გრძელდება] 1tv.ge</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[//www.br.geostat.ge/register_geo/index.php?action=HistoryRep&lang=ka&Stat_ID=23866908&Person_ID=2018155&Reg_Company_ID=&Entity_ID=&Name=კახი%20ჟორდანია საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, სტატისტიკური ბიზნეს რეგისტრი — კახი ჟორდანია] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ჟორდანია, კახი}} [[კატეგორია:ქართველი ბიზნესმენები]] [[კატეგორია:დაბადებული 30 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1994]] h10o8qlty1gy0tox1r9rz08wleepy6b 4 891288 5411233 5410355 2026-06-11T15:13:26Z Mehman 75871 მომხმარებელმა Mehman გვერდი „[[განხილვა:ქეთი გაბისიანი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[ვიკიპედია:წაშლილი გვერდების განხილვები/2026/ქეთი გაბისიანი]]“ გადამისამართების დატოვების გარეშე: განხილვის გვერდის დაარქივება 5410355 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} == წასაშლელი გვერდი == სტატიას დავამატე კატეგორიები და წყარო [[მომხმარებელი:Irmaguru|Irmaguru]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Irmaguru|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Irmaguru|წვლილი]]) 05:06, 10 ივნისი 2026 (UTC) :მოგწერეთ პირადშიც, ფეისბუკი არაა წყარო ვიკიპედიისათვის. სტატიას არ აქვს რეალური წყარო. ელემენტარულად მითითებული წყაროს მიხედვით არ დასტურდება როდის დაიბადა ქეთი გაბისიანი. შევიტანე შესაბამისი ცვლილებები და გთხოვთ უახლოეს პერიოდში დააკმაყოფილოთ წესები, წინააღმდეგ შემთხვევაში წაიშლება სტატია. [[მომხმარებელი:Jaba1977|<span style="color:#006400;">'''''Wiki -'''''</span>]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|<span style="color:#006400">'''''ჯაბა'''''</span>]] 05:12, 10 ივნისი 2026 (UTC) b0emsy95d0vdw47ti4x936x7kl2w1dt 5411234 5411233 2026-06-11T15:13:45Z Mehman 75871 5411234 wikitext text/x-wiki == წასაშლელი გვერდი == სტატიას დავამატე კატეგორიები და წყარო [[მომხმარებელი:Irmaguru|Irmaguru]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Irmaguru|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Irmaguru|წვლილი]]) 05:06, 10 ივნისი 2026 (UTC) :მოგწერეთ პირადშიც, ფეისბუკი არაა წყარო ვიკიპედიისათვის. სტატიას არ აქვს რეალური წყარო. ელემენტარულად მითითებული წყაროს მიხედვით არ დასტურდება როდის დაიბადა ქეთი გაბისიანი. შევიტანე შესაბამისი ცვლილებები და გთხოვთ უახლოეს პერიოდში დააკმაყოფილოთ წესები, წინააღმდეგ შემთხვევაში წაიშლება სტატია. [[მომხმარებელი:Jaba1977|<span style="color:#006400;">'''''Wiki -'''''</span>]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|<span style="color:#006400">'''''ჯაბა'''''</span>]] 05:12, 10 ივნისი 2026 (UTC) cd50ncjq4lvonz68cgc4t0dcufwkkhj 15 891295 5411237 5410525 2026-06-11T15:16:59Z Mehman 75871 მომხმარებელმა Mehman გვერდი „[[კატეგორიის განხილვა:გალაქტიკათგროვები]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორიის განხილვა:გალაქტიკათა გროვები]]“ გადამისამართების დატოვების გარეშე: სტილის გასწორება 5410525 wikitext text/x-wiki {{წასაშლელი|გ5}}#გადამისამართება [[კატეგორიის განხილვა:გალაქტიკათა გროვები]] :მიმაჩნია, რომ ერთად იწერება '''ვარსკვლავთგროვა''' და '''გალაქტიკათგროვა''', მშვენიერი სიტყვებია. ხომ შევთანხმდით, რომ ყველაფერში მთლად ქსე-ს არ უნდა დავუჯეროთ? განსაკუთრებით წინადადებებში შეგვიქმნის უხერხულობას. მაგალიად, „[[გარეული იხვის ვარსკვლავთგროვა|გარეული იხვის ვარსკვლავთა გროვა]]“. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 06:46, 10 ივნისი 2026 (UTC) :გეთანხემები, მეც მომწონს ძალიან! მაგრამ უცნაურობა იმაშია რომ ამა თუ იმ ვარსკვალვა გროვას და გალაქტიკათა გროვას ისევ და ისევ „ჭიჭიკო გროვა“ ჰქვია და არა „ჭიჭიკო ვარსკვლავთგროვა“ ან „ბიჭიკო გალაქტიკათგროვა“. ჩვენ ვერ დავამკვიდრებთ ახალ სამეცნიერო ტერმინოლოგიას. რაცაა ან ამჟამად რაცაა დამკვიდრებული იმაზე ავეწყოთ უნდა. თორე ღმერთია მოწმე მეც ძაან არ მინდოდა ვარსკვლავთგროვისა და გალაქტიკათგროვის დაიგნორირება, მაშინ როცა შეიძლება დაგვეწერა სტატია „ჭიჭიკო ვარსკვლავთგროვა“ ან ჭიჭიკო გალაქტიკათგროვა“ და ამით გაგვემიჯნა რა გროვაზე იყო საუბარი. თუ რამეს ერთიანზე ჩამოვყალიბდებით მე მხოლოდ მომხრე ვიქნები. უბრალოდ არ მინდა რომ მეცნიერება ალთას მიდიოდეს და ჩვენ ბალთას წავიდეთ. თუ არსებობს თანამედროვე სამეცნიერო ტერმინოლოგიაში აღნიშნული ტერმინები დამკვიდრებული მიმითითე და დღესვე მხარს დავუჭერ ამ ტერმინებს ძირითადში გადატანას. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:14, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::ამასთან, გვჭირდება საერთო უნიფიცირებული წესები ასტრონომიულ ტერმინებზე რომ ყველა სამომავლოთ იმითი ვიხელმძრვანელოთ!!! თორე, ყველა თავისებურად თარგმნის. აგერ მაგალიტად გალაქტიკის მკლავი იყო და მე სახელო მეწერა. ანუ ტერმინები ამა თუ იმ რაოდენობით არსებობს და ათვლა მინიმუმ იქედან უნდა დავიწყოთ. რაც შეეხება ვარსკვლავთგროვა და გალაქტიკათგროვას, თუ შენებურ სრულ სქემას დამიხაზავ ამ ტერმინების და შენებურ სრულ გეგმას, დიდი ალბათობით გამოგყვები. უბრალოდ საქმე მარტო ამ ორი ტერმინით არ მთავრდება. არის ზეგროვებიც და სხვებიც. მოკლედ თხოვნა მექნება რომ ყველა ტერმინი შევაჯეროთ. ბარემ დავიწყეთ და მივიყვანოთ ბოლომდე! [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:24, 10 ივნისი 2026 (UTC) :ვერ ვხვდები, რას ცვლის ამ შემთხვევაში ცალკ-ცალკე დაწერა ჭიჭიკოს გროვის შემთხვევაში? — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 07:18, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::მოდი ჩამოვწერ საკითხებს და შენებური ვერსია შემომთავაზე. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:25, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::თუ დავაბრუნებთ სტატიის და კატეგორიის სათაურად ვარსკვლავთგროვა და გალაქტიკათგროვას, გროვებში უბრალოდ გროვები დავწეროთ თუ იქაც ვარსკვლავთგროვა და გალაქტიკათგროვა მივუთითოთ? ანუ მარტო ამ ორ სიტყვაზე გაქვს მარტო შენიშვნა? თუ მარტო ეს ორი სიტყვაა, მაშინ კიბატონო დავტოვაბრუნოთ. სამომავლოდ შეგითანხმებ ხოლმე თუ რამის გადატანას დავაპირებ ასტრონომიაში, რომ გაურკვევლობა არ გამოიწვიოს. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:33, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::წაშალე ეს სახელწოდებები და მიმდინარეები თავისებზე გადაიტანე ორივე. სტატიას მე თვითონ გავასწორებ. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:35, 10 ივნისი 2026 (UTC) :დავაკონკრეტოთ, რა პრობლემაა? გალაქტიკათგროვა და ვარსკვლავთგროვა. ქსე-ს გარდა წყარო არ გვაქვს, პირველ არხზე მე ერთად ვწერ წლებია და გუგლიც სულ მას აგდებს, ასტერონეტ. ჯი-ზეც ერთად წერენ. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 07:45, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::მერე სტატიას გავაკეთებ ასტრონომიულ ნომენკლატურაზე და ის გვექნება სტანდარტი და ამოსავალი წერტილი. შემდეგში ყველა იმით ვისარგებლებთ. დარწმუნებული ვარ იქნება სხვა ნიუანსები, რომლებიც დაზუსტებას მოითხოვს. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:49, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::ისევ და ისევ ვიმეორებ, რომ მე მომწონს არსებული სახელწოდებები (ვარსკვლავთგროვა და გალაქტიკათგროვა), მაგრამ მოწონვაზე არაა აქ საუბარი. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:52, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::ბარემ აქ გკითხავ. როგორ დავწეროთ''' გალაქტიკური ზეგროვა'''? რამე ერთიანი ვარიანტი გაქვს? სადრაც შემხვდა ვიკიპედიაში ზეგალაქტიკათგროვა თუ რაღაცა მაგდაგვარი. შენ რა ვერსია იცი ან გაქვს? [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:56, 10 ივნისი 2026 (UTC) :::მე ვარსკვლავურ ზეგროვას და გალაქტიკურ ზეგროვას ვემხრობი. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 08:08, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::"ქსე-ს გარდა წყარო არ გვაქვს" ეხლა გადავხედე „ასტრონომიურ კალენდარს 2023 წლისა“ და იქ წერია: სივრცის შედარებით მცირე მოცულობაში ვარსკვლავთა სივრცულ შეჯგუფებას ეწოდება '''ვარსკვლავთა გროვა'''. ასევე „ასტორონომიის საფუძვლები“ რომი მეორე „ვარსკვლავთა გროვები და ასოციაციები“ გვერდი 306. ევგენი ხარაძე 1991 წელი. ამათზე ინტერენტ რესურსები შემიძლია მოგაწოდო ორივეზე. თუმცა აქ არაა გალაქტიკათა გროვაზე არაფერი ნახსენები მარტო ვარსკვლავთა გროვებია. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 08:12, 10 ივნისი 2026 (UTC) :მოკლედ, მიშა მე მოგყვები შენს ვერსიებში და მზად ვარ ვიკიში დავაბრუნოთ '''ვარსკვლავთგროვა ''', '''გალაქტიკათგროვა''', '''ვარსკვლავური ზეგროვა''' და '''გალაქტიკური ზეგროვა'''. რაც შეეხება უშუალოდ გროვების სტატიებს, იქ სიტყვა „ვარსკვლავური“ აუცილებელი არაა. მაგალითად ზევიტ ახსენე '''გარეული იხვის ვარსკვლავთა გროვა'''. ვფიქრობ ამისი სახელი გარეული იხვის გროვა უნდა იყოს არა? [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 08:16, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::მოდი, ასტრონომაში მივყვეთ ინგლისურ ვიკიპედიას და სტანდარტიზაციისთვისაც მას დავეყრდნოთ, რადგან ვაღიაროთ, ჩვენთან ასტრონომიული კვლევები თითქმის არ ტარდება და რაც გვაქვს, დრომოჭმულია. დიახ, ინგლისურში ხშირად არ აკონკრეტებენ ვარსკვლავთგროვაა თუ გალაქტიკათგროვა და მართლა არ ქმნის ეს პრობლემას. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 08:25, 10 ივნისი 2026 (UTC) :::გეთანხმები! გავყვეთ ინგლისურს. Скопление галактик(⎘ Galaxy cluster), верхскопление галактик(⎘ Supercluster), Звёздное скопление(⎘ Star cluster). ინგლისურში ცალკეა ის რაც ჩვენ ერთად მოგვწონს. მოდი შენებური ვერსია ავირჩიოთ ქართული ვიკიპედიისთვის და იყოს შემდეგი: :::* '''გალაქტიკათგროვა '''- Скопление галактик(⎘ Galaxy cluster) :::* '''ვარსკვლავთგროვა '''- Звёздное скопление(⎘ Star cluster) :::* '''გალაქტიკათა ზეგროვა''' - верхскопление галактик(⎘ Supercluster) :::მაგრამ :::*გარეული იხვის ვარსკვლავთა გროვა თუ გარეული იხვის გროვა, თუ არსებული გარეული ვარსკვლავთგროვა??? (Скопление Дикая Утка/Wild Duck Cluster) :::*[[ქალწულის გროვა]] - ეს მაშინ ქალწულის გალაქტიკათგროვა უნდა იყოს. შევცვალოთ თუ ესე დავტოვოთ? :::[[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 08:32, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::::მიყოლაში ამას ვამბობ, სადაც საერთაშორისო ლიტერატურაში, ამ შემთხვევაში ინგლისურში დაკონკრეტებულია გროვა გალაქტიკებისაა თუ ვარსკვლავების, ჩვენც დავაკონკრეტოთ, სადაც არა — არა. გვინდა თუ არ გვინდა, ინგლისური დღეს ასტრონომიაში „ლათინურია“. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 08:58, 10 ივნისი 2026 (UTC) :::::კარგი. მოკლედ შევთანხმდით. ვარსკვლავთგროვა და გალაქტიკათგროვა დავაბრუნოთ. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 09:00, 10 ივნისი 2026 (UTC) hnfwz8svil5rqhd7mel1yu8sckxvpsc 5411238 5411237 2026-06-11T15:17:18Z Mehman 75871 5411238 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} :მიმაჩნია, რომ ერთად იწერება '''ვარსკვლავთგროვა''' და '''გალაქტიკათგროვა''', მშვენიერი სიტყვებია. ხომ შევთანხმდით, რომ ყველაფერში მთლად ქსე-ს არ უნდა დავუჯეროთ? განსაკუთრებით წინადადებებში შეგვიქმნის უხერხულობას. მაგალიად, „[[გარეული იხვის ვარსკვლავთგროვა|გარეული იხვის ვარსკვლავთა გროვა]]“. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 06:46, 10 ივნისი 2026 (UTC) :გეთანხემები, მეც მომწონს ძალიან! მაგრამ უცნაურობა იმაშია რომ ამა თუ იმ ვარსკვალვა გროვას და გალაქტიკათა გროვას ისევ და ისევ „ჭიჭიკო გროვა“ ჰქვია და არა „ჭიჭიკო ვარსკვლავთგროვა“ ან „ბიჭიკო გალაქტიკათგროვა“. ჩვენ ვერ დავამკვიდრებთ ახალ სამეცნიერო ტერმინოლოგიას. რაცაა ან ამჟამად რაცაა დამკვიდრებული იმაზე ავეწყოთ უნდა. თორე ღმერთია მოწმე მეც ძაან არ მინდოდა ვარსკვლავთგროვისა და გალაქტიკათგროვის დაიგნორირება, მაშინ როცა შეიძლება დაგვეწერა სტატია „ჭიჭიკო ვარსკვლავთგროვა“ ან ჭიჭიკო გალაქტიკათგროვა“ და ამით გაგვემიჯნა რა გროვაზე იყო საუბარი. თუ რამეს ერთიანზე ჩამოვყალიბდებით მე მხოლოდ მომხრე ვიქნები. უბრალოდ არ მინდა რომ მეცნიერება ალთას მიდიოდეს და ჩვენ ბალთას წავიდეთ. თუ არსებობს თანამედროვე სამეცნიერო ტერმინოლოგიაში აღნიშნული ტერმინები დამკვიდრებული მიმითითე და დღესვე მხარს დავუჭერ ამ ტერმინებს ძირითადში გადატანას. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:14, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::ამასთან, გვჭირდება საერთო უნიფიცირებული წესები ასტრონომიულ ტერმინებზე რომ ყველა სამომავლოთ იმითი ვიხელმძრვანელოთ!!! თორე, ყველა თავისებურად თარგმნის. აგერ მაგალიტად გალაქტიკის მკლავი იყო და მე სახელო მეწერა. ანუ ტერმინები ამა თუ იმ რაოდენობით არსებობს და ათვლა მინიმუმ იქედან უნდა დავიწყოთ. რაც შეეხება ვარსკვლავთგროვა და გალაქტიკათგროვას, თუ შენებურ სრულ სქემას დამიხაზავ ამ ტერმინების და შენებურ სრულ გეგმას, დიდი ალბათობით გამოგყვები. უბრალოდ საქმე მარტო ამ ორი ტერმინით არ მთავრდება. არის ზეგროვებიც და სხვებიც. მოკლედ თხოვნა მექნება რომ ყველა ტერმინი შევაჯეროთ. ბარემ დავიწყეთ და მივიყვანოთ ბოლომდე! [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:24, 10 ივნისი 2026 (UTC) :ვერ ვხვდები, რას ცვლის ამ შემთხვევაში ცალკ-ცალკე დაწერა ჭიჭიკოს გროვის შემთხვევაში? — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 07:18, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::მოდი ჩამოვწერ საკითხებს და შენებური ვერსია შემომთავაზე. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:25, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::თუ დავაბრუნებთ სტატიის და კატეგორიის სათაურად ვარსკვლავთგროვა და გალაქტიკათგროვას, გროვებში უბრალოდ გროვები დავწეროთ თუ იქაც ვარსკვლავთგროვა და გალაქტიკათგროვა მივუთითოთ? ანუ მარტო ამ ორ სიტყვაზე გაქვს მარტო შენიშვნა? თუ მარტო ეს ორი სიტყვაა, მაშინ კიბატონო დავტოვაბრუნოთ. სამომავლოდ შეგითანხმებ ხოლმე თუ რამის გადატანას დავაპირებ ასტრონომიაში, რომ გაურკვევლობა არ გამოიწვიოს. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:33, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::წაშალე ეს სახელწოდებები და მიმდინარეები თავისებზე გადაიტანე ორივე. სტატიას მე თვითონ გავასწორებ. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:35, 10 ივნისი 2026 (UTC) :დავაკონკრეტოთ, რა პრობლემაა? გალაქტიკათგროვა და ვარსკვლავთგროვა. ქსე-ს გარდა წყარო არ გვაქვს, პირველ არხზე მე ერთად ვწერ წლებია და გუგლიც სულ მას აგდებს, ასტერონეტ. ჯი-ზეც ერთად წერენ. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 07:45, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::მერე სტატიას გავაკეთებ ასტრონომიულ ნომენკლატურაზე და ის გვექნება სტანდარტი და ამოსავალი წერტილი. შემდეგში ყველა იმით ვისარგებლებთ. დარწმუნებული ვარ იქნება სხვა ნიუანსები, რომლებიც დაზუსტებას მოითხოვს. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:49, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::ისევ და ისევ ვიმეორებ, რომ მე მომწონს არსებული სახელწოდებები (ვარსკვლავთგროვა და გალაქტიკათგროვა), მაგრამ მოწონვაზე არაა აქ საუბარი. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:52, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::ბარემ აქ გკითხავ. როგორ დავწეროთ''' გალაქტიკური ზეგროვა'''? რამე ერთიანი ვარიანტი გაქვს? სადრაც შემხვდა ვიკიპედიაში ზეგალაქტიკათგროვა თუ რაღაცა მაგდაგვარი. შენ რა ვერსია იცი ან გაქვს? [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 07:56, 10 ივნისი 2026 (UTC) :::მე ვარსკვლავურ ზეგროვას და გალაქტიკურ ზეგროვას ვემხრობი. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 08:08, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::"ქსე-ს გარდა წყარო არ გვაქვს" ეხლა გადავხედე „ასტრონომიურ კალენდარს 2023 წლისა“ და იქ წერია: სივრცის შედარებით მცირე მოცულობაში ვარსკვლავთა სივრცულ შეჯგუფებას ეწოდება '''ვარსკვლავთა გროვა'''. ასევე „ასტორონომიის საფუძვლები“ რომი მეორე „ვარსკვლავთა გროვები და ასოციაციები“ გვერდი 306. ევგენი ხარაძე 1991 წელი. ამათზე ინტერენტ რესურსები შემიძლია მოგაწოდო ორივეზე. თუმცა აქ არაა გალაქტიკათა გროვაზე არაფერი ნახსენები მარტო ვარსკვლავთა გროვებია. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 08:12, 10 ივნისი 2026 (UTC) :მოკლედ, მიშა მე მოგყვები შენს ვერსიებში და მზად ვარ ვიკიში დავაბრუნოთ '''ვარსკვლავთგროვა ''', '''გალაქტიკათგროვა''', '''ვარსკვლავური ზეგროვა''' და '''გალაქტიკური ზეგროვა'''. რაც შეეხება უშუალოდ გროვების სტატიებს, იქ სიტყვა „ვარსკვლავური“ აუცილებელი არაა. მაგალითად ზევიტ ახსენე '''გარეული იხვის ვარსკვლავთა გროვა'''. ვფიქრობ ამისი სახელი გარეული იხვის გროვა უნდა იყოს არა? [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 08:16, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::მოდი, ასტრონომაში მივყვეთ ინგლისურ ვიკიპედიას და სტანდარტიზაციისთვისაც მას დავეყრდნოთ, რადგან ვაღიაროთ, ჩვენთან ასტრონომიული კვლევები თითქმის არ ტარდება და რაც გვაქვს, დრომოჭმულია. დიახ, ინგლისურში ხშირად არ აკონკრეტებენ ვარსკვლავთგროვაა თუ გალაქტიკათგროვა და მართლა არ ქმნის ეს პრობლემას. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 08:25, 10 ივნისი 2026 (UTC) :::გეთანხმები! გავყვეთ ინგლისურს. Скопление галактик(⎘ Galaxy cluster), верхскопление галактик(⎘ Supercluster), Звёздное скопление(⎘ Star cluster). ინგლისურში ცალკეა ის რაც ჩვენ ერთად მოგვწონს. მოდი შენებური ვერსია ავირჩიოთ ქართული ვიკიპედიისთვის და იყოს შემდეგი: :::* '''გალაქტიკათგროვა '''- Скопление галактик(⎘ Galaxy cluster) :::* '''ვარსკვლავთგროვა '''- Звёздное скопление(⎘ Star cluster) :::* '''გალაქტიკათა ზეგროვა''' - верхскопление галактик(⎘ Supercluster) :::მაგრამ :::*გარეული იხვის ვარსკვლავთა გროვა თუ გარეული იხვის გროვა, თუ არსებული გარეული ვარსკვლავთგროვა??? (Скопление Дикая Утка/Wild Duck Cluster) :::*[[ქალწულის გროვა]] - ეს მაშინ ქალწულის გალაქტიკათგროვა უნდა იყოს. შევცვალოთ თუ ესე დავტოვოთ? :::[[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 08:32, 10 ივნისი 2026 (UTC) ::::მიყოლაში ამას ვამბობ, სადაც საერთაშორისო ლიტერატურაში, ამ შემთხვევაში ინგლისურში დაკონკრეტებულია გროვა გალაქტიკებისაა თუ ვარსკვლავების, ჩვენც დავაკონკრეტოთ, სადაც არა — არა. გვინდა თუ არ გვინდა, ინგლისური დღეს ასტრონომიაში „ლათინურია“. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 08:58, 10 ივნისი 2026 (UTC) :::::კარგი. მოკლედ შევთანხმდით. ვარსკვლავთგროვა და გალაქტიკათგროვა დავაბრუნოთ. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 09:00, 10 ივნისი 2026 (UTC) 6rsi3c24ndg6xsuz1wqhn017jsddujn 0 891415 5411325 5410978 2026-06-11T18:59:11Z ლაზარე ზანგური 170233 5411325 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი = | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = | სამეფო = | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 8zr7kdos7xxnm1s5hear21gnbmmxval 5411327 5411325 2026-06-11T19:01:02Z ლაზარე ზანგური 170233 5411327 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = | სამეფო = | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 1wuc6wpxtjdqaxcrnf7xc7io4duahc2 5411329 5411327 2026-06-11T19:03:18Z ლაზარე ზანგური 170233 5411329 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = | სამეფო = | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] b4uyf8cu5iags5r2bpbtpix6bwl940z 5411333 5411329 2026-06-11T19:04:03Z ლაზარე ზანგური 170233 5411333 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =ქორდიანები | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 2e3wkgyy0ustehb876ty19c7k3th8c1 5411336 5411333 2026-06-11T19:04:27Z ლაზარე ზანგური 170233 5411336 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 5d9u6uqvqv2ylgsym5uvjzt1ur3pfm5 5411338 5411336 2026-06-11T19:05:10Z ლაზარე ზანგური 170233 5411338 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] nj1suwzelaeshnb29y0wpn6liib86tg 5411339 5411338 2026-06-11T19:06:50Z ლაზარე ზანგური 170233 5411339 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] cexkzu0j3h4kadrgf5qyknp9qm6wa8y 5411340 5411339 2026-06-11T19:08:15Z ლაზარე ზანგური 170233 5411340 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =ცერატოთერიუმი | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] t9mx8aq7zdh342y23k1erlkuuht1v09 5411341 5411340 2026-06-11T19:09:14Z ლაზარე ზანგური 170233 5411341 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] fbgh0bm2w7u3sd7nvloteulybi1lbek 5411342 5411341 2026-06-11T19:09:45Z ლაზარე ზანგური 170233 5411342 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] gala43zq5bp1o5rpb18v7h5ycr0y3vx 5411343 5411342 2026-06-11T19:11:31Z ლაზარე ზანგური 170233 5411343 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] a5dm00x955qnxqim3fwy9pedasjmtu0 5411344 5411343 2026-06-11T19:12:10Z ლაზარე ზანგური 170233 5411344 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] nfbmb9d9xwm25tehe7pnl5uz6cgk62d 5411345 5411344 2026-06-11T19:13:27Z ლაზარე ზანგური 170233 5411345 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა'''— ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] r37zkbboxzvf3u7744aopny7ysxei4o 5411346 5411345 2026-06-11T19:16:10Z ლაზარე ზანგური 170233 5411346 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა'''{{lang-la|Ceratotherium simum simum }}— სამხრეთული თეთრი მარტორქა ან სამხრეთული თეთრი მარტორქა ( Ceratotherium simum simum ) თეთრი მარტორქის ორი ქვესახეობიდან ერთ-ერთია ( მეორე გაცილებით იშვიათი ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა ). ის მარტორქის ყველაზე გავრცელებული და ფართოდ გავრცელებული ქვესახეობაა . ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 13ibkhn985dsr3vydtw582gpfcmdwc0 5411347 5411346 2026-06-11T19:16:54Z ლაზარე ზანგური 170233 5411347 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— სამხრეთული თეთრი მარტორქა ან სამხრეთული თეთრი მარტორქა ( Ceratotherium simum simum ) თეთრი მარტორქის ორი ქვესახეობიდან ერთ-ერთია ( მეორე გაცილებით იშვიათი ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა ). ის მარტორქის ყველაზე გავრცელებული და ფართოდ გავრცელებული ქვესახეობაა . ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 03pi02d5nmpsx1hjc8g7wq3p7kguzon 5411352 5411347 2026-06-11T19:24:35Z ლაზარე ზანგური 170233 5411352 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] rfabg99tkr9wxdo5rb7vlj1p9v0gs8x 5411353 5411352 2026-06-11T19:25:01Z ლაზარე ზანგური 170233 5411353 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] pba5t4q1ttabumecawnmmaymx723m5i 5411359 5411353 2026-06-11T19:27:36Z ლაზარე ზანგური 170233 5411359 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] lqyy88jlxcvniie3nougwjmdea13u5w 5411363 5411359 2026-06-11T19:33:36Z ლაზარე ზანგური 170233 5411363 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქა არის ნომინატური ქვესახეობა. მას მეცნიერული სახელწოდება ცერატოთერიუმ სიმუმ სიმუმ მეცხრამეტე საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] c752jctv6tgqat4f3d8ady8rvp1bkvp 5411364 5411363 2026-06-11T19:33:58Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411364 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქა არის ნომინატური ქვესახეობა. მას მეცნიერული სახელწოდება ცერატოთერიუმ სიმუმ სიმუმ მეცხრამეტე საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 3uch2gw7m0rysxoq9rjnusdhduvimy0 5411366 5411364 2026-06-11T19:37:45Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411366 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 896y7y9olvzzurxe0y6tiwjlc4t9hb2 5411367 5411366 2026-06-11T19:38:56Z ლაზარე ზანგური 170233 5411367 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული.<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free }}</ref> ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 3zxsdenvtai9qhiy8d3ho846h1358t1 5411368 5411367 2026-06-11T19:40:05Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411368 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული.<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free }}</ref><ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free }}</ref> ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] kbbezdwn39cev5djidpxac3n62n2i4t 5411369 5411368 2026-06-11T19:42:34Z ლაზარე ზანგური 170233 5411369 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული.<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free }}</ref><ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] hfp8gdemxi6w4hz43sfbmeqk4t0twn0 5411370 5411369 2026-06-11T19:45:03Z ლაზარე ზანგური 170233 5411370 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] a4y015raazb3qtnsvf35scai4qil5an 5411371 5411370 2026-06-11T19:45:25Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411371 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] ekk67xs9mq0nqh68pqkr3wk5ws6k86s 5411372 5411371 2026-06-11T19:46:08Z ლაზარე ზანგური 170233 /* სქოლიო */ 5411372 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} <ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] aq81w538bohnx9c41ryzui5nu46ccwi 5411373 5411372 2026-06-11T19:46:24Z ლაზარე ზანგური 170233 /* სქოლიო */ 5411373 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] p6xq0tmne1p6iai56lmjb1rqpj3m0ya 5411374 5411373 2026-06-11T19:47:45Z ლაზარე ზანგური 170233 5411374 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> <ref>{{Cite web | title=White rhinos: facts, threats, and conservation {{!}} IFAW | url=https://www.ifaw.org/animals/white-rhinos#:~:text=Both%20northern%20and%20southern%20white,mud%2C%20coating%20their%20entire%20bodies. | access-date=2025-08-22 | website=www.ifaw.org}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] c4g5rxt0ot0nmtahrgxb5p6cmzl3o0f 5411376 5411374 2026-06-11T19:48:36Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411376 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref> name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] abu3a6ydvdol643dr9iaxdwv8hwc8rc 5411378 5411376 2026-06-11T19:50:18Z ლაზარე ზანგური 170233 5411378 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> <ref name="">Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] evn6knz1nzel10kyav7rv2qgprpl1uz 5411379 5411378 2026-06-11T19:50:42Z ლაზარე ზანგური 170233 5411379 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში ინგლისელმა მოგზაურმა და მკვლევარმა უილიამ ჯონ ბერჩელმა მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიი) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] e14m6uceb5fp22zh7v78oprcntipnhj 5411478 5411379 2026-06-11T20:36:37Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411478 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] მოგზაურმა და მკვლევარმა [[უილიამ ჯონ ბერჩელი|უილიამ ჯონ ბერჩელმა]] მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიიაააა) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] etwvj0z8rtlasfv5k08kll64cbofz1j 5411547 5411478 2026-06-11T21:51:10Z ლაზარე ზანგური 170233 5411547 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] მოგზაურმა და მკვლევარმა [[უილიამ ჯონ ბერჩელი|უილიამ ჯონ ბერჩელმა]] მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიიაააა) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> <ref></ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] it7f2m1u31ejib8ne2c8iyflnmk6ifa 5411548 5411547 2026-06-11T21:51:45Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411548 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] მოგზაურმა და მკვლევარმა [[უილიამ ჯონ ბერჩელი|უილიამ ჯონ ბერჩელმა]] მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიიაააა) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> <ref>name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] d7czjmta0en89pnlgq7ev3t3td278z2 5411549 5411548 2026-06-11T21:52:07Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411549 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] მოგზაურმა და მკვლევარმა [[უილიამ ჯონ ბერჩელი|უილიამ ჯონ ბერჩელმა]] მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიიაააა) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> <ref>"Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] nkmxgus9amb9jpukhoz097emg61jzx6 5411550 5411549 2026-06-11T21:52:30Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411550 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] მოგზაურმა და მკვლევარმა [[უილიამ ჯონ ბერჩელი|უილიამ ჯონ ბერჩელმა]] მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიიაააა) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> <ref>"{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] qppex3aobq35gsjjhhed6esahtq9205 5411551 5411550 2026-06-11T21:53:03Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411551 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] მოგზაურმა და მკვლევარმა [[უილიამ ჯონ ბერჩელი|უილიამ ჯონ ბერჩელმა]] მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიიაააა) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] etwvj0z8rtlasfv5k08kll64cbofz1j 5411635 5411551 2026-06-12T05:17:17Z ლაზარე ზანგური 170233 5411635 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. ==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] მოგზაურმა და მკვლევარმა [[უილიამ ჯონ ბერჩელი|უილიამ ჯონ ბერჩელმა]] მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიიაააა) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> M ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 5ljjjtyt9hhn1d2r69wysc5z2ovurrj 5411636 5411635 2026-06-12T05:19:35Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია */ 5411636 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. <ref name=""></ref>==ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] მოგზაურმა და მკვლევარმა [[უილიამ ჯონ ბერჩელი|უილიამ ჯონ ბერჩელმა]] მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიიაააა) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> M <ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}"></ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] t1fza9e2h0kh5wwzbxj84nosdzd7ef7 5411637 5411636 2026-06-12T05:20:01Z ლაზარე ზანგური 170233 5411637 wikitext text/x-wiki Southern white rhinoceros {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|10|06|2026}} {{ტაქსოდაფა | სახელი = სამხრეთის თეთრი მარტორქა | სურათის ფაილი =Pilanesberg Rhino.JPG | სურათის წარწერა = სამხრეთის თეთრი მარტორქა პილანისპერგის ეროვნულ პარკში | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი =[[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[მარტორქისებრნი]] | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი =[[ცერატოთერიუმი]] | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა ='''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა =Southern white rhino IUCN distribution.svg | არეალის რუკის წარწერა =სამხრეთული თეთრი მარტორქის გავრცელება ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მიხედვით (2020 წლის მდგომარეობით). | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''სამხრეთის თეთრი მარტორქა''' {{lang-la|Ceratotherium simum simum}}— [[თეთრი მარტორქა|თეთრი მარტორქის]] ორი სახეობიდან ერთ-ერთი.(მეორე გაცილებით იშვიათი [[ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქა|ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქაა]]). [[მარტორქისებრნი|მარტორქებს]] შორის ეს სახეობა ბუნებაში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია. <ტაქსონომიური და ევოლუციური ისტორია== სამხრეთის თეთრი მარტორქას მეცნიერული სახელწოდება (Ceratotherium simum simum) [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის ათიან წლებში [[ინგლისელები|ინგლისელმა]] მოგზაურმა და მკვლევარმა [[უილიამ ჯონ ბერჩელი|უილიამ ჯონ ბერჩელმა]] მიანიჭა. ამ ქვესახეობას ასევე მოიხსენიებენ როგორც ბერჩელის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ბერჩელიიაააა) ბერჩელის პატივსაცემად და ოსველის მარტორქას (ცერატოთერიუმ სიმუმ ოსველიი) უილიამ კოტონ ოსველის პატივსაცემად. თუმცა, ეს სახელები მისი თავდაპირველი მეცნიერული სახელწოდების სინონიმებად მიიჩნევა. ცერატოთერიუმ სიმუმ კიაბოაბა (ან რინოცეროს კიაბოაბა), რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სწორრქიანი მარტორქა, შემოთავაზებული იყო ცალკე ქვესახეობად (ან სახეობად). იგი აღწერილი იყო როგორც ფორმა, რომელიც ცხოვრობდა ნგამის ტბის მახლობლად და კალაჰარის უდაბნოს ჩრდილოეთით. თუმცა, დღეს იგი სამხრეთის თეთრი მარტორქის ნაწილად ითვლება და გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკის ფართო ტერიტორიებზე. ფილოგენეტიკური სახეობის კონცეფციის მიხედვით, ორი ათას ათ წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სამხრეთისა და ჩრდილოეთის თეთრი მარტორქები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავებული სახეობები იყვნენ და არა მხოლოდ ქვესახეობები. ამ შემთხვევაში, ჩრდილოეთის ფორმის სწორი მეცნიერული სახელწოდება იქნება ცერატოთერიუმ კოტონი, ხოლო სამხრეთის ფორმა უნდა მოიხსენიებოდეს უბრალოდ როგორც ცერატოთერიუმ სიმუმი. მკვეთრი მორფოლოგიური და გენეტიკური განსხვავებები მიუთითებს, რომ ეს ორი სავარაუდო სახეობა ერთმანეთისგან სულ მცირე ერთი მილიონი წლის განმავლობაში იყო განცალკევებული<ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}</ref> M <ref name="Groves 2010">{{cite journal | author = Groves, C.P. | year = 2010 | title = The Sixth Rhino: A Taxonomic Re-Assessment of the Critically Endangered Northern White Rhinoceros | journal = PLOS ONE | volume = 5 | pmid = 20383328 | issue = 4 | pmc = 2850923 | article-number = e9703|doi = 10.1371/journal.pone.0009703 | bibcode=2010PLoSO...5.9703G| last2 = Fernando | first2 = P | last3 = Robovský | first3 = J| doi-access = free}}"></ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[თეთრი მარტორქა]] 8tnkasf3qi2wmanyw4g7exnvow5mqaw 0 891418 5411154 5411152 2026-06-11T12:20:44Z GiorgiXIII 62215 5411154 wikitext text/x-wiki [[სურათი:Bauzüge Duisburg.jpg|thumb|სალიანდაგო მანქანები [[გერმანია]]ში]] '''სალიანდაგო მანქანები''' — სპეციალური [[რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობა|მოძრავი შემადგენლობა]], განკუთვნილი [[რკინიგზის ლიანდაგი]]ს ზედნაშენის ნაგებობებისთვის [[რკინიგზა|რკინიგზის]] მშენებლობისა და რეკონსტრუქციის დროს, ასევე ყველა სამუშაოს შესრულებისთვის მათი მიმდინარე შენახვის და რემონტის დროს. == გამოყენების ისტორია == პირველი სალიანდაგო მანქანების გამოყენება დაიწყო [[XVIII საუკუნე]]ში. [[რუსეთის იმპერია]]ში მათ იყენებდნენ უკვე პირველი საბადოების სარელსო გზების მშენებლობისას და მომსახურებისას. [[1834]] წელს [[ნიჟნი-ტაგილის თუჯის რკინიგზა]]ზე პირველი [[ორთქლმავალი|ორთქლმავლების]] ექსპლოატაციისას მამა-შვილმა [[ჩერეპანოვები|ჩერეპანოვებმა]] პირველად მექანიზირებულად გაწმინდეს ლიანდაგი [[თოვლი]]სგან, გამოიყენეს რა [[გუთანი]] [[ცხენი]]ს წევით. [[1840-იანები|1840-იანი]] წლების ბოლოდან [[სანქტ-პეტერბურგი]] — [[მოსკოვი]]ს რკინიგზაზე ლიანდაგების თოვლისგან გასაწმენდად მუშაობდა გუთნით აღჭურვილი [[ორთქლმავალი]]. [[1860-იანები|1860-იანი]] წლების ბოლოს რკინიგზის ლიანდაგების მშენებლობაზე [[ბალასტი (სალიანდაგო მეურნეობა)|ბალასტის]] დაყრა ხორციელდებოდა თვითდამცლელი [[ნახევარვაგონი|ნახევარვაგონებით]] გადაბრუნებადი ძარით. [[1879]] წელს აშენდა პირველი ტარანული [[თოვლმწმენდი (სალიანდაგო მანქანა)|თოვლმწმენდი]] ღრმა ნამქერებთან ბრძოლისთვის; იმავე წელს წარმოდგენილი იყო ''როტორული თოვლმწმენდი''. [[1880]] წელს [[შუა აზიის რკინიგზა|კასპიისპირეთის რკინიგზაზე]] მექანიზირებული იქნა ლიანდაგდამგები სამუშაოები. [[1887]] წელს რუსმა ინჟინერმა [[იოსებ ლივჩაკი|იოსებ ლივჩაკმა]] შექმნა [[ლიანდაგმზომი]] მანქანა ლიანდაგის მდგომარეობის მექანიზირებული ჩაწერით. [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირში]] რკინიგზებზე სალიანდაგო მანქანების ფართე გამოყენება დაიწყო 1930-იან წლებში, როდესაც შეიქმნა პირველი [[დამბალასტებელი|დამბალასტებლები]], [[სალიანდაგო რანდა|სალიანდაგო რანდები]], [[თოვლმწმენდი (სალიანდაგო მანქანა)|თოვლმწმენდი მანქანები]], [[ლიანდაგდამგები|ლიანდაგდამგებები]] სარკინიგზო სვლაზე. 1940 წლიდან 1950-იანი წლების ჩათვლით დაპროექტდა რიგი ახალი მანქანებისა: ლიანდაგდამგები ტრაქტორის სვლაზე, [[ელექტროდამბალასტებელი]], [[ჰოპერი (ვაგონი)|ჰოპერ-დოზატორი]], [[მიწის საწმენდი მანქანა]], [[ღორღმწმენდი მანქანა]]. == დანიშნულება == [[სურათი:Голова укладки на участке Томмот - Кердем.jpg|thumb|დაგების თავი]] სალიანდაგო მანქანების უმრავლესობა შეიძლება გამოყენებული იქნეს, როგორც ახალი რკინიგზების მშენებლობის დროს, ასევე მათი რემონტის და მიმდინარე რემონტის დროს. მაგრამ ზოგიერთი სალიანდაგო მანქანები სპეციალიზირებულია ან მხოლოდ სამუშაოთა შესრულებაზე, რომელიც ხორციელდება ლიანდაგის რემონტისას და მიმდინარე შენახვაზე (მაგალითად, [[რგოლსაშლელი ნაკადური ხაზი|რგოლსაშლელი ნაკადური ხაზები]], [[ლიანდაგსაწმენდი მანქანა|ლიანდაგსაწმენდი მანქანები]]), ან ლიანდაგის ზედნაშენის აშენებაზე (მაგალითად, ტრაქტორული [[ლიანდაგდამგები|ლიანდაგდამგებები]], როგორც უფრო მობილურები). ლიანდაგის რემონტისთვის და მიმდინარე შეკეთებისთვის შექმნილია სალიანდაგო მანქანები, რომლებიც ახორციელებენ განსაზღვრულ ოპერაციებს, ან ასრულებენ სამუშაოთა კომპლექს მათი ტექნოლოგიური თანმიმდევრობისას. მიწის სამუშაოებისთვის და ლიანდაგის თოვლისგან გაწმენდისათვის გამოიყენება [[სალიანდაგო რანდა|სალიანდაგო რანდები]], რკინიგზის ფენილის გასწვრივ კიუვეტების გაწმენდისათვის და ამოჭრისათვის — [[კიუვეტგამწმენდი მანქანა|კიუვეტგამწმენდი მანქანები]]. ლიანდაგგამწმენდი მანქანები არა მარტო წმინდავენ ლიანდაგს წიდისგან, ნაგვისგან, თოვლისგან, არამედ აღრმავებენ [[ლიანდაგშორისი|ლიანდაგშორისებს]]. დრენაჟის მოწყობას ემსახურება [[სადრენაჟო მანქანა (რკინიგზის ტრანსპორტი)|სადრენაჟო მანქანები]]. სარელსო-საშპლე რგოლების წამოწევას და გადაწევას, მისი გადახრის გასწორებას, ბალასტის დამატებას და მის გამოტენვას ახორციელებენ [[ელექტროდამბალასტებელი|ელექტროდამბალასტებლები]], [[ლიანდაგამწევი|ლიანდაგამწევები]], [[სატრაქტორო დოზატორი|სატრაქტორო დოზატორები]]. ბალასტის გასაწმენდად გამოიყენება ღორღგამწმენდი მანქანები. სარელსო-საშპლე რგოლების დაშლას, მის დაწყობას, ასევე [[რელსი|რელსების]] ცვლას ემსახურებიან [[ლიანდაგდამგები|ლიანდაგდამგებები]]. სარელსო-საშპლე რგოლების აკრეფა ხორციელდება [[რგოლამკრეფი ნაკადური ხაზი|რგოლამკრეფ ნაკადურ ხაზებზე]], ხოლო ძველი წნულების დაშლა — რგოლსაშლელ ნაკადურ ხაზებზე. ბალასტის გამკვრივებას და ლიანდაგის გასწორებას ასრულებენ [[შპალგამომტენი მანქანა|შპალგამომტენი მანქანების]], [[ბალასტგამამკვრივებელი მანქანა|ბალასტგამამკვრივებელი მანქანების]], [[გამასწორებელ-გამომტენ-მოსასწორებელი მანქანა|გამასწორებელ-გამომტენ-მოსასწორებელი მანქანების]] და [[გამასწორებელ-გამომტენ-მარეხტირებელი მანქანა|გამასწორებელ-გამომტენ-მარეხტირებელი მანქანების]] დახმარებით. ამასთან იყენებენ რელსის გამასწორებელ დაზგებს, რელსსახეხ დანადგარებს, [[რელსშესადუღებელი მანქანა|რელსშესადუღებელ მანქანებს]], რელსის სახვრეტ დანადგარებს და სხვა მოწყობილობებს. სამშენებლო და სარემონტო მონაკვეთების მასალებით და ინსტრუმენტებით მომარაგების უზრუნველყოფას, მუშების სამუშაო ადგილამდე მიყვანას ემსახურება სატრანსპორტო და დასატვირთ-დასაცლელი საშუალებები: [[დრეზინა|დრეზინები]], ჰოპერ-დოზატორები, თვითდამცლელი და სპეციალიზირებული ვაგონები. რკინიგზის ლიანდაგის ექსპლოატაციისას ატარებენ მისი მდგომარეობის შემოწმებას საკონტროლო-საზომი მოწყობილობების და მანქანების დახმარებით, რომელთაც მიეკუთვნება [[ლიანდაგმზომი|ლიანდაგმზომი ვაგონები]], [[ვაგონ-დეფექტოსკოპი|დეფექტოსკოპიური ვაგონები]] და [[ლიანდაგმზომი ურიკა|ლიანდაგმზომი ურიკები]]. რელსების მომზადებას დეფექტოსკოპიისთვის ახორციელებენ [[რელსმწმენდი მანქანა|რელსმწმენდი მანქანები]]. ლიანდაგის თოვლისგან გასაწმენდად სალიანდაგო რანდების გარდა იყენებენ თოვლმწმენდ მანქანებს. == სალიანდაგო მანქანების ტიპები == [[სურათი:Планировщик балласта ПБ-01.JPG|thumb|[[ბალასტგამანაწილებელი მანქანა]] [[ПБ-01]]]] განასხვავებენ ავტონომიურ სალიანდაგო მანქანებს, რომლებსაც აქვთ ენერგეტიკული ბაზა, რომელთანაც ირთვება მანქანების ყველა ძრავა (ლიანდაგდამგები, დრეზინა, ბალასტგამამკვრივებელი, შპალგამომტენი მანქანა და სხვა) და არაავტონომიური სალიანდაგო მანქანები, რომელთაც ენერგეტიკული დანადგარი არ გააჩნიათ და ელექტროენერგია ან შეკუმშული ჰაერის ენერგია მიეწოდება მანქანის მუშა ორგანოებს [[ლოკომოტივი]]დან (როტორული თოვლმწმენდი, ღორღმწმენდი მანქანა, სალიანდაგო რანდა). მუშა მდგომარეობაში გადაადგილების ხერხის მიხედვით სალიანდაგო მანქანები შეიძლება იყოს თვითმავლები (მაგალითად, თოვლმწმენდი მანქანები) და არათვითმავლები (რანდა, ელექტროდამბალასტებელი, ღორღმწმენდი მანქანა). სალიანდაგო მანქანები შეიძლება იყოს აგებული სარკინიგზო სვლაზე (რანდა, ლიანდაგდამგები, ელექტროდამბალასტებელი, შპალგამომტენი მანქანა) ან მუხლუხოვან სვლაზე (ტრაქტორული ლიანდაგდამგები, ტრაქტორული მადოზირებელი). სალიანდაგო მანქანების უმრავლესობას აქვთ სარკინიგზო სვლა; ასევე ინერგება კომბინირებული პნევმობორბლებიანი სვლა, როდესაც მანქანა აღჭურვილია გორგოლაჭებით, რომლებიც მაღლა იწევა მოძრაობისას საავტომობილო გზაზე და დაბლა ეშვება მანქანის რელსებზე გადასვლისას. სალიანდაგო მანქანებს უშვებენ ელექტრული, პნევმატური და ჰიდრავლიკური მუშა ორგანოების ამძრავებით, ასევე მათი შიდა წვის ძრავის ამძრავით მექანიკური გადაცემის მეშვეობით. სამუშაოების შესრულების ხერხის მიხედვით განასხვავებენ მძიმე ტიპის სალიანდაგო მანქანებად — ლიანდაგიდან აუღებლები (რანდა, ლიანდაგდამგები, ღორღმწმენდი, თოვლმწმენდი და სხვა მანქანები) და მსუბუქი ტიპის სალიანდაგო მანქანებად — ლიანდაგიდან ასაღები მანქანები (ელექტროსადგურები, მოტოდრეზინები, შპალგამომტენი დანადგარი, [[რელსის საბურღი ჩარხი]]). მძიმე ტიპის მანქანები მუშაობის საწარმოებლად მოითხოვს [[გადასარბენი]]ს დაკავებას, ხოლო მსუბუქი ტიპის მანქანები მოძრავი შემადგენლობის გასატარებლად გადმოიდგმება ლიანდაგიდან. რუსეთის რკინიგზების დიდი ტვირთდაძაბულობა სალიანდაგო სამუშაოების ჩატარებისთვის მოითხოვს მინიმალურ დროს, ამიტომ რემონტის დროს გამოიყენება მაღალმწარმოებლური მძიმე ტიპის სალიანდაგო მანქანები. ლიანდაგის სარემონტო სამუშაოების მთელი მოცულობის შესასრულებლად სალიანდაგო მანქანებიდან ქმნიან კომპლექსს (ჯაჭვს), რომელშიც სალიანდაგო მანქანები, ერთი მეორის მიყოლებით, ნაკადური მეთოდით ახორციელებენ ყველა ტექნოლოგიურ ოპერაციებს, შედეგად ხორციელდება რემონტის კომპლექსური მექანიზაცია. ასეთი კომპლექსი ლიანდაგის რეკონსტრუქციისათვის [[ღორღის ბალასტი|ღორღის ბალასტზე]] მოიცავს: * ღორღმწმენდ მანქანას * ლიანდაგდამშლელ და ლიანდაგდამგებ მატარებლებს * [[ჰოპერი (ვაგონი)|ჰოპერ-დოზატორს]] * გამასწორებელ-გამომტენ-მოსასწორებელ მანქანას * [[რელსებმზიდი შემადგენლობა|რელსებმზიდ შემადგენლობას]] == სალიანდაგო მანქანების მწარმოებლები == [[სურათი:Plasser & Theurer SSP 2000 und Gleisstopfmaschine 08-32U in Titisee.jpg|thumb|ბალასტის გამანაწილებელი Plasser & Theurer SSP 2000]] [[სურათი:TamperBellegarde04.JPG|thumb|[[გამასწორებელ-გამომტენ-მარეხტირებელი მანქანა]] Matisa B 20 L]] [[სურათი:Автомотриса АГД-1А с грузовым прицепом УП-4.jpg|thumb|[[ავტომოტრისა]] [[АГД-1А]]]] [[სურათი:SPENO775 23 02 05 TR.JPG|thumb|ლიანდაგმზომი Speno SM 775]] სალიანდაგო მანქანებს უშვებენ მსოფლიოს ბევრ ქვეყნებში: * [[რუსეთი|რუსეთში]] ** „[[ისტიეს მანქანათმშენებელი ქარხანა]]“ ** „[[კალუგის მანქანათმშენებელი ქარხანა]]“ ** „[[კამბარკის მანქანათმშენებელი ქარხანა]]“ ** „[[კიროვის 1 მაისის სახელობის მანქანათმშენებელი ქარხანა]]“ ** „[[მურომტეპლოვოზი]]“ ** „[[რემპუტმაში]]“ ** „რჟევის მანქანათმშენებელი ქარხანა“ ** „[[ტიხორეცკის მანქანათმშენებელი ქარხანა]]“ ** „[[ტულის რკინიგზის მანქანათმშენებლობის ქარხანა]]“ * [[ავსტრია]]ში ** ''[[MLF]]'' ** ''[[Plasser & Theurer]]'' * [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ-ში]] ** ''[[Knox Kershaw Inc.]]'' ** ''[[Harsco Rail]]'': *** „ჯექსონი — ჯორდანი“ (''Jackson — Jordan'') *** „ტამპერი“ (''Tamper'') *** „ფეირმონტ მაშინ კომპანი“ (''Fairmont Machine Company'') ** ''LORAM'' * [[უკრაინა]]ში ** [[სტაროკრამატორსკის მანქანათმშენებელი ქარხანა]] ** „[[სპეცკრანი]]“ * [[ფინეთი|ფინეთში]] ** ''[[Desec]]'' * [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] ** „დრუარა“ (''Drouarа'') ** „დესკენ ე ჟირალ“ (''Desquenm et Giral'') ** ''[[Geismar]]''[[სურათი:KGT-4RS - 119.jpg|thumb|ექსკავატორი კომბინირებულ სვლაზე KGT-4RS — 119]] * [[ჩეხეთი|ჩეხეთში]] ** ''MTH Hranice, Inc.'' * [[შვეიცარია]]ში ** ''[[Matisa]]'' ** ''[[Speno International SA]]'' * [[შვედეთი|შვედეთში]] ** ''[[Disab]]'' == განვითარების პერსპექტივები == სალიანდაგო მანქანების შემდგომი განვითარება ითვალისწინებს სალიანდაგო სამუშაოების კომპლექსური მექანიზაციის დამთავრებას. კომპლექსური მექანიზაციის დამთავრების დროს გათვალისწინებულია კომპლექსში ნაკლული მანქანების შექმნა, მაგალითად ლიანდაგდამგებების [[უპირაპირო ლიანდაგი]]ს ერთეტაპიანი დაგებისათვის, მაღალმწარმოებლური რელსსახეხი მატარებლების, [[ლიანდაგის სტაბილიზატორი|ლიანდაგის სტაბილიზატორების]]. ამავე დროს გადასაწყვეტი ძირითადი ამოცანებია მანქანების ყველა ჯაჭვის მწარმოებლობის გაზრდა, სარემონტო სამუშაოების მოცულობის გაზრდა 1,5-2-ჯერ, რომელიც ხორციელდება „[[ფანჯარა (რკინიგზა)|ფანჯარაში]]“, მატარებელთა მოძრაობის სიჩქარის გაზრდა რემონტისშემდგომ პერიოდში 60-დან 70—80 კილომეტრ საათამდე, მისი რემონტის დროს ლიანდაგის გრძივი პროფილის ნიშნულების მიახლოვება საპროექტო მდგომარეობასთან. ამასთან ერთად დიდი ყურადღება ექცევა სალიანდაგო მანქანების საიმედოობის გაზრდის საკითხებს, მათი ენერგო- და [[ლითონი]]ს სომჭიდროვის და ღირებულების შემცირებას, ასევე კვანძების და დეტალების უნიფიკაციას, ავტომატიზირებული მართვის გამოყენებას, მანქანის მუშაობის კონტროლის საშუალებებს. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება შრომის დაცვას სალიანდაგო სამუშაოების წარმოებისას. ამ მიზნით მუშავდება მემანქანეების და მანქანის ოპერატორების დამცავი საშუალებები მტვრისაგან, ხმაურისაგან, ვიბრაციისაგან. მსუბუქი ტიპის სალიანდაგო მანქანების შექმნისას ძირითად ამოცანას წარმოადგენს მათი მასის შემცირება ახალი მასალების გამოყენების და კონსტრუქციის სრულყოფის ხარჯზე. ამ ღონისძიებების ჩატარება მიმართულია ლიანდაგის მიმდინარე შენახვის მანქანიზაციის დამთავრებაზე — მძიმე ტიპის მანქანებით ყველა სამუშაოს დამთავრება, რაც ზრდის გამომუშავებას, აუმჯობესებს სამუშაოთა ხარისხს, ამცირებს [[გადასარბენი]]ს დაკავების დროს. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[სალიანდაგო ინსტრუმენტი]] * [[რკინიგზის სალიანდაგო სამუშაოები]] ==ლიტერატურა== * [https://search.rsl.ru/ru/record/01001687278 Путевые машины // Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — С. 346—347. — ISBN 5-85270-115-7.] ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Rail service vehicles}} * [https://www.youtube.com/watch?v=GpjwBKFFexU Путевые машины, учебный фильм] [[კატეგორია:სალიანდაგო მანქანები|*]] fpdtudnh9m9193ehqs7tv6xx3cb30jw 5411539 5411154 2026-06-11T21:19:56Z GiorgiXIII 62215 5411539 wikitext text/x-wiki [[სურათი:Bauzüge Duisburg.jpg|thumb|სალიანდაგო მანქანები [[გერმანია]]ში]] '''სალიანდაგო მანქანები''' — სპეციალური [[რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობა|მოძრავი შემადგენლობა]], განკუთვნილი [[რკინიგზის ლიანდაგი]]ს ზედნაშენის ნაგებობებისთვის [[რკინიგზა|რკინიგზის]] მშენებლობისა და რეკონსტრუქციის დროს, ასევე ყველა სამუშაოს შესრულებისთვის მათი მიმდინარე შენახვის და რემონტის დროს. == გამოყენების ისტორია == პირველი სალიანდაგო მანქანების გამოყენება დაიწყო [[XVIII საუკუნე]]ში. [[რუსეთის იმპერია]]ში მათ იყენებდნენ უკვე პირველი საბადოების სარელსო გზების მშენებლობისას და მომსახურებისას. [[1834]] წელს [[ნიჟნი-ტაგილის თუჯის რკინიგზა]]ზე პირველი [[ორთქლმავალი|ორთქლმავლების]] ექსპლოატაციისას მამა-შვილმა [[ჩერეპანოვები|ჩერეპანოვებმა]] პირველად მექანიზირებულად გაწმინდეს ლიანდაგი [[თოვლი]]სგან, გამოიყენეს რა [[გუთანი]] [[ცხენი]]ს წევით. [[1840-იანები|1840-იანი]] წლების ბოლოდან [[სანქტ-პეტერბურგი]] — [[მოსკოვი]]ს რკინიგზაზე ლიანდაგების თოვლისგან გასაწმენდად მუშაობდა გუთნით აღჭურვილი [[ორთქლმავალი]]. [[1860-იანები|1860-იანი]] წლების ბოლოს რკინიგზის ლიანდაგების მშენებლობაზე [[ბალასტი (სალიანდაგო მეურნეობა)|ბალასტის]] დაყრა ხორციელდებოდა თვითდამცლელი [[ნახევარვაგონი|ნახევარვაგონებით]] გადაბრუნებადი ძარით. [[1879]] წელს აშენდა პირველი ტარანული [[თოვლმწმენდი (სალიანდაგო მანქანა)|თოვლმწმენდი]] ღრმა ნამქერებთან ბრძოლისთვის; იმავე წელს წარმოდგენილი იყო ''როტორული თოვლმწმენდი''. [[1880]] წელს [[შუა აზიის რკინიგზა|კასპიისპირეთის რკინიგზაზე]] მექანიზირებული იქნა ლიანდაგდამგები სამუშაოები. [[1887]] წელს რუსმა ინჟინერმა [[იოსებ ლივჩაკი|იოსებ ლივჩაკმა]] შექმნა [[ლიანდაგმზომი]] მანქანა ლიანდაგის მდგომარეობის მექანიზირებული ჩაწერით. [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირში]] რკინიგზებზე სალიანდაგო მანქანების ფართე გამოყენება დაიწყო 1930-იან წლებში, როდესაც შეიქმნა პირველი [[დამბალასტებელი|დამბალასტებლები]], [[სალიანდაგო რანდა|სალიანდაგო რანდები]], [[თოვლმწმენდი (სალიანდაგო მანქანა)|თოვლმწმენდი მანქანები]], [[ლიანდაგდამგები|ლიანდაგდამგებები]] სარკინიგზო სვლაზე. 1940 წლიდან 1950-იანი წლების ჩათვლით დაპროექტდა რიგი ახალი მანქანებისა: ლიანდაგდამგები ტრაქტორის სვლაზე, [[ელექტროდამბალასტებელი]], [[ჰოპერი (ვაგონი)|ჰოპერ-დოზატორი]], [[მიწის საწმენდი მანქანა]], [[ღორღმწმენდი მანქანა]]. == დანიშნულება == [[სურათი:Голова укладки на участке Томмот - Кердем.jpg|thumb|დაგების თავი]] სალიანდაგო მანქანების უმრავლესობა შეიძლება გამოყენებული იქნეს, როგორც ახალი რკინიგზების მშენებლობის დროს, ასევე მათი რემონტის და მიმდინარე რემონტის დროს. მაგრამ ზოგიერთი სალიანდაგო მანქანები სპეციალიზირებულია ან მხოლოდ სამუშაოთა შესრულებაზე, რომელიც ხორციელდება ლიანდაგის რემონტისას და მიმდინარე შენახვაზე (მაგალითად, [[რგოლდამშლელი ნაკადური ხაზი|რგოლდამშლელი ნაკადური ხაზები]], [[ლიანდაგსაწმენდი მანქანა|ლიანდაგსაწმენდი მანქანები]]), ან ლიანდაგის ზედნაშენის აშენებაზე (მაგალითად, ტრაქტორული [[ლიანდაგდამგები|ლიანდაგდამგებები]], როგორც უფრო მობილურები). ლიანდაგის რემონტისთვის და მიმდინარე შეკეთებისთვის შექმნილია სალიანდაგო მანქანები, რომლებიც ახორციელებენ განსაზღვრულ ოპერაციებს, ან ასრულებენ სამუშაოთა კომპლექს მათი ტექნოლოგიური თანმიმდევრობისას. მიწის სამუშაოებისთვის და ლიანდაგის თოვლისგან გაწმენდისათვის გამოიყენება [[სალიანდაგო რანდა|სალიანდაგო რანდები]], რკინიგზის ფენილის გასწვრივ კიუვეტების გაწმენდისათვის და ამოჭრისათვის — [[კიუვეტგამწმენდი მანქანა|კიუვეტგამწმენდი მანქანები]]. ლიანდაგგამწმენდი მანქანები არა მარტო წმინდავენ ლიანდაგს წიდისგან, ნაგვისგან, თოვლისგან, არამედ აღრმავებენ [[ლიანდაგშორისი|ლიანდაგშორისებს]]. დრენაჟის მოწყობას ემსახურება [[სადრენაჟო მანქანა (რკინიგზის ტრანსპორტი)|სადრენაჟო მანქანები]]. სარელსო-საშპლე რგოლების წამოწევას და გადაწევას, მისი გადახრის გასწორებას, ბალასტის დამატებას და მის გამოტენვას ახორციელებენ [[ელექტროდამბალასტებელი|ელექტროდამბალასტებლები]], [[ლიანდაგამწევი|ლიანდაგამწევები]], [[სატრაქტორო დოზატორი|სატრაქტორო დოზატორები]]. ბალასტის გასაწმენდად გამოიყენება ღორღგამწმენდი მანქანები. სარელსო-საშპლე რგოლების დაშლას, მის დაწყობას, ასევე [[რელსი|რელსების]] ცვლას ემსახურებიან [[ლიანდაგდამგები|ლიანდაგდამგებები]]. სარელსო-საშპლე რგოლების აკრეფა ხორციელდება [[რგოლამკრეფი ნაკადური ხაზი|რგოლამკრეფ ნაკადურ ხაზებზე]], ხოლო ძველი წნულების დაშლა — რგოლსაშლელ ნაკადურ ხაზებზე. ბალასტის გამკვრივებას და ლიანდაგის გასწორებას ასრულებენ [[შპალგამომტენი მანქანა|შპალგამომტენი მანქანების]], [[ბალასტგამამკვრივებელი მანქანა|ბალასტგამამკვრივებელი მანქანების]], [[გამასწორებელ-გამომტენ-მოსასწორებელი მანქანა|გამასწორებელ-გამომტენ-მოსასწორებელი მანქანების]] და [[გამასწორებელ-გამომტენ-მარეხტირებელი მანქანა|გამასწორებელ-გამომტენ-მარეხტირებელი მანქანების]] დახმარებით. ამასთან იყენებენ რელსის გამასწორებელ დაზგებს, რელსსახეხ დანადგარებს, [[რელსშესადუღებელი მანქანა|რელსშესადუღებელ მანქანებს]], რელსის სახვრეტ დანადგარებს და სხვა მოწყობილობებს. სამშენებლო და სარემონტო მონაკვეთების მასალებით და ინსტრუმენტებით მომარაგების უზრუნველყოფას, მუშების სამუშაო ადგილამდე მიყვანას ემსახურება სატრანსპორტო და დასატვირთ-დასაცლელი საშუალებები: [[დრეზინა|დრეზინები]], ჰოპერ-დოზატორები, თვითდამცლელი და სპეციალიზირებული ვაგონები. რკინიგზის ლიანდაგის ექსპლოატაციისას ატარებენ მისი მდგომარეობის შემოწმებას საკონტროლო-საზომი მოწყობილობების და მანქანების დახმარებით, რომელთაც მიეკუთვნება [[ლიანდაგმზომი|ლიანდაგმზომი ვაგონები]], [[ვაგონ-დეფექტოსკოპი|დეფექტოსკოპიური ვაგონები]] და [[ლიანდაგმზომი ურიკა|ლიანდაგმზომი ურიკები]]. რელსების მომზადებას დეფექტოსკოპიისთვის ახორციელებენ [[რელსმწმენდი მანქანა|რელსმწმენდი მანქანები]]. ლიანდაგის თოვლისგან გასაწმენდად სალიანდაგო რანდების გარდა იყენებენ თოვლმწმენდ მანქანებს. == სალიანდაგო მანქანების ტიპები == [[სურათი:Планировщик балласта ПБ-01.JPG|thumb|[[ბალასტგამანაწილებელი მანქანა]] [[ПБ-01]]]] განასხვავებენ ავტონომიურ სალიანდაგო მანქანებს, რომლებსაც აქვთ ენერგეტიკული ბაზა, რომელთანაც ირთვება მანქანების ყველა ძრავა (ლიანდაგდამგები, დრეზინა, ბალასტგამამკვრივებელი, შპალგამომტენი მანქანა და სხვა) და არაავტონომიური სალიანდაგო მანქანები, რომელთაც ენერგეტიკული დანადგარი არ გააჩნიათ და ელექტროენერგია ან შეკუმშული ჰაერის ენერგია მიეწოდება მანქანის მუშა ორგანოებს [[ლოკომოტივი]]დან (როტორული თოვლმწმენდი, ღორღმწმენდი მანქანა, სალიანდაგო რანდა). მუშა მდგომარეობაში გადაადგილების ხერხის მიხედვით სალიანდაგო მანქანები შეიძლება იყოს თვითმავლები (მაგალითად, თოვლმწმენდი მანქანები) და არათვითმავლები (რანდა, ელექტროდამბალასტებელი, ღორღმწმენდი მანქანა). სალიანდაგო მანქანები შეიძლება იყოს აგებული სარკინიგზო სვლაზე (რანდა, ლიანდაგდამგები, ელექტროდამბალასტებელი, შპალგამომტენი მანქანა) ან მუხლუხოვან სვლაზე (ტრაქტორული ლიანდაგდამგები, ტრაქტორული მადოზირებელი). სალიანდაგო მანქანების უმრავლესობას აქვთ სარკინიგზო სვლა; ასევე ინერგება კომბინირებული პნევმობორბლებიანი სვლა, როდესაც მანქანა აღჭურვილია გორგოლაჭებით, რომლებიც მაღლა იწევა მოძრაობისას საავტომობილო გზაზე და დაბლა ეშვება მანქანის რელსებზე გადასვლისას. სალიანდაგო მანქანებს უშვებენ ელექტრული, პნევმატური და ჰიდრავლიკური მუშა ორგანოების ამძრავებით, ასევე მათი შიდა წვის ძრავის ამძრავით მექანიკური გადაცემის მეშვეობით. სამუშაოების შესრულების ხერხის მიხედვით განასხვავებენ მძიმე ტიპის სალიანდაგო მანქანებად — ლიანდაგიდან აუღებლები (რანდა, ლიანდაგდამგები, ღორღმწმენდი, თოვლმწმენდი და სხვა მანქანები) და მსუბუქი ტიპის სალიანდაგო მანქანებად — ლიანდაგიდან ასაღები მანქანები (ელექტროსადგურები, მოტოდრეზინები, შპალგამომტენი დანადგარი, [[რელსის საბურღი ჩარხი]]). მძიმე ტიპის მანქანები მუშაობის საწარმოებლად მოითხოვს [[გადასარბენი]]ს დაკავებას, ხოლო მსუბუქი ტიპის მანქანები მოძრავი შემადგენლობის გასატარებლად გადმოიდგმება ლიანდაგიდან. რუსეთის რკინიგზების დიდი ტვირთდაძაბულობა სალიანდაგო სამუშაოების ჩატარებისთვის მოითხოვს მინიმალურ დროს, ამიტომ რემონტის დროს გამოიყენება მაღალმწარმოებლური მძიმე ტიპის სალიანდაგო მანქანები. ლიანდაგის სარემონტო სამუშაოების მთელი მოცულობის შესასრულებლად სალიანდაგო მანქანებიდან ქმნიან კომპლექსს (ჯაჭვს), რომელშიც სალიანდაგო მანქანები, ერთი მეორის მიყოლებით, ნაკადური მეთოდით ახორციელებენ ყველა ტექნოლოგიურ ოპერაციებს, შედეგად ხორციელდება რემონტის კომპლექსური მექანიზაცია. ასეთი კომპლექსი ლიანდაგის რეკონსტრუქციისათვის [[ღორღის ბალასტი|ღორღის ბალასტზე]] მოიცავს: * ღორღმწმენდ მანქანას * ლიანდაგდამშლელ და ლიანდაგდამგებ მატარებლებს * [[ჰოპერი (ვაგონი)|ჰოპერ-დოზატორს]] * გამასწორებელ-გამომტენ-მოსასწორებელ მანქანას * [[რელსებმზიდი შემადგენლობა|რელსებმზიდ შემადგენლობას]] == სალიანდაგო მანქანების მწარმოებლები == [[სურათი:Plasser & Theurer SSP 2000 und Gleisstopfmaschine 08-32U in Titisee.jpg|thumb|ბალასტის გამანაწილებელი Plasser & Theurer SSP 2000]] [[სურათი:TamperBellegarde04.JPG|thumb|[[გამასწორებელ-გამომტენ-მარეხტირებელი მანქანა]] Matisa B 20 L]] [[სურათი:Автомотриса АГД-1А с грузовым прицепом УП-4.jpg|thumb|[[ავტომოტრისა]] [[АГД-1А]]]] [[სურათი:SPENO775 23 02 05 TR.JPG|thumb|ლიანდაგმზომი Speno SM 775]] სალიანდაგო მანქანებს უშვებენ მსოფლიოს ბევრ ქვეყნებში: * [[რუსეთი|რუსეთში]] ** „[[ისტიეს მანქანათმშენებელი ქარხანა]]“ ** „[[კალუგის მანქანათმშენებელი ქარხანა]]“ ** „[[კამბარკის მანქანათმშენებელი ქარხანა]]“ ** „[[კიროვის 1 მაისის სახელობის მანქანათმშენებელი ქარხანა]]“ ** „[[მურომტეპლოვოზი]]“ ** „[[რემპუტმაში]]“ ** „რჟევის მანქანათმშენებელი ქარხანა“ ** „[[ტიხორეცკის მანქანათმშენებელი ქარხანა]]“ ** „[[ტულის რკინიგზის მანქანათმშენებლობის ქარხანა]]“ * [[ავსტრია]]ში ** ''[[MLF]]'' ** ''[[Plasser & Theurer]]'' * [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ-ში]] ** ''[[Knox Kershaw Inc.]]'' ** ''[[Harsco Rail]]'': *** „ჯექსონი — ჯორდანი“ (''Jackson — Jordan'') *** „ტამპერი“ (''Tamper'') *** „ფეირმონტ მაშინ კომპანი“ (''Fairmont Machine Company'') ** ''LORAM'' * [[უკრაინა]]ში ** [[სტაროკრამატორსკის მანქანათმშენებელი ქარხანა]] ** „[[სპეცკრანი]]“ * [[ფინეთი|ფინეთში]] ** ''[[Desec]]'' * [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] ** „დრუარა“ (''Drouarа'') ** „დესკენ ე ჟირალ“ (''Desquenm et Giral'') ** ''[[Geismar]]''[[სურათი:KGT-4RS - 119.jpg|thumb|ექსკავატორი კომბინირებულ სვლაზე KGT-4RS — 119]] * [[ჩეხეთი|ჩეხეთში]] ** ''MTH Hranice, Inc.'' * [[შვეიცარია]]ში ** ''[[Matisa]]'' ** ''[[Speno International SA]]'' * [[შვედეთი|შვედეთში]] ** ''[[Disab]]'' == განვითარების პერსპექტივები == სალიანდაგო მანქანების შემდგომი განვითარება ითვალისწინებს სალიანდაგო სამუშაოების კომპლექსური მექანიზაციის დამთავრებას. კომპლექსური მექანიზაციის დამთავრების დროს გათვალისწინებულია კომპლექსში ნაკლული მანქანების შექმნა, მაგალითად ლიანდაგდამგებების [[უპირაპირო ლიანდაგი]]ს ერთეტაპიანი დაგებისათვის, მაღალმწარმოებლური რელსსახეხი მატარებლების, [[ლიანდაგის სტაბილიზატორი|ლიანდაგის სტაბილიზატორების]]. ამავე დროს გადასაწყვეტი ძირითადი ამოცანებია მანქანების ყველა ჯაჭვის მწარმოებლობის გაზრდა, სარემონტო სამუშაოების მოცულობის გაზრდა 1,5-2-ჯერ, რომელიც ხორციელდება „[[ფანჯარა (რკინიგზა)|ფანჯარაში]]“, მატარებელთა მოძრაობის სიჩქარის გაზრდა რემონტისშემდგომ პერიოდში 60-დან 70—80 კილომეტრ საათამდე, მისი რემონტის დროს ლიანდაგის გრძივი პროფილის ნიშნულების მიახლოვება საპროექტო მდგომარეობასთან. ამასთან ერთად დიდი ყურადღება ექცევა სალიანდაგო მანქანების საიმედოობის გაზრდის საკითხებს, მათი ენერგო- და [[ლითონი]]ს სომჭიდროვის და ღირებულების შემცირებას, ასევე კვანძების და დეტალების უნიფიკაციას, ავტომატიზირებული მართვის გამოყენებას, მანქანის მუშაობის კონტროლის საშუალებებს. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება შრომის დაცვას სალიანდაგო სამუშაოების წარმოებისას. ამ მიზნით მუშავდება მემანქანეების და მანქანის ოპერატორების დამცავი საშუალებები მტვრისაგან, ხმაურისაგან, ვიბრაციისაგან. მსუბუქი ტიპის სალიანდაგო მანქანების შექმნისას ძირითად ამოცანას წარმოადგენს მათი მასის შემცირება ახალი მასალების გამოყენების და კონსტრუქციის სრულყოფის ხარჯზე. ამ ღონისძიებების ჩატარება მიმართულია ლიანდაგის მიმდინარე შენახვის მანქანიზაციის დამთავრებაზე — მძიმე ტიპის მანქანებით ყველა სამუშაოს დამთავრება, რაც ზრდის გამომუშავებას, აუმჯობესებს სამუშაოთა ხარისხს, ამცირებს [[გადასარბენი]]ს დაკავების დროს. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[სალიანდაგო ინსტრუმენტი]] * [[რკინიგზის სალიანდაგო სამუშაოები]] ==ლიტერატურა== * [https://search.rsl.ru/ru/record/01001687278 Путевые машины // Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — С. 346—347. — ISBN 5-85270-115-7.] ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Rail service vehicles}} * [https://www.youtube.com/watch?v=GpjwBKFFexU Путевые машины, учебный фильм] [[კატეგორია:სალიანდაგო მანქანები|*]] 3mzbgfj1l9kx4aayqzpojka23llwd2f 0 891445 5411155 2026-06-11T12:57:26Z Ruska-QR 175612 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 დეკემბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7847 |კოდი = S/RES/2331 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2331(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკ... 5411155 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 დეკემბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7847 |კოდი = S/RES/2331 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2331(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ადამიანებით ვაჭრობა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Emblem of the United Nations.svg |წარწერა = [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''[[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია]] 2331''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]]. უშიშროების საბჭოს წევრებმა უმკაცრესად დაგმეს შეიარაღებული კონფლიქტებით დაზარალებულ რეგიონებში ადამიანებით ვაჭრობის ყველა შემთხვევა. რეზოლუციაში ხაზგასმულია, რომ ადამიანებით ვაჭრობა ძირს უთხრის კანონის უზენაესობას და ხელს უწყობს ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის სხვა ფორმების გავრცელებას. ამ გზით ტერორისტულ ორგანიზაციებს შეუძლიათ ფინანსური რესურსების მოპოვება, საკუთარი რიგების გაძლიერება და ადამიანების სექსუალურ თუ შრომით მონებად გამოყენება. კერძოდ, „Islamic State“-ის ორგანიზაცია ასევე ცდილობდა რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების განადგურებას, მათ შორის [[ეზიდები]]ს მოსახლეობისა [[ერაყი|ერაყში]].<ref>[https://undocs.org/S/RES/2331(2016) United Nations/RES/2331 (2016)Security Council]</ref><ref name="unsc12647">{{cite web|title=SC condemns human trafficking in strongest terms|url=http://www.un.org/press/en/2016/sc12647.doc.htm|publisher=Verenigde Naties|date=20 December 2016|accessdate=10 January 2017|language=en}}</ref> ==წინაპირობები== ადამიანებით ვაჭრობის საკითხი მთელი დღის განმავლობაში განიხილებოდა. [[დიდი ბრიტანეთი]]ს წარმომადგენლებმა გამოთქვეს მოსაზრება, რომ გლობალურ დონეზე უნდა გატარებულიყო შესაბამისი ზომები, მათ შორის ერაყში „Islamic State“-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულების მტკიცებულებების შეგროვება. [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] იმდროინდელმა გენერალურმა მდივანმა [[პან გი მუნი|პან გი მუნმა]] ადამიანებით ვაჭრობა გლობალურ პრობლემად შეაფასა და აღნიშნა, რომ კონფლიქტურ რეგიონებში მცხოვრები ქალები, ბავშვები და ლტოლვილები ამ დანაშაულის მიმართ ყველაზე მეტად დაუცველ ჯგუფებს წარმოადგენენ. ასევე მოიყვანა კონკრეტული მაგალითები, რომლებიც ნათლად წარმოაჩენდა პრობლემის მასშტაბსა და სიმძიმეს. გენერალურმა მდივანმა მაგალითად მოიყვანა „[[ბოკო ჰარამი]]“, [[ნიგერია]]ში მოქმედი ტერორისტული დაჯგუფება, რომელიც ქალებსა და გოგონებს სექსუალურ მონებად აქცევდა. ასევე ახსენა „Islamic State“, რომლის წევრებიც [[ერაყი]]ს [[ეზიდები|იეზიდთა]] რელიგიური უმცირესობიდან გატაცებულ გოგონებს ტყვეობაში ამყოფებდნენ და მონათა ბაზრებზე ყიდდნენ. [[პან გი მუნი]]ს სპეციალური წარმომადგენელი კონფლიქტურ სიტუაციებში სექსუალური ძალადობის საკითხებში, ზაინაბ ჰავა ბანგურა, აცხადებდა, რომ რამდენიმე ექსტრემისტული ჯგუფი სექსუალურ ძალადობას იყენებდა როგორც ტაქტიკას მოსახლეობის დასაშინებლად. ოფისმა განსაზღვრა ექვსი პირობა შემთხვევის დასადგენად: *სისტემატურად ხორციელდება ექსტრემისტებისა და ტერორისტული ჯგუფების მიერ; *განზრახ გამოიყენება ტერორის გასავრცელებლად; *აფინანსებს ტერორიზმს; *მიზანში იღებს პოლიტიკურ, ეთნიკურ და რელიგიურ ჯგუფებს; *წარმოადგენს სტრატეგიას მებრძოლების რადიკალიზაციის, რეკრუტირების, შენარჩუნების ან დაჯილდოების მიზნით; *წარმოადგენს იდეოლოგიის ნაწილს, რომელიც მიზნად ისახავს ქალის სხეულის, სექსუალობისა და რეპროდუქციის კონტროლს; j0a8vxricf8as7u7dgof3460jm9fmv9 5411157 5411155 2026-06-11T12:58:47Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411157 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 დეკემბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7847 |კოდი = S/RES/2331 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2331(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ადამიანებით ვაჭრობა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Emblem of the United Nations.svg |წარწერა = [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''[[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია]] 2331''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]]. უშიშროების საბჭოს წევრებმა უმკაცრესად დაგმეს შეიარაღებული კონფლიქტებით დაზარალებულ რეგიონებში ადამიანებით ვაჭრობის ყველა შემთხვევა. რეზოლუციაში ხაზგასმულია, რომ ადამიანებით ვაჭრობა ძირს უთხრის კანონის უზენაესობას და ხელს უწყობს ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის სხვა ფორმების გავრცელებას. ამ გზით ტერორისტულ ორგანიზაციებს შეუძლიათ ფინანსური რესურსების მოპოვება, საკუთარი რიგების გაძლიერება და ადამიანების სექსუალურ თუ შრომით მონებად გამოყენება. კერძოდ, „Islamic State“-ის ორგანიზაცია ასევე ცდილობდა რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების განადგურებას, მათ შორის [[ეზიდები]]ს მოსახლეობისა [[ერაყი|ერაყში]].<ref>[https://undocs.org/S/RES/2331(2016) United Nations/RES/2331 (2016)Security Council]</ref><ref name="unsc12647">{{cite web|title=SC condemns human trafficking in strongest terms|url=http://www.un.org/press/en/2016/sc12647.doc.htm|publisher=Verenigde Naties|date=20 December 2016|accessdate=10 January 2017|language=en}}</ref> ==წინაპირობები== ადამიანებით ვაჭრობის საკითხი მთელი დღის განმავლობაში განიხილებოდა. [[დიდი ბრიტანეთი]]ს წარმომადგენლებმა გამოთქვეს მოსაზრება, რომ გლობალურ დონეზე უნდა გატარებულიყო შესაბამისი ზომები, მათ შორის ერაყში „Islamic State“-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულების მტკიცებულებების შეგროვება. [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] იმდროინდელმა გენერალურმა მდივანმა [[პან გი მუნი|პან გი მუნმა]] ადამიანებით ვაჭრობა გლობალურ პრობლემად შეაფასა და აღნიშნა, რომ კონფლიქტურ რეგიონებში მცხოვრები ქალები, ბავშვები და ლტოლვილები ამ დანაშაულის მიმართ ყველაზე მეტად დაუცველ ჯგუფებს წარმოადგენენ. ასევე მოიყვანა კონკრეტული მაგალითები, რომლებიც ნათლად წარმოაჩენდა პრობლემის მასშტაბსა და სიმძიმეს. გენერალურმა მდივანმა მაგალითად მოიყვანა „[[ბოკო ჰარამი]]“, [[ნიგერია]]ში მოქმედი ტერორისტული დაჯგუფება, რომელიც ქალებსა და გოგონებს სექსუალურ მონებად აქცევდა. ასევე ახსენა „Islamic State“, რომლის წევრებიც [[ერაყი]]ს [[ეზიდები|იეზიდთა]] რელიგიური უმცირესობიდან გატაცებულ გოგონებს ტყვეობაში ამყოფებდნენ და მონათა ბაზრებზე ყიდდნენ. [[პან გი მუნი]]ს სპეციალური წარმომადგენელი კონფლიქტურ სიტუაციებში სექსუალური ძალადობის საკითხებში, ზაინაბ ჰავა ბანგურა, აცხადებდა, რომ რამდენიმე ექსტრემისტული ჯგუფი სექსუალურ ძალადობას იყენებდა როგორც ტაქტიკას მოსახლეობის დასაშინებლად. ოფისმა განსაზღვრა ექვსი პირობა შემთხვევის დასადგენად: *სისტემატურად ხორციელდება ექსტრემისტებისა და ტერორისტული ჯგუფების მიერ; *განზრახ გამოიყენება ტერორის გასავრცელებლად; *აფინანსებს ტერორიზმს; *მიზანში იღებს პოლიტიკურ, ეთნიკურ და რელიგიურ ჯგუფებს; *წარმოადგენს სტრატეგიას მებრძოლების რადიკალიზაციის, რეკრუტირების, შენარჩუნების ან დაჯილდოების მიზნით; *წარმოადგენს იდეოლოგიის ნაწილს, რომელიც მიზნად ისახავს ქალის სხეულის, სექსუალობისა და რეპროდუქციის კონტროლს; [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] 0gobjkvyhw6v4mu05i0ii53p5pjn219 5411159 5411157 2026-06-11T13:04:26Z Ruska-QR 175612 5411159 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 დეკემბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7847 |კოდი = S/RES/2331 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2331(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ადამიანებით ვაჭრობა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Emblem of the United Nations.svg |წარწერა = [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''[[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია]] 2331''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]]. უშიშროების საბჭოს წევრებმა უმკაცრესად დაგმეს შეიარაღებული კონფლიქტებით დაზარალებულ რეგიონებში ადამიანებით ვაჭრობის ყველა შემთხვევა. რეზოლუციაში ხაზგასმულია, რომ ადამიანებით ვაჭრობა ძირს უთხრის კანონის უზენაესობას და ხელს უწყობს ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის სხვა ფორმების გავრცელებას. ამ გზით ტერორისტულ ორგანიზაციებს შეუძლიათ ფინანსური რესურსების მოპოვება, საკუთარი რიგების გაძლიერება და ადამიანების სექსუალურ თუ შრომით მონებად გამოყენება. კერძოდ, „Islamic State“-ის ორგანიზაცია ასევე ცდილობდა რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების განადგურებას, მათ შორის [[ეზიდები]]ს მოსახლეობისა [[ერაყი|ერაყში]].<ref>[https://undocs.org/S/RES/2331(2016) United Nations/RES/2331 (2016)Security Council]</ref><ref name="unsc12647">{{cite web|title=SC condemns human trafficking in strongest terms|url=http://www.un.org/press/en/2016/sc12647.doc.htm|publisher=Verenigde Naties|date=20 December 2016|accessdate=10 January 2017|language=en}}</ref> ==წინაპირობები== ადამიანებით ვაჭრობის საკითხი მთელი დღის განმავლობაში განიხილებოდა. [[დიდი ბრიტანეთი]]ს წარმომადგენლებმა გამოთქვეს მოსაზრება, რომ გლობალურ დონეზე უნდა გატარებულიყო შესაბამისი ზომები, მათ შორის ერაყში „Islamic State“-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულების მტკიცებულებების შეგროვება. [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] იმდროინდელმა გენერალურმა მდივანმა [[პან გი მუნი|პან გი მუნმა]] ადამიანებით ვაჭრობა გლობალურ პრობლემად შეაფასა და აღნიშნა, რომ კონფლიქტურ რეგიონებში მცხოვრები ქალები, ბავშვები და ლტოლვილები ამ დანაშაულის მიმართ ყველაზე მეტად დაუცველ ჯგუფებს წარმოადგენენ. ასევე მოიყვანა კონკრეტული მაგალითები, რომლებიც ნათლად წარმოაჩენდა პრობლემის მასშტაბსა და სიმძიმეს. გენერალურმა მდივანმა მაგალითად მოიყვანა „[[ბოკო ჰარამი]]“, [[ნიგერია]]ში მოქმედი ტერორისტული დაჯგუფება, რომელიც ქალებსა და გოგონებს სექსუალურ მონებად აქცევდა. ასევე ახსენა „Islamic State“, რომლის წევრებიც [[ერაყი]]ს [[ეზიდები|იეზიდთა]] რელიგიური უმცირესობიდან გატაცებულ გოგონებს ტყვეობაში ამყოფებდნენ და მონათა ბაზრებზე ყიდდნენ. [[პან გი მუნი]]ს სპეციალური წარმომადგენელი კონფლიქტურ სიტუაციებში სექსუალური ძალადობის საკითხებში, ზაინაბ ჰავა ბანგურა, აცხადებდა, რომ რამდენიმე ექსტრემისტული ჯგუფი სექსუალურ ძალადობას იყენებდა როგორც ტაქტიკას მოსახლეობის დასაშინებლად. ოფისმა განსაზღვრა ექვსი პირობა შემთხვევის დასადგენად: *სისტემატურად ხორციელდება ექსტრემისტებისა და ტერორისტული ჯგუფების მიერ; *განზრახ გამოიყენება ტერორის გასავრცელებლად; *აფინანსებს ტერორიზმს; *მიზანში იღებს პოლიტიკურ, ეთნიკურ და რელიგიურ ჯგუფებს; *წარმოადგენს სტრატეგიას მებრძოლების რადიკალიზაციის, რეკრუტირების, შენარჩუნების ან დაჯილდოების მიზნით; *წარმოადგენს იდეოლოგიის ნაწილს, რომელიც მიზნად ისახავს ქალის სხეულის, სექსუალობისა და რეპროდუქციის კონტროლს. იეზიდ ქალთა უფლებების დამცველმა აქტივისტმა ამინა საიდ ჰასანმა განაცხადა, რომ „ისლამურმა სახელმწიფომ“ 6000-ზე მეტი იეზიდი ქალი და ბავშვი გაიტაცა და მონათა ბაზრებზე გაყიდა იმ დევიზით, რომ გოგონების ქალიშვილობა „სამოთხის კარიბჭედ“ იქცა (ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლებისთვის). ჰასანი უჩიოდა ისლამური ლიდერების დუმილს და გაოცებული დარჩა, თუ რატომ არ განხორციელდა სამხედრო ზომები ჯგუფის წინააღმდეგ. ადამიანებით ვაჭრობის მსხვერპლთა ღირსების დამცველმა კეთილი ნების ელჩმა, ნადია მურად ბას ტაჰამ, განაცხადა, რომ 3000-ზე მეტი [[იეზიდი]] კვლავ „ისლამური სახელმწიფოს“ ტყვეობაში იმყოფება. გაუჩნდა შეკითხვა, თუ რატომ არ მიმდინარეობდა გამოძიება და არ არსებობდა სასამართლო, რომელიც დამნაშავეებს გაასამართლებდა. ==შინაარსი== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] fysjmr5djklnrly79ydht8hq0xdkh5g 5411175 5411159 2026-06-11T13:17:01Z Ruska-QR 175612 5411175 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 დეკემბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7847 |კოდი = S/RES/2331 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2331(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ადამიანებით ვაჭრობა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Emblem of the United Nations.svg |წარწერა = [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''[[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია]] 2331''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]]. უშიშროების საბჭოს წევრებმა უმკაცრესად დაგმეს შეიარაღებული კონფლიქტებით დაზარალებულ რეგიონებში ადამიანებით ვაჭრობის ყველა შემთხვევა. რეზოლუციაში ხაზგასმულია, რომ ადამიანებით ვაჭრობა ძირს უთხრის კანონის უზენაესობას და ხელს უწყობს ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის სხვა ფორმების გავრცელებას. ამ გზით ტერორისტულ ორგანიზაციებს შეუძლიათ ფინანსური რესურსების მოპოვება, საკუთარი რიგების გაძლიერება და ადამიანების სექსუალურ თუ შრომით მონებად გამოყენება. კერძოდ, „Islamic State“-ის ორგანიზაცია ასევე ცდილობდა რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების განადგურებას, მათ შორის [[ეზიდები]]ს მოსახლეობისა [[ერაყი|ერაყში]].<ref>[https://undocs.org/S/RES/2331(2016) United Nations/RES/2331 (2016)Security Council]</ref><ref name="unsc12647">{{cite web|title=SC condemns human trafficking in strongest terms|url=http://www.un.org/press/en/2016/sc12647.doc.htm|publisher=Verenigde Naties|date=20 December 2016|accessdate=10 January 2017|language=en}}</ref> ==წინაპირობები== ადამიანებით ვაჭრობის საკითხი მთელი დღის განმავლობაში განიხილებოდა. [[დიდი ბრიტანეთი]]ს წარმომადგენლებმა გამოთქვეს მოსაზრება, რომ გლობალურ დონეზე უნდა გატარებულიყო შესაბამისი ზომები, მათ შორის ერაყში „Islamic State“-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულების მტკიცებულებების შეგროვება. [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] იმდროინდელმა გენერალურმა მდივანმა [[პან გი მუნი|პან გი მუნმა]] ადამიანებით ვაჭრობა გლობალურ პრობლემად შეაფასა და აღნიშნა, რომ კონფლიქტურ რეგიონებში მცხოვრები ქალები, ბავშვები და ლტოლვილები ამ დანაშაულის მიმართ ყველაზე მეტად დაუცველ ჯგუფებს წარმოადგენენ. ასევე მოიყვანა კონკრეტული მაგალითები, რომლებიც ნათლად წარმოაჩენდა პრობლემის მასშტაბსა და სიმძიმეს. გენერალურმა მდივანმა მაგალითად მოიყვანა „[[ბოკო ჰარამი]]“, [[ნიგერია]]ში მოქმედი ტერორისტული დაჯგუფება, რომელიც ქალებსა და გოგონებს სექსუალურ მონებად აქცევდა. ასევე ახსენა „Islamic State“, რომლის წევრებიც [[ერაყი]]ს [[ეზიდები|იეზიდთა]] რელიგიური უმცირესობიდან გატაცებულ გოგონებს ტყვეობაში ამყოფებდნენ და მონათა ბაზრებზე ყიდდნენ. [[პან გი მუნი]]ს სპეციალური წარმომადგენელი კონფლიქტურ სიტუაციებში სექსუალური ძალადობის საკითხებში, ზაინაბ ჰავა ბანგურა, აცხადებდა, რომ რამდენიმე ექსტრემისტული ჯგუფი სექსუალურ ძალადობას იყენებდა როგორც ტაქტიკას მოსახლეობის დასაშინებლად. ოფისმა განსაზღვრა ექვსი პირობა შემთხვევის დასადგენად: *სისტემატურად ხორციელდება ექსტრემისტებისა და ტერორისტული ჯგუფების მიერ; *განზრახ გამოიყენება ტერორის გასავრცელებლად; *აფინანსებს ტერორიზმს; *მიზანში იღებს პოლიტიკურ, ეთნიკურ და რელიგიურ ჯგუფებს; *წარმოადგენს სტრატეგიას მებრძოლების რადიკალიზაციის, რეკრუტირების, შენარჩუნების ან დაჯილდოების მიზნით; *წარმოადგენს იდეოლოგიის ნაწილს, რომელიც მიზნად ისახავს ქალის სხეულის, სექსუალობისა და რეპროდუქციის კონტროლს. იეზიდ ქალთა უფლებების დამცველმა აქტივისტმა ამინა საიდ ჰასანმა განაცხადა, რომ „ისლამურმა სახელმწიფომ“ 6000-ზე მეტი იეზიდი ქალი და ბავშვი გაიტაცა და მონათა ბაზრებზე გაყიდა იმ დევიზით, რომ გოგონების ქალიშვილობა „სამოთხის კარიბჭედ“ იქცა (ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლებისთვის). ჰასანი უჩიოდა ისლამური ლიდერების დუმილს და გაოცებული დარჩა, თუ რატომ არ განხორციელდა სამხედრო ზომები ჯგუფის წინააღმდეგ. ადამიანებით ვაჭრობის მსხვერპლთა ღირსების დამცველმა კეთილი ნების ელჩმა, ნადია მურად ბას ტაჰამ, განაცხადა, რომ 3000-ზე მეტი [[იეზიდი]] კვლავ „ისლამური სახელმწიფოს“ ტყვეობაში იმყოფება. გაუჩნდა შეკითხვა, თუ რატომ არ მიმდინარეობდა გამოძიება და არ არსებობდა სასამართლო, რომელიც დამნაშავეებს გაასამართლებდა. ==შინაარსი== 2000 წელს, „United Nations Convention against Transnational Organized Crime“-ის მრავალმხრივ ხელშეკრულებაში, პირველად შეთანხმდა „[[ადამიანებით ვაჭრობა|ადამიანებით ვაჭრობის]]“ განმარტება და შეიქმნა ჩარჩო ამ საკითხის მოსაგვარებლად. რამდენიმე ქვეყანას, რომლებიც არ შეუერთდნენ ამ მრავალმხრივ ხელშეკრულებას, მოეთხოვათ დათანხმება და ადამიანებით ვაჭრობის წინააღმდეგ დაუყოვნებლივი ზომების მიღება. თუ ადამიანებით ვაჭრობა კონფლიქტურ ზონებში განხორციელდებოდა, კონფლიქტი შეიძლება გაჭიანურებულიყო და გაუარესებულიყო. ტერორისტული დაჯგუფებების, როგორიცაა „ისლამური სახელმწიფო“, რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების წინააღმდეგ სექსუალური ძალადობა, წარმოადგენდა ტაქტიკის, სტრატეგიისა და იდეოლოგიის ნაწილს, რათა მოეპოვებინათ ფული, ძალაუფლება, წევრები და გაენადგურებინათ თემები. „ბოკო ჰარამი“, „ალ-შაბაბი“ და „წინააღმდეგობის არმიის“ დაჯგუფებები ასევე ცვლიდნენ ადამიანებს სექსუალური მონობისა და იძულებითი შრომის სანაცვლოდ. ქვეყნებს მოეთხოვათ დაეგროვებინათ ექსპერტიზა იმის შესახებ, თუ როგორ ხდება ადამიანებით ვაჭრობის გზით ტერორიზმის დაფინანსების მართვა, რათა დასრულებულიყო თანამშრომლობა მათ შორის და კერძო სექტორთან. მათ ასევე მოუწოდეს, გაეროს მისიაში გამგზავრებამდე, ცისფერჩაფხუტიანებისთვის ადამიანებით ვაჭრობისა და სექსუალური ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის სწავლება. გაეროს უშიშროების საბჭომ განიხილა მიზნობრივი სანქციების შემოღება კონფლიქტის ზონებში ადამიანებით ვაჭრობასა და სექსუალურ ძალადობაში ჩართული პირების მიმართ. მათი მსხვერპლი ტერორიზმის მსხვერპლად უნდა ჩაითვალოს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] 5e8wjlsfojpkw1e0yf5gxyzeaskoa7y 5411181 5411175 2026-06-11T13:27:09Z Ruska-QR 175612 5411181 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 დეკემბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7847 |კოდი = S/RES/2331 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2331(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ადამიანებით ვაჭრობა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Emblem of the United Nations.svg |წარწერა = [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''[[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია]] 2331''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]]. უშიშროების საბჭოს წევრებმა უმკაცრესად დაგმეს შეიარაღებული კონფლიქტებით დაზარალებულ რეგიონებში [[ტრეფიკინგი|ადამიანებით ვაჭრობის]] ყველა შემთხვევა. რეზოლუციაში ხაზგასმულია, რომ ადამიანებით ვაჭრობა ძირს უთხრის კანონის უზენაესობას და ხელს უწყობს ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის სხვა ფორმების გავრცელებას. ამ გზით ტერორისტულ ორგანიზაციებს შეუძლიათ ფინანსური რესურსების მოპოვება, საკუთარი რიგების გაძლიერება და ადამიანების სექსუალურ თუ შრომით მონებად გამოყენება. კერძოდ, „Islamic State“-ის ორგანიზაცია ასევე ცდილობდა რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების განადგურებას, მათ შორის [[ეზიდები]]ს მოსახლეობისა [[ერაყი|ერაყში]].<ref>[https://undocs.org/S/RES/2331(2016) United Nations/RES/2331 (2016)Security Council]</ref><ref name="unsc12647">{{cite web|title=SC condemns human trafficking in strongest terms|url=http://www.un.org/press/en/2016/sc12647.doc.htm|publisher=Verenigde Naties|date=20 December 2016|accessdate=10 January 2017|language=en}}</ref> ==წინაპირობები== ადამიანებით ვაჭრობის საკითხი მთელი დღის განმავლობაში განიხილებოდა. [[დიდი ბრიტანეთი]]ს წარმომადგენლებმა გამოთქვეს მოსაზრება, რომ გლობალურ დონეზე უნდა გატარებულიყო შესაბამისი ზომები, მათ შორის ერაყში „Islamic State“-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულების მტკიცებულებების შეგროვება. [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] იმდროინდელმა გენერალურმა მდივანმა [[პან გი მუნი|პან გი მუნმა]] ადამიანებით ვაჭრობა გლობალურ პრობლემად შეაფასა და აღნიშნა, რომ კონფლიქტურ რეგიონებში მცხოვრები ქალები, ბავშვები და ლტოლვილები ამ დანაშაულის მიმართ ყველაზე მეტად დაუცველ ჯგუფებს წარმოადგენენ. ასევე მოიყვანა კონკრეტული მაგალითები, რომლებიც ნათლად წარმოაჩენდა პრობლემის მასშტაბსა და სიმძიმეს. გენერალურმა მდივანმა მაგალითად მოიყვანა „[[ბოკო ჰარამი]]“(Boko Haram), [[ნიგერია]]ში მოქმედი ტერორისტული დაჯგუფება, რომელიც ქალებსა და გოგონებს სექსუალურ მონებად აქცევდა. ასევე ახსენა „Islamic State“, რომლის წევრებიც [[ერაყი]]ს [[ეზიდები|იეზიდთა]] რელიგიური უმცირესობიდან გატაცებულ გოგონებს ტყვეობაში ამყოფებდნენ და მონათა ბაზრებზე ყიდდნენ. [[პან გი მუნი]]ს სპეციალური წარმომადგენელი კონფლიქტურ სიტუაციებში სექსუალური ძალადობის საკითხებში, ზაინაბ ჰავა ბანგურა, აცხადებდა, რომ რამდენიმე ექსტრემისტული ჯგუფი სექსუალურ ძალადობას იყენებდა როგორც ტაქტიკას მოსახლეობის დასაშინებლად. ოფისმა განსაზღვრა ექვსი პირობა შემთხვევის დასადგენად: *სისტემატურად ხორციელდება ექსტრემისტებისა და ტერორისტული ჯგუფების მიერ; *განზრახ გამოიყენება ტერორის გასავრცელებლად; *აფინანსებს ტერორიზმს; *მიზანში იღებს პოლიტიკურ, ეთნიკურ და რელიგიურ ჯგუფებს; *წარმოადგენს სტრატეგიას მებრძოლების რადიკალიზაციის, რეკრუტირების, შენარჩუნების ან დაჯილდოების მიზნით; *წარმოადგენს იდეოლოგიის ნაწილს, რომელიც მიზნად ისახავს ქალის სხეულის, სექსუალობისა და რეპროდუქციის კონტროლს. იეზიდ ქალთა უფლებების დამცველმა აქტივისტმა ამინა საიდ ჰასანმა განაცხადა, რომ „ისლამურმა სახელმწიფომ“ 6000-ზე მეტი იეზიდი ქალი და ბავშვი გაიტაცა და მონათა ბაზრებზე გაყიდა იმ დევიზით, რომ გოგონების ქალიშვილობა „სამოთხის კარიბჭედ“ იქცა (ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლებისთვის). ჰასანი უჩიოდა ისლამური ლიდერების დუმილს და გაოცებული დარჩა, თუ რატომ არ განხორციელდა სამხედრო ზომები ჯგუფის წინააღმდეგ. ადამიანებით ვაჭრობის მსხვერპლთა ღირსების დამცველმა კეთილი ნების ელჩმა, ნადია მურად ბას ტაჰამ, განაცხადა, რომ 3000-ზე მეტი [[იეზიდი]] კვლავ „ისლამური სახელმწიფოს“ ტყვეობაში იმყოფება. გაუჩნდა შეკითხვა, თუ რატომ არ მიმდინარეობდა გამოძიება და არ არსებობდა სასამართლო, რომელიც დამნაშავეებს გაასამართლებდა. ==შინაარსი== 2000 წელს, „United Nations Convention against Transnational Organized Crime“-ის მრავალმხრივ ხელშეკრულებაში, პირველად შეთანხმდა „[[ადამიანებით ვაჭრობა|ადამიანებით ვაჭრობის]]“ განმარტება და შეიქმნა ჩარჩო ამ საკითხის მოსაგვარებლად. რამდენიმე ქვეყანას, რომლებიც არ შეუერთდნენ ამ მრავალმხრივ ხელშეკრულებას, მოეთხოვათ დათანხმება და ადამიანებით ვაჭრობის წინააღმდეგ დაუყოვნებლივი ზომების მიღება. თუ ადამიანებით ვაჭრობა კონფლიქტურ ზონებში განხორციელდებოდა, კონფლიქტი შეიძლება გაჭიანურებულიყო და გაუარესებულიყო. ტერორისტული დაჯგუფებების, როგორიცაა „ისლამური სახელმწიფო“, რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების წინააღმდეგ სექსუალური ძალადობა, წარმოადგენდა ტაქტიკის, სტრატეგიისა და იდეოლოგიის ნაწილს, რათა მოეპოვებინათ ფული, ძალაუფლება, წევრები და გაენადგურებინათ თემები. „Boko Haram“, „Al-Shabaab“ და „Resistance Army“ დაჯგუფებები ასევე ცვლიდნენ ადამიანებს სექსუალური მონობისა და იძულებითი შრომის სანაცვლოდ. ქვეყნებს მოეთხოვათ დაეგროვებინათ ექსპერტიზა იმის შესახებ, თუ როგორ ხდება ადამიანებით ვაჭრობის გზით ტერორიზმის დაფინანსების მართვა, რათა დასრულებულიყო თანამშრომლობა მათ შორის და კერძო სექტორთან. მათ ასევე მოუწოდეს, გაეროს მისიაში გამგზავრებამდე, ცისფერჩაფხუტიანებისთვის ადამიანებით ვაჭრობისა და სექსუალური ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის სწავლება. გაეროს უშიშროების საბჭომ განიხილა მიზნობრივი სანქციების შემოღება კონფლიქტის ზონებში ადამიანებით ვაჭრობასა და სექსუალურ ძალადობაში ჩართული პირების მიმართ. მათი მსხვერპლი ტერორიზმის მსხვერპლად უნდა ჩათვლილიყო. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] 3u0c0sjwvk0lcldj4brj7t076iagqsb 5411183 5411181 2026-06-11T13:27:34Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ერაყის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411183 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 დეკემბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7847 |კოდი = S/RES/2331 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2331(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ადამიანებით ვაჭრობა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Emblem of the United Nations.svg |წარწერა = [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''[[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია]] 2331''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]]. უშიშროების საბჭოს წევრებმა უმკაცრესად დაგმეს შეიარაღებული კონფლიქტებით დაზარალებულ რეგიონებში [[ტრეფიკინგი|ადამიანებით ვაჭრობის]] ყველა შემთხვევა. რეზოლუციაში ხაზგასმულია, რომ ადამიანებით ვაჭრობა ძირს უთხრის კანონის უზენაესობას და ხელს უწყობს ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის სხვა ფორმების გავრცელებას. ამ გზით ტერორისტულ ორგანიზაციებს შეუძლიათ ფინანსური რესურსების მოპოვება, საკუთარი რიგების გაძლიერება და ადამიანების სექსუალურ თუ შრომით მონებად გამოყენება. კერძოდ, „Islamic State“-ის ორგანიზაცია ასევე ცდილობდა რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების განადგურებას, მათ შორის [[ეზიდები]]ს მოსახლეობისა [[ერაყი|ერაყში]].<ref>[https://undocs.org/S/RES/2331(2016) United Nations/RES/2331 (2016)Security Council]</ref><ref name="unsc12647">{{cite web|title=SC condemns human trafficking in strongest terms|url=http://www.un.org/press/en/2016/sc12647.doc.htm|publisher=Verenigde Naties|date=20 December 2016|accessdate=10 January 2017|language=en}}</ref> ==წინაპირობები== ადამიანებით ვაჭრობის საკითხი მთელი დღის განმავლობაში განიხილებოდა. [[დიდი ბრიტანეთი]]ს წარმომადგენლებმა გამოთქვეს მოსაზრება, რომ გლობალურ დონეზე უნდა გატარებულიყო შესაბამისი ზომები, მათ შორის ერაყში „Islamic State“-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულების მტკიცებულებების შეგროვება. [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] იმდროინდელმა გენერალურმა მდივანმა [[პან გი მუნი|პან გი მუნმა]] ადამიანებით ვაჭრობა გლობალურ პრობლემად შეაფასა და აღნიშნა, რომ კონფლიქტურ რეგიონებში მცხოვრები ქალები, ბავშვები და ლტოლვილები ამ დანაშაულის მიმართ ყველაზე მეტად დაუცველ ჯგუფებს წარმოადგენენ. ასევე მოიყვანა კონკრეტული მაგალითები, რომლებიც ნათლად წარმოაჩენდა პრობლემის მასშტაბსა და სიმძიმეს. გენერალურმა მდივანმა მაგალითად მოიყვანა „[[ბოკო ჰარამი]]“(Boko Haram), [[ნიგერია]]ში მოქმედი ტერორისტული დაჯგუფება, რომელიც ქალებსა და გოგონებს სექსუალურ მონებად აქცევდა. ასევე ახსენა „Islamic State“, რომლის წევრებიც [[ერაყი]]ს [[ეზიდები|იეზიდთა]] რელიგიური უმცირესობიდან გატაცებულ გოგონებს ტყვეობაში ამყოფებდნენ და მონათა ბაზრებზე ყიდდნენ. [[პან გი მუნი]]ს სპეციალური წარმომადგენელი კონფლიქტურ სიტუაციებში სექსუალური ძალადობის საკითხებში, ზაინაბ ჰავა ბანგურა, აცხადებდა, რომ რამდენიმე ექსტრემისტული ჯგუფი სექსუალურ ძალადობას იყენებდა როგორც ტაქტიკას მოსახლეობის დასაშინებლად. ოფისმა განსაზღვრა ექვსი პირობა შემთხვევის დასადგენად: *სისტემატურად ხორციელდება ექსტრემისტებისა და ტერორისტული ჯგუფების მიერ; *განზრახ გამოიყენება ტერორის გასავრცელებლად; *აფინანსებს ტერორიზმს; *მიზანში იღებს პოლიტიკურ, ეთნიკურ და რელიგიურ ჯგუფებს; *წარმოადგენს სტრატეგიას მებრძოლების რადიკალიზაციის, რეკრუტირების, შენარჩუნების ან დაჯილდოების მიზნით; *წარმოადგენს იდეოლოგიის ნაწილს, რომელიც მიზნად ისახავს ქალის სხეულის, სექსუალობისა და რეპროდუქციის კონტროლს. იეზიდ ქალთა უფლებების დამცველმა აქტივისტმა ამინა საიდ ჰასანმა განაცხადა, რომ „ისლამურმა სახელმწიფომ“ 6000-ზე მეტი იეზიდი ქალი და ბავშვი გაიტაცა და მონათა ბაზრებზე გაყიდა იმ დევიზით, რომ გოგონების ქალიშვილობა „სამოთხის კარიბჭედ“ იქცა (ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლებისთვის). ჰასანი უჩიოდა ისლამური ლიდერების დუმილს და გაოცებული დარჩა, თუ რატომ არ განხორციელდა სამხედრო ზომები ჯგუფის წინააღმდეგ. ადამიანებით ვაჭრობის მსხვერპლთა ღირსების დამცველმა კეთილი ნების ელჩმა, ნადია მურად ბას ტაჰამ, განაცხადა, რომ 3000-ზე მეტი [[იეზიდი]] კვლავ „ისლამური სახელმწიფოს“ ტყვეობაში იმყოფება. გაუჩნდა შეკითხვა, თუ რატომ არ მიმდინარეობდა გამოძიება და არ არსებობდა სასამართლო, რომელიც დამნაშავეებს გაასამართლებდა. ==შინაარსი== 2000 წელს, „United Nations Convention against Transnational Organized Crime“-ის მრავალმხრივ ხელშეკრულებაში, პირველად შეთანხმდა „[[ადამიანებით ვაჭრობა|ადამიანებით ვაჭრობის]]“ განმარტება და შეიქმნა ჩარჩო ამ საკითხის მოსაგვარებლად. რამდენიმე ქვეყანას, რომლებიც არ შეუერთდნენ ამ მრავალმხრივ ხელშეკრულებას, მოეთხოვათ დათანხმება და ადამიანებით ვაჭრობის წინააღმდეგ დაუყოვნებლივი ზომების მიღება. თუ ადამიანებით ვაჭრობა კონფლიქტურ ზონებში განხორციელდებოდა, კონფლიქტი შეიძლება გაჭიანურებულიყო და გაუარესებულიყო. ტერორისტული დაჯგუფებების, როგორიცაა „ისლამური სახელმწიფო“, რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების წინააღმდეგ სექსუალური ძალადობა, წარმოადგენდა ტაქტიკის, სტრატეგიისა და იდეოლოგიის ნაწილს, რათა მოეპოვებინათ ფული, ძალაუფლება, წევრები და გაენადგურებინათ თემები. „Boko Haram“, „Al-Shabaab“ და „Resistance Army“ დაჯგუფებები ასევე ცვლიდნენ ადამიანებს სექსუალური მონობისა და იძულებითი შრომის სანაცვლოდ. ქვეყნებს მოეთხოვათ დაეგროვებინათ ექსპერტიზა იმის შესახებ, თუ როგორ ხდება ადამიანებით ვაჭრობის გზით ტერორიზმის დაფინანსების მართვა, რათა დასრულებულიყო თანამშრომლობა მათ შორის და კერძო სექტორთან. მათ ასევე მოუწოდეს, გაეროს მისიაში გამგზავრებამდე, ცისფერჩაფხუტიანებისთვის ადამიანებით ვაჭრობისა და სექსუალური ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის სწავლება. გაეროს უშიშროების საბჭომ განიხილა მიზნობრივი სანქციების შემოღება კონფლიქტის ზონებში ადამიანებით ვაჭრობასა და სექსუალურ ძალადობაში ჩართული პირების მიმართ. მათი მსხვერპლი ტერორიზმის მსხვერპლად უნდა ჩათვლილიყო. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ერაყის შესახებ]] 0dqfmc34h1e5fjtt3qmrlvnf5p7gtda 5411186 5411183 2026-06-11T13:31:17Z Ruska-QR 175612 5411186 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 დეკემბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7847 |კოდი = S/RES/2331 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2331(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ადამიანებით ვაჭრობა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Emblem of the United Nations.svg |წარწერა = [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''[[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია]] 2331''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]]. უშიშროების საბჭოს წევრებმა უმკაცრესად დაგმეს შეიარაღებული კონფლიქტებით დაზარალებულ რეგიონებში [[ტრეფიკინგი|ადამიანებით ვაჭრობის]] ყველა შემთხვევა. რეზოლუციაში ხაზგასმულია, რომ ადამიანებით ვაჭრობა ძირს უთხრის კანონის უზენაესობას და ხელს უწყობს ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის სხვა ფორმების გავრცელებას. ამ გზით ტერორისტულ ორგანიზაციებს შეუძლიათ ფინანსური რესურსების მოპოვება, საკუთარი რიგების გაძლიერება და ადამიანების სექსუალურ თუ შრომით მონებად გამოყენება. კერძოდ, „Islamic State“-ის ორგანიზაცია ასევე ცდილობდა რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების განადგურებას, მათ შორის [[ეზიდები]]ს მოსახლეობისა [[ერაყი|ერაყში]].<ref>[https://undocs.org/S/RES/2331(2016) United Nations/RES/2331 (2016)Security Council]</ref><ref name="unsc12647">{{cite web|title=SC condemns human trafficking in strongest terms|url=http://www.un.org/press/en/2016/sc12647.doc.htm|publisher=Verenigde Naties|date=20 December 2016|accessdate=10 January 2017|language=en}}</ref> ==წინაპირობები== ადამიანებით ვაჭრობის საკითხი მთელი დღის განმავლობაში განიხილებოდა. [[დიდი ბრიტანეთი]]ს წარმომადგენლებმა გამოთქვეს მოსაზრება, რომ გლობალურ დონეზე უნდა გატარებულიყო შესაბამისი ზომები, მათ შორის ერაყში „Islamic State“-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულების მტკიცებულებების შეგროვება. [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] იმდროინდელმა გენერალურმა მდივანმა [[პან გი მუნი|პან გი მუნმა]] ადამიანებით ვაჭრობა გლობალურ პრობლემად შეაფასა და აღნიშნა, რომ კონფლიქტურ რეგიონებში მცხოვრები ქალები, ბავშვები და ლტოლვილები ამ დანაშაულის მიმართ ყველაზე მეტად დაუცველ ჯგუფებს წარმოადგენენ. ასევე მოიყვანა კონკრეტული მაგალითები, რომლებიც ნათლად წარმოაჩენდა პრობლემის მასშტაბსა და სიმძიმეს. გენერალურმა მდივანმა მაგალითად მოიყვანა „[[ბოკო ჰარამი]]“(Boko Haram), [[ნიგერია]]ში მოქმედი ტერორისტული დაჯგუფება, რომელიც ქალებსა და გოგონებს სექსუალურ მონებად აქცევდა. ასევე ახსენა „Islamic State“, რომლის წევრებიც [[ერაყი]]ს [[ეზიდები|იეზიდთა]] რელიგიური უმცირესობიდან გატაცებულ გოგონებს ტყვეობაში ამყოფებდნენ და მონათა ბაზრებზე ყიდდნენ. [[პან გი მუნი]]ს სპეციალური წარმომადგენელი კონფლიქტურ სიტუაციებში სექსუალური ძალადობის საკითხებში, ზაინაბ ჰავა ბანგურა, აცხადებდა, რომ რამდენიმე ექსტრემისტული ჯგუფი სექსუალურ ძალადობას იყენებდა როგორც ტაქტიკას მოსახლეობის დასაშინებლად. ოფისმა განსაზღვრა ექვსი პირობა შემთხვევის დასადგენად: *სისტემატურად ხორციელდება ექსტრემისტებისა და ტერორისტული ჯგუფების მიერ; *განზრახ გამოიყენება ტერორის გასავრცელებლად; *აფინანსებს ტერორიზმს; *მიზანში იღებს პოლიტიკურ, ეთნიკურ და რელიგიურ ჯგუფებს; *წარმოადგენს სტრატეგიას მებრძოლების რადიკალიზაციის, რეკრუტირების, შენარჩუნების ან დაჯილდოების მიზნით; *წარმოადგენს იდეოლოგიის ნაწილს, რომელიც მიზნად ისახავს ქალის სხეულის, სექსუალობისა და რეპროდუქციის კონტროლს. იეზიდ ქალთა უფლებების დამცველმა აქტივისტმა ამინა საიდ ჰასანმა განაცხადა, რომ „ისლამურმა სახელმწიფომ“ 6000-ზე მეტი იეზიდი ქალი და ბავშვი გაიტაცა და მონათა ბაზრებზე გაყიდა იმ დევიზით, რომ გოგონების ქალიშვილობა „სამოთხის კარიბჭედ“ იქცა (ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლებისთვის). ჰასანი უჩიოდა ისლამური ლიდერების დუმილს და გაოცებული დარჩა, თუ რატომ არ განხორციელდა სამხედრო ზომები ჯგუფის წინააღმდეგ. ადამიანებით ვაჭრობის მსხვერპლთა ღირსების დამცველმა კეთილი ნების ელჩმა, ნადია მურად ბას ტაჰამ, განაცხადა, რომ 3000-ზე მეტი [[იეზიდი]] კვლავ „ისლამური სახელმწიფოს“ ტყვეობაში იმყოფება. გაუჩნდა შეკითხვა, თუ რატომ არ მიმდინარეობდა გამოძიება და არ არსებობდა სასამართლო, რომელიც დამნაშავეებს გაასამართლებდა. ==შინაარსი== 2000 წელს, „United Nations Convention against Transnational Organized Crime“-ის მრავალმხრივ ხელშეკრულებაში, პირველად შეთანხმდა „[[ადამიანებით ვაჭრობა|ადამიანებით ვაჭრობის]]“ განმარტება და შეიქმნა ჩარჩო ამ საკითხის მოსაგვარებლად. რამდენიმე ქვეყანას, რომლებიც არ შეუერთდნენ ამ მრავალმხრივ ხელშეკრულებას, მოეთხოვათ დათანხმება და ადამიანებით ვაჭრობის წინააღმდეგ დაუყოვნებლივი ზომების მიღება. თუ ადამიანებით ვაჭრობა კონფლიქტურ ზონებში განხორციელდებოდა, კონფლიქტი შეიძლება გაჭიანურებულიყო და გაუარესებულიყო. ტერორისტული დაჯგუფებების, როგორიცაა „Islamic State“, რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების წინააღმდეგ სექსუალური ძალადობა, წარმოადგენდა ტაქტიკის, სტრატეგიისა და იდეოლოგიის ნაწილს, რათა მოეპოვებინათ ფული, ძალაუფლება, წევრები და გაენადგურებინათ თემები. „Boko Haram“, „Al-Shabaab“ და „Resistance Army“ დაჯგუფებები ასევე ცვლიდნენ ადამიანებს სექსუალური მონობისა და იძულებითი შრომის სანაცვლოდ. ქვეყნებს მოეთხოვათ დაეგროვებინათ ექსპერტიზა იმის შესახებ, თუ როგორ ხდება ადამიანებით ვაჭრობის გზით ტერორიზმის დაფინანსების მართვა, რათა დასრულებულიყო თანამშრომლობა მათ შორის და კერძო სექტორთან. ქვეყნებს ასევე მოუწოდეს, გაეროს მისიაში გამგზავრებამდე, ცისფერჩაფხუტიანებისთვის ადამიანებით ვაჭრობისა და სექსუალური ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის სწავლება. გაეროს უშიშროების საბჭომ განიხილა მიზნობრივი სანქციების შემოღება კონფლიქტის ზონებში ადამიანებით ვაჭრობასა და სექსუალურ ძალადობაში ჩართული პირების მიმართ. მათი მსხვერპლი ტერორიზმის მსხვერპლად უნდა ჩათვლილიყო. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ერაყის შესახებ]] khagadcjie6g5bszdvdj5z47faqq1gl 5411887 5411186 2026-06-12T11:45:25Z Jaba1977 3604 5411887 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 20 დეკემბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7847 |კოდი = S/RES/2331 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2331(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = შეიარაღებული კონფლიქტების დროს ადამიანებით ვაჭრობა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Emblem of the United Nations.svg |წარწერა = [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2331''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[20 დეკემბერი|20 დეკემბერს]]. უშიშროების საბჭოს წევრებმა უმკაცრესად დაგმეს შეიარაღებული კონფლიქტებით დაზარალებულ რეგიონებში [[ტრეფიკინგი|ადამიანებით ვაჭრობის]] ყველა შემთხვევა. რეზოლუციაში ხაზგასმულია, რომ ადამიანებით ვაჭრობა ძირს უთხრის კანონის უზენაესობას და ხელს უწყობს ტრანსნაციონალური ორგანიზებული დანაშაულის სხვა ფორმების გავრცელებას. ამ გზით ტერორისტულ ორგანიზაციებს შეუძლიათ ფინანსური რესურსების მოპოვება, საკუთარი რიგების გაძლიერება და ადამიანების სექსუალურ თუ შრომით მონებად გამოყენება. კერძოდ, „Islamic State“-ის ორგანიზაცია ასევე ცდილობდა რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების განადგურებას, მათ შორის [[ეზიდები]]ს მოსახლეობისა [[ერაყი|ერაყში]].<ref>[https://undocs.org/S/RES/2331(2016) United Nations/RES/2331 (2016)Security Council]</ref><ref name="unsc12647">{{cite web|title=SC condemns human trafficking in strongest terms|url=http://www.un.org/press/en/2016/sc12647.doc.htm|publisher=Verenigde Naties|date=20 December 2016|accessdate=10 January 2017|language=en}}</ref> ==წინაპირობები== ადამიანებით ვაჭრობის საკითხი მთელი დღის განმავლობაში განიხილებოდა. [[დიდი ბრიტანეთი]]ს წარმომადგენლებმა გამოთქვეს მოსაზრება, რომ გლობალურ დონეზე უნდა გატარებულიყო შესაბამისი ზომები, მათ შორის ერაყში „Islamic State“-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულების მტკიცებულებების შეგროვება. [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] იმდროინდელმა გენერალურმა მდივანმა [[პან გი მუნი|პან გი მუნმა]] ადამიანებით ვაჭრობა გლობალურ პრობლემად შეაფასა და აღნიშნა, რომ კონფლიქტურ რეგიონებში მცხოვრები ქალები, ბავშვები და ლტოლვილები ამ დანაშაულის მიმართ ყველაზე მეტად დაუცველ ჯგუფებს წარმოადგენენ. ასევე მოიყვანა კონკრეტული მაგალითები, რომლებიც ნათლად წარმოაჩენდა პრობლემის მასშტაბსა და სიმძიმეს. გენერალურმა მდივანმა მაგალითად მოიყვანა „[[ბოკო ჰარამი]]“(Boko Haram), [[ნიგერია]]ში მოქმედი ტერორისტული დაჯგუფება, რომელიც ქალებსა და გოგონებს სექსუალურ მონებად აქცევდა. ასევე ახსენა „Islamic State“, რომლის წევრებიც [[ერაყი]]ს [[ეზიდები|იეზიდთა]] რელიგიური უმცირესობიდან გატაცებულ გოგონებს ტყვეობაში ამყოფებდნენ და მონათა ბაზრებზე ყიდდნენ. [[პან გი მუნი]]ს სპეციალური წარმომადგენელი კონფლიქტურ სიტუაციებში სექსუალური ძალადობის საკითხებში, ზაინაბ ჰავა ბანგურა, აცხადებდა, რომ რამდენიმე ექსტრემისტული ჯგუფი სექსუალურ ძალადობას იყენებდა როგორც ტაქტიკას მოსახლეობის დასაშინებლად. ოფისმა განსაზღვრა ექვსი პირობა შემთხვევის დასადგენად: *სისტემატურად ხორციელდება ექსტრემისტებისა და ტერორისტული ჯგუფების მიერ; *განზრახ გამოიყენება ტერორის გასავრცელებლად; *აფინანსებს ტერორიზმს; *მიზანში იღებს პოლიტიკურ, ეთნიკურ და რელიგიურ ჯგუფებს; *წარმოადგენს სტრატეგიას მებრძოლების რადიკალიზაციის, რეკრუტირების, შენარჩუნების ან დაჯილდოების მიზნით; *წარმოადგენს იდეოლოგიის ნაწილს, რომელიც მიზნად ისახავს ქალის სხეულის, სექსუალობისა და რეპროდუქციის კონტროლს. იეზიდ ქალთა უფლებების დამცველმა აქტივისტმა ამინა საიდ ჰასანმა განაცხადა, რომ „ისლამურმა სახელმწიფომ“ 6000-ზე მეტი იეზიდი ქალი და ბავშვი გაიტაცა და მონათა ბაზრებზე გაყიდა იმ დევიზით, რომ გოგონების ქალიშვილობა „სამოთხის კარიბჭედ“ იქცა (ისლამური სახელმწიფოს მებრძოლებისთვის). ჰასანი უჩიოდა ისლამური ლიდერების დუმილს და გაოცებული დარჩა, თუ რატომ არ განხორციელდა სამხედრო ზომები ჯგუფის წინააღმდეგ. ადამიანებით ვაჭრობის მსხვერპლთა ღირსების დამცველმა კეთილი ნების ელჩმა, ნადია მურად ბას ტაჰამ, განაცხადა, რომ 3000-ზე მეტი [[იეზიდი]] კვლავ „ისლამური სახელმწიფოს“ ტყვეობაში იმყოფება. გაუჩნდა შეკითხვა, თუ რატომ არ მიმდინარეობდა გამოძიება და არ არსებობდა სასამართლო, რომელიც დამნაშავეებს გაასამართლებდა. ==შინაარსი== 2000 წელს, „United Nations Convention against Transnational Organized Crime“-ის მრავალმხრივ ხელშეკრულებაში, პირველად შეთანხმდა „[[ადამიანებით ვაჭრობა|ადამიანებით ვაჭრობის]]“ განმარტება და შეიქმნა ჩარჩო ამ საკითხის მოსაგვარებლად. რამდენიმე ქვეყანას, რომლებიც არ შეუერთდნენ ამ მრავალმხრივ ხელშეკრულებას, მოეთხოვათ დათანხმება და ადამიანებით ვაჭრობის წინააღმდეგ დაუყოვნებლივი ზომების მიღება. თუ ადამიანებით ვაჭრობა კონფლიქტურ ზონებში განხორციელდებოდა, კონფლიქტი შეიძლება გაჭიანურებულიყო და გაუარესებულიყო. ტერორისტული დაჯგუფებების, როგორიცაა „Islamic State“, რელიგიური და ეთნიკური უმცირესობების წინააღმდეგ სექსუალური ძალადობა, წარმოადგენდა ტაქტიკის, სტრატეგიისა და იდეოლოგიის ნაწილს, რათა მოეპოვებინათ ფული, ძალაუფლება, წევრები და გაენადგურებინათ თემები. „Boko Haram“, „Al-Shabaab“ და „Resistance Army“ დაჯგუფებები ასევე ცვლიდნენ ადამიანებს სექსუალური მონობისა და იძულებითი შრომის სანაცვლოდ. ქვეყნებს მოეთხოვათ დაეგროვებინათ ექსპერტიზა იმის შესახებ, თუ როგორ ხდება ადამიანებით ვაჭრობის გზით ტერორიზმის დაფინანსების მართვა, რათა დასრულებულიყო თანამშრომლობა მათ შორის და კერძო სექტორთან. ქვეყნებს ასევე მოუწოდეს, გაეროს მისიაში გამგზავრებამდე, ცისფერჩაფხუტიანებისთვის ადამიანებით ვაჭრობისა და სექსუალური ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის სწავლება. გაეროს უშიშროების საბჭომ განიხილა მიზნობრივი სანქციების შემოღება კონფლიქტის ზონებში ადამიანებით ვაჭრობასა და სექსუალურ ძალადობაში ჩართული პირების მიმართ. მათი მსხვერპლი ტერორიზმის მსხვერპლად უნდა ჩათვლილიყო. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ერაყის შესახებ]] 0cxvna6vi9otjp7hv73kaxh625d7m7t 1 891446 5411156 2026-06-11T12:57:56Z Ruska-QR 175612 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411156 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891447 5411189 2026-06-11T13:49:06Z NitaTs55 173574 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტ... 5411189 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. rt208riphx5rj4scbykvk4tqd0eqc5l 5411190 5411189 2026-06-11T13:49:21Z NitaTs55 173574 5411190 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] m3dspuhe293ehlgp2qqez6qmuiei9re 5411191 5411190 2026-06-11T13:49:50Z NitaTs55 173574 5411191 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] qpit0k5bcxadhehhtqhq32b9c81vwio 5411192 5411191 2026-06-11T13:50:03Z NitaTs55 173574 5411192 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] dvj5op8trsxi25wiwmij4335j7ef6lg 5411193 5411192 2026-06-11T13:53:11Z NitaTs55 173574 5411193 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] hkasablinwn5vb7zyhcex2r2aaqnt52 5411194 5411193 2026-06-11T13:59:29Z NitaTs55 173574 5411194 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. gdp0uc8095wnomrc5z4741wopqoza3s 5411195 5411194 2026-06-11T14:01:03Z NitaTs55 173574 5411195 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] nzxhahaemrb66ot48kpatjl8c0v1oio 5411196 5411195 2026-06-11T14:01:18Z NitaTs55 173574 5411196 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] 03hl9czkg1sypmc08qr4pitlarvj5yh 5411197 5411196 2026-06-11T14:01:33Z NitaTs55 173574 5411197 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] i0nrnncpmvo3sxeluawsre7fpe9qjyi 5411198 5411197 2026-06-11T14:01:50Z NitaTs55 173574 5411198 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] och0d7syx0c9avs83cci3yqakroj5q6 5411199 5411198 2026-06-11T14:02:04Z NitaTs55 173574 5411199 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] krhco8bru301iosbk1l17qmdgom3zld 5411200 5411199 2026-06-11T14:02:18Z NitaTs55 173574 5411200 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] სეზონის ბოლოს მბოკო WTA-ს წლის ახალწვეულად დასახელდა. 1l02kdgm30vk0etx0xf73k7zzs6yvru 5411201 5411200 2026-06-11T14:02:53Z NitaTs55 173574 5411201 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] სეზონის ბოლოს მბოკო WTA-ს წლის ახალწვეულად დასახელდა. ===2026: დებიუტი ტოპ 10-ში, დოჰას ფინალი, მეოთხე რაუნდი=== მბოკომ 2026 წლის სეზონი ადელაიდას საერთაშორისო ტურნირის ფინალში გასვლით დაიწყო, სადაც მეორე ნომრად განთესილ და ავსტრალიის ღია პირველობის მოქმედ ჩემპიონ მედისონ კიზს ამარცხებდა.[35] ჩემპიონატის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ მირა ანდრეევასთან ორ სეტში წააგო.[36] ავსტრალიის ღია პირველობაზე მბოკო კარიერაში პირველად გავიდა მთავარი ტურნირის მეორე კვირაში, სადაც მათ პირველ შეხვედრაში მსოფლიოს პირველ ჩოგანთან, არინა საბალენკასთან დამარცხდა.[37] hdx8rnztl9r6deuqk2lxacoudseur50 5411202 5411201 2026-06-11T14:03:08Z NitaTs55 173574 5411202 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] სეზონის ბოლოს მბოკო WTA-ს წლის ახალწვეულად დასახელდა. ===2026: დებიუტი ტოპ 10-ში, დოჰას ფინალი, მეოთხე რაუნდი=== მბოკომ 2026 წლის სეზონი ადელაიდას საერთაშორისო ტურნირის ფინალში გასვლით დაიწყო, სადაც მეორე ნომრად განთესილ და ავსტრალიის ღია პირველობის მოქმედ ჩემპიონ მედისონ კიზს ამარცხებდა.[35] ჩემპიონატის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ მირა ანდრეევასთან ორ სეტში წააგო.[36] ავსტრალიის ღია პირველობაზე მბოკო კარიერაში პირველად გავიდა მთავარი ტურნირის მეორე კვირაში, სადაც მათ პირველ შეხვედრაში მსოფლიოს პირველ ჩოგანთან, არინა საბალენკასთან დამარცხდა.[37] მბოკომ კარიერაში პირველად მოახერხა მე-7 ნომრად განთესილი მირა ანდრეევას,[38] და ავსტრალიის ღია პირველობის მესამე ჩემპიონ ელენა რიბაკინას დამარცხება, რაც კატარის ქალთა ღია პირველობაზე მეორედ WTA 1000-ის ფინალში გასვლის გზაზე იყო.[39] კაროლინა მუჩოვასთან წაგების მიუხედავად,[40] მბოკომ შემდგომში ტოპ 10-ში დებიუტი 2026 წლის 16 თებერვალს შეასრულა, ტოპ 200-ში დებიუტიდან სულ რაღაც 350 დღის შემდეგ, რითაც გახდა ყველაზე სწრაფი მოთამაშე ჯენიფერ კაპრიატის შემდეგ, რომელმაც ეს მიაღწია 1990 წელს 203 დღეში.[41] dnworqy0cdxf7rbcz7qi1s0h8k9hgau 5411203 5411202 2026-06-11T14:03:23Z NitaTs55 173574 5411203 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] სეზონის ბოლოს მბოკო WTA-ს წლის ახალწვეულად დასახელდა. ===2026: დებიუტი ტოპ 10-ში, დოჰას ფინალი, მეოთხე რაუნდი=== მბოკომ 2026 წლის სეზონი ადელაიდას საერთაშორისო ტურნირის ფინალში გასვლით დაიწყო, სადაც მეორე ნომრად განთესილ და ავსტრალიის ღია პირველობის მოქმედ ჩემპიონ მედისონ კიზს ამარცხებდა.[35] ჩემპიონატის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ მირა ანდრეევასთან ორ სეტში წააგო.[36] ავსტრალიის ღია პირველობაზე მბოკო კარიერაში პირველად გავიდა მთავარი ტურნირის მეორე კვირაში, სადაც მათ პირველ შეხვედრაში მსოფლიოს პირველ ჩოგანთან, არინა საბალენკასთან დამარცხდა.[37] მბოკომ კარიერაში პირველად მოახერხა მე-7 ნომრად განთესილი მირა ანდრეევას,[38] და ავსტრალიის ღია პირველობის მესამე ჩემპიონ ელენა რიბაკინას დამარცხება, რაც კატარის ქალთა ღია პირველობაზე მეორედ WTA 1000-ის ფინალში გასვლის გზაზე იყო.[39] კაროლინა მუჩოვასთან წაგების მიუხედავად,[40] მბოკომ შემდგომში ტოპ 10-ში დებიუტი 2026 წლის 16 თებერვალს შეასრულა, ტოპ 200-ში დებიუტიდან სულ რაღაც 350 დღის შემდეგ, რითაც გახდა ყველაზე სწრაფი მოთამაშე ჯენიფერ კაპრიატის შემდეგ, რომელმაც ეს მიაღწია 1990 წელს 203 დღეში.[41] მარტში, ის ინდიან უელსსა და მაიამიში WTA 1000 ტურნირების მეოთხედფინალამდე მიაღწია, სადაც შესაბამისად არინა საბალენკასთან[42] და კაროლინა მუჩოვასთან[43] დამარცხდა. მბოკომ კანადის ნაკრებიდან გამორიცხა მონაწილეობა ყაზახეთთან BJK თასის საკვალიფიკაციო მატჩში, ოთხი სიბრძნის კბილის ამოღების ოპერაციის გამო.[44] t0l3rud581fq134lya5tmhmenzw05kn 5411204 5411203 2026-06-11T14:03:36Z NitaTs55 173574 5411204 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] სეზონის ბოლოს მბოკო WTA-ს წლის ახალწვეულად დასახელდა. ===2026: დებიუტი ტოპ 10-ში, დოჰას ფინალი, მეოთხე რაუნდი=== მბოკომ 2026 წლის სეზონი ადელაიდას საერთაშორისო ტურნირის ფინალში გასვლით დაიწყო, სადაც მეორე ნომრად განთესილ და ავსტრალიის ღია პირველობის მოქმედ ჩემპიონ მედისონ კიზს ამარცხებდა.[35] ჩემპიონატის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ მირა ანდრეევასთან ორ სეტში წააგო.[36] ავსტრალიის ღია პირველობაზე მბოკო კარიერაში პირველად გავიდა მთავარი ტურნირის მეორე კვირაში, სადაც მათ პირველ შეხვედრაში მსოფლიოს პირველ ჩოგანთან, არინა საბალენკასთან დამარცხდა.[37] მბოკომ კარიერაში პირველად მოახერხა მე-7 ნომრად განთესილი მირა ანდრეევას,[38] და ავსტრალიის ღია პირველობის მესამე ჩემპიონ ელენა რიბაკინას დამარცხება, რაც კატარის ქალთა ღია პირველობაზე მეორედ WTA 1000-ის ფინალში გასვლის გზაზე იყო.[39] კაროლინა მუჩოვასთან წაგების მიუხედავად,[40] მბოკომ შემდგომში ტოპ 10-ში დებიუტი 2026 წლის 16 თებერვალს შეასრულა, ტოპ 200-ში დებიუტიდან სულ რაღაც 350 დღის შემდეგ, რითაც გახდა ყველაზე სწრაფი მოთამაშე ჯენიფერ კაპრიატის შემდეგ, რომელმაც ეს მიაღწია 1990 წელს 203 დღეში.[41] მარტში, ის ინდიან უელსსა და მაიამიში WTA 1000 ტურნირების მეოთხედფინალამდე მიაღწია, სადაც შესაბამისად არინა საბალენკასთან[42] და კაროლინა მუჩოვასთან[43] დამარცხდა. მბოკომ კანადის ნაკრებიდან გამორიცხა მონაწილეობა ყაზახეთთან BJK თასის საკვალიფიკაციო მატჩში, ოთხი სიბრძნის კბილის ამოღების ოპერაციის გამო.[44] მაისში მბოკომ ვიმ ფისეტი დაიქირავა.[45] ის სტრასბურგის ფინალამდე მიაღწია, სადაც ემა ნავაროსთან სამ სეტში დამარცხდა.[46] საფრანგეთის ღია პირველობაზე მესამე რაუნდში მედისონ კისთან სამ სეტში დამარცხდა.[47] 4hfmoe3rkleygmb5flbtq5019433s6e 5411205 5411204 2026-06-11T14:03:53Z NitaTs55 173574 5411205 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] სეზონის ბოლოს მბოკო WTA-ს წლის ახალწვეულად დასახელდა. ===2026: დებიუტი ტოპ 10-ში, დოჰას ფინალი, მეოთხე რაუნდი=== მბოკომ 2026 წლის სეზონი ადელაიდას საერთაშორისო ტურნირის ფინალში გასვლით დაიწყო, სადაც მეორე ნომრად განთესილ და ავსტრალიის ღია პირველობის მოქმედ ჩემპიონ მედისონ კიზს ამარცხებდა.[35] ჩემპიონატის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ მირა ანდრეევასთან ორ სეტში წააგო.[36] ავსტრალიის ღია პირველობაზე მბოკო კარიერაში პირველად გავიდა მთავარი ტურნირის მეორე კვირაში, სადაც მათ პირველ შეხვედრაში მსოფლიოს პირველ ჩოგანთან, არინა საბალენკასთან დამარცხდა.[37] მბოკომ კარიერაში პირველად მოახერხა მე-7 ნომრად განთესილი მირა ანდრეევას,[38] და ავსტრალიის ღია პირველობის მესამე ჩემპიონ ელენა რიბაკინას დამარცხება, რაც კატარის ქალთა ღია პირველობაზე მეორედ WTA 1000-ის ფინალში გასვლის გზაზე იყო.[39] კაროლინა მუჩოვასთან წაგების მიუხედავად,[40] მბოკომ შემდგომში ტოპ 10-ში დებიუტი 2026 წლის 16 თებერვალს შეასრულა, ტოპ 200-ში დებიუტიდან სულ რაღაც 350 დღის შემდეგ, რითაც გახდა ყველაზე სწრაფი მოთამაშე ჯენიფერ კაპრიატის შემდეგ, რომელმაც ეს მიაღწია 1990 წელს 203 დღეში.[41] მარტში, ის ინდიან უელსსა და მაიამიში WTA 1000 ტურნირების მეოთხედფინალამდე მიაღწია, სადაც შესაბამისად არინა საბალენკასთან[42] და კაროლინა მუჩოვასთან[43] დამარცხდა. მბოკომ კანადის ნაკრებიდან გამორიცხა მონაწილეობა ყაზახეთთან BJK თასის საკვალიფიკაციო მატჩში, ოთხი სიბრძნის კბილის ამოღების ოპერაციის გამო.[44] მაისში მბოკომ ვიმ ფისეტი დაიქირავა.[45] ის სტრასბურგის ფინალამდე მიაღწია, სადაც ემა ნავაროსთან სამ სეტში დამარცხდა.[46] საფრანგეთის ღია პირველობაზე მესამე რაუნდში მედისონ კისთან სამ სეტში დამარცხდა.[47] ივნისში, მბოკომ სერენა უილიამსთან ერთად წყვილებში ითამაშა 2026 წლის „ქუინსის კლუბის“ ჩემპიონატზე. მათ პირველი რაუნდის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ ერინ რუტლიფსა და ნიკოლ მელიშარ-მარტინესს 7-6, 6-2 მოუგეს. წყვილი მეოთხედფინალში გავიდა, სადაც ლორა ზიგმუნდსა და ლეილა ფერნანდესს დაუპირისპირდება.[48] 1j8vf5svaqtv9p2y1jmwvcccsxto9oj 5411206 5411205 2026-06-11T14:04:18Z NitaTs55 173574 5411206 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო (დაიბადა 2006 წლის 26 აგვისტოს) კანადელი პროფესიონალი ჩოგბურთელია. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც 2026 წლის 16 მარტს დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] სეზონის ბოლოს მბოკო WTA-ს წლის ახალწვეულად დასახელდა. ===2026: დებიუტი ტოპ 10-ში, დოჰას ფინალი, მეოთხე რაუნდი=== მბოკომ 2026 წლის სეზონი ადელაიდას საერთაშორისო ტურნირის ფინალში გასვლით დაიწყო, სადაც მეორე ნომრად განთესილ და ავსტრალიის ღია პირველობის მოქმედ ჩემპიონ მედისონ კიზს ამარცხებდა.[35] ჩემპიონატის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ მირა ანდრეევასთან ორ სეტში წააგო.[36] ავსტრალიის ღია პირველობაზე მბოკო კარიერაში პირველად გავიდა მთავარი ტურნირის მეორე კვირაში, სადაც მათ პირველ შეხვედრაში მსოფლიოს პირველ ჩოგანთან, არინა საბალენკასთან დამარცხდა.[37] მბოკომ კარიერაში პირველად მოახერხა მე-7 ნომრად განთესილი მირა ანდრეევას,[38] და ავსტრალიის ღია პირველობის მესამე ჩემპიონ ელენა რიბაკინას დამარცხება, რაც კატარის ქალთა ღია პირველობაზე მეორედ WTA 1000-ის ფინალში გასვლის გზაზე იყო.[39] კაროლინა მუჩოვასთან წაგების მიუხედავად,[40] მბოკომ შემდგომში ტოპ 10-ში დებიუტი 2026 წლის 16 თებერვალს შეასრულა, ტოპ 200-ში დებიუტიდან სულ რაღაც 350 დღის შემდეგ, რითაც გახდა ყველაზე სწრაფი მოთამაშე ჯენიფერ კაპრიატის შემდეგ, რომელმაც ეს მიაღწია 1990 წელს 203 დღეში.[41] მარტში, ის ინდიან უელსსა და მაიამიში WTA 1000 ტურნირების მეოთხედფინალამდე მიაღწია, სადაც შესაბამისად არინა საბალენკასთან[42] და კაროლინა მუჩოვასთან[43] დამარცხდა. მბოკომ კანადის ნაკრებიდან გამორიცხა მონაწილეობა ყაზახეთთან BJK თასის საკვალიფიკაციო მატჩში, ოთხი სიბრძნის კბილის ამოღების ოპერაციის გამო.[44] მაისში მბოკომ ვიმ ფისეტი დაიქირავა.[45] ის სტრასბურგის ფინალამდე მიაღწია, სადაც ემა ნავაროსთან სამ სეტში დამარცხდა.[46] საფრანგეთის ღია პირველობაზე მესამე რაუნდში მედისონ კისთან სამ სეტში დამარცხდა.[47] ივნისში, მბოკომ სერენა უილიამსთან ერთად წყვილებში ითამაშა 2026 წლის „ქუინსის კლუბის“ ჩემპიონატზე. მათ პირველი რაუნდის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ ერინ რუტლიფსა და ნიკოლ მელიშარ-მარტინესს 7-6, 6-2 მოუგეს. წყვილი მეოთხედფინალში გავიდა, სადაც ლორა ზიგმუნდსა და ლეილა ფერნანდესს დაუპირისპირდება.[48] ==თამაშის სტილი== მბოკო მარჯვენა ხელით თამაშობს ორხელიანი ბექჰენდით.[5] WTA-ს მონაცემებით, მისი თამაში აგებულია ძლიერ მოწოდებასა და კონტრდარტყმით დარტყმულ ბექჰენდზე და ასევე რეგულარულად იყენებს დროპშოტებს.[6] მან თავის განვითარებაში დააფასა კანადის ტენისი და სხვა კანადელი მოთამაშეების მხარდაჭერა.[6] 8xlo4qfh1a2viuy8155u12kvd1secwt 5411207 5411206 2026-06-11T14:07:16Z NitaTs55 173574 5411207 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} '''ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[2006]]) [[კანადელები|კანადელი]] პროფესიონალი [[ჩოგბურთი|ჩოგბურთელია]]. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც [[2026]] წლის [[16 მარტი|16 მარტს]] დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო WTA ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი 2025 წლის კანადის ღია პირველობაზე.[1] ის წარმოადგენს კანადას ბილი ჯინ კინგის თასზე.[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში (კარლინგ ბასეტ-სეგუსოს, ეჟენი ბუშარის და ბიანკა ანდრეესკუს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] სეზონის ბოლოს მბოკო WTA-ს წლის ახალწვეულად დასახელდა. ===2026: დებიუტი ტოპ 10-ში, დოჰას ფინალი, მეოთხე რაუნდი=== მბოკომ 2026 წლის სეზონი ადელაიდას საერთაშორისო ტურნირის ფინალში გასვლით დაიწყო, სადაც მეორე ნომრად განთესილ და ავსტრალიის ღია პირველობის მოქმედ ჩემპიონ მედისონ კიზს ამარცხებდა.[35] ჩემპიონატის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ მირა ანდრეევასთან ორ სეტში წააგო.[36] ავსტრალიის ღია პირველობაზე მბოკო კარიერაში პირველად გავიდა მთავარი ტურნირის მეორე კვირაში, სადაც მათ პირველ შეხვედრაში მსოფლიოს პირველ ჩოგანთან, არინა საბალენკასთან დამარცხდა.[37] მბოკომ კარიერაში პირველად მოახერხა მე-7 ნომრად განთესილი მირა ანდრეევას,[38] და ავსტრალიის ღია პირველობის მესამე ჩემპიონ ელენა რიბაკინას დამარცხება, რაც კატარის ქალთა ღია პირველობაზე მეორედ WTA 1000-ის ფინალში გასვლის გზაზე იყო.[39] კაროლინა მუჩოვასთან წაგების მიუხედავად,[40] მბოკომ შემდგომში ტოპ 10-ში დებიუტი 2026 წლის 16 თებერვალს შეასრულა, ტოპ 200-ში დებიუტიდან სულ რაღაც 350 დღის შემდეგ, რითაც გახდა ყველაზე სწრაფი მოთამაშე ჯენიფერ კაპრიატის შემდეგ, რომელმაც ეს მიაღწია 1990 წელს 203 დღეში.[41] მარტში, ის ინდიან უელსსა და მაიამიში WTA 1000 ტურნირების მეოთხედფინალამდე მიაღწია, სადაც შესაბამისად არინა საბალენკასთან[42] და კაროლინა მუჩოვასთან[43] დამარცხდა. მბოკომ კანადის ნაკრებიდან გამორიცხა მონაწილეობა ყაზახეთთან BJK თასის საკვალიფიკაციო მატჩში, ოთხი სიბრძნის კბილის ამოღების ოპერაციის გამო.[44] მაისში მბოკომ ვიმ ფისეტი დაიქირავა.[45] ის სტრასბურგის ფინალამდე მიაღწია, სადაც ემა ნავაროსთან სამ სეტში დამარცხდა.[46] საფრანგეთის ღია პირველობაზე მესამე რაუნდში მედისონ კისთან სამ სეტში დამარცხდა.[47] ივნისში, მბოკომ სერენა უილიამსთან ერთად წყვილებში ითამაშა 2026 წლის „ქუინსის კლუბის“ ჩემპიონატზე. მათ პირველი რაუნდის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ ერინ რუტლიფსა და ნიკოლ მელიშარ-მარტინესს 7-6, 6-2 მოუგეს. წყვილი მეოთხედფინალში გავიდა, სადაც ლორა ზიგმუნდსა და ლეილა ფერნანდესს დაუპირისპირდება.[48] ==თამაშის სტილი== მბოკო მარჯვენა ხელით თამაშობს ორხელიანი ბექჰენდით.[5] WTA-ს მონაცემებით, მისი თამაში აგებულია ძლიერ მოწოდებასა და კონტრდარტყმით დარტყმულ ბექჰენდზე და ასევე რეგულარულად იყენებს დროპშოტებს.[6] მან თავის განვითარებაში დააფასა კანადის ტენისი და სხვა კანადელი მოთამაშეების მხარდაჭერა.[6] h9qr5sijks2fm77eeorizxptj3pfjmf 5411208 5411207 2026-06-11T14:12:28Z NitaTs55 173574 5411208 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} '''ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[2006]]) [[კანადელები|კანადელი]] პროფესიონალი [[ჩოგბურთი|ჩოგბურთელია]]. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც [[2026]] წლის [[16 მარტი|16 მარტს]] დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო [[WTA]] ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი [[2025]] წლის [[კანადის ღია პირველობა (ჩოგბურთი)|კანადის ღია პირველობაზე]].[1] ის წარმოადგენს კანადას [[ბილი ჯინ კინგის თასი|ბილი ჯინ კინგის თასზე]].[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში ([[კარლინგ ბასეტ-სეგუსო]]ს, [[ეჟენი ბუშარი]]ს და [[ბიანკა ანდრეესკუ]]ს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა შარლოტში, ჩრდილოეთ კაროლინაში, აშშ-ში, 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა ტორონტოში, ონტარიო, კანადაში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] სეზონის ბოლოს მბოკო WTA-ს წლის ახალწვეულად დასახელდა. ===2026: დებიუტი ტოპ 10-ში, დოჰას ფინალი, მეოთხე რაუნდი=== მბოკომ 2026 წლის სეზონი ადელაიდას საერთაშორისო ტურნირის ფინალში გასვლით დაიწყო, სადაც მეორე ნომრად განთესილ და ავსტრალიის ღია პირველობის მოქმედ ჩემპიონ მედისონ კიზს ამარცხებდა.[35] ჩემპიონატის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ მირა ანდრეევასთან ორ სეტში წააგო.[36] ავსტრალიის ღია პირველობაზე მბოკო კარიერაში პირველად გავიდა მთავარი ტურნირის მეორე კვირაში, სადაც მათ პირველ შეხვედრაში მსოფლიოს პირველ ჩოგანთან, არინა საბალენკასთან დამარცხდა.[37] მბოკომ კარიერაში პირველად მოახერხა მე-7 ნომრად განთესილი მირა ანდრეევას,[38] და ავსტრალიის ღია პირველობის მესამე ჩემპიონ ელენა რიბაკინას დამარცხება, რაც კატარის ქალთა ღია პირველობაზე მეორედ WTA 1000-ის ფინალში გასვლის გზაზე იყო.[39] კაროლინა მუჩოვასთან წაგების მიუხედავად,[40] მბოკომ შემდგომში ტოპ 10-ში დებიუტი 2026 წლის 16 თებერვალს შეასრულა, ტოპ 200-ში დებიუტიდან სულ რაღაც 350 დღის შემდეგ, რითაც გახდა ყველაზე სწრაფი მოთამაშე ჯენიფერ კაპრიატის შემდეგ, რომელმაც ეს მიაღწია 1990 წელს 203 დღეში.[41] მარტში, ის ინდიან უელსსა და მაიამიში WTA 1000 ტურნირების მეოთხედფინალამდე მიაღწია, სადაც შესაბამისად არინა საბალენკასთან[42] და კაროლინა მუჩოვასთან[43] დამარცხდა. მბოკომ კანადის ნაკრებიდან გამორიცხა მონაწილეობა ყაზახეთთან BJK თასის საკვალიფიკაციო მატჩში, ოთხი სიბრძნის კბილის ამოღების ოპერაციის გამო.[44] მაისში მბოკომ ვიმ ფისეტი დაიქირავა.[45] ის სტრასბურგის ფინალამდე მიაღწია, სადაც ემა ნავაროსთან სამ სეტში დამარცხდა.[46] საფრანგეთის ღია პირველობაზე მესამე რაუნდში მედისონ კისთან სამ სეტში დამარცხდა.[47] ივნისში, მბოკომ სერენა უილიამსთან ერთად წყვილებში ითამაშა 2026 წლის „ქუინსის კლუბის“ ჩემპიონატზე. მათ პირველი რაუნდის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ ერინ რუტლიფსა და ნიკოლ მელიშარ-მარტინესს 7-6, 6-2 მოუგეს. წყვილი მეოთხედფინალში გავიდა, სადაც ლორა ზიგმუნდსა და ლეილა ფერნანდესს დაუპირისპირდება.[48] ==თამაშის სტილი== მბოკო მარჯვენა ხელით თამაშობს ორხელიანი ბექჰენდით.[5] WTA-ს მონაცემებით, მისი თამაში აგებულია ძლიერ მოწოდებასა და კონტრდარტყმით დარტყმულ ბექჰენდზე და ასევე რეგულარულად იყენებს დროპშოტებს.[6] მან თავის განვითარებაში დააფასა კანადის ტენისი და სხვა კანადელი მოთამაშეების მხარდაჭერა.[6] bursyft4bz8p6ogogivqpb8x59al6yu 5411209 5411208 2026-06-11T14:14:35Z NitaTs55 173574 5411209 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/NitaTs55|NitaTs55]].|11|06|2026}} '''ვიქტორია ვანესა „ვიკი“ მბოკო''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[2006]]) [[კანადელები|კანადელი]] პროფესიონალი [[ჩოგბურთი|ჩოგბურთელია]]. მას კარიერაში საუკეთესო შედეგი აქვს ერთეულთა შორის - მსოფლიო რეიტინგში მე-9 ადგილი, ხოლო წყვილთა შორის საუკეთესო რეიტინგში - 132-ე ადგილი, რომელიც [[2026]] წლის [[16 მარტი|16 მარტს]] დააფიქსირა. ის ამჟამად კანადის პირველი ჩოგანია ქალთა ერთეულთა შორის. მბოკომ მოიგო [[WTA]] ტურის ორი ტიტული ერთეულთა შორის, მათ შორის WTA 1000 ტურნირი [[2025]] წლის [[კანადის ღია პირველობა (ჩოგბურთი)|კანადის ღია პირველობაზე]].[1] ის წარმოადგენს კანადას [[ბილი ჯინ კინგის თასი|ბილი ჯინ კინგის თასზე]].[2] ის მხოლოდ მეოთხე კანადელი ქალია WTA ტურის ისტორიაში ([[კარლინგ ბასეტ-სეგუსო]]ს, [[ეჟენი ბუშარი]]ს და [[ბიანკა ანდრეესკუ]]ს შემდეგ), რომელმაც მიაღწია ტოპ 10-ს.[3] ==ადრეული ცხოვრება== მბოკო დაიბადა [[შარლოტი|შარლოტში]], [[ჩრდილოეთ კაროლინა]], [[აშშ]], 2006 წლის 26 აგვისტოს. [4][5] მისი მშობლები, სიპრიენ მბოკო და გოდი კიტადი, პოლიტიკური არეულობის გამო [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან]] შეერთებულ შტატებში გადავიდნენ საცხოვრებლად. ოჯახი შემდგომში დასახლდა [[ტორონტო]]ში, [[ონტარიო]], [[კანადა]]ში, როდესაც ის ორი თვის იყო. [6] ის ოთხი და-ძმიდან ყველაზე უმცროსია, რომლებიც ყველა ჩოგბურთს თამაშობენ; მისი და, გრასია, და ძმა, კევინი, კოლეჯის დონეზე თამაშობდნენ.[6] უფროსი და-ძმების შთაგონებით, ვიქტორიამ ჩოგბურთის თამაში დაახლოებით სამი ან ოთხი წლის ასაკში დაიწყო.[6] ==კარიერა== ===2022-2023: ადრეული წლები=== მბოკომ WTA ტურის მთავარ ბადეში დებიუტი 2022 წლის კანადის ღია პირველობაზე წყვილთა ტურნირზე შეასრულა, სადაც კაილა კროსს პარტნიორობდა. მან პირველად ერთეულებში ველური ბარათის სტატუსით 2022 წლის Championnats de Granby-ზე გამოაცხადა, სადაც რებეკა მარინოსთან დამარცხდა.[7] მისი პირველი პროფესიონალური ტიტული ერთეულებში 2022 წელს სასკატუნის W25 ტურნირზე მოიპოვა, რომელიც მან წარმატებით დაიცვა 2023 წელს.[6] მის წინა წლებში პროგრესზე ტრავმებმა იმოქმედა.[6] მბოკო 2022 წელს ორი უმცროსი დიდი სლემის ტურნირის ფინალში გავიდა, სადაც წყვილებში დამარცხდა როგორც ავსტრალიის ღია პირველობაზე[8], ასევე უიმბლდონზე[9]. ===2025: მონრეალის ტიტული, ტოპ 20, წლის ახალწვეული=== იანვარსა და თებერვალში მბოკომ ზედიზედ 22 მატჩი მოიგო სეტის წაგების გარეშე და ოთხი ITF Circuit-ის ტიტული მოიპოვა მარტინიკის ქალაქ ლე ლამენტენში; გვადელუპაში, პეტი-ბურგში; რომში, აშშ; და გაერთიანებული სამეფოს ქალაქ მანჩესტერში.[10][11][6] ამ პერიოდში მისი ზედიზედ 20 გამარჯვება ITF-ის დონის მეინდრაუ მატჩებში კანადელი ქალებისთვის ახალი რეკორდია მას შემდეგ, რაც ITF-მა ასეთი რეკორდების შენახვა 1994 წელს დაიწყო.[6] მან წლის მეხუთე ITF ტიტული მოიგო მარტში, პორტუგალიის ქალაქ პორტოში, W75 ტურნირზე, ფინალში ჰარიეტ დარტთან დაამარცხა.[12] 2025 წლის მაისის დასაწყისისთვის, მისი მოგება-წაგების რეკორდი სეზონში 33-3 იყო.[6] ამ შედეგებმა ხელი შეუწყო მას პირველად მოხვედრას WTA-ს ტოპ 200-ში, 2025 წლის 31 მარტს კი კარიერაში საუკეთესო რეიტინგში - 156-ე ადგილზე - მიაღწია.[6][12] მას მიენიჭა ველური ბარათი მაიამის ღია პირველობაზე, რაც მისი პირველი WTA 1000-ის ძირითად ბადეში მონაწილეობის უფლება იყო. იქ მან პირველი WTA ტურის დონის გამარჯვება მოიპოვა კამილა ოსორიოს დამარცხებით პირველ რაუნდში,[13][14] ხოლო მეორე რაუნდში მესამე სეტში ტაიბრეიკში მე-10 ნომრად განთესილ პაულა ბადოსასთან დამარცხდა.[15][16] შემდეგ მბოკომ დებიუტი შეასრულა კანადის ბილი ჯინ კინგის თასის ნაკრებში რუმინეთის წინააღმდეგ ტოკიოში გამართულ BJK თასის საკვალიფიკაციო რაუნდში, სადაც მირიამ ბულგარუს გამარჯვება მოიპოვა გახსნით მატჩში.[17] მან იტალიის ღია პირველობაზე გასვლა[18] შეძლო და პირველ რაუნდში ველური ბარათის მქონე მონაწილე არიანა ზუკჩინი დაამარცხა.[19] მეორე რაუნდში ის მეოთხე ნომრად განთესილ კოკო გაუფთან სამ სეტში დამარცხდა.[6][20] მბოკომ საფრანგეთის ღია პირველობაზე დებიუტი შეასრულა, მას შემდეგ, რაც სამივე საკვალიფიკაციო მატჩი ზედიზედ სეტში მოიგო.[21][22] იქ მან ლულუ სან და ევა ლისი დაამარცხა, რითაც მთავარ ტურნირზე პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა.[23] მან დებიუტი უიმბლდონზე შეასრულა, როგორც იღბლიანმა წაგებულმა, მაგრამ მეორე რაუნდში ჰეილი ბაპტისტთან დამარცხდა.[24] კანადის ღია პირველობაზე მბოკომ მეოთხედფინალამდე მიაღწია პირველი ნომრის, მსოფლიოს მეორე ნომრის, კოკო გაუფის, ორ სეტში დამარცხებით. ამ გამარჯვების შემდეგ მან ჯესიკა ბუზას მანეიროს დამარცხებით ნახევარფინალში გავიდა.[25] ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, რომელმაც კანადაში ნახევარფინალში მიაღწია ბელინდა ბენჩიჩის შემდეგ 2015 წელს.[26][27] მატჩ-პოინტის გადარჩენის შემდეგ, მბოკომ მეცხრე ნომრის მქონე ელენა რიბაკინა სამ სეტში დაამარცხა და პირველად გავიდა WTA ტურის ფინალში.[28] ფინალში მან ნაომი ოსაკა სამ სეტში დაამარცხა და კარიერაში პირველი ტიტული მოიპოვა. გახდა მესამე კანადელი, რომელმაც მშობლიური ქვეყნის ტურნირი მოიგო და პირველი, ვინც ეს მონრეალში გააკეთა.[29][30] შედეგად, 2025 წლის 11 აგვისტოს, ის WTA-ს ერთეულთა რეიტინგში 24-ე ნომრად 25-ეულში მოხვდა.[31][32] ნოემბერში, მბოკომ მეორე WTA ტიტული მოიპოვა ჰონგ-კონგის ღია პირველობაზე, კრისტინა ბუჩა 2 საათსა და 49 წუთში დაამარცხა, რაც 2025 წლის ყველაზე ხანგრძლივი WTA ტურნირის ფინალი გახდა.[33] შემდგომში, 2025 წლის 3 ნოემბერს, მან ტოპ 20-ში დებიუტი შეასრულა, როგორც WTA-ს რეიტინგში მე-18 ნომრად განთესილმა.[34] სეზონის ბოლოს მბოკო WTA-ს წლის ახალწვეულად დასახელდა. ===2026: დებიუტი ტოპ 10-ში, დოჰას ფინალი, მეოთხე რაუნდი=== მბოკომ 2026 წლის სეზონი ადელაიდას საერთაშორისო ტურნირის ფინალში გასვლით დაიწყო, სადაც მეორე ნომრად განთესილ და ავსტრალიის ღია პირველობის მოქმედ ჩემპიონ მედისონ კიზს ამარცხებდა.[35] ჩემპიონატის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ მირა ანდრეევასთან ორ სეტში წააგო.[36] ავსტრალიის ღია პირველობაზე მბოკო კარიერაში პირველად გავიდა მთავარი ტურნირის მეორე კვირაში, სადაც მათ პირველ შეხვედრაში მსოფლიოს პირველ ჩოგანთან, არინა საბალენკასთან დამარცხდა.[37] მბოკომ კარიერაში პირველად მოახერხა მე-7 ნომრად განთესილი მირა ანდრეევას,[38] და ავსტრალიის ღია პირველობის მესამე ჩემპიონ ელენა რიბაკინას დამარცხება, რაც კატარის ქალთა ღია პირველობაზე მეორედ WTA 1000-ის ფინალში გასვლის გზაზე იყო.[39] კაროლინა მუჩოვასთან წაგების მიუხედავად,[40] მბოკომ შემდგომში ტოპ 10-ში დებიუტი 2026 წლის 16 თებერვალს შეასრულა, ტოპ 200-ში დებიუტიდან სულ რაღაც 350 დღის შემდეგ, რითაც გახდა ყველაზე სწრაფი მოთამაშე ჯენიფერ კაპრიატის შემდეგ, რომელმაც ეს მიაღწია 1990 წელს 203 დღეში.[41] მარტში, ის ინდიან უელსსა და მაიამიში WTA 1000 ტურნირების მეოთხედფინალამდე მიაღწია, სადაც შესაბამისად არინა საბალენკასთან[42] და კაროლინა მუჩოვასთან[43] დამარცხდა. მბოკომ კანადის ნაკრებიდან გამორიცხა მონაწილეობა ყაზახეთთან BJK თასის საკვალიფიკაციო მატჩში, ოთხი სიბრძნის კბილის ამოღების ოპერაციის გამო.[44] მაისში მბოკომ ვიმ ფისეტი დაიქირავა.[45] ის სტრასბურგის ფინალამდე მიაღწია, სადაც ემა ნავაროსთან სამ სეტში დამარცხდა.[46] საფრანგეთის ღია პირველობაზე მესამე რაუნდში მედისონ კისთან სამ სეტში დამარცხდა.[47] ივნისში, მბოკომ სერენა უილიამსთან ერთად წყვილებში ითამაშა 2026 წლის „ქუინსის კლუბის“ ჩემპიონატზე. მათ პირველი რაუნდის მატჩი მესამე ნომრად განთესილ ერინ რუტლიფსა და ნიკოლ მელიშარ-მარტინესს 7-6, 6-2 მოუგეს. წყვილი მეოთხედფინალში გავიდა, სადაც ლორა ზიგმუნდსა და ლეილა ფერნანდესს დაუპირისპირდება.[48] ==თამაშის სტილი== მბოკო მარჯვენა ხელით თამაშობს ორხელიანი ბექჰენდით.[5] WTA-ს მონაცემებით, მისი თამაში აგებულია ძლიერ მოწოდებასა და კონტრდარტყმით დარტყმულ ბექჰენდზე და ასევე რეგულარულად იყენებს დროპშოტებს.[6] მან თავის განვითარებაში დააფასა კანადის ტენისი და სხვა კანადელი მოთამაშეების მხარდაჭერა.[6] pepmmrgaccns0mwd7jcz1fs0i5bu21z 0 891448 5411210 2026-06-11T14:24:40Z Ruska-QR 175612 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენებ... 5411210 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • Geffen Records |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]), ასევე ცნობილი როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]ა. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} 0wa104ay1yhpdlmmxbwtf4wv7bc1zk6 5411212 5411210 2026-06-11T14:42:08Z Ruska-QR 175612 5411212 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]), ასევე ცნობილი როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]ა. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} 80lgab43adp8nn22jojakccuws9gbo2 5411213 5411212 2026-06-11T14:47:12Z Ruska-QR 175612 5411213 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც MTV-ის ვიდეო მუსიკის ჯილდო მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} a47n8bprtvrlwtehmgjwiers3j70xtm 5411214 5411213 2026-06-11T14:52:21Z Ruska-QR 175612 5411214 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} khd6mkepkl61kbcl7hlc5s5zujatduy 5411215 5411214 2026-06-11T14:53:28Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411215 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] ffdwdki9gceo5ptdrscsuvokp7xeezl 5411216 5411215 2026-06-11T14:53:46Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411216 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] n514p0esv83r10vocs2nkxgvdrcjc0d 5411217 5411216 2026-06-11T14:54:02Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:შვეიცრიელ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411217 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცრიელ]] r1fqd44qnnjp4o196lglslx5i7vmvdj 5411218 5411217 2026-06-11T14:54:09Z Ruska-QR 175612 წაიშალა [[კატეგორია:შვეიცრიელ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411218 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] n514p0esv83r10vocs2nkxgvdrcjc0d 5411219 5411218 2026-06-11T14:54:41Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411219 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] 9l1t508jerhu954bt0mggsxu4eowfj4 5411220 5411219 2026-06-11T14:55:12Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:შვეიცარიაში დაბადებულები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411220 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:შვეიცარიაში დაბადებულები]] almoa52meflbh01qwha1i7gj7zkxehj 5411221 5411220 2026-06-11T14:55:31Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411221 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:შვეიცარიაში დაბადებულები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] ctp17stxn30oxxskh9hkbk23rk9qqro 5411225 5411221 2026-06-11T15:05:51Z Ruska-QR 175612 5411225 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> 2026 წელს ბანერმანმა ითამაშა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „Not Bad“, რომლის რეჟისორიც მისი მეგობარი სოფი ჰოლ-მოჩკატელია, რაც 27 იანვარს გახდა ცნობილი.<ref name="notbad">{{cite web |last1=Hess |first1=Tobias |title=Katseye talks plans to go solo: "We all have goals beyond Katseye" |url=https://www.thefader.com/2026/02/17/katseye-the-cut-interview-solo-plans |website=The Fader |language=en |date=February 17, 2026}}</ref> ეს ინტერპრეტირებულია, როგორც კომენტარი საზოგადოების მიერ ახალგაზრდა ქალების მიმართ მოლოდინებზე, განსაკუთრებით მამაკაცებთან შედარებით. Mega-ს რაფაელ ბაუტისტამ შეაქო ბანერმენის თამაში ფილმში, განსაკუთრებით ის, თუ როგორ გადმოსცა ბანერმანმა საკუთარი პერსონაჟის „ფიზიკური, ფსიქიკური და ემოციური დაძაბულობა“ სიტყვების გამოყენების გარეშე.<ref name="notbad2">{{Cite magazine | first=Rafael | last=Bautista | title=Katseye Manon's Short Film Captures the Invisible Burdens of Being a Woman |url=https://mega-asia.com/women/katseye-manon-not-bad-short-film/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH |date=February 10, 2026 | access-date=May 7, 2026}}</ref> 20 თებერვალს Katseye-მ გამოაცხადა, რომ ბანერმენი ჯგუფიდან დროებით შესვენებას აიღებდა, რათა „საკუთარ ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე“ გაემახვილებინა ყურადღება..<ref>{{cite web |last1=Horowitz |first1=Steven J. |title=Katseye's Manon to Take Temporary Hiatus From the Group to 'Focus on Her Health and Wellbeing' |url=https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |website=Variety |date=21 February 2026 |access-date=February 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221013615/https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |archive-date=February 21, 2026 |url-status=live}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:შვეიცარიაში დაბადებულები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] jx8gf5gwklbuknh3kiit65bllf9xzpc 5411232 5411225 2026-06-11T15:12:34Z Ruska-QR 175612 5411232 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> 2026 წელს ბანერმანმა ითამაშა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „Not Bad“, რომლის რეჟისორიც მისი მეგობარი სოფი ჰოლ-მოჩკატელია, რაც 27 იანვარს გახდა ცნობილი.<ref name="notbad">{{cite web |last1=Hess |first1=Tobias |title=Katseye talks plans to go solo: "We all have goals beyond Katseye" |url=https://www.thefader.com/2026/02/17/katseye-the-cut-interview-solo-plans |website=The Fader |language=en |date=February 17, 2026}}</ref> ეს ინტერპრეტირებულია, როგორც კომენტარი საზოგადოების მიერ ახალგაზრდა ქალების მიმართ მოლოდინებზე, განსაკუთრებით მამაკაცებთან შედარებით. Mega-ს რაფაელ ბაუტისტამ შეაქო ბანერმენის თამაში ფილმში, განსაკუთრებით ის, თუ როგორ გადმოსცა ბანერმანმა საკუთარი პერსონაჟის „ფიზიკური, ფსიქიკური და ემოციური დაძაბულობა“ სიტყვების გამოყენების გარეშე.<ref name="notbad2">{{Cite magazine | first=Rafael | last=Bautista | title=Katseye Manon's Short Film Captures the Invisible Burdens of Being a Woman |url=https://mega-asia.com/women/katseye-manon-not-bad-short-film/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH |date=February 10, 2026 | access-date=May 7, 2026}}</ref> 20 თებერვალს Katseye-მ გამოაცხადა, რომ ბანერმენი ჯგუფიდან დროებით შესვენებას აიღებდა, რათა „საკუთარ ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე“ გაემახვილებინა ყურადღება..<ref>{{cite web |last1=Horowitz |first1=Steven J. |title=Katseye's Manon to Take Temporary Hiatus From the Group to 'Focus on Her Health and Wellbeing' |url=https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |website=Variety |date=21 February 2026 |access-date=February 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221013615/https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |archive-date=February 21, 2026 |url-status=live}}</ref>განცხადებამ გასართობ მედიაში ფართო გაშუქება მოიპოვა და სოციალურ მედიაში მნიშვნელოვანი სპეკულაციები გამოიწვია.<ref name=bbc>{{cite web |last1=Rawnsley |first1=Jessica |title=Katseye girl group's Manon Bannerman steps away to focus on health |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |website=BBC |date=21 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260222132542/https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |archive-date=February 22, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Manon's Hiatus From Katseye: A Complete Timeline |url=https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |website=Teen Vogue |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120758/https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Fans Are Convinced Manon Bannerman's "Temporary Hiatus" From Katseye May Lead to Permanent Departure |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120953/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref> ზოგიერთმა მედიასაშუალებამ შესვენება ბანერმენის, როგორც „Katseye“ ერთადერთ შავკანიან წევრად ყოფნის კონტექსტში განიხილა.<ref>{{cite web |last1=Iwegbue |first1=Annabel |title=Why Manon Bannerman's Katseye Exit Hurts So Much for Black Fans |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224175251/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |archive-date=February 24, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=LaMantia |first1=Brooke |title=Why Is Manon Taking a Break From Katseye? |url=https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |website=The Cut |language=en |date=23 February 2026 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224070438/https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |url-status=live}}</ref> სხვა არტისტებმა, მათ შორის [[SZA (მუსიკოსი)|SZA]]-მ, [[ქლოი ბეილი]]მ და [[ლი-ენ პინოკმა]], მხარდაჭერა გამოუცხადეს მას, BBC-მ კი პინოკის კომენტარები მისივე გამოცდილების გათვალისწინებით აღნიშნა, როგორც Little Mix-ის ერთადერთი შავკანიანი წევრის.<ref>{{cite web |last1=Denis |first1=Kyle |title=All the Celebrities Who Have Supported Manon Following Katseye Hiatus Announcement |url=https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |website=Billboard |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225014845/https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref name=bbc /> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:შვეიცარიაში დაბადებულები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] io8gcqffinu15bb7hhzvufj89h479ft 5411272 5411232 2026-06-11T17:16:46Z Ruska-QR 175612 5411272 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> 2026 წელს ბანერმანმა ითამაშა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „Not Bad“, რომლის რეჟისორიც მისი მეგობარი სოფი ჰოლ-მოჩკატელია, რაც 27 იანვარს გახდა ცნობილი.<ref name="notbad">{{cite web |last1=Hess |first1=Tobias |title=Katseye talks plans to go solo: "We all have goals beyond Katseye" |url=https://www.thefader.com/2026/02/17/katseye-the-cut-interview-solo-plans |website=The Fader |language=en |date=February 17, 2026}}</ref> ეს ინტერპრეტირებულია, როგორც კომენტარი საზოგადოების მიერ ახალგაზრდა ქალების მიმართ მოლოდინებზე, განსაკუთრებით მამაკაცებთან შედარებით. Mega-ს რაფაელ ბაუტისტამ შეაქო ბანერმენის თამაში ფილმში, განსაკუთრებით ის, თუ როგორ გადმოსცა ბანერმანმა საკუთარი პერსონაჟის „ფიზიკური, ფსიქიკური და ემოციური დაძაბულობა“ სიტყვების გამოყენების გარეშე.<ref name="notbad2">{{Cite magazine | first=Rafael | last=Bautista | title=Katseye Manon's Short Film Captures the Invisible Burdens of Being a Woman |url=https://mega-asia.com/women/katseye-manon-not-bad-short-film/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH |date=February 10, 2026 | access-date=May 7, 2026}}</ref> 20 თებერვალს Katseye-მ გამოაცხადა, რომ ბანერმენი ჯგუფიდან დროებით შესვენებას აიღებდა, რათა „საკუთარ ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე“ გაემახვილებინა ყურადღება..<ref>{{cite web |last1=Horowitz |first1=Steven J. |title=Katseye's Manon to Take Temporary Hiatus From the Group to 'Focus on Her Health and Wellbeing' |url=https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |website=Variety |date=21 February 2026 |access-date=February 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221013615/https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |archive-date=February 21, 2026 |url-status=live}}</ref>განცხადებამ გასართობ მედიაში ფართო გაშუქება მოიპოვა და სოციალურ მედიაში მნიშვნელოვანი სპეკულაციები გამოიწვია.<ref name=bbc>{{cite web |last1=Rawnsley |first1=Jessica |title=Katseye girl group's Manon Bannerman steps away to focus on health |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |website=BBC |date=21 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260222132542/https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |archive-date=February 22, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Manon's Hiatus From Katseye: A Complete Timeline |url=https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |website=Teen Vogue |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120758/https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Fans Are Convinced Manon Bannerman's "Temporary Hiatus" From Katseye May Lead to Permanent Departure |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120953/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref> ზოგიერთმა მედიასაშუალებამ შესვენება ბანერმენის, როგორც „Katseye“ ერთადერთ შავკანიან წევრად ყოფნის კონტექსტში განიხილა.<ref>{{cite web |last1=Iwegbue |first1=Annabel |title=Why Manon Bannerman's Katseye Exit Hurts So Much for Black Fans |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224175251/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |archive-date=February 24, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=LaMantia |first1=Brooke |title=Why Is Manon Taking a Break From Katseye? |url=https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |website=The Cut |language=en |date=23 February 2026 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224070438/https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |url-status=live}}</ref> სხვა არტისტებმა, მათ შორის [[SZA (მუსიკოსი)|SZA]]-მ, [[ქლოი ბეილი]]მ და [[ლი-ენ პინოკმა]], მხარდაჭერა გამოუცხადეს მას, BBC-მ კი პინოკის კომენტარები მისივე გამოცდილების გათვალისწინებით აღნიშნა, როგორც Little Mix-ის ერთადერთი შავკანიანი წევრის.<ref>{{cite web |last1=Denis |first1=Kyle |title=All the Celebrities Who Have Supported Manon Following Katseye Hiatus Announcement |url=https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |website=Billboard |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225014845/https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref name=bbc /> აპრილში ბანერმანმა განაცხადა, რომ მას და Hybe x [[Geffen Records|Geffen]] შორის „პოზიტიური საუბრები“ მიმდინარეობდა და მხარდაჭერას გრძნობდა.<ref>{{cite web |last=Craighead |first=Olivia |title=Manon Has Had 'Positive Conversations' With Katseye's Label |url=https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |website=The Cut |date=2 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417143949/https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |url-status=live }}</ref> დაახლოებით იმავე პერიოდში, მედიასაშუალებებმა აღნიშნეს, რომ მან Instagram-ის ბიოგრაფიიდან „[[Katseye]]“ წაშალა, რამაც შესვენების მომავალთან დაკავშირებით სპეკულაციები განაახლა.<ref>{{cite web |last=Brenes |first=Angelique |title=Manon Bannerman Speaks Out After Removing KATSEYE from Her Instagram Bio amid Hiatus |url=https://people.com/manon-bannerman-speaks-out-after-removing-katseye-from-her-instagram-bio-amid-hiatus-11942013 |website=People |date=3 April 2026}}</ref> მანონის არყოფნა კვლავ გაშუქების საგანი გახდა Katseye-ის შემდგომი აქტივობების დროსაც; ის არ გამოჩნდა ჯგუფის სინგლში „Pinky Up“ და არც მუსიკალურ ვიდეოში.<ref>{{cite web |last=Irvin |first=Jack |title=Manon Bannerman Will Not Join KATSEYE for 2026 Coachella Performance amid Hiatus from Group: Report |url=https://people.com/manon-bannerman-will-not-join-katseye-at-coachella-amid-hiatus-report-11946558 |website=People |date=10 April 2026}}</ref><ref name=ew>{{cite web |last=Stenzel |first=Wesley |title=Katseye's Manon shares message to fans after group makes Coachella debut without her |url=https://ew.com/katseye-manon-shares-message-after-missing-coachella-2026-debut-with-group-11948086 |website=Entertainment Weekly |date=12 April 2026}}</ref> Hybe-მა მოგვიანებით დაადასტურა, რომ ბანერმანი არ მიიღებდა მონაწილეობას [[კოაჩელას ფესტივალი|კოაჩელა]]ზე დებიუტში, თუმცა მედიამ აღნიშნა, რომ ის ფესტივალზე იმყოფებოდა და სცენაზე [[PinkPantheress]]-ის კონცერტის დროს გამოჩნდა.<ref>{{Cite web |last=LaMantia |first=Brooke |date=2026-04-20 |title=Manon Made It to the Coachella Stage |url=https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |access-date=2026-04-21 |website=The Cut |language=en |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421064324/https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Speakman |first=Kimberlee |title=KATSEYE Performs at Coachella Without Manon Bannerman, Who Still Attended the Music Festival amid Hiatus from the Girl Group |url=https://people.com/katseye-performs-at-coachella-without-manon-bannerman-amid-hiatus-11948067 |website=People |date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Bailey |first=Alyssa |title=Why Manon Didn't Join Katseye During Their Coachella 2026 Performance Despite Being at the Festival |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |website=Elle |date=11 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414134713/https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |url-status=live }}</ref> სპექტაკლის გარშემო ინტერვიუებში, Katseye-ის წევრებმა გამოხატეს მხარდაჭერა ბანერმენის მიმართ მისი შესვენების დროს.<ref name=ew /> მაისში ბანერმანი მოდის ბრენდის „Tommy Hilfiger“-ის რეკლამაში გამოჩნდა, სადაც პროფესიონალ მრბოლელ [[სერგიო პერე]]სთან ერთად ცხელ წრეს დგამს.<ref name="hilfiger">{{cite web | first=Brooke | last=LaMantia | title=Manon Took a Lap Around the Miami Grand Prix |url=https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix |website=[[The Cut (publication)|The Cut]] |language=en-US |date=May 4, 2026 | access-date=May 7, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260504194320/https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix.html | archive-date=May 4, 2026 | url-status=live}}</ref> 8 მაისს, Billboard-მა დაადასტურა, რომ მანონი Germany's Next Topmodel-ის ახალ სეზონში გამოჩნდება.<ref name="topmodel1">{{cite web |first=Hannah |last=Dailey |title=Manon to Appear on 'Germany's Next Topmodel' Amid Katseye Hiatus |url=https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Billboard]] |language=en-US |date=May 8, 2026 |access-date=May 9, 2026 |archive-date=May 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509025356/https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:შვეიცარიაში დაბადებულები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 503s9shje9drn68vgz3nfdaktbwz01c 5411273 5411272 2026-06-11T17:16:56Z Ruska-QR 175612 წაიშალა [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411273 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> 2026 წელს ბანერმანმა ითამაშა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „Not Bad“, რომლის რეჟისორიც მისი მეგობარი სოფი ჰოლ-მოჩკატელია, რაც 27 იანვარს გახდა ცნობილი.<ref name="notbad">{{cite web |last1=Hess |first1=Tobias |title=Katseye talks plans to go solo: "We all have goals beyond Katseye" |url=https://www.thefader.com/2026/02/17/katseye-the-cut-interview-solo-plans |website=The Fader |language=en |date=February 17, 2026}}</ref> ეს ინტერპრეტირებულია, როგორც კომენტარი საზოგადოების მიერ ახალგაზრდა ქალების მიმართ მოლოდინებზე, განსაკუთრებით მამაკაცებთან შედარებით. Mega-ს რაფაელ ბაუტისტამ შეაქო ბანერმენის თამაში ფილმში, განსაკუთრებით ის, თუ როგორ გადმოსცა ბანერმანმა საკუთარი პერსონაჟის „ფიზიკური, ფსიქიკური და ემოციური დაძაბულობა“ სიტყვების გამოყენების გარეშე.<ref name="notbad2">{{Cite magazine | first=Rafael | last=Bautista | title=Katseye Manon's Short Film Captures the Invisible Burdens of Being a Woman |url=https://mega-asia.com/women/katseye-manon-not-bad-short-film/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH |date=February 10, 2026 | access-date=May 7, 2026}}</ref> 20 თებერვალს Katseye-მ გამოაცხადა, რომ ბანერმენი ჯგუფიდან დროებით შესვენებას აიღებდა, რათა „საკუთარ ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე“ გაემახვილებინა ყურადღება..<ref>{{cite web |last1=Horowitz |first1=Steven J. |title=Katseye's Manon to Take Temporary Hiatus From the Group to 'Focus on Her Health and Wellbeing' |url=https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |website=Variety |date=21 February 2026 |access-date=February 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221013615/https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |archive-date=February 21, 2026 |url-status=live}}</ref>განცხადებამ გასართობ მედიაში ფართო გაშუქება მოიპოვა და სოციალურ მედიაში მნიშვნელოვანი სპეკულაციები გამოიწვია.<ref name=bbc>{{cite web |last1=Rawnsley |first1=Jessica |title=Katseye girl group's Manon Bannerman steps away to focus on health |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |website=BBC |date=21 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260222132542/https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |archive-date=February 22, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Manon's Hiatus From Katseye: A Complete Timeline |url=https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |website=Teen Vogue |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120758/https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Fans Are Convinced Manon Bannerman's "Temporary Hiatus" From Katseye May Lead to Permanent Departure |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120953/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref> ზოგიერთმა მედიასაშუალებამ შესვენება ბანერმენის, როგორც „Katseye“ ერთადერთ შავკანიან წევრად ყოფნის კონტექსტში განიხილა.<ref>{{cite web |last1=Iwegbue |first1=Annabel |title=Why Manon Bannerman's Katseye Exit Hurts So Much for Black Fans |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224175251/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |archive-date=February 24, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=LaMantia |first1=Brooke |title=Why Is Manon Taking a Break From Katseye? |url=https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |website=The Cut |language=en |date=23 February 2026 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224070438/https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |url-status=live}}</ref> სხვა არტისტებმა, მათ შორის [[SZA (მუსიკოსი)|SZA]]-მ, [[ქლოი ბეილი]]მ და [[ლი-ენ პინოკმა]], მხარდაჭერა გამოუცხადეს მას, BBC-მ კი პინოკის კომენტარები მისივე გამოცდილების გათვალისწინებით აღნიშნა, როგორც Little Mix-ის ერთადერთი შავკანიანი წევრის.<ref>{{cite web |last1=Denis |first1=Kyle |title=All the Celebrities Who Have Supported Manon Following Katseye Hiatus Announcement |url=https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |website=Billboard |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225014845/https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref name=bbc /> აპრილში ბანერმანმა განაცხადა, რომ მას და Hybe x [[Geffen Records|Geffen]] შორის „პოზიტიური საუბრები“ მიმდინარეობდა და მხარდაჭერას გრძნობდა.<ref>{{cite web |last=Craighead |first=Olivia |title=Manon Has Had 'Positive Conversations' With Katseye's Label |url=https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |website=The Cut |date=2 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417143949/https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |url-status=live }}</ref> დაახლოებით იმავე პერიოდში, მედიასაშუალებებმა აღნიშნეს, რომ მან Instagram-ის ბიოგრაფიიდან „[[Katseye]]“ წაშალა, რამაც შესვენების მომავალთან დაკავშირებით სპეკულაციები განაახლა.<ref>{{cite web |last=Brenes |first=Angelique |title=Manon Bannerman Speaks Out After Removing KATSEYE from Her Instagram Bio amid Hiatus |url=https://people.com/manon-bannerman-speaks-out-after-removing-katseye-from-her-instagram-bio-amid-hiatus-11942013 |website=People |date=3 April 2026}}</ref> მანონის არყოფნა კვლავ გაშუქების საგანი გახდა Katseye-ის შემდგომი აქტივობების დროსაც; ის არ გამოჩნდა ჯგუფის სინგლში „Pinky Up“ და არც მუსიკალურ ვიდეოში.<ref>{{cite web |last=Irvin |first=Jack |title=Manon Bannerman Will Not Join KATSEYE for 2026 Coachella Performance amid Hiatus from Group: Report |url=https://people.com/manon-bannerman-will-not-join-katseye-at-coachella-amid-hiatus-report-11946558 |website=People |date=10 April 2026}}</ref><ref name=ew>{{cite web |last=Stenzel |first=Wesley |title=Katseye's Manon shares message to fans after group makes Coachella debut without her |url=https://ew.com/katseye-manon-shares-message-after-missing-coachella-2026-debut-with-group-11948086 |website=Entertainment Weekly |date=12 April 2026}}</ref> Hybe-მა მოგვიანებით დაადასტურა, რომ ბანერმანი არ მიიღებდა მონაწილეობას [[კოაჩელას ფესტივალი|კოაჩელა]]ზე დებიუტში, თუმცა მედიამ აღნიშნა, რომ ის ფესტივალზე იმყოფებოდა და სცენაზე [[PinkPantheress]]-ის კონცერტის დროს გამოჩნდა.<ref>{{Cite web |last=LaMantia |first=Brooke |date=2026-04-20 |title=Manon Made It to the Coachella Stage |url=https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |access-date=2026-04-21 |website=The Cut |language=en |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421064324/https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Speakman |first=Kimberlee |title=KATSEYE Performs at Coachella Without Manon Bannerman, Who Still Attended the Music Festival amid Hiatus from the Girl Group |url=https://people.com/katseye-performs-at-coachella-without-manon-bannerman-amid-hiatus-11948067 |website=People |date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Bailey |first=Alyssa |title=Why Manon Didn't Join Katseye During Their Coachella 2026 Performance Despite Being at the Festival |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |website=Elle |date=11 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414134713/https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |url-status=live }}</ref> სპექტაკლის გარშემო ინტერვიუებში, Katseye-ის წევრებმა გამოხატეს მხარდაჭერა ბანერმენის მიმართ მისი შესვენების დროს.<ref name=ew /> მაისში ბანერმანი მოდის ბრენდის „Tommy Hilfiger“-ის რეკლამაში გამოჩნდა, სადაც პროფესიონალ მრბოლელ [[სერგიო პერე]]სთან ერთად ცხელ წრეს დგამს.<ref name="hilfiger">{{cite web | first=Brooke | last=LaMantia | title=Manon Took a Lap Around the Miami Grand Prix |url=https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix |website=[[The Cut (publication)|The Cut]] |language=en-US |date=May 4, 2026 | access-date=May 7, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260504194320/https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix.html | archive-date=May 4, 2026 | url-status=live}}</ref> 8 მაისს, Billboard-მა დაადასტურა, რომ მანონი Germany's Next Topmodel-ის ახალ სეზონში გამოჩნდება.<ref name="topmodel1">{{cite web |first=Hannah |last=Dailey |title=Manon to Appear on 'Germany's Next Topmodel' Amid Katseye Hiatus |url=https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Billboard]] |language=en-US |date=May 8, 2026 |access-date=May 9, 2026 |archive-date=May 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509025356/https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:შვეიცარიაში დაბადებულები]] qreep13y15dc2sj3e35h8u3zpeo9wl9 5411274 5411273 2026-06-11T17:17:03Z Ruska-QR 175612 წაიშალა [[კატეგორია:შვეიცარიაში დაბადებულები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411274 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> 2026 წელს ბანერმანმა ითამაშა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „Not Bad“, რომლის რეჟისორიც მისი მეგობარი სოფი ჰოლ-მოჩკატელია, რაც 27 იანვარს გახდა ცნობილი.<ref name="notbad">{{cite web |last1=Hess |first1=Tobias |title=Katseye talks plans to go solo: "We all have goals beyond Katseye" |url=https://www.thefader.com/2026/02/17/katseye-the-cut-interview-solo-plans |website=The Fader |language=en |date=February 17, 2026}}</ref> ეს ინტერპრეტირებულია, როგორც კომენტარი საზოგადოების მიერ ახალგაზრდა ქალების მიმართ მოლოდინებზე, განსაკუთრებით მამაკაცებთან შედარებით. Mega-ს რაფაელ ბაუტისტამ შეაქო ბანერმენის თამაში ფილმში, განსაკუთრებით ის, თუ როგორ გადმოსცა ბანერმანმა საკუთარი პერსონაჟის „ფიზიკური, ფსიქიკური და ემოციური დაძაბულობა“ სიტყვების გამოყენების გარეშე.<ref name="notbad2">{{Cite magazine | first=Rafael | last=Bautista | title=Katseye Manon's Short Film Captures the Invisible Burdens of Being a Woman |url=https://mega-asia.com/women/katseye-manon-not-bad-short-film/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH |date=February 10, 2026 | access-date=May 7, 2026}}</ref> 20 თებერვალს Katseye-მ გამოაცხადა, რომ ბანერმენი ჯგუფიდან დროებით შესვენებას აიღებდა, რათა „საკუთარ ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე“ გაემახვილებინა ყურადღება..<ref>{{cite web |last1=Horowitz |first1=Steven J. |title=Katseye's Manon to Take Temporary Hiatus From the Group to 'Focus on Her Health and Wellbeing' |url=https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |website=Variety |date=21 February 2026 |access-date=February 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221013615/https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |archive-date=February 21, 2026 |url-status=live}}</ref>განცხადებამ გასართობ მედიაში ფართო გაშუქება მოიპოვა და სოციალურ მედიაში მნიშვნელოვანი სპეკულაციები გამოიწვია.<ref name=bbc>{{cite web |last1=Rawnsley |first1=Jessica |title=Katseye girl group's Manon Bannerman steps away to focus on health |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |website=BBC |date=21 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260222132542/https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |archive-date=February 22, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Manon's Hiatus From Katseye: A Complete Timeline |url=https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |website=Teen Vogue |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120758/https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Fans Are Convinced Manon Bannerman's "Temporary Hiatus" From Katseye May Lead to Permanent Departure |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120953/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref> ზოგიერთმა მედიასაშუალებამ შესვენება ბანერმენის, როგორც „Katseye“ ერთადერთ შავკანიან წევრად ყოფნის კონტექსტში განიხილა.<ref>{{cite web |last1=Iwegbue |first1=Annabel |title=Why Manon Bannerman's Katseye Exit Hurts So Much for Black Fans |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224175251/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |archive-date=February 24, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=LaMantia |first1=Brooke |title=Why Is Manon Taking a Break From Katseye? |url=https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |website=The Cut |language=en |date=23 February 2026 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224070438/https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |url-status=live}}</ref> სხვა არტისტებმა, მათ შორის [[SZA (მუსიკოსი)|SZA]]-მ, [[ქლოი ბეილი]]მ და [[ლი-ენ პინოკმა]], მხარდაჭერა გამოუცხადეს მას, BBC-მ კი პინოკის კომენტარები მისივე გამოცდილების გათვალისწინებით აღნიშნა, როგორც Little Mix-ის ერთადერთი შავკანიანი წევრის.<ref>{{cite web |last1=Denis |first1=Kyle |title=All the Celebrities Who Have Supported Manon Following Katseye Hiatus Announcement |url=https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |website=Billboard |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225014845/https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref name=bbc /> აპრილში ბანერმანმა განაცხადა, რომ მას და Hybe x [[Geffen Records|Geffen]] შორის „პოზიტიური საუბრები“ მიმდინარეობდა და მხარდაჭერას გრძნობდა.<ref>{{cite web |last=Craighead |first=Olivia |title=Manon Has Had 'Positive Conversations' With Katseye's Label |url=https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |website=The Cut |date=2 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417143949/https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |url-status=live }}</ref> დაახლოებით იმავე პერიოდში, მედიასაშუალებებმა აღნიშნეს, რომ მან Instagram-ის ბიოგრაფიიდან „[[Katseye]]“ წაშალა, რამაც შესვენების მომავალთან დაკავშირებით სპეკულაციები განაახლა.<ref>{{cite web |last=Brenes |first=Angelique |title=Manon Bannerman Speaks Out After Removing KATSEYE from Her Instagram Bio amid Hiatus |url=https://people.com/manon-bannerman-speaks-out-after-removing-katseye-from-her-instagram-bio-amid-hiatus-11942013 |website=People |date=3 April 2026}}</ref> მანონის არყოფნა კვლავ გაშუქების საგანი გახდა Katseye-ის შემდგომი აქტივობების დროსაც; ის არ გამოჩნდა ჯგუფის სინგლში „Pinky Up“ და არც მუსიკალურ ვიდეოში.<ref>{{cite web |last=Irvin |first=Jack |title=Manon Bannerman Will Not Join KATSEYE for 2026 Coachella Performance amid Hiatus from Group: Report |url=https://people.com/manon-bannerman-will-not-join-katseye-at-coachella-amid-hiatus-report-11946558 |website=People |date=10 April 2026}}</ref><ref name=ew>{{cite web |last=Stenzel |first=Wesley |title=Katseye's Manon shares message to fans after group makes Coachella debut without her |url=https://ew.com/katseye-manon-shares-message-after-missing-coachella-2026-debut-with-group-11948086 |website=Entertainment Weekly |date=12 April 2026}}</ref> Hybe-მა მოგვიანებით დაადასტურა, რომ ბანერმანი არ მიიღებდა მონაწილეობას [[კოაჩელას ფესტივალი|კოაჩელა]]ზე დებიუტში, თუმცა მედიამ აღნიშნა, რომ ის ფესტივალზე იმყოფებოდა და სცენაზე [[PinkPantheress]]-ის კონცერტის დროს გამოჩნდა.<ref>{{Cite web |last=LaMantia |first=Brooke |date=2026-04-20 |title=Manon Made It to the Coachella Stage |url=https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |access-date=2026-04-21 |website=The Cut |language=en |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421064324/https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Speakman |first=Kimberlee |title=KATSEYE Performs at Coachella Without Manon Bannerman, Who Still Attended the Music Festival amid Hiatus from the Girl Group |url=https://people.com/katseye-performs-at-coachella-without-manon-bannerman-amid-hiatus-11948067 |website=People |date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Bailey |first=Alyssa |title=Why Manon Didn't Join Katseye During Their Coachella 2026 Performance Despite Being at the Festival |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |website=Elle |date=11 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414134713/https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |url-status=live }}</ref> სპექტაკლის გარშემო ინტერვიუებში, Katseye-ის წევრებმა გამოხატეს მხარდაჭერა ბანერმენის მიმართ მისი შესვენების დროს.<ref name=ew /> მაისში ბანერმანი მოდის ბრენდის „Tommy Hilfiger“-ის რეკლამაში გამოჩნდა, სადაც პროფესიონალ მრბოლელ [[სერგიო პერე]]სთან ერთად ცხელ წრეს დგამს.<ref name="hilfiger">{{cite web | first=Brooke | last=LaMantia | title=Manon Took a Lap Around the Miami Grand Prix |url=https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix |website=[[The Cut (publication)|The Cut]] |language=en-US |date=May 4, 2026 | access-date=May 7, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260504194320/https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix.html | archive-date=May 4, 2026 | url-status=live}}</ref> 8 მაისს, Billboard-მა დაადასტურა, რომ მანონი Germany's Next Topmodel-ის ახალ სეზონში გამოჩნდება.<ref name="topmodel1">{{cite web |first=Hannah |last=Dailey |title=Manon to Appear on 'Germany's Next Topmodel' Amid Katseye Hiatus |url=https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Billboard]] |language=en-US |date=May 8, 2026 |access-date=May 9, 2026 |archive-date=May 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509025356/https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] avjn7o7vx7uz7sup23buiudkin1s7zx 5411275 5411274 2026-06-11T17:17:14Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:Geffen Records-ის შემსრულებლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411275 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> 2026 წელს ბანერმანმა ითამაშა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „Not Bad“, რომლის რეჟისორიც მისი მეგობარი სოფი ჰოლ-მოჩკატელია, რაც 27 იანვარს გახდა ცნობილი.<ref name="notbad">{{cite web |last1=Hess |first1=Tobias |title=Katseye talks plans to go solo: "We all have goals beyond Katseye" |url=https://www.thefader.com/2026/02/17/katseye-the-cut-interview-solo-plans |website=The Fader |language=en |date=February 17, 2026}}</ref> ეს ინტერპრეტირებულია, როგორც კომენტარი საზოგადოების მიერ ახალგაზრდა ქალების მიმართ მოლოდინებზე, განსაკუთრებით მამაკაცებთან შედარებით. Mega-ს რაფაელ ბაუტისტამ შეაქო ბანერმენის თამაში ფილმში, განსაკუთრებით ის, თუ როგორ გადმოსცა ბანერმანმა საკუთარი პერსონაჟის „ფიზიკური, ფსიქიკური და ემოციური დაძაბულობა“ სიტყვების გამოყენების გარეშე.<ref name="notbad2">{{Cite magazine | first=Rafael | last=Bautista | title=Katseye Manon's Short Film Captures the Invisible Burdens of Being a Woman |url=https://mega-asia.com/women/katseye-manon-not-bad-short-film/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH |date=February 10, 2026 | access-date=May 7, 2026}}</ref> 20 თებერვალს Katseye-მ გამოაცხადა, რომ ბანერმენი ჯგუფიდან დროებით შესვენებას აიღებდა, რათა „საკუთარ ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე“ გაემახვილებინა ყურადღება..<ref>{{cite web |last1=Horowitz |first1=Steven J. |title=Katseye's Manon to Take Temporary Hiatus From the Group to 'Focus on Her Health and Wellbeing' |url=https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |website=Variety |date=21 February 2026 |access-date=February 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221013615/https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |archive-date=February 21, 2026 |url-status=live}}</ref>განცხადებამ გასართობ მედიაში ფართო გაშუქება მოიპოვა და სოციალურ მედიაში მნიშვნელოვანი სპეკულაციები გამოიწვია.<ref name=bbc>{{cite web |last1=Rawnsley |first1=Jessica |title=Katseye girl group's Manon Bannerman steps away to focus on health |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |website=BBC |date=21 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260222132542/https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |archive-date=February 22, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Manon's Hiatus From Katseye: A Complete Timeline |url=https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |website=Teen Vogue |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120758/https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Fans Are Convinced Manon Bannerman's "Temporary Hiatus" From Katseye May Lead to Permanent Departure |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120953/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref> ზოგიერთმა მედიასაშუალებამ შესვენება ბანერმენის, როგორც „Katseye“ ერთადერთ შავკანიან წევრად ყოფნის კონტექსტში განიხილა.<ref>{{cite web |last1=Iwegbue |first1=Annabel |title=Why Manon Bannerman's Katseye Exit Hurts So Much for Black Fans |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224175251/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |archive-date=February 24, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=LaMantia |first1=Brooke |title=Why Is Manon Taking a Break From Katseye? |url=https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |website=The Cut |language=en |date=23 February 2026 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224070438/https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |url-status=live}}</ref> სხვა არტისტებმა, მათ შორის [[SZA (მუსიკოსი)|SZA]]-მ, [[ქლოი ბეილი]]მ და [[ლი-ენ პინოკმა]], მხარდაჭერა გამოუცხადეს მას, BBC-მ კი პინოკის კომენტარები მისივე გამოცდილების გათვალისწინებით აღნიშნა, როგორც Little Mix-ის ერთადერთი შავკანიანი წევრის.<ref>{{cite web |last1=Denis |first1=Kyle |title=All the Celebrities Who Have Supported Manon Following Katseye Hiatus Announcement |url=https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |website=Billboard |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225014845/https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref name=bbc /> აპრილში ბანერმანმა განაცხადა, რომ მას და Hybe x [[Geffen Records|Geffen]] შორის „პოზიტიური საუბრები“ მიმდინარეობდა და მხარდაჭერას გრძნობდა.<ref>{{cite web |last=Craighead |first=Olivia |title=Manon Has Had 'Positive Conversations' With Katseye's Label |url=https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |website=The Cut |date=2 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417143949/https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |url-status=live }}</ref> დაახლოებით იმავე პერიოდში, მედიასაშუალებებმა აღნიშნეს, რომ მან Instagram-ის ბიოგრაფიიდან „[[Katseye]]“ წაშალა, რამაც შესვენების მომავალთან დაკავშირებით სპეკულაციები განაახლა.<ref>{{cite web |last=Brenes |first=Angelique |title=Manon Bannerman Speaks Out After Removing KATSEYE from Her Instagram Bio amid Hiatus |url=https://people.com/manon-bannerman-speaks-out-after-removing-katseye-from-her-instagram-bio-amid-hiatus-11942013 |website=People |date=3 April 2026}}</ref> მანონის არყოფნა კვლავ გაშუქების საგანი გახდა Katseye-ის შემდგომი აქტივობების დროსაც; ის არ გამოჩნდა ჯგუფის სინგლში „Pinky Up“ და არც მუსიკალურ ვიდეოში.<ref>{{cite web |last=Irvin |first=Jack |title=Manon Bannerman Will Not Join KATSEYE for 2026 Coachella Performance amid Hiatus from Group: Report |url=https://people.com/manon-bannerman-will-not-join-katseye-at-coachella-amid-hiatus-report-11946558 |website=People |date=10 April 2026}}</ref><ref name=ew>{{cite web |last=Stenzel |first=Wesley |title=Katseye's Manon shares message to fans after group makes Coachella debut without her |url=https://ew.com/katseye-manon-shares-message-after-missing-coachella-2026-debut-with-group-11948086 |website=Entertainment Weekly |date=12 April 2026}}</ref> Hybe-მა მოგვიანებით დაადასტურა, რომ ბანერმანი არ მიიღებდა მონაწილეობას [[კოაჩელას ფესტივალი|კოაჩელა]]ზე დებიუტში, თუმცა მედიამ აღნიშნა, რომ ის ფესტივალზე იმყოფებოდა და სცენაზე [[PinkPantheress]]-ის კონცერტის დროს გამოჩნდა.<ref>{{Cite web |last=LaMantia |first=Brooke |date=2026-04-20 |title=Manon Made It to the Coachella Stage |url=https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |access-date=2026-04-21 |website=The Cut |language=en |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421064324/https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Speakman |first=Kimberlee |title=KATSEYE Performs at Coachella Without Manon Bannerman, Who Still Attended the Music Festival amid Hiatus from the Girl Group |url=https://people.com/katseye-performs-at-coachella-without-manon-bannerman-amid-hiatus-11948067 |website=People |date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Bailey |first=Alyssa |title=Why Manon Didn't Join Katseye During Their Coachella 2026 Performance Despite Being at the Festival |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |website=Elle |date=11 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414134713/https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |url-status=live }}</ref> სპექტაკლის გარშემო ინტერვიუებში, Katseye-ის წევრებმა გამოხატეს მხარდაჭერა ბანერმენის მიმართ მისი შესვენების დროს.<ref name=ew /> მაისში ბანერმანი მოდის ბრენდის „Tommy Hilfiger“-ის რეკლამაში გამოჩნდა, სადაც პროფესიონალ მრბოლელ [[სერგიო პერე]]სთან ერთად ცხელ წრეს დგამს.<ref name="hilfiger">{{cite web | first=Brooke | last=LaMantia | title=Manon Took a Lap Around the Miami Grand Prix |url=https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix |website=[[The Cut (publication)|The Cut]] |language=en-US |date=May 4, 2026 | access-date=May 7, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260504194320/https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix.html | archive-date=May 4, 2026 | url-status=live}}</ref> 8 მაისს, Billboard-მა დაადასტურა, რომ მანონი Germany's Next Topmodel-ის ახალ სეზონში გამოჩნდება.<ref name="topmodel1">{{cite web |first=Hannah |last=Dailey |title=Manon to Appear on 'Germany's Next Topmodel' Amid Katseye Hiatus |url=https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Billboard]] |language=en-US |date=May 8, 2026 |access-date=May 9, 2026 |archive-date=May 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509025356/https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:Geffen Records-ის შემსრულებლები]] eoo012zemvjnyksfqfkzqg6z91i47vc 5411276 5411275 2026-06-11T17:17:35Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:Hybe-ის შემსრულებლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411276 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> 2026 წელს ბანერმანმა ითამაშა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „Not Bad“, რომლის რეჟისორიც მისი მეგობარი სოფი ჰოლ-მოჩკატელია, რაც 27 იანვარს გახდა ცნობილი.<ref name="notbad">{{cite web |last1=Hess |first1=Tobias |title=Katseye talks plans to go solo: "We all have goals beyond Katseye" |url=https://www.thefader.com/2026/02/17/katseye-the-cut-interview-solo-plans |website=The Fader |language=en |date=February 17, 2026}}</ref> ეს ინტერპრეტირებულია, როგორც კომენტარი საზოგადოების მიერ ახალგაზრდა ქალების მიმართ მოლოდინებზე, განსაკუთრებით მამაკაცებთან შედარებით. Mega-ს რაფაელ ბაუტისტამ შეაქო ბანერმენის თამაში ფილმში, განსაკუთრებით ის, თუ როგორ გადმოსცა ბანერმანმა საკუთარი პერსონაჟის „ფიზიკური, ფსიქიკური და ემოციური დაძაბულობა“ სიტყვების გამოყენების გარეშე.<ref name="notbad2">{{Cite magazine | first=Rafael | last=Bautista | title=Katseye Manon's Short Film Captures the Invisible Burdens of Being a Woman |url=https://mega-asia.com/women/katseye-manon-not-bad-short-film/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH |date=February 10, 2026 | access-date=May 7, 2026}}</ref> 20 თებერვალს Katseye-მ გამოაცხადა, რომ ბანერმენი ჯგუფიდან დროებით შესვენებას აიღებდა, რათა „საკუთარ ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე“ გაემახვილებინა ყურადღება..<ref>{{cite web |last1=Horowitz |first1=Steven J. |title=Katseye's Manon to Take Temporary Hiatus From the Group to 'Focus on Her Health and Wellbeing' |url=https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |website=Variety |date=21 February 2026 |access-date=February 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221013615/https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |archive-date=February 21, 2026 |url-status=live}}</ref>განცხადებამ გასართობ მედიაში ფართო გაშუქება მოიპოვა და სოციალურ მედიაში მნიშვნელოვანი სპეკულაციები გამოიწვია.<ref name=bbc>{{cite web |last1=Rawnsley |first1=Jessica |title=Katseye girl group's Manon Bannerman steps away to focus on health |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |website=BBC |date=21 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260222132542/https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |archive-date=February 22, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Manon's Hiatus From Katseye: A Complete Timeline |url=https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |website=Teen Vogue |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120758/https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Fans Are Convinced Manon Bannerman's "Temporary Hiatus" From Katseye May Lead to Permanent Departure |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120953/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref> ზოგიერთმა მედიასაშუალებამ შესვენება ბანერმენის, როგორც „Katseye“ ერთადერთ შავკანიან წევრად ყოფნის კონტექსტში განიხილა.<ref>{{cite web |last1=Iwegbue |first1=Annabel |title=Why Manon Bannerman's Katseye Exit Hurts So Much for Black Fans |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224175251/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |archive-date=February 24, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=LaMantia |first1=Brooke |title=Why Is Manon Taking a Break From Katseye? |url=https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |website=The Cut |language=en |date=23 February 2026 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224070438/https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |url-status=live}}</ref> სხვა არტისტებმა, მათ შორის [[SZA (მუსიკოსი)|SZA]]-მ, [[ქლოი ბეილი]]მ და [[ლი-ენ პინოკმა]], მხარდაჭერა გამოუცხადეს მას, BBC-მ კი პინოკის კომენტარები მისივე გამოცდილების გათვალისწინებით აღნიშნა, როგორც Little Mix-ის ერთადერთი შავკანიანი წევრის.<ref>{{cite web |last1=Denis |first1=Kyle |title=All the Celebrities Who Have Supported Manon Following Katseye Hiatus Announcement |url=https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |website=Billboard |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225014845/https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref name=bbc /> აპრილში ბანერმანმა განაცხადა, რომ მას და Hybe x [[Geffen Records|Geffen]] შორის „პოზიტიური საუბრები“ მიმდინარეობდა და მხარდაჭერას გრძნობდა.<ref>{{cite web |last=Craighead |first=Olivia |title=Manon Has Had 'Positive Conversations' With Katseye's Label |url=https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |website=The Cut |date=2 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417143949/https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |url-status=live }}</ref> დაახლოებით იმავე პერიოდში, მედიასაშუალებებმა აღნიშნეს, რომ მან Instagram-ის ბიოგრაფიიდან „[[Katseye]]“ წაშალა, რამაც შესვენების მომავალთან დაკავშირებით სპეკულაციები განაახლა.<ref>{{cite web |last=Brenes |first=Angelique |title=Manon Bannerman Speaks Out After Removing KATSEYE from Her Instagram Bio amid Hiatus |url=https://people.com/manon-bannerman-speaks-out-after-removing-katseye-from-her-instagram-bio-amid-hiatus-11942013 |website=People |date=3 April 2026}}</ref> მანონის არყოფნა კვლავ გაშუქების საგანი გახდა Katseye-ის შემდგომი აქტივობების დროსაც; ის არ გამოჩნდა ჯგუფის სინგლში „Pinky Up“ და არც მუსიკალურ ვიდეოში.<ref>{{cite web |last=Irvin |first=Jack |title=Manon Bannerman Will Not Join KATSEYE for 2026 Coachella Performance amid Hiatus from Group: Report |url=https://people.com/manon-bannerman-will-not-join-katseye-at-coachella-amid-hiatus-report-11946558 |website=People |date=10 April 2026}}</ref><ref name=ew>{{cite web |last=Stenzel |first=Wesley |title=Katseye's Manon shares message to fans after group makes Coachella debut without her |url=https://ew.com/katseye-manon-shares-message-after-missing-coachella-2026-debut-with-group-11948086 |website=Entertainment Weekly |date=12 April 2026}}</ref> Hybe-მა მოგვიანებით დაადასტურა, რომ ბანერმანი არ მიიღებდა მონაწილეობას [[კოაჩელას ფესტივალი|კოაჩელა]]ზე დებიუტში, თუმცა მედიამ აღნიშნა, რომ ის ფესტივალზე იმყოფებოდა და სცენაზე [[PinkPantheress]]-ის კონცერტის დროს გამოჩნდა.<ref>{{Cite web |last=LaMantia |first=Brooke |date=2026-04-20 |title=Manon Made It to the Coachella Stage |url=https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |access-date=2026-04-21 |website=The Cut |language=en |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421064324/https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Speakman |first=Kimberlee |title=KATSEYE Performs at Coachella Without Manon Bannerman, Who Still Attended the Music Festival amid Hiatus from the Girl Group |url=https://people.com/katseye-performs-at-coachella-without-manon-bannerman-amid-hiatus-11948067 |website=People |date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Bailey |first=Alyssa |title=Why Manon Didn't Join Katseye During Their Coachella 2026 Performance Despite Being at the Festival |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |website=Elle |date=11 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414134713/https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |url-status=live }}</ref> სპექტაკლის გარშემო ინტერვიუებში, Katseye-ის წევრებმა გამოხატეს მხარდაჭერა ბანერმენის მიმართ მისი შესვენების დროს.<ref name=ew /> მაისში ბანერმანი მოდის ბრენდის „Tommy Hilfiger“-ის რეკლამაში გამოჩნდა, სადაც პროფესიონალ მრბოლელ [[სერგიო პერე]]სთან ერთად ცხელ წრეს დგამს.<ref name="hilfiger">{{cite web | first=Brooke | last=LaMantia | title=Manon Took a Lap Around the Miami Grand Prix |url=https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix |website=[[The Cut (publication)|The Cut]] |language=en-US |date=May 4, 2026 | access-date=May 7, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260504194320/https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix.html | archive-date=May 4, 2026 | url-status=live}}</ref> 8 მაისს, Billboard-მა დაადასტურა, რომ მანონი Germany's Next Topmodel-ის ახალ სეზონში გამოჩნდება.<ref name="topmodel1">{{cite web |first=Hannah |last=Dailey |title=Manon to Appear on 'Germany's Next Topmodel' Amid Katseye Hiatus |url=https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Billboard]] |language=en-US |date=May 8, 2026 |access-date=May 9, 2026 |archive-date=May 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509025356/https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:Geffen Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Hybe-ის შემსრულებლები]] kbqzayg157uhihjp7yp607k7irc7bam 5411277 5411276 2026-06-11T17:17:53Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411277 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმენმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა. კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმენმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმენი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმენმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმენი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმენი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ეს არის გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმენმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმენი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმენი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა გრემის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა გრემის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> 2026 წელს ბანერმანმა ითამაშა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „Not Bad“, რომლის რეჟისორიც მისი მეგობარი სოფი ჰოლ-მოჩკატელია, რაც 27 იანვარს გახდა ცნობილი.<ref name="notbad">{{cite web |last1=Hess |first1=Tobias |title=Katseye talks plans to go solo: "We all have goals beyond Katseye" |url=https://www.thefader.com/2026/02/17/katseye-the-cut-interview-solo-plans |website=The Fader |language=en |date=February 17, 2026}}</ref> ეს ინტერპრეტირებულია, როგორც კომენტარი საზოგადოების მიერ ახალგაზრდა ქალების მიმართ მოლოდინებზე, განსაკუთრებით მამაკაცებთან შედარებით. Mega-ს რაფაელ ბაუტისტამ შეაქო ბანერმენის თამაში ფილმში, განსაკუთრებით ის, თუ როგორ გადმოსცა ბანერმანმა საკუთარი პერსონაჟის „ფიზიკური, ფსიქიკური და ემოციური დაძაბულობა“ სიტყვების გამოყენების გარეშე.<ref name="notbad2">{{Cite magazine | first=Rafael | last=Bautista | title=Katseye Manon's Short Film Captures the Invisible Burdens of Being a Woman |url=https://mega-asia.com/women/katseye-manon-not-bad-short-film/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH |date=February 10, 2026 | access-date=May 7, 2026}}</ref> 20 თებერვალს Katseye-მ გამოაცხადა, რომ ბანერმენი ჯგუფიდან დროებით შესვენებას აიღებდა, რათა „საკუთარ ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე“ გაემახვილებინა ყურადღება..<ref>{{cite web |last1=Horowitz |first1=Steven J. |title=Katseye's Manon to Take Temporary Hiatus From the Group to 'Focus on Her Health and Wellbeing' |url=https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |website=Variety |date=21 February 2026 |access-date=February 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221013615/https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |archive-date=February 21, 2026 |url-status=live}}</ref>განცხადებამ გასართობ მედიაში ფართო გაშუქება მოიპოვა და სოციალურ მედიაში მნიშვნელოვანი სპეკულაციები გამოიწვია.<ref name=bbc>{{cite web |last1=Rawnsley |first1=Jessica |title=Katseye girl group's Manon Bannerman steps away to focus on health |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |website=BBC |date=21 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260222132542/https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |archive-date=February 22, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Manon's Hiatus From Katseye: A Complete Timeline |url=https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |website=Teen Vogue |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120758/https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Fans Are Convinced Manon Bannerman's "Temporary Hiatus" From Katseye May Lead to Permanent Departure |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120953/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref> ზოგიერთმა მედიასაშუალებამ შესვენება ბანერმენის, როგორც „Katseye“ ერთადერთ შავკანიან წევრად ყოფნის კონტექსტში განიხილა.<ref>{{cite web |last1=Iwegbue |first1=Annabel |title=Why Manon Bannerman's Katseye Exit Hurts So Much for Black Fans |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224175251/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |archive-date=February 24, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=LaMantia |first1=Brooke |title=Why Is Manon Taking a Break From Katseye? |url=https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |website=The Cut |language=en |date=23 February 2026 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224070438/https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |url-status=live}}</ref> სხვა არტისტებმა, მათ შორის [[SZA (მუსიკოსი)|SZA]]-მ, [[ქლოი ბეილი]]მ და [[ლი-ენ პინოკმა]], მხარდაჭერა გამოუცხადეს მას, BBC-მ კი პინოკის კომენტარები მისივე გამოცდილების გათვალისწინებით აღნიშნა, როგორც Little Mix-ის ერთადერთი შავკანიანი წევრის.<ref>{{cite web |last1=Denis |first1=Kyle |title=All the Celebrities Who Have Supported Manon Following Katseye Hiatus Announcement |url=https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |website=Billboard |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225014845/https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref name=bbc /> აპრილში ბანერმანმა განაცხადა, რომ მას და Hybe x [[Geffen Records|Geffen]] შორის „პოზიტიური საუბრები“ მიმდინარეობდა და მხარდაჭერას გრძნობდა.<ref>{{cite web |last=Craighead |first=Olivia |title=Manon Has Had 'Positive Conversations' With Katseye's Label |url=https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |website=The Cut |date=2 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417143949/https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |url-status=live }}</ref> დაახლოებით იმავე პერიოდში, მედიასაშუალებებმა აღნიშნეს, რომ მან Instagram-ის ბიოგრაფიიდან „[[Katseye]]“ წაშალა, რამაც შესვენების მომავალთან დაკავშირებით სპეკულაციები განაახლა.<ref>{{cite web |last=Brenes |first=Angelique |title=Manon Bannerman Speaks Out After Removing KATSEYE from Her Instagram Bio amid Hiatus |url=https://people.com/manon-bannerman-speaks-out-after-removing-katseye-from-her-instagram-bio-amid-hiatus-11942013 |website=People |date=3 April 2026}}</ref> მანონის არყოფნა კვლავ გაშუქების საგანი გახდა Katseye-ის შემდგომი აქტივობების დროსაც; ის არ გამოჩნდა ჯგუფის სინგლში „Pinky Up“ და არც მუსიკალურ ვიდეოში.<ref>{{cite web |last=Irvin |first=Jack |title=Manon Bannerman Will Not Join KATSEYE for 2026 Coachella Performance amid Hiatus from Group: Report |url=https://people.com/manon-bannerman-will-not-join-katseye-at-coachella-amid-hiatus-report-11946558 |website=People |date=10 April 2026}}</ref><ref name=ew>{{cite web |last=Stenzel |first=Wesley |title=Katseye's Manon shares message to fans after group makes Coachella debut without her |url=https://ew.com/katseye-manon-shares-message-after-missing-coachella-2026-debut-with-group-11948086 |website=Entertainment Weekly |date=12 April 2026}}</ref> Hybe-მა მოგვიანებით დაადასტურა, რომ ბანერმანი არ მიიღებდა მონაწილეობას [[კოაჩელას ფესტივალი|კოაჩელა]]ზე დებიუტში, თუმცა მედიამ აღნიშნა, რომ ის ფესტივალზე იმყოფებოდა და სცენაზე [[PinkPantheress]]-ის კონცერტის დროს გამოჩნდა.<ref>{{Cite web |last=LaMantia |first=Brooke |date=2026-04-20 |title=Manon Made It to the Coachella Stage |url=https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |access-date=2026-04-21 |website=The Cut |language=en |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421064324/https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Speakman |first=Kimberlee |title=KATSEYE Performs at Coachella Without Manon Bannerman, Who Still Attended the Music Festival amid Hiatus from the Girl Group |url=https://people.com/katseye-performs-at-coachella-without-manon-bannerman-amid-hiatus-11948067 |website=People |date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Bailey |first=Alyssa |title=Why Manon Didn't Join Katseye During Their Coachella 2026 Performance Despite Being at the Festival |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |website=Elle |date=11 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414134713/https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |url-status=live }}</ref> სპექტაკლის გარშემო ინტერვიუებში, Katseye-ის წევრებმა გამოხატეს მხარდაჭერა ბანერმენის მიმართ მისი შესვენების დროს.<ref name=ew /> მაისში ბანერმანი მოდის ბრენდის „Tommy Hilfiger“-ის რეკლამაში გამოჩნდა, სადაც პროფესიონალ მრბოლელ [[სერგიო პერე]]სთან ერთად ცხელ წრეს დგამს.<ref name="hilfiger">{{cite web | first=Brooke | last=LaMantia | title=Manon Took a Lap Around the Miami Grand Prix |url=https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix |website=[[The Cut (publication)|The Cut]] |language=en-US |date=May 4, 2026 | access-date=May 7, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260504194320/https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix.html | archive-date=May 4, 2026 | url-status=live}}</ref> 8 მაისს, Billboard-მა დაადასტურა, რომ მანონი Germany's Next Topmodel-ის ახალ სეზონში გამოჩნდება.<ref name="topmodel1">{{cite web |first=Hannah |last=Dailey |title=Manon to Appear on 'Germany's Next Topmodel' Amid Katseye Hiatus |url=https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Billboard]] |language=en-US |date=May 8, 2026 |access-date=May 9, 2026 |archive-date=May 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509025356/https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:Geffen Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Hybe-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] cu9x6ujqnp27u2zeqjdykl2qkw9jlyx 5411280 5411277 2026-06-11T17:36:04Z Ruska-QR 175612 5411280 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მანონ ბანერმანი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Manon 240913 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = ბანერმანი 2024 წელს |ნამდვილისახელი = მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|06|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუცერნი]], [[შვეიცარია]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა]] |საქმიანობა = [[მომღერალი]] |აქტიურობის წლები = 2024 - დღემდე |ლეიბლი = Hybe UMG • [[Geffen Records]] |ამჟამინდელი_წევრობა = [[katseye]] |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = | ხელმოწერა = Manon Bannerman Signature.svg }} '''მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი''' (დ. [[26 ივნისი]], [[2002]]) — ცნობილი, როგორც მანონი,<ref name="InMusic">{{Cite web |last=InMusic |date=2026-04-15 |title=Will Manon Be on KATSEYE’s New EP “WILD”? |url=https://inmusicblog.com/news/katseye-wild-ep-manon-absence/ |access-date=2026-04-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref><ref name="Billboard">{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=2026-04-15 |title=KATSEYE Announces New EP ‘Wild’ Amid Manon’s Hiatus: Here’s When It Arrives |url=https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |access-date=2026-04-16 |website=Billboard |language=en-US |archive-date=April 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416080150/https://www.billboard.com/music/music-news/katseye-new-ep-wild-release-date-manon-hiatus-1236223485/ |url-status=live }}</ref><ref name="PopRant">{{Cite web |date=April 16, 2026 |last=Noronha |first=Karen |title=Final goodbye or giving fans hope? Manon's message on Weverse amid KATSEYE's new 5-member comeback creates chaos |url=https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |access-date=2026-04-16 |website=PopRant |language=en |archive-date=April 22, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260422115122/https://poprant.indiatimes.com/trending/final-goodbye-or-giving-fans-hope-manons-message-on-weverse-amid-katseyes-new-5-member-comeback-creates-chaos/articleshow/130305827.html |url-status=live }}</ref> [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] [[მომღერალი]]. კარიერა სოციალური მედიის Instagram-სა და TikTok-ში მონაწილეობით დაიწყო. როგორც მომღერალი, გახდა პირველი ფერადკანიანი არტისტი, რომელმაც კონტრაქტი გააფორმა Hybe ლეიბლთან, დებიუტი კი 2024 წელს შედგა გოგონათა ჯგუფ [[Katseye]]-ში, რომელიც 2023 წლის რეალითი შოუს „Dream Academy“-ის ფარგლებში ჩამოყალიბდა. ==ადრეული ცხოვრება== ბანერმანი დაიბადა 2002 წლის 26 ივნისს,<ref name="InMusic" /><ref name="Billboard" /><ref name="PopRant" /> [[ლუცერნი|ლუცერნში]], [[შვეიცარია]]ში, [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელ]]-[[იტალიელი]] დედისა და [[განა|განელი]] მამის ოჯახში.<ref name="SCH-ILL">{{cite news |last1=Krause-Blouin |first1=Jacqueline |title=Meret Manon Bannerman - Internationales Pop-Idol aus Zürich |trans-title=Meret Manon Bannerman - International Pop Idol from Zurich |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |date=December 2, 2023 |work=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-ch |access-date=December 25, 2024 |archive-date=December 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225004822/https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/internationales-pop-idol-aus-zurich-661886 |url-status=live }}</ref><ref name="GirlsUnited">{{cite web |last1=William |first1=Malik |title=Manon Bannerman Is Ready For The World To Know Her Life's Destiny |url=https://girlsunited.essence.com/entertainment/katseye-manon-bannerman/ |website=Girls United |date=November 13, 2024 |publisher=[[Essence (magazine)|Essence]] |access-date=December 24, 2024}}</ref> [[ციურიხი|ციურიხში]] გაიზარდა, სადაც ბავშვობის უმეტესი ნაწილი გაატარა. ჰყავს ერთი უფროსი და.<ref>{{cite web |last1=Wickes |first1=Hanna |title=Who Is Manon Bannerman? Meet the Viral Katseye Member From Switzerland |url=https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |website=j-14.com |date=August 22, 2024 |publisher=[[J-14]] |access-date=January 5, 2025 |archive-date=February 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213120730/https://www.j-14.com/posts/meet-katseyes-manon-bannerman-age-nationality-more/ |url-status=dead }}</ref> ბანერმანი ფლობს [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] და შვეიცარიულ-[[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებს.<ref name=metro>{{cite web |last1=Martinez |first1=Lance Joseph |title=10 Interesting Facts About Katseye's Manon That May Surprise You |url=https://metro.style/people/2026/2/23/10-interesting-facts-about-katseye-s-manon-that-may-surprise-you-2120 |website=Metro Style |publisher=[[ABS CBN]] |date=23 February 2026}}</ref> ოთხი წლის ასაკიდან ბანერმანმა იცოდა, რომ სცენაზე გამოსვლა სურდა.<ref name="TagesAnzeiger2023">{{cite news |last=Fischer |first=Martin |title="Ich durfte ein Jahr lang niemandem davon erzählen" |trans-title="I wasn't allowed to tell anyone about it for a year" |url=https://www.tagesanzeiger.ch/dream-academy-schafft-es-manon-21-aus-zuerich-ins-naechste-grosse-popding-526002515886 |date=November 15, 2023 |work=[[Tages-Anzeiger]] |language=de-ch |access-date=October 20, 2025}}</ref> მამამისი „[[ბიონსე]]ს“ უწოდებდა და მის მისწრაფებას, გამხდარიყო არტისტი, ამერიკელ მომღერალს ადარებდა.<ref name="SCH-ILL"></ref> მომღერალის სრული სახელია მერეტ მანონ სარპონგ ბანერმანი.<ref>{{cite web |last1=Kandangwa |first1=Sumnima |title=Meet Manon Bannerman, whose hiatus from Katseye has fans worried |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |website=South China Morning Post |language=en |date=25 February 2026 |access-date=February 25, 2026 |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225072307/https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3344570/meet-manon-bannerman-whose-hiatus-katseye-sparking-fan-concern |url-status=live }}</ref><ref name="WV">{{cite AV media |people=[[Katseye]] |date=December 13, 2024 |title=live with peanutbutterlover02 |type=[[live stream]] |language=EN |url=https://weverse.io/katseye/live/1-153469654 |access-date= |archive-url= |archive-date= |format= |time= |location= |publisher=[[Weverse]], [[Hybe]] |quote= "My first name is Meret, my ... middle name is Manon ... I also have a second middle name, Sarpong, which is my Ghanaian name."}}</ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გაცვლითი პროგრამის ფარგლებში ერთი წლის განმავლობაში სწავლისას, დაიწყო შუა სახელით, „მანონით“ სარგებლობა, რადგან თანაკლასელები უცნაურად წარმოთქვამდნენ პირად სახელს, „მერეტს“.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> „სარპონგი“ მისი [[განა|განასეული]] სახელია.<ref name="WV" /> ბანერმანი [[ციურიხი]]ს Atelierschule-ში სწავლობდა „მხატვრულად“ ორიენტირებული სწავლების სტილით. მოზარდობის წლებში ყურადღება მუსიკასა და ხელოვნებაზე გაამახვილა და განაცხადა, რომ მის მიზანს წარმოადგენდა, „ისეთივე ცნობილი, როგორც ბიონსე“, [[ბიონსე]]ს „უდიდესი კერპი“ გამხდარიყო.<ref name="SCH-ILL"></ref> გერმანელი მუსიკოს Cro-ს კონცერტზე სცენაზე გამოსვლა მნიშვნელოვან მომენტად აღწერა, რამაც საშუალება მისცა გაეცნობიერებინა, თუ რა სურდა.<ref>{{cite news |last=Biedermann |first=Melanie |title=Seit Manon mit Cro auf der Bühne stand, will sie Popstar werden |trans-title=Ever since Manon was on stage with Cro, she has wanted to become a pop star |url=https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |work=[[20 Minuten]] |access-date=November 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118161644/https://www.20min.ch/story/pop-newcomerin-manon-erklaert-ihre-verbindung-zu-rapper-cro-947171034176 |archive-date=November 18, 2023 |language=de |date=November 12, 2023 |url-status=live}}</ref> ==კარიერა== ===2020–2023: სოციალური მედიის დასაწყისი და „Dream Academy“=== 2020 წელს ბანერმანმა, როგორც ინფლუენსერმა, დაიწყო Instagram-სა და TikTok-ზე პოსტების გამოქვეყნება.<ref name=metro /> ასევე დაიწყო მუსიკალურ ვიდეოებში მონაწილეობა, სადაც მონაწილეობდა ისეთი არტისტების ნამუშევრებში, როგორებიც არიან შვეიცარიელი პოპ-მუსიკოსი ბენჯამინ ამარუ და გერმანელი რეპერი ბადჩიფი.<ref name="TagesAnzeiger2023"></ref> თანამშრომლობდა რამდენიმე ბრენდთან, მათ შორის Laura Mercier-თან და Charles & Keith-თან.<ref name=metro /> 2022 წელს ბანერმანი სოციალური მედიის საშუალებით Hybe-ს ქასთინგ მენეჯერმა მიშელ კიმმა აღმოაჩინა.<ref>{{cite web |last1=NY |first1=Gee |title=Meet Manon: The Rising Star Breaking Barriers in the Global Music Scene |url=https://shinemycrown.com/meet-manon-the-rising-star-breaking-barriers-in-the-global-music-scene/ |website=Shine My Crown |date=August 29, 2024 |access-date=December 25, 2024}}</ref><ref name="102.7KIIS">{{cite web|title=Katseye On Their Dream Collaborations, Life After Their Debut, and Paranormal Encounters|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|website=YouTube|publisher=[[KIIS-FM|102.7KIISFM]]|language=en|format=video|date=September 30, 2024|access-date=January 4, 2025|archive-date=January 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124114252/https://www.youtube.com/watch?v=ttfoR1jtMs4&t=232s|url-status=live}}</ref> მიიწვიეს Hybe-სა და [[Geffen Records]]-ის მიერ ორგანიზებულ გლობალურ ქასთინგ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად, „გლობალური“ გოგონათა ჯგუფის ჩამოყალიბების გეგმის ფარგლებში. ბანერმანმა თავდაპირველად შეთავაზება თაღლითობად მიიჩნია, თუმცა სიმართლის დადასტურების შემდგომ, მოწვევა მიიღო და შემდეგ ქასთინგი გაიარა.<ref name="102.7KIIS"></ref> 2023 წელს ბანერმანი გახდა 20 ფინალისტიდან ერთ-ერთი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ნიჭიერების კონკურსის რეალითი შოუ „Dream Academy“-ში. შეუერთდა სასწავლო პროგრამას მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა წინა გამოცდილება ცეკვასა და პროფესიონალურ სიმღერაში.<ref name="TC">{{cite web |last1=Sinha |first1=Shivangi |title=Manon Bannerman: Where is the KATSEYE Member Now? |url=https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |website=TheCinemaholic |date=August 24, 2024 |access-date=December 24, 2024 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224203809/https://thecinemaholic.com/manon-bannerman/ |url-status=live }}</ref> ბანერმანი ფინალურ ექვს კონკურსანტს შორის მოხვდა, რითაც დებიუტი აღნიშნა „[[Katseye]]“-თი. „Dream Academy“-ის დოკუმენტურ სერიალში „Pop Star Academy: Katseye“ ბანერმანი შეაქეს „ვარსკვლავური ძალაუფლებისთვის“, ტერმინით, რომელსაც Hybe-სა და [[Geffen Records|Geffen]]-ის აღმასრულებლები იყენებენ მანონის, როგორც პოპვარსკვლავის პოტენციალის აღსაწერად. ქასთინგ მენეჯერმა კიმმა ბანერმანი აღწერა, როგორც „დამამშვიდებელი, მაგრამ ამავდროულად ცოცხალი აურა“ და დასძინა: „ეს არ არის ისეთი რამ, რისი რაოდენობრივი განსაზღვრაც მეცნიერებით ან მათემატიკით შეიძლება — ესაა გრძნობა, უდავო ყოფნა“.<ref name="Defector">{{cite web |last1=Alex |first1=Laughlin |title=Talent Has Never Been Enough |url=https://defector.com/talent-has-never-been-enough |website=[[Defector Media]] |date=September 9, 2024 |access-date=January 5, 2025 |archive-date=December 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224221724/https://defector.com/talent-has-never-been-enough |url-status=live }}</ref> ===2024–დღემდე: დებიუტი Katseye-სთან და შესვენება=== [[ფაილი:2025-12-13 Katseye Beautiful Chaos Tour 15 (cropped).jpg|მინი|ბანერმანი ასრულებს სიმღერას „Gabriela“ Katseye-სთან ერთად, 2025 წელს]] 2024 წლის 28 ივნისს, ბანერმანმა [[Katseye]]-სთან ერთად დებიუტი შეასრულა სინგლით „Debut“.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Mika |title=Katseye – 'SIS (Soft Is Strong)' review: short but oh so sweet |url=https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |website=NME |date=16 August 2024 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=August 28, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828043652/https://www.nme.com/reviews/album/katseye-sis-soft-is-strong-review-3784240 |url-status=live }}</ref> Katseye-ს წევრად, ბანერმანი გახდა პირველი ფერადკანიანი შემსრულებელი, რომელმაც Hybe-თან გააფორმა კონტრაქტი.<ref name="id">{{cite news|title=Katseye are ready to be the next world-dominating girl band|url=https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|newspaper=[[i-D]]|last=George|first=Tom|date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|archive-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202030136/https://i-d.vice.com/en/article/wxjbyn/katseye-interview-hybe-k-pop-girl-band-the-debut-dream-academy|url-status=live}}</ref> 2025 წელს შვეიცარიულმა მედიამ ბანერმანი მოიხსენია, როგორც პირველი შვეიცარიელი ქალი, რომელმაც [[MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება]] მიიღო, როდესაც გოგონათა ჯგუფმა „Touch“-ით წლის საუკეთესო შესრულების ჯილდო მოიპოვა.<ref>{{cite news |last=Krause-Blouin |first=Jacqueline |title=Luzernerin Meret Manon gewinnt einen MTV Video Music Award |trans-title=Lucerne's Meret Manon wins an MTV Video Music Award |url=https://www.blick.ch/people-tv/schweiz/als-teil-der-gruppe-katseye-luzernerin-meret-manon-gewinnt-einen-mtv-video-music-awards-id21213082.html |work=[[Blick]] |date=9 September 2025 |language=de-ch}}</ref><ref>{{cite web|title=Winners for 2025 MTV Video Music Awards|url=https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|website=MTV|access-date=April 15, 2026|archive-date=June 29, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629161321/https://www.mtv.com/vma/vote/push-performance-of-the-year|url-status=live}}</ref> მანონი კიდევ ერთხელ შეაქეს, როგორც პირველი შვეიცარიელი შემსრულებელი, რომელიც ნომინირებული იქნა Grammy-ის General Field Award-ზე და ასევე გამოვიდა ცერემონიაზე, როდესაც Katseye გამოვიდა Grammy-ის 68-ე ყოველწლიურ დაჯილდოებაზე.<ref>{{cite web |last=Henggeler |first=Carlotta |title=Das ist die Schweizerin, die jetzt Musikgeschichte schreiben könnte |trans-title=This is the Swiss singer who could now write music history |url=https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |website=Blue News |date=1 February 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421173828/https://www.bluewin.ch/de/entertainment/blue-music/das-ist-die-schweizerin-die-dieses-wochenende-musikgeschichte-schreiben-koennte-3070034.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=All 8 Best New Artist Nominees To Perform At The 2026 Grammys |url=https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |website=Grammy.com |date=21 January 2026 |access-date=April 15, 2026 |archive-date=April 6, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260406012929/https://www.grammy.com/news/2026-grammys-best-new-artist-performers |url-status=live }}</ref> 2026 წელს ბანერმანმა ითამაშა მოკლემეტრაჟიან ფილმში „Not Bad“, რომლის რეჟისორიც მანონის მეგობარი სოფი ჰოლ-მოჩკატელია, რაც 27 იანვარს გახდა ცნობილი.<ref name="notbad">{{cite web |last1=Hess |first1=Tobias |title=Katseye talks plans to go solo: "We all have goals beyond Katseye" |url=https://www.thefader.com/2026/02/17/katseye-the-cut-interview-solo-plans |website=The Fader |language=en |date=February 17, 2026}}</ref> ეს ინტერპრეტირებულია, როგორც კომენტარი საზოგადოების მიერ ახალგაზრდა ქალების მიმართ მოლოდინებზე, განსაკუთრებით მამაკაცებთან შედარებით. Mega-ს რაფაელ ბაუტისტამ შეაქო ბანერმანის თამაში ფილმში, განსაკუთრებით ის, თუ როგორ გადმოსცა ბანერმანმა საკუთარი პერსონაჟის „ფიზიკური, ფსიქიკური და ემოციური დაძაბულობა“ სიტყვების გამოყენების გარეშე.<ref name="notbad2">{{Cite magazine | first=Rafael | last=Bautista | title=Katseye Manon's Short Film Captures the Invisible Burdens of Being a Woman |url=https://mega-asia.com/women/katseye-manon-not-bad-short-film/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH |date=February 10, 2026 | access-date=May 7, 2026}}</ref> 20 თებერვალს Katseye-მ გამოაცხადა, რომ ბანერმანი ჯგუფიდან დროებით შესვენებას აიღებდა, რათა „საკუთარ ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე“ გაემახვილებინა ყურადღება..<ref>{{cite web |last1=Horowitz |first1=Steven J. |title=Katseye's Manon to Take Temporary Hiatus From the Group to 'Focus on Her Health and Wellbeing' |url=https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |website=Variety |date=21 February 2026 |access-date=February 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221013615/https://variety.com/2026/music/news/katseye-manon-announces-temporary-hiatus-from-group-1236668897/ |archive-date=February 21, 2026 |url-status=live}}</ref>განცხადებამ გასართობ მედიაში ფართო გაშუქება მოიპოვა და სოციალურ მედიაში მნიშვნელოვანი სპეკულაციები გამოიწვია.<ref name=bbc>{{cite web |last1=Rawnsley |first1=Jessica |title=Katseye girl group's Manon Bannerman steps away to focus on health |url=https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |website=BBC |date=21 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260222132542/https://www.bbc.com/news/articles/c39wxm807v2o |archive-date=February 22, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Manon's Hiatus From Katseye: A Complete Timeline |url=https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |website=Teen Vogue |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120758/https://www.teenvogue.com/story/manon-hiatus-katseye-timeline |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Fans Are Convinced Manon Bannerman's "Temporary Hiatus" From Katseye May Lead to Permanent Departure |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225120953/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70464407/is-manon-bannerman-leaving-katseye/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref> ზოგიერთმა მედიასაშუალებამ შესვენება ბანერმანის, როგორც „Katseye“ ერთადერთ ფერადკანიან წევრად ყოფნის კონტექსტში განიხილა.<ref>{{cite web |last1=Iwegbue |first1=Annabel |title=Why Manon Bannerman's Katseye Exit Hurts So Much for Black Fans |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |website=Cosmopolitan |date=23 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224175251/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/a70466599/manon-katseye-black-fans-hiatus/ |archive-date=February 24, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=LaMantia |first1=Brooke |title=Why Is Manon Taking a Break From Katseye? |url=https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |website=The Cut |language=en |date=23 February 2026 |access-date=February 24, 2026 |archive-date=February 24, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224070438/https://www.thecut.com/article/why-is-manon-taking-a-break-from-katseye.html |url-status=live}}</ref> სხვა არტისტებმა, მათ შორის [[SZA (მუსიკოსი)|SZA]]-მ, [[ქლოი ბეილი]]მ და [[ლი-ენ პინოკმა]], მხარდაჭერა გამოუცხადეს, BBC-მ კი პინოკის კომენტარები გამოცდილების გათვალისწინებით აღნიშნა, როგორც Little Mix-ის ერთადერთი ფერადკანიანი წევრის.<ref>{{cite web |last1=Denis |first1=Kyle |title=All the Celebrities Who Have Supported Manon Following Katseye Hiatus Announcement |url=https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |website=Billboard |date=24 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225014845/https://www.billboard.com/lists/manon-katseye-hiatus-announcement-celebrity-support/ |archive-date=February 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref name=bbc /> აპრილში ბანერმანმა განაცხადა, რომ მას და Hybe x [[Geffen Records|Geffen]] შორის „პოზიტიური საუბრები“ მიმდინარეობდა და მხარდაჭერას გრძნობდა.<ref>{{cite web |last=Craighead |first=Olivia |title=Manon Has Had 'Positive Conversations' With Katseye's Label |url=https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |website=The Cut |date=2 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 17, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417143949/https://www.thecut.com/article/manon-positive-conversations-katseye-label.html |url-status=live }}</ref> დაახლოებით იმავე პერიოდში, მედიასაშუალებებმა აღნიშნეს, რომ მანონმა Instagram-ის ბიოგრაფიიდან „[[Katseye]]“ წაშალა, რამაც შესვენების მომავალთან დაკავშირებით სპეკულაციები განაახლა.<ref>{{cite web |last=Brenes |first=Angelique |title=Manon Bannerman Speaks Out After Removing KATSEYE from Her Instagram Bio amid Hiatus |url=https://people.com/manon-bannerman-speaks-out-after-removing-katseye-from-her-instagram-bio-amid-hiatus-11942013 |website=People |date=3 April 2026}}</ref> მანონის არყოფნა კვლავ გაშუქების საგანი გახდა Katseye-ის შემდგომი აქტივობების დროსაც; ის არ გამოჩნდა ჯგუფის სინგლში „Pinky Up“ და არც მუსიკალურ ვიდეოში.<ref>{{cite web |last=Irvin |first=Jack |title=Manon Bannerman Will Not Join KATSEYE for 2026 Coachella Performance amid Hiatus from Group: Report |url=https://people.com/manon-bannerman-will-not-join-katseye-at-coachella-amid-hiatus-report-11946558 |website=People |date=10 April 2026}}</ref><ref name=ew>{{cite web |last=Stenzel |first=Wesley |title=Katseye's Manon shares message to fans after group makes Coachella debut without her |url=https://ew.com/katseye-manon-shares-message-after-missing-coachella-2026-debut-with-group-11948086 |website=Entertainment Weekly |date=12 April 2026}}</ref> Hybe-მა მოგვიანებით დაადასტურა, რომ ბანერმანი არ მიიღებდა მონაწილეობას [[კოაჩელას ფესტივალი|კოაჩელა]]ზე დებიუტში, თუმცა მედიამ აღნიშნა, რომ ფესტივალზე იმყოფებოდა და სცენაზე [[PinkPantheress]]-ის კონცერტის დროს გამოჩნდა.<ref>{{Cite web |last=LaMantia |first=Brooke |date=2026-04-20 |title=Manon Made It to the Coachella Stage |url=https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |access-date=2026-04-21 |website=The Cut |language=en |archive-date=April 21, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421064324/https://www.thecut.com/article/manon-made-it-to-the-coachella-stage.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Speakman |first=Kimberlee |title=KATSEYE Performs at Coachella Without Manon Bannerman, Who Still Attended the Music Festival amid Hiatus from the Girl Group |url=https://people.com/katseye-performs-at-coachella-without-manon-bannerman-amid-hiatus-11948067 |website=People |date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Bailey |first=Alyssa |title=Why Manon Didn't Join Katseye During Their Coachella 2026 Performance Despite Being at the Festival |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |website=Elle |date=11 April 2026 |access-date=April 14, 2026 |archive-date=April 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414134713/https://www.elle.com/culture/celebrities/a70992018/why-manon-didnt-join-katseye-coachella-2026-performance-despite-being-there/ |url-status=live }}</ref> სპექტაკლის გარშემო ინტერვიუებში, Katseye-ის წევრებმა გამოხატეს მხარდაჭერა ბანერმანის მიმართ, შესვენების დროს.<ref name=ew /> მაისში ბანერმანი მოდის ბრენდის „Tommy Hilfiger“-ის რეკლამაში გამოჩნდა, სადაც პროფესიონალ მრბოლელ [[სერგიო პერე]]სთან ერთად hot lap-ს დგამს.<ref name="hilfiger">{{cite web | first=Brooke | last=LaMantia | title=Manon Took a Lap Around the Miami Grand Prix |url=https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix |website=[[The Cut (publication)|The Cut]] |language=en-US |date=May 4, 2026 | access-date=May 7, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260504194320/https://www.thecut.com/article/manon-took-a-lap-around-the-miami-grand-prix.html | archive-date=May 4, 2026 | url-status=live}}</ref> 8 მაისს, Billboard-მა დაადასტურა, რომ მანონი „Germany's Next Topmodel“-ის ახალ სეზონში გამოჩნდება.<ref name="topmodel1">{{cite web |first=Hannah |last=Dailey |title=Manon to Appear on 'Germany's Next Topmodel' Amid Katseye Hiatus |url=https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Billboard]] |language=en-US |date=May 8, 2026 |access-date=May 9, 2026 |archive-date=May 9, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260509025356/https://www.billboard.com/culture/tv-film/katseye-manon-germanys-next-topmodel-hiatus-1236242777/ |url-status=live }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები]] [[კატეგორია:Geffen Records-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:Hybe-ის შემსრულებლები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 83zbsgblnsbp38qkyp2iy2ftctdecqu 1 891449 5411222 2026-06-11T14:55:50Z Ruska-QR 175612 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411222 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891451 5411242 2026-06-11T15:39:07Z Rebel-RockX 166420 ახალი გვერდი: '''ფუნქციის წარმოებული ზღვრის გარეშე''' — წარმოებულის ცნების შემოტანის ალგებრულ-გეომეტრიული მიდგომაა, რომლის მიხედვითაც წარმოებული თავდაპირველად განისაზღვრება არა სხვაობ... 5411242 wikitext text/x-wiki '''ფუნქციის წარმოებული ზღვრის გარეშე''' — წარმოებულის ცნების შემოტანის ალგებრულ-გეომეტრიული მიდგომაა, რომლის მიხედვითაც წარმოებული თავდაპირველად განისაზღვრება არა სხვაობათა შეფარდების ზღვრის საშუალებით, არამედ მხები წრფის გეომეტრიული ან ალგებრული კრიტერიუმით. პოლინომების შემთხვევაში ასეთი მიდგომის ერთ-ერთი ძირითადი ფორმაა '''ორმაგი ფესვის კრიტერიუმი'''. ამ კრიტერიუმის მიხედვით, მოცემულ წერტილში გამავალი წრფე მიიჩნევა ფუნქციის გრაფიკის მხებად, თუ ფუნქციასა და ამ წრფეს შორის სხვაობას ამავე წერტილში აქვს ორმაგი ფესვი. ამგვარი განსაზღვრება წარმოებულის გეომეტრიულ შინაარსს — მხების დახრილობასა და ლოკალურ ხაზოვან მიახლოებას — გამოყოფს ზღვრის ფორმალური თეორიის წინასწარი გამოყენების გარეშე.<ref name="Sangwin">{{cite journal |last=Sangwin |first=C. J. |year=2011 |title=Limit-free derivatives |journal=The Mathematical Gazette |volume=95 |issue=534 |pages=469–482 |doi=10.1017/S0025557200003569}}</ref> ზღვრის გარეშე წარმოებულის იდეა სხვადასხვა ფორმით განხილულია ო. შიშას, მ. ფალკოვიცის, ნ. ნ. მორსის, ს. ჯ. სანგვინის, ჯ. ს. სპარქსის, რ. მ. რეინჯის, ჟანგ ძინგჟუნისა და ტონგ ძენგსიანგის ნაშრომებში.<ref name="Shisha">{{cite journal |last=Shisha |first=O. |year=1986 |title=Derivative without limit |journal=Journal of Mathematical Analysis and Applications |volume=113 |pages=280–287}}</ref><ref name="Falkowitz">{{cite journal |last1=Falkowitz |first1=M. |last2=Shisha |first2=O. |last3=Morsi |first3=N. N. |year=1987 |title=Note on Derivative without Limit |journal=Journal of Mathematical Analysis and Applications |volume=127 |issue=2 |pages=595–597}}</ref><ref name="Range">{{cite journal |last=Range |first=R. M. |year=2011 |title=Where Are Limits Needed in Calculus? |journal=American Mathematical Monthly |volume=118 |issue=5 |pages=404–417 |doi=10.4169/amer.math.monthly.118.05.404}}</ref> ქართულ მათემატიკურ-პედაგოგიურ ლიტერატურაში ორმაგი ფესვის კრიტერიუმზე დაფუძნებული ალგებრულ-გეომეტრიული მოდელი განხილულია დავით კაპანაძის ნაშრომებში.<ref name="Kapanadze1993">{{cite book |last=Kapanadze |first=D. |year=1993 |title=Investigation of Polynomial Behaviour Using the Derivative |location=Tbilisi}}</ref> == ძირითადი იდეა == კლასიკურ მათემატიკურ ანალიზში ფუნქციის წარმოებული განისაზღვრება სხვაობათა შეფარდების ზღვრის საშუალებით: : <math>f'(a)=\lim_{x\to a}\frac{f(x)-f(a)}{x-a}</math> ან ეკვივალენტურად: : <math>f'(a)=\lim_{\Delta x\to 0}\frac{f(a+\Delta x)-f(a)}{\Delta x}</math> ეს განსაზღვრება წარმოადგენს დიფერენციალური აღრიცხვის სტანდარტულ ფორმალურ საფუძველს. ზღვრის გარეშე მიდგომაში კი წარმოებული თავდაპირველად განიხილება როგორც მოცემულ წერტილში გავლებული მხები წრფის დახრილობა. თუ ფუნქციის გრაფიკზე აღებულია წერტილი <math>x=a</math>, მაშინ ამ წერტილში გამავალი წრფე შეიძლება ჩაიწეროს სახით: : <math>T_a(x)=f(a)+k(x-a)</math> სადაც <math>k</math> აღნიშნავს წრფის დახრილობას. ამ მიდგომაში წარმოებულად ითვლება ის რიცხვი <math>k</math>, რომლისთვისაც <math>T_a(x)</math> ფუნქციის გრაფიკის მხები წრფეა მოცემულ წერტილში. == პოლინომის შემთხვევა == ვინაიდან პოლინომები ალგებრულად მარტივად გარდაიქმნება, ზღვრის გარეშე წარმოებულის ერთ-ერთი ბუნებრივი ფორმა პირველად სწორედ პოლინომებისთვის ყალიბდება. ვთქვათ, მოცემულია პოლინომი <math>P(x)</math> და წერტილი <math>x=a</math>. ამ წერტილში გამავალი წრფე ჩაიწერება ასე: : <math>T_a(x)=P(a)+k(x-a)</math> წრფე <math>T_a(x)</math> მიიჩნევა <math>P(x)</math>-ის გრაფიკის მხებად <math>x=a</math> წერტილში, თუ სხვაობა : <math>P(x)-[P(a)+k(x-a)]</math> იყოფა <math>(x-a)^2</math>-ზე. ანუ არსებობს ისეთი პოლინომი <math>Q(x)</math>, რომ : <math>P(x)-[P(a)+k(x-a)]=(x-a)^2Q(x)</math> ეს პირობა ნიშნავს, რომ <math>P(x)</math>-ისა და <math>T_a(x)</math>-ის სხვაობას <math>x=a</math> წერტილში აქვს ორმაგი ფესვი. ამგვარად, პოლინომისთვის წარმოებულის პოვნა დაიყვანება ალგებრულ ამოცანაზე: უნდა მოიძებნოს ისეთი <math>k</math>, რომ შესაბამის სხვაობაში <math>x=a</math> იყოს ორმაგი ფესვი. == არსებობა და ერთადერთობა == პოლინომის შემთხვევაში ორმაგი ფესვის კრიტერიუმით განსაზღვრული მხების დახრილობა არსებობს და ერთადერთია. თუ პოლინომი <math>P(x)</math> ჩაიწერება <math>x=a</math> წერტილის მიდამოში შემდეგი სახით: : <math>P(x)=P(a)+c_1(x-a)+c_2(x-a)^2+\cdots+c_n(x-a)^n</math> ხოლო ამ წერტილში გამავალი წრფეა : <math>T_a(x)=P(a)+k(x-a)</math> მაშინ სხვაობა იქნება: : <math>P(x)-T_a(x)=(c_1-k)(x-a)+c_2(x-a)^2+\cdots+c_n(x-a)^n</math> იმისთვის, რომ ეს გამოსახულება იყოფოდეს <math>(x-a)^2</math>-ზე, აუცილებელია და საკმარისია: : <math>c_1-k=0</math> აქედან მიიღება: : <math>k=c_1</math> ამიტომ არსებობს ერთადერთი <math>k</math>, რომელიც აკმაყოფილებს ორმაგი ფესვის პირობას. სწორედ ეს რიცხვი ითვლება პოლინომის წარმოებულად <math>x=a</math> წერტილში. == მაგალითები == === კვადრატული ფუნქცია === განვიხილოთ ფუნქცია: : <math>P(x)=x^2</math> წერტილში <math>x=a</math> გამავალი წრფე არის: : <math>T_a(x)=a^2+k(x-a)</math> უნდა მოიძებნოს ისეთი <math>k</math>, რომ : <math>x^2-[a^2+k(x-a)]</math> იყოფოდეს <math>(x-a)^2</math>-ზე. რადგან : <math>x^2-a^2=(x-a)(x+a)</math> მივიღებთ: : <math>x^2-[a^2+k(x-a)]=(x-a)(x+a-k)</math> ეს გამოსახულება <math>(x-a)^2</math>-ზე გაიყოფა მაშინ და მხოლოდ მაშინ, როცა მეორე მამრავლი ნულდება <math>x=a</math>-ზე: : <math>2a-k=0</math> აქედან: : <math>k=2a</math> შესაბამისად: : <math>(x^2)'=2x</math> === ხარისხობრივი ფუნქცია === ფუნქციისთვის : <math>P(x)=x^n</math> გამოიყენება დაშლა: : <math>x^n-a^n=(x-a)(x^{n-1}+x^{n-2}a+\cdots+a^{n-1})</math> აქედან მიიღება: : <math>k=na^{n-1}</math> შესაბამისად: : <math>(x^n)'=nx^{n-1}</math> ეს მაგალითი აჩვენებს, რომ ორმაგი ფესვის კრიტერიუმით შესაძლებელია წარმოებულის ძირითადი ფორმულების მიღება ზღვრის წინასწარი გამოყენების გარეშე. == შემთხვევა, როდესაც წარმოებული არ არსებობს == ზღვრის გარეშე მიდგომა ასევე აჩვენებს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც მოცემულ წერტილში არ არსებობს ერთადერთი მხები წრფის დახრილობა. მაგალითად, განვიხილოთ ფუნქცია: : <math>f(x)=|x|</math> წერტილში <math>x=0</math>. მარჯვენა მხრიდან ფუნქცია ემთხვევა <math>y=x</math>-ს, ამიტომ შესაბამისი დახრილობაა <math>1</math>. მარცხენა მხრიდან კი იგი ემთხვევა <math>y=-x</math>-ს, ამიტომ შესაბამისი დახრილობაა <math>-1</math>. რადგან ერთსა და იმავე წერტილში არ არსებობს ერთი უნიკალური დახრილობა, ფუნქციას <math>f(x)=|x|</math> წერტილში <math>x=0</math> წარმოებული არ გააჩნია. == გაწარმოების წესები == ორმაგი ფესვის კრიტერიუმით მიიღება გაწარმოების ძირითადი წესებიც. თუ <math>P(x)</math> და <math>R(x)</math> პოლინომებია, მაშინ სრულდება: : <math>(P+R)'=P'+R'</math> : <math>(cP)'=cP'</math> : <math>(PR)'=P'R+PR'</math> თუ <math>R(x)\ne 0</math>, მაშინ: : <math>\left(\frac{P}{R}\right)'=\frac{P'R-PR'}{R^2}</math> კომპოზიციისთვის კი: : <math>(P\circ R)'(x)=P'(R(x))R'(x)</math> ამ წესების მიღება ეფუძნება იმავე ალგებრულ იდეას: ფუნქციისა და მისი მხები წრფის სხვაობას მოცემულ წერტილში უნდა ჰქონდეს ორმაგი ფესვი. == კავშირი კლასიკურ განმარტებასთან == ზღვრის გარეშე წარმოებულის შემოტანა არ ნიშნავს კლასიკური ზღვრული განმარტების უარყოფას. იგი შეიძლება განვიხილოთ როგორც წარმოებულის ცნების წინასწარი გეომეტრიულ-ალგებრული აგება, რომელიც შემდეგ ბუნებრივად უკავშირდება სტანდარტულ ზღვრულ განმარტებას. პოლინომისთვის ორმაგი ფესვის კრიტერიუმიდან მიიღება დაშლა: : <math>P(x)=P(a)+P'(a)(x-a)+(x-a)^2Q(x)</math> თუ დავწერთ <math>x=a+\Delta x</math>, მივიღებთ: : <math>\frac{P(a+\Delta x)-P(a)}{\Delta x}=P'(a)+\Delta x Q(a+\Delta x)</math> რადგან <math>Q(x)</math> პოლინომია, იგი <math>a</math>-ის მიდამოში შეზღუდულია. ამიტომ, როდესაც <math>\Delta x\to 0</math>, წევრი <math>\Delta x Q(a+\Delta x)</math> ნულისკენ მიისწრაფვის და მიიღება კლასიკური ფორმულა: : <math>P'(a)=\lim_{\Delta x\to 0}\frac{P(a+\Delta x)-P(a)}{\Delta x}</math> ამგვარად, ალგებრულ-გეომეტრიული მიდგომა და ზღვრული განმარტება ერთმანეთისგან იზოლირებული არ არის; პირველი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წარმოებულის ინტუიციური და ალგებრული შინაარსის ასახსნელად, ხოლო მეორე — მისი სრული ანალიტიკური ფორმალიზაციისთვის. == გამოყენება სწავლებაში == ზღვრის გარეშე წარმოებულის მიდგომა გამოიყენება მათემატიკის სწავლების ისეთ კონტექსტებში, სადაც მოსწავლეებს ან დამწყებ სტუდენტებს ჯერ არ აქვთ შესწავლილი ზღვრის ფორმალური თეორია.<ref name="Vivier">{{cite journal |last1=Vivier |first1=L. |last2=Durand-Guerrier |first2=V. |year=2013 |title=Without derivatives or limits: from visual and geometrical points of view to algebraic methods for identifying tangent lines |journal=International Journal of Mathematical Education in Science and Technology |volume=44 |issue=5 |pages=711–734 |doi=10.1080/0020739X.2013.785607}}</ref> ამ მიდგომაში წარმოებული თავდაპირველად ჩნდება როგორც მხები წრფის დახრილობა და ფუნქციის ლოკალური ცვლილების მაჩვენებელი. სასწავლო თვალსაზრისით, იგი ეყრდნობა მოსწავლისთვის შედარებით ნაცნობ ცნებებს: წრფეს, გრაფიკს, დახრილობას, პოლინომს, ფესვსა და ორმაგ ფესვს. ამის გამო წარმოებული პირველად შეიძლება გამოჩნდეს არა როგორც აბსტრაქტული ზღვრული პროცესი, არამედ როგორც გეომეტრიულად ხილული და ალგებრულად შემოწმებადი ობიექტი. == იხილეთ აგრეთვე == * [[წარმოებული]] * [[ზღვარი (მათემატიკა)]] * [[მხები]] * [[დიფერენციალური აღრიცხვა]] * [[პოლინომი]] * [[ბეზუს თეორემა]] * [[მათემატიკური ანალიზი]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} == ლიტერატურა == * {{cite book |last=Cauchy |first=A.-L. |year=1821 |title=Cours d'Analyse de l'École Royale Polytechnique |location=Paris}} * {{cite book |last=Grabiner |first=J. V. |year=1981 |title=The Origins of Cauchy's Rigorous Calculus |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA}} * {{cite journal |last=Grabiner |first=J. V. |year=1983 |title=Who Gave You the Epsilon? Cauchy and the Origins of Rigorous Calculus |journal=American Mathematical Monthly |volume=90 |issue=3 |pages=185–194}} * {{cite book |last=Range |first=R. M. |year=2015 |title=What is Calculus? From Simple Algebra to Deep Analysis |publisher=World Scientific Publishing |location=Singapore}} * {{cite arXiv|last1=Zhang|first1=Jingzhong|last2=Tong|first2=Zengxiang|title=Calculus without Limit Theory|eprint=1802.03029|year=2018}} hg2od7npyqn22iyqzy8btljx5z6s03l 5411298 5411242 2026-06-11T18:20:06Z Rebel-RockX 166420 მომხმარებელმა Rebel-RockX გვერდი „[[ფრაქციული წარმოებული ზღვრის გარეშე]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[ფუნქციის წარმოებული ზღვრის გარეშე]]“: სახელი ამერია არსწროია 5411242 wikitext text/x-wiki '''ფუნქციის წარმოებული ზღვრის გარეშე''' — წარმოებულის ცნების შემოტანის ალგებრულ-გეომეტრიული მიდგომაა, რომლის მიხედვითაც წარმოებული თავდაპირველად განისაზღვრება არა სხვაობათა შეფარდების ზღვრის საშუალებით, არამედ მხები წრფის გეომეტრიული ან ალგებრული კრიტერიუმით. პოლინომების შემთხვევაში ასეთი მიდგომის ერთ-ერთი ძირითადი ფორმაა '''ორმაგი ფესვის კრიტერიუმი'''. ამ კრიტერიუმის მიხედვით, მოცემულ წერტილში გამავალი წრფე მიიჩნევა ფუნქციის გრაფიკის მხებად, თუ ფუნქციასა და ამ წრფეს შორის სხვაობას ამავე წერტილში აქვს ორმაგი ფესვი. ამგვარი განსაზღვრება წარმოებულის გეომეტრიულ შინაარსს — მხების დახრილობასა და ლოკალურ ხაზოვან მიახლოებას — გამოყოფს ზღვრის ფორმალური თეორიის წინასწარი გამოყენების გარეშე.<ref name="Sangwin">{{cite journal |last=Sangwin |first=C. J. |year=2011 |title=Limit-free derivatives |journal=The Mathematical Gazette |volume=95 |issue=534 |pages=469–482 |doi=10.1017/S0025557200003569}}</ref> ზღვრის გარეშე წარმოებულის იდეა სხვადასხვა ფორმით განხილულია ო. შიშას, მ. ფალკოვიცის, ნ. ნ. მორსის, ს. ჯ. სანგვინის, ჯ. ს. სპარქსის, რ. მ. რეინჯის, ჟანგ ძინგჟუნისა და ტონგ ძენგსიანგის ნაშრომებში.<ref name="Shisha">{{cite journal |last=Shisha |first=O. |year=1986 |title=Derivative without limit |journal=Journal of Mathematical Analysis and Applications |volume=113 |pages=280–287}}</ref><ref name="Falkowitz">{{cite journal |last1=Falkowitz |first1=M. |last2=Shisha |first2=O. |last3=Morsi |first3=N. N. |year=1987 |title=Note on Derivative without Limit |journal=Journal of Mathematical Analysis and Applications |volume=127 |issue=2 |pages=595–597}}</ref><ref name="Range">{{cite journal |last=Range |first=R. M. |year=2011 |title=Where Are Limits Needed in Calculus? |journal=American Mathematical Monthly |volume=118 |issue=5 |pages=404–417 |doi=10.4169/amer.math.monthly.118.05.404}}</ref> ქართულ მათემატიკურ-პედაგოგიურ ლიტერატურაში ორმაგი ფესვის კრიტერიუმზე დაფუძნებული ალგებრულ-გეომეტრიული მოდელი განხილულია დავით კაპანაძის ნაშრომებში.<ref name="Kapanadze1993">{{cite book |last=Kapanadze |first=D. |year=1993 |title=Investigation of Polynomial Behaviour Using the Derivative |location=Tbilisi}}</ref> == ძირითადი იდეა == კლასიკურ მათემატიკურ ანალიზში ფუნქციის წარმოებული განისაზღვრება სხვაობათა შეფარდების ზღვრის საშუალებით: : <math>f'(a)=\lim_{x\to a}\frac{f(x)-f(a)}{x-a}</math> ან ეკვივალენტურად: : <math>f'(a)=\lim_{\Delta x\to 0}\frac{f(a+\Delta x)-f(a)}{\Delta x}</math> ეს განსაზღვრება წარმოადგენს დიფერენციალური აღრიცხვის სტანდარტულ ფორმალურ საფუძველს. ზღვრის გარეშე მიდგომაში კი წარმოებული თავდაპირველად განიხილება როგორც მოცემულ წერტილში გავლებული მხები წრფის დახრილობა. თუ ფუნქციის გრაფიკზე აღებულია წერტილი <math>x=a</math>, მაშინ ამ წერტილში გამავალი წრფე შეიძლება ჩაიწეროს სახით: : <math>T_a(x)=f(a)+k(x-a)</math> სადაც <math>k</math> აღნიშნავს წრფის დახრილობას. ამ მიდგომაში წარმოებულად ითვლება ის რიცხვი <math>k</math>, რომლისთვისაც <math>T_a(x)</math> ფუნქციის გრაფიკის მხები წრფეა მოცემულ წერტილში. == პოლინომის შემთხვევა == ვინაიდან პოლინომები ალგებრულად მარტივად გარდაიქმნება, ზღვრის გარეშე წარმოებულის ერთ-ერთი ბუნებრივი ფორმა პირველად სწორედ პოლინომებისთვის ყალიბდება. ვთქვათ, მოცემულია პოლინომი <math>P(x)</math> და წერტილი <math>x=a</math>. ამ წერტილში გამავალი წრფე ჩაიწერება ასე: : <math>T_a(x)=P(a)+k(x-a)</math> წრფე <math>T_a(x)</math> მიიჩნევა <math>P(x)</math>-ის გრაფიკის მხებად <math>x=a</math> წერტილში, თუ სხვაობა : <math>P(x)-[P(a)+k(x-a)]</math> იყოფა <math>(x-a)^2</math>-ზე. ანუ არსებობს ისეთი პოლინომი <math>Q(x)</math>, რომ : <math>P(x)-[P(a)+k(x-a)]=(x-a)^2Q(x)</math> ეს პირობა ნიშნავს, რომ <math>P(x)</math>-ისა და <math>T_a(x)</math>-ის სხვაობას <math>x=a</math> წერტილში აქვს ორმაგი ფესვი. ამგვარად, პოლინომისთვის წარმოებულის პოვნა დაიყვანება ალგებრულ ამოცანაზე: უნდა მოიძებნოს ისეთი <math>k</math>, რომ შესაბამის სხვაობაში <math>x=a</math> იყოს ორმაგი ფესვი. == არსებობა და ერთადერთობა == პოლინომის შემთხვევაში ორმაგი ფესვის კრიტერიუმით განსაზღვრული მხების დახრილობა არსებობს და ერთადერთია. თუ პოლინომი <math>P(x)</math> ჩაიწერება <math>x=a</math> წერტილის მიდამოში შემდეგი სახით: : <math>P(x)=P(a)+c_1(x-a)+c_2(x-a)^2+\cdots+c_n(x-a)^n</math> ხოლო ამ წერტილში გამავალი წრფეა : <math>T_a(x)=P(a)+k(x-a)</math> მაშინ სხვაობა იქნება: : <math>P(x)-T_a(x)=(c_1-k)(x-a)+c_2(x-a)^2+\cdots+c_n(x-a)^n</math> იმისთვის, რომ ეს გამოსახულება იყოფოდეს <math>(x-a)^2</math>-ზე, აუცილებელია და საკმარისია: : <math>c_1-k=0</math> აქედან მიიღება: : <math>k=c_1</math> ამიტომ არსებობს ერთადერთი <math>k</math>, რომელიც აკმაყოფილებს ორმაგი ფესვის პირობას. სწორედ ეს რიცხვი ითვლება პოლინომის წარმოებულად <math>x=a</math> წერტილში. == მაგალითები == === კვადრატული ფუნქცია === განვიხილოთ ფუნქცია: : <math>P(x)=x^2</math> წერტილში <math>x=a</math> გამავალი წრფე არის: : <math>T_a(x)=a^2+k(x-a)</math> უნდა მოიძებნოს ისეთი <math>k</math>, რომ : <math>x^2-[a^2+k(x-a)]</math> იყოფოდეს <math>(x-a)^2</math>-ზე. რადგან : <math>x^2-a^2=(x-a)(x+a)</math> მივიღებთ: : <math>x^2-[a^2+k(x-a)]=(x-a)(x+a-k)</math> ეს გამოსახულება <math>(x-a)^2</math>-ზე გაიყოფა მაშინ და მხოლოდ მაშინ, როცა მეორე მამრავლი ნულდება <math>x=a</math>-ზე: : <math>2a-k=0</math> აქედან: : <math>k=2a</math> შესაბამისად: : <math>(x^2)'=2x</math> === ხარისხობრივი ფუნქცია === ფუნქციისთვის : <math>P(x)=x^n</math> გამოიყენება დაშლა: : <math>x^n-a^n=(x-a)(x^{n-1}+x^{n-2}a+\cdots+a^{n-1})</math> აქედან მიიღება: : <math>k=na^{n-1}</math> შესაბამისად: : <math>(x^n)'=nx^{n-1}</math> ეს მაგალითი აჩვენებს, რომ ორმაგი ფესვის კრიტერიუმით შესაძლებელია წარმოებულის ძირითადი ფორმულების მიღება ზღვრის წინასწარი გამოყენების გარეშე. == შემთხვევა, როდესაც წარმოებული არ არსებობს == ზღვრის გარეშე მიდგომა ასევე აჩვენებს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც მოცემულ წერტილში არ არსებობს ერთადერთი მხები წრფის დახრილობა. მაგალითად, განვიხილოთ ფუნქცია: : <math>f(x)=|x|</math> წერტილში <math>x=0</math>. მარჯვენა მხრიდან ფუნქცია ემთხვევა <math>y=x</math>-ს, ამიტომ შესაბამისი დახრილობაა <math>1</math>. მარცხენა მხრიდან კი იგი ემთხვევა <math>y=-x</math>-ს, ამიტომ შესაბამისი დახრილობაა <math>-1</math>. რადგან ერთსა და იმავე წერტილში არ არსებობს ერთი უნიკალური დახრილობა, ფუნქციას <math>f(x)=|x|</math> წერტილში <math>x=0</math> წარმოებული არ გააჩნია. == გაწარმოების წესები == ორმაგი ფესვის კრიტერიუმით მიიღება გაწარმოების ძირითადი წესებიც. თუ <math>P(x)</math> და <math>R(x)</math> პოლინომებია, მაშინ სრულდება: : <math>(P+R)'=P'+R'</math> : <math>(cP)'=cP'</math> : <math>(PR)'=P'R+PR'</math> თუ <math>R(x)\ne 0</math>, მაშინ: : <math>\left(\frac{P}{R}\right)'=\frac{P'R-PR'}{R^2}</math> კომპოზიციისთვის კი: : <math>(P\circ R)'(x)=P'(R(x))R'(x)</math> ამ წესების მიღება ეფუძნება იმავე ალგებრულ იდეას: ფუნქციისა და მისი მხები წრფის სხვაობას მოცემულ წერტილში უნდა ჰქონდეს ორმაგი ფესვი. == კავშირი კლასიკურ განმარტებასთან == ზღვრის გარეშე წარმოებულის შემოტანა არ ნიშნავს კლასიკური ზღვრული განმარტების უარყოფას. იგი შეიძლება განვიხილოთ როგორც წარმოებულის ცნების წინასწარი გეომეტრიულ-ალგებრული აგება, რომელიც შემდეგ ბუნებრივად უკავშირდება სტანდარტულ ზღვრულ განმარტებას. პოლინომისთვის ორმაგი ფესვის კრიტერიუმიდან მიიღება დაშლა: : <math>P(x)=P(a)+P'(a)(x-a)+(x-a)^2Q(x)</math> თუ დავწერთ <math>x=a+\Delta x</math>, მივიღებთ: : <math>\frac{P(a+\Delta x)-P(a)}{\Delta x}=P'(a)+\Delta x Q(a+\Delta x)</math> რადგან <math>Q(x)</math> პოლინომია, იგი <math>a</math>-ის მიდამოში შეზღუდულია. ამიტომ, როდესაც <math>\Delta x\to 0</math>, წევრი <math>\Delta x Q(a+\Delta x)</math> ნულისკენ მიისწრაფვის და მიიღება კლასიკური ფორმულა: : <math>P'(a)=\lim_{\Delta x\to 0}\frac{P(a+\Delta x)-P(a)}{\Delta x}</math> ამგვარად, ალგებრულ-გეომეტრიული მიდგომა და ზღვრული განმარტება ერთმანეთისგან იზოლირებული არ არის; პირველი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წარმოებულის ინტუიციური და ალგებრული შინაარსის ასახსნელად, ხოლო მეორე — მისი სრული ანალიტიკური ფორმალიზაციისთვის. == გამოყენება სწავლებაში == ზღვრის გარეშე წარმოებულის მიდგომა გამოიყენება მათემატიკის სწავლების ისეთ კონტექსტებში, სადაც მოსწავლეებს ან დამწყებ სტუდენტებს ჯერ არ აქვთ შესწავლილი ზღვრის ფორმალური თეორია.<ref name="Vivier">{{cite journal |last1=Vivier |first1=L. |last2=Durand-Guerrier |first2=V. |year=2013 |title=Without derivatives or limits: from visual and geometrical points of view to algebraic methods for identifying tangent lines |journal=International Journal of Mathematical Education in Science and Technology |volume=44 |issue=5 |pages=711–734 |doi=10.1080/0020739X.2013.785607}}</ref> ამ მიდგომაში წარმოებული თავდაპირველად ჩნდება როგორც მხები წრფის დახრილობა და ფუნქციის ლოკალური ცვლილების მაჩვენებელი. სასწავლო თვალსაზრისით, იგი ეყრდნობა მოსწავლისთვის შედარებით ნაცნობ ცნებებს: წრფეს, გრაფიკს, დახრილობას, პოლინომს, ფესვსა და ორმაგ ფესვს. ამის გამო წარმოებული პირველად შეიძლება გამოჩნდეს არა როგორც აბსტრაქტული ზღვრული პროცესი, არამედ როგორც გეომეტრიულად ხილული და ალგებრულად შემოწმებადი ობიექტი. == იხილეთ აგრეთვე == * [[წარმოებული]] * [[ზღვარი (მათემატიკა)]] * [[მხები]] * [[დიფერენციალური აღრიცხვა]] * [[პოლინომი]] * [[ბეზუს თეორემა]] * [[მათემატიკური ანალიზი]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} == ლიტერატურა == * {{cite book |last=Cauchy |first=A.-L. |year=1821 |title=Cours d'Analyse de l'École Royale Polytechnique |location=Paris}} * {{cite book |last=Grabiner |first=J. V. |year=1981 |title=The Origins of Cauchy's Rigorous Calculus |publisher=MIT Press |location=Cambridge, MA}} * {{cite journal |last=Grabiner |first=J. V. |year=1983 |title=Who Gave You the Epsilon? Cauchy and the Origins of Rigorous Calculus |journal=American Mathematical Monthly |volume=90 |issue=3 |pages=185–194}} * {{cite book |last=Range |first=R. M. |year=2015 |title=What is Calculus? From Simple Algebra to Deep Analysis |publisher=World Scientific Publishing |location=Singapore}} * {{cite arXiv|last1=Zhang|first1=Jingzhong|last2=Tong|first2=Zengxiang|title=Calculus without Limit Theory|eprint=1802.03029|year=2018}} hg2od7npyqn22iyqzy8btljx5z6s03l 0 891452 5411244 2026-06-11T15:54:42Z MariamV2009 175528 ახალი გვერდი: '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2116''' მიიღეს [[2013]] წელს. 5411244 wikitext text/x-wiki '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2116''' მიიღეს [[2013]] წელს. 0cyhlqsns53jtdap4kipe1hrghkicxh 5411245 5411244 2026-06-11T15:55:41Z MariamV2009 175528 5411245 wikitext text/x-wiki '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2116''' მიიღეს [[2013]] წელს. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2116(2013) Text of the Resolution at undocs.org] {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] i6c4ypotij9fqcb0jqntbokaxdyu70o 5411246 5411245 2026-06-11T15:58:09Z MariamV2009 175528 5411246 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2116 |ორგანო = უს |თარიღი =18 სექტემბერი |წელი =2011 |სხდომა =7,033 |კოდი = S/RES/2116 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2116(2013) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =ლიბერია |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =[[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2116''' მიიღეს [[2013]] წელს. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2116(2013) Text of the Resolution at undocs.org] {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] 2rxodpip926tluhexdprihpvd1lggbv 5411250 5411246 2026-06-11T16:07:01Z MariamV2009 175528 5411250 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2116 |ორგანო = უს |თარიღი =18 სექტემბერი |წელი =2013 |სხდომა =7,033 |კოდი = S/RES/2116 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2116(2013) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =ლიბერია |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =[[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2116''' მიიღეს [[2013]] წელს. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2116(2013) Text of the Resolution at undocs.org] {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] ctbzgn8v7pvoxaw9r9aogxzag7ae2oj 5411292 5411250 2026-06-11T18:14:13Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ლიბერიის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411292 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2116 |ორგანო = უს |თარიღი =18 სექტემბერი |წელი =2013 |სხდომა =7,033 |კოდი = S/RES/2116 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2116(2013) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =ლიბერია |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =[[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2116''' მიიღეს [[2013]] წელს. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2116(2013) Text of the Resolution at undocs.org] {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ლიბერიის შესახებ]] 971sq5f712kfliss8e84b7qhc17k99z 0 891453 5411247 2026-06-11T16:00:44Z MariamV2009 175528 ახალი გვერდი: '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2117''' მიღეს [[2013]] წელს. [[რუსეთი|რუსეთ]]მა თავი შეიკავა.[1] 5411247 wikitext text/x-wiki '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2117''' მიღეს [[2013]] წელს. [[რუსეთი|რუსეთ]]მა თავი შეიკავა.[1] mo4uawvm1b3ci0446c8d851hjhzt2qn 5411248 5411247 2026-06-11T16:02:49Z MariamV2009 175528 5411248 wikitext text/x-wiki '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2117''' მიღეს [[2013]] წელს. [[რუსეთი|რუსეთ]]მა თავი შეიკავა.<ref>{{Cite web |title=Security Council Adopts First-ever Resolution Dedicated to Question of Small Arms, Light Weapons {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2013/sc11131.doc.htm |access-date=2022-09-01 |website=press.un.org}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2117(2013) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] sanf9lqk8mbl1539xhw0ndmnd64rf05 5411249 5411248 2026-06-11T16:06:21Z MariamV2009 175528 5411249 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2117 |ორგანო = უს |თარიღი =26 სექტემბერი |წელი =2013 |სხდომა =7,036 |კოდი = S/RES/2117 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2117(2013) |მომხრე =14 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =1 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =მცირე კალიბრისა და მსუბუქი შეიარაღება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =გაეროს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2117''' მიღეს [[2013]] წელს. [[რუსეთი|რუსეთ]]მა თავი შეიკავა.<ref>{{Cite web |title=Security Council Adopts First-ever Resolution Dedicated to Question of Small Arms, Light Weapons {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2013/sc11131.doc.htm |access-date=2022-09-01 |website=press.un.org}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2117(2013) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] qozzkwr9hqlrz0utyqi85bdi8vodisg 0 891454 5411251 2026-06-11T16:14:06Z MariamV2009 175528 ახალი გვერდი: '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2119''' მიიღეს [[2013]] წელს. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2119(2013) Text of the Resolution at undocs.org] {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} კატეგორია:გაეროს უშ... 5411251 wikitext text/x-wiki '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2119''' მიიღეს [[2013]] წელს. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2119(2013) Text of the Resolution at undocs.org] {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] fz82by8yeefhl5g56ws5r6lzp1qkrk0 5411252 5411251 2026-06-11T16:16:12Z MariamV2009 175528 5411252 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2119 |ორგანო = უს |თარიღი =10 ოქტომბერი |წელი =2013 |სხდომა =7,040 |კოდი = S/RES/2119 |დოკუმენტი = https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/2119(2013) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =ჰაიტი |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =[[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2119''' მიიღეს [[2013]] წელს. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2119(2013) Text of the Resolution at undocs.org] {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] 5wjoui50c11gfhm1pswi52uhgu6cb01 5411293 5411252 2026-06-11T18:14:58Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ჰაიტის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411293 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2119 |ორგანო = უს |თარიღი =10 ოქტომბერი |წელი =2013 |სხდომა =7,040 |კოდი = S/RES/2119 |დოკუმენტი = https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/2119(2013) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =ჰაიტი |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =[[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2119''' მიიღეს [[2013]] წელს. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2119(2013) Text of the Resolution at undocs.org] {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ჰაიტის შესახებ]] 45ih06raitfe9h3rehkvzh3hjpomjxa 1 891455 5411253 2026-06-11T16:17:38Z MariamV2009 175528 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411253 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891456 5411254 2026-06-11T16:18:34Z MariamV2009 175528 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411254 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891457 5411255 2026-06-11T16:19:35Z MariamV2009 175528 ახალი გვერდი: '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2121''' მიღეს [[2013]] წელს. 5411255 wikitext text/x-wiki '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2121''' მიღეს [[2013]] წელს. 633dgqt29sijsugd7sec6qpt3qrifjh 5411256 5411255 2026-06-11T16:20:49Z MariamV2009 175528 5411256 wikitext text/x-wiki '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2121''' მიღეს [[2013]] წელს.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/securitycouncil/|title=United Nations Security Council|website=www.un.org|access-date=May 27, 2020}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2121(2013) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] 5qrqahc7ekm97v61j8w0a02hincnt6v 5411257 5411256 2026-06-11T16:24:31Z MariamV2009 175528 5411257 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2121 |ორგანო = უს |თარიღი =10 ოქტომბერი |წელი =2013 |სხდომა =7,042 |კოდი = S/RES/2121 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2121(2013) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =[[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2121''' მიღეს [[2013]] წელს.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/securitycouncil/|title=United Nations Security Council|website=www.un.org|access-date=May 27, 2020}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2121(2013) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] en2tkgc2qzql2d4kp05n1qvrsnv9ikh 5411294 5411257 2026-06-11T18:15:27Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411294 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2121 |ორგანო = უს |თარიღი =10 ოქტომბერი |წელი =2013 |სხდომა =7,042 |კოდი = S/RES/2121 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2121(2013) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =[[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერო]]ს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2121''' მიღეს [[2013]] წელს.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/securitycouncil/|title=United Nations Security Council|website=www.un.org|access-date=May 27, 2020}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2121(2013) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის შესახებ]] 33d9fz6sv4gdw2i3inob96m09prrylx 1 891458 5411258 2026-06-11T16:25:06Z MariamV2009 175528 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411258 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891459 5411259 2026-06-11T16:26:16Z MariamV2009 175528 ახალი გვერდი: '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2122''' მიღეს [[2013]] წელს.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/securitycouncil/|title=United Nations Security Council|website=www.un.org|access-date=May 27, 2020}}</ref> 5411259 wikitext text/x-wiki '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2122''' მიღეს [[2013]] წელს.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/securitycouncil/|title=United Nations Security Council|website=www.un.org|access-date=May 27, 2020}}</ref> lcsfhq46621dzqpt217ev8a1yc1h3sy 5411260 5411259 2026-06-11T16:27:13Z MariamV2009 175528 5411260 wikitext text/x-wiki '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2122''' მიღეს [[2013]] წელს.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/securitycouncil/|title=United Nations Security Council|website=www.un.org|access-date=May 27, 2020}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2122(2013) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] b7b1f2if2cfe6i4jx5o9lnyjpfj46sz 5411261 5411260 2026-06-11T16:30:24Z MariamV2009 175528 5411261 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2122 |ორგანო = უს |თარიღი =18 ოქტომბერი |წელი =2013 |სხდომა =7,044 |კოდი = S/RES/2122 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2122(2013) |მომხრე =15 |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა =ქალები, მშვიდობა და უსაფრთხოება |შედეგი =მიღებულია |სურათი = |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2122''' მიღეს [[2013]] წელს.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/securitycouncil/|title=United Nations Security Council|website=www.un.org|access-date=May 27, 2020}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2122(2013) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2013}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები]] 2caoa44ingxfmu9nsv8b8ctoax0uap0 1 891460 5411262 2026-06-11T16:30:59Z MariamV2009 175528 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411262 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891461 5411263 2026-06-11T16:56:06Z Mehman 75871 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = მაკბულე ათადანი | ფოტო =Makbule atadan vesikalık (restorasyonlu).png | ფოტოს სიგანე =250პქ |წარწერა = | ალტ = | დაბთარიღი = [[1885]] | დაბადგილი = [[სალონიკი]], სალონიკის... 5411263 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = მაკბულე ათადანი | ფოტო =Makbule atadan vesikalık (restorasyonlu).png | ფოტოს სიგანე =250პქ |წარწერა = | ალტ = | დაბთარიღი = [[1885]] | დაბადგილი = [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] | გარდთარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1956|1|18|1885|0|0}} | გარდადგილი = [[ანკარა]], [[თურქეთი]] | დაკრძალვის ადგილი =[[ჯებეჯი ასრის სასაფლაო]] | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | საქმიანობა =[[პოლიტიკოსი]], [[მწერალი]] | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | პარტია = [[ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია (თურქეთი)|ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია]] | მეუღლეები = {{ქორწინება|()=small |[[მეჯდი ბოისანი]]|1919|1946|end=გაეყარა}} | პარტნიორები = | შვილები = | მამა =[[ალი რიზა ეფენდი]] | დედა =[[ზიუბეიდე ჰანუმი]] | ნათესავები = [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]] <small>(ძმა)</small> | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''მაკბულე ათადანი''' ({{lang-tr|Makbule Atadan}}; დ. [[1885]], [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] — გ. [[18 იანვარი]], [[1956]], [[ანკარა]], [[თურქეთი]]) — [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] დამაარსებლის, [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]]ს და.<ref name="AlaattinUca">{{cite web |url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |title=Atatürk'ün Doğumu ve Çocukluk Yılları (1881-1893) |accessdate=2018-9-6 |author=Alaattin Uca |date= 2006 |work= |publisher=Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928170552/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |archivedate=2018-9-28 }}</ref> ათათურქის ცხოვრების სალონიკის, სტამბოლისა და ანკარის პერიოდის შემსწრე ისტორიული პიროვნება. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ათადანი, მაკბულე}} [[კატეგორია:დაბადებული 1885]] pb03aflf9hf33nypq2fvenwivq3u91s 5411265 5411263 2026-06-11T17:01:22Z Mehman 75871 დაემატა [[კატეგორია:გარდაცვლილი 18 იანვარი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411265 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = მაკბულე ათადანი | ფოტო =Makbule atadan vesikalık (restorasyonlu).png | ფოტოს სიგანე =250პქ |წარწერა = | ალტ = | დაბთარიღი = [[1885]] | დაბადგილი = [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] | გარდთარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1956|1|18|1885|0|0}} | გარდადგილი = [[ანკარა]], [[თურქეთი]] | დაკრძალვის ადგილი =[[ჯებეჯი ასრის სასაფლაო]] | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | საქმიანობა =[[პოლიტიკოსი]], [[მწერალი]] | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | პარტია = [[ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია (თურქეთი)|ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია]] | მეუღლეები = {{ქორწინება|()=small |[[მეჯდი ბოისანი]]|1919|1946|end=გაეყარა}} | პარტნიორები = | შვილები = | მამა =[[ალი რიზა ეფენდი]] | დედა =[[ზიუბეიდე ჰანუმი]] | ნათესავები = [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]] <small>(ძმა)</small> | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''მაკბულე ათადანი''' ({{lang-tr|Makbule Atadan}}; დ. [[1885]], [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] — გ. [[18 იანვარი]], [[1956]], [[ანკარა]], [[თურქეთი]]) — [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] დამაარსებლის, [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]]ს და.<ref name="AlaattinUca">{{cite web |url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |title=Atatürk'ün Doğumu ve Çocukluk Yılları (1881-1893) |accessdate=2018-9-6 |author=Alaattin Uca |date= 2006 |work= |publisher=Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928170552/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |archivedate=2018-9-28 }}</ref> ათათურქის ცხოვრების სალონიკის, სტამბოლისა და ანკარის პერიოდის შემსწრე ისტორიული პიროვნება. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ათადანი, მაკბულე}} [[კატეგორია:დაბადებული 1885]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 18 იანვარი]] 1sx8v2gyer4h76ed0ajrrwnarhxoq7f 5411266 5411265 2026-06-11T17:01:35Z Mehman 75871 დაემატა [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1956]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411266 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = მაკბულე ათადანი | ფოტო =Makbule atadan vesikalık (restorasyonlu).png | ფოტოს სიგანე =250პქ |წარწერა = | ალტ = | დაბთარიღი = [[1885]] | დაბადგილი = [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] | გარდთარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1956|1|18|1885|0|0}} | გარდადგილი = [[ანკარა]], [[თურქეთი]] | დაკრძალვის ადგილი =[[ჯებეჯი ასრის სასაფლაო]] | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | საქმიანობა =[[პოლიტიკოსი]], [[მწერალი]] | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | პარტია = [[ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია (თურქეთი)|ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია]] | მეუღლეები = {{ქორწინება|()=small |[[მეჯდი ბოისანი]]|1919|1946|end=გაეყარა}} | პარტნიორები = | შვილები = | მამა =[[ალი რიზა ეფენდი]] | დედა =[[ზიუბეიდე ჰანუმი]] | ნათესავები = [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]] <small>(ძმა)</small> | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''მაკბულე ათადანი''' ({{lang-tr|Makbule Atadan}}; დ. [[1885]], [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] — გ. [[18 იანვარი]], [[1956]], [[ანკარა]], [[თურქეთი]]) — [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] დამაარსებლის, [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]]ს და.<ref name="AlaattinUca">{{cite web |url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |title=Atatürk'ün Doğumu ve Çocukluk Yılları (1881-1893) |accessdate=2018-9-6 |author=Alaattin Uca |date= 2006 |work= |publisher=Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928170552/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |archivedate=2018-9-28 }}</ref> ათათურქის ცხოვრების სალონიკის, სტამბოლისა და ანკარის პერიოდის შემსწრე ისტორიული პიროვნება. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ათადანი, მაკბულე}} [[კატეგორია:დაბადებული 1885]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 18 იანვარი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1956]] tqib67tzmyg95agamllljqhobz98a2m 5411267 5411266 2026-06-11T17:01:48Z Mehman 75871 დაემატა [[კატეგორია:ათათურქი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411267 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = მაკბულე ათადანი | ფოტო =Makbule atadan vesikalık (restorasyonlu).png | ფოტოს სიგანე =250პქ |წარწერა = | ალტ = | დაბთარიღი = [[1885]] | დაბადგილი = [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] | გარდთარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1956|1|18|1885|0|0}} | გარდადგილი = [[ანკარა]], [[თურქეთი]] | დაკრძალვის ადგილი =[[ჯებეჯი ასრის სასაფლაო]] | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | საქმიანობა =[[პოლიტიკოსი]], [[მწერალი]] | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | პარტია = [[ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია (თურქეთი)|ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია]] | მეუღლეები = {{ქორწინება|()=small |[[მეჯდი ბოისანი]]|1919|1946|end=გაეყარა}} | პარტნიორები = | შვილები = | მამა =[[ალი რიზა ეფენდი]] | დედა =[[ზიუბეიდე ჰანუმი]] | ნათესავები = [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]] <small>(ძმა)</small> | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''მაკბულე ათადანი''' ({{lang-tr|Makbule Atadan}}; დ. [[1885]], [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] — გ. [[18 იანვარი]], [[1956]], [[ანკარა]], [[თურქეთი]]) — [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] დამაარსებლის, [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]]ს და.<ref name="AlaattinUca">{{cite web |url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |title=Atatürk'ün Doğumu ve Çocukluk Yılları (1881-1893) |accessdate=2018-9-6 |author=Alaattin Uca |date= 2006 |work= |publisher=Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928170552/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |archivedate=2018-9-28 }}</ref> ათათურქის ცხოვრების სალონიკის, სტამბოლისა და ანკარის პერიოდის შემსწრე ისტორიული პიროვნება. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ათადანი, მაკბულე}} [[კატეგორია:დაბადებული 1885]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 18 იანვარი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1956]] [[კატეგორია:ათათურქი]] bgdm95l459lh831aiyqzrwrqfgeoxf7 5411268 5411267 2026-06-11T17:02:12Z Mehman 75871 დაემატა [[კატეგორია:თურქი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411268 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = მაკბულე ათადანი | ფოტო =Makbule atadan vesikalık (restorasyonlu).png | ფოტოს სიგანე =250პქ |წარწერა = | ალტ = | დაბთარიღი = [[1885]] | დაბადგილი = [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] | გარდთარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1956|1|18|1885|0|0}} | გარდადგილი = [[ანკარა]], [[თურქეთი]] | დაკრძალვის ადგილი =[[ჯებეჯი ასრის სასაფლაო]] | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | საქმიანობა =[[პოლიტიკოსი]], [[მწერალი]] | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | პარტია = [[ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია (თურქეთი)|ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია]] | მეუღლეები = {{ქორწინება|()=small |[[მეჯდი ბოისანი]]|1919|1946|end=გაეყარა}} | პარტნიორები = | შვილები = | მამა =[[ალი რიზა ეფენდი]] | დედა =[[ზიუბეიდე ჰანუმი]] | ნათესავები = [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]] <small>(ძმა)</small> | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''მაკბულე ათადანი''' ({{lang-tr|Makbule Atadan}}; დ. [[1885]], [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] — გ. [[18 იანვარი]], [[1956]], [[ანკარა]], [[თურქეთი]]) — [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] დამაარსებლის, [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]]ს და.<ref name="AlaattinUca">{{cite web |url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |title=Atatürk'ün Doğumu ve Çocukluk Yılları (1881-1893) |accessdate=2018-9-6 |author=Alaattin Uca |date= 2006 |work= |publisher=Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928170552/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |archivedate=2018-9-28 }}</ref> ათათურქის ცხოვრების სალონიკის, სტამბოლისა და ანკარის პერიოდის შემსწრე ისტორიული პიროვნება. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ათადანი, მაკბულე}} [[კატეგორია:დაბადებული 1885]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 18 იანვარი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1956]] [[კატეგორია:ათათურქი]] [[კატეგორია:თურქი მწერლები]] de85uzh6uzm3ugjzpnoguwju6wk9zy3 5411279 5411268 2026-06-11T17:22:00Z Mehman 75871 5411279 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = მაკბულე ათადანი | ფოტო =Makbule atadan vesikalık (restorasyonlu).png | ფოტოს სიგანე =250პქ |წარწერა = | ალტ = | დაბთარიღი = [[1885]] | დაბადგილი = [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] | გარდთარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1956|1|18|1885|0|0}} | გარდადგილი = [[ანკარა]], [[თურქეთი]] | დაკრძალვის ადგილი =[[ჯებეჯი ასრის სასაფლაო]] | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა = | საქმიანობა =[[პოლიტიკოსი]], [[მწერალი]] | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | პარტია = [[ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია (თურქეთი)|ლიბერალური რესპუბლიკური პარტია]] | მეუღლეები = {{ქორწინება|()=small |[[მეჯდი ბოისანი]]|1919|1946|end=გაეყარა}} | პარტნიორები = | შვილები = | მამა =[[ალი რიზა ეფენდი]] | დედა =[[ზიუბეიდე ჰანუმი]] | ნათესავები = [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]] <small>(ძმა)</small> | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''მაკბულე ათადანი''' ({{lang-tr|Makbule Atadan}}; დ. [[1885]], [[სალონიკი]], [[სალონიკის ვილაიეთი]], [[ოსმალეთის იმპერია]] — გ. [[18 იანვარი]], [[1956]], [[ანკარა]], [[თურქეთი]]) — [[თურქეთი|თურქეთის რესპუბლიკის]] დამაარსებლის, [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი]]ს და.<ref name="AlaattinUca">{{cite web |url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |title=Atatürk'ün Doğumu ve Çocukluk Yılları (1881-1893) |accessdate=2018-9-6 |author=Alaattin Uca |date= 2006 |work= |publisher=Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928170552/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/32985 |archivedate=2018-9-28 }}</ref> ათათურქის ცხოვრების სალონიკის, სტამბოლისა და ანკარის პერიოდის შემსწრე ისტორიული პიროვნება. ==ბიოგრაფია== ===ადრეული წლები=== მაკბულე [[1885|1885 წელს]], [[სალონიკი|სალონიკში]] დაიბადა. დედა — [[ზიუბეიდე ჰანუმი]], მამა კი [[ალი რიზა ეფენდი]] იყო. ის ოჯახში რიგით მეხუთე შვილი იყო, ფათმას, აჰმეთის, იომერის და [[მუსტაფა ქემალ ათათურქი|მუსტაფას]] შემდეგ.<ref name=":0">{{cite web |url=https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/makbule-atadan-1885-1956/ |title= Makbule Atadan (1885-1956)|accessdate= 2023-11-12|author=Mehmet Emin Elmacı |date=2021-2-18 |work=Atatürk Ansiklopedisi |publisher= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230607013607/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/makbule-atadan-1885-1956/ |archivedate=2023-6-7 }}</ref> მისი დაბადებისას, უფროსი ძმა მუსტაფა უკვე ოთხი წლის იყო. ფათმა, აჰმეთი და იომერი ადრეულ ასაკში გარდაიცვალნენ. ის თავის უფროს ძმასთან, მუსტაფასთან და დასთან, ნაჯიესთან ერთად გაიზარდა, რომელიც მისი დაბადებიდან ოთხი წლის შემდეგ დაიბადა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ათადანი, მაკბულე}} [[კატეგორია:დაბადებული 1885]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 18 იანვარი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1956]] [[კატეგორია:ათათურქი]] [[კატეგორია:თურქი მწერლები]] 71iyebyfr62sqhq39elwbw2q4gq5stx 1 891462 5411264 2026-06-11T16:56:27Z Mehman 75871 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411264 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891463 5411269 2026-06-11T17:03:17Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა =... 5411269 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიის მთავრობის კონტროლს მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე პირდაპირი ჰუმანიტარული წვდომა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Majdal Shams - border with Syria.jpg |წარწერა = სირიის საზღვარი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165''' მიღებულია [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] იძლევა პირდაპირ ჰუმანიტარულ წვდომას [[სირია|სირიის]] მთავრობის კონტროლის მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე.<ref>[https://unscr.com/en/resolutions/2165/ Security Council Resolution Resolution 2165 (2014)]</ref> იგი უკავშირდება [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139]]-ს, რომელიც მიღებულ იქნა 2014 წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]] და მოუწოდებდა [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ყველა მხარეს, დაეშვათ ჰუმანიტარული დახმარებაზე თავისუფალი წვდომა.<ref>[https://www.nytimes.com/2014/02/23/world/middleeast/un-orders-both-sides-in-syria-to-allow-humanitarian-aid.html U.N. Orders Both Sides in Syria to Allow Humanitarian Aid]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://unscr.com/en/resolutions/doc/2165/ Text of the Resolution at undiocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} 4bfgear388jsblg75d9mt322u3cvusr 5411270 5411269 2026-06-11T17:03:51Z Lukas Kaladze 162659 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411270 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიის მთავრობის კონტროლს მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე პირდაპირი ჰუმანიტარული წვდომა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Majdal Shams - border with Syria.jpg |წარწერა = სირიის საზღვარი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165''' მიღებულია [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] იძლევა პირდაპირ ჰუმანიტარულ წვდომას [[სირია|სირიის]] მთავრობის კონტროლის მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე.<ref>[https://unscr.com/en/resolutions/2165/ Security Council Resolution Resolution 2165 (2014)]</ref> იგი უკავშირდება [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139]]-ს, რომელიც მიღებულ იქნა 2014 წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]] და მოუწოდებდა [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ყველა მხარეს, დაეშვათ ჰუმანიტარული დახმარებაზე თავისუფალი წვდომა.<ref>[https://www.nytimes.com/2014/02/23/world/middleeast/un-orders-both-sides-in-syria-to-allow-humanitarian-aid.html U.N. Orders Both Sides in Syria to Allow Humanitarian Aid]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://unscr.com/en/resolutions/doc/2165/ Text of the Resolution at undiocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] 1weaknujm5f4wm5ir5kqraden7afmna 5411271 5411270 2026-06-11T17:04:15Z Lukas Kaladze 162659 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411271 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიის მთავრობის კონტროლს მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე პირდაპირი ჰუმანიტარული წვდომა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Majdal Shams - border with Syria.jpg |წარწერა = სირიის საზღვარი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165''' მიღებულია [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] იძლევა პირდაპირ ჰუმანიტარულ წვდომას [[სირია|სირიის]] მთავრობის კონტროლის მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე.<ref>[https://unscr.com/en/resolutions/2165/ Security Council Resolution Resolution 2165 (2014)]</ref> იგი უკავშირდება [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139]]-ს, რომელიც მიღებულ იქნა 2014 წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]] და მოუწოდებდა [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ყველა მხარეს, დაეშვათ ჰუმანიტარული დახმარებაზე თავისუფალი წვდომა.<ref>[https://www.nytimes.com/2014/02/23/world/middleeast/un-orders-both-sides-in-syria-to-allow-humanitarian-aid.html U.N. Orders Both Sides in Syria to Allow Humanitarian Aid]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://unscr.com/en/resolutions/doc/2165/ Text of the Resolution at undiocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] h0k1s9nx5pirsnc0pml6e447y7oy8z4 5411278 5411271 2026-06-11T17:18:39Z Lukas Kaladze 162659 5411278 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიის მთავრობის კონტროლს მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე პირდაპირი ჰუმანიტარული წვდომა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Majdal Shams - border with Syria.jpg |წარწერა = სირიის საზღვარი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165''' მიღებულია [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] უზრუნველყოფს პირდაპირ ჰუმანიტარულ წვდომას [[სირია|სირიის]] მთავრობის კონტროლის მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე.<ref>[https://unscr.com/en/resolutions/2165/ Security Council Resolution Resolution 2165 (2014)]</ref> იგი უკავშირდება [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139]]-ს, რომელიც მიღებულ იქნა 2014 წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]] და მოუწოდებდა [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ყველა მხარეს, დაეშვათ ჰუმანიტარული დახმარებაზე თავისუფალი წვდომა.<ref>[https://www.nytimes.com/2014/02/23/world/middleeast/un-orders-both-sides-in-syria-to-allow-humanitarian-aid.html U.N. Orders Both Sides in Syria to Allow Humanitarian Aid]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://unscr.com/en/resolutions/doc/2165/ Text of the Resolution at undiocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] de5j0rk5kxy56dcbew1g85phl0xzdnk 5411281 5411278 2026-06-11T17:36:32Z Lukas Kaladze 162659 5411281 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიის მთავრობის კონტროლს მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე პირდაპირი ჰუმანიტარული წვდომა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Majdal Shams - border with Syria.jpg |წარწერა = სირიის საზღვარი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165''' მიღებულია [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] უზრუნველყოფს პირდაპირ ჰუმანიტარულ წვდომას [[სირია|სირიის]] მთავრობის კონტროლის მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე.<ref>[https://unscr.com/en/resolutions/2165/ Security Council Resolution Resolution 2165 (2014)]</ref> იგი უკავშირდება [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139]]-ს, რომელიც მიღებულ იქნა 2014 წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]] და მოუწოდა [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ყველა მხარეს, დაეშვათ ჰუმანიტარულ დახმარებაზე თავისუფალი წვდომა.<ref>[https://www.nytimes.com/2014/02/23/world/middleeast/un-orders-both-sides-in-syria-to-allow-humanitarian-aid.html U.N. Orders Both Sides in Syria to Allow Humanitarian Aid]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://unscr.com/en/resolutions/doc/2165/ Text of the Resolution at undiocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] 4fyzfl86qobrna95verr66vuyr1v4kl 5411282 5411281 2026-06-11T17:37:55Z Lukas Kaladze 162659 5411282 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიის მთავრობის კონტროლს მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე პირდაპირი ჰუმანიტარული წვდომა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Majdal Shams - border with Syria.jpg |წარწერა = სირიის საზღვარი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165''' მიღებულია [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] უზრუნველყოფს პირდაპირ ჰუმანიტარულ წვდომას [[სირია|სირიის]] მთავრობის კონტროლის მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე.<ref>[https://unscr.com/en/resolutions/2165/ Security Council Resolution Resolution 2165 (2014)]</ref> იგი უკავშირდება [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139]]-ს, რომელიც მიღებულ იქნა 2014 წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]] და მოუწოდა [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ყველა მხარეს, დაეშვათ ჰუმანიტარულ დახმარებაზე თავისუფალი წვდომა.<ref>[https://www.nytimes.com/2014/02/23/world/middleeast/un-orders-both-sides-in-syria-to-allow-humanitarian-aid.html U.N. Orders Both Sides in Syria to Allow Humanitarian Aid]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://unscr.com/en/resolutions/doc/2165/ Text of the Resolution at undiocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] 283xrwls4zxcbe686yhh42ohh0qfl6x 5411283 5411282 2026-06-11T17:44:17Z Lukas Kaladze 162659 5411283 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიის მთავრობის კონტროლს მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე პირდაპირი ჰუმანიტარული წვდომა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Majdal Shams - border with Syria.jpg |წარწერა = სირიის საზღვარი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165''' მიღებულია [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] უზრუნველყოფს პირდაპირ ჰუმანიტარულ წვდომას [[სირია|სირიის]] მთავრობის კონტროლის მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე.<ref>[https://www.voanews.com/a/un-security-council-authorizes-aid-across-syria-borders/1957381.html UN Security Council Authorizes Aid Across Syria’s Borders]</ref> იგი უკავშირდება [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139]]-ს, რომელიც მიღებულ იქნა 2014 წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]] და მოუწოდა [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ყველა მხარეს, დაეშვათ ჰუმანიტარულ დახმარებაზე თავისუფალი წვდომა.<ref>[https://www.nytimes.com/2014/02/23/world/middleeast/un-orders-both-sides-in-syria-to-allow-humanitarian-aid.html U.N. Orders Both Sides in Syria to Allow Humanitarian Aid]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://unscr.com/en/resolutions/doc/2165/ Text of the Resolution at undiocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] ilzpvzysc1u5bug1k27xlpfniwq3ouw 5411284 5411283 2026-06-11T17:45:00Z Lukas Kaladze 162659 დაემატა [[კატეგორია:2014 წელი სირიაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411284 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიის მთავრობის კონტროლს მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე პირდაპირი ჰუმანიტარული წვდომა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Majdal Shams - border with Syria.jpg |წარწერა = სირიის საზღვარი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165''' მიღებულია [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] უზრუნველყოფს პირდაპირ ჰუმანიტარულ წვდომას [[სირია|სირიის]] მთავრობის კონტროლის მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე.<ref>[https://www.voanews.com/a/un-security-council-authorizes-aid-across-syria-borders/1957381.html UN Security Council Authorizes Aid Across Syria’s Borders]</ref> იგი უკავშირდება [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139]]-ს, რომელიც მიღებულ იქნა 2014 წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]] და მოუწოდა [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ყველა მხარეს, დაეშვათ ჰუმანიტარულ დახმარებაზე თავისუფალი წვდომა.<ref>[https://www.nytimes.com/2014/02/23/world/middleeast/un-orders-both-sides-in-syria-to-allow-humanitarian-aid.html U.N. Orders Both Sides in Syria to Allow Humanitarian Aid]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://unscr.com/en/resolutions/doc/2165/ Text of the Resolution at undiocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] [[კატეგორია:2014 წელი სირიაში]] b2f0k9jtwtpqcpbml9mpulubma1bdni 5411287 5411284 2026-06-11T17:46:53Z Lukas Kaladze 162659 5411287 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიის მთავრობის კონტროლს მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე პირდაპირი ჰუმანიტარული წვდომა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Majdal Shams - border with Syria.jpg |წარწერა = სირიის საზღვარი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165''' მიღებულია [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] და უზრუნველყოფს პირდაპირ ჰუმანიტარულ წვდომას [[სირია|სირიის]] მთავრობის კონტროლის მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე.<ref>[https://www.voanews.com/a/un-security-council-authorizes-aid-across-syria-borders/1957381.html UN Security Council Authorizes Aid Across Syria’s Borders]</ref> იგი უკავშირდება [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139]]-ს, რომელიც მიღებულ იქნა 2014 წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]] და მოუწოდა [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ყველა მხარეს, დაეშვათ ჰუმანიტარულ დახმარებაზე თავისუფალი წვდომა.<ref>[https://www.nytimes.com/2014/02/23/world/middleeast/un-orders-both-sides-in-syria-to-allow-humanitarian-aid.html U.N. Orders Both Sides in Syria to Allow Humanitarian Aid]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://unscr.com/en/resolutions/doc/2165/ Text of the Resolution at undiocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] [[კატეგორია:2014 წელი სირიაში]] 9fyvc8ik3etlzxmbvfzonn59q27ojtu 5411288 5411287 2026-06-11T17:47:40Z Lukas Kaladze 162659 5411288 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2165 |ორგანო = უს |თარიღი = 14 ივლისი |წელი = 2014 |სხდომა = 7216 |კოდი = S/RES/2165 |დოკუმენტი = https://docs.un.org/S/RES/2165(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიის მთავრობის კონტროლს მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე პირდაპირი ჰუმანიტარული წვდომა |შედეგი = მიღებულია |სურათი = Majdal Shams - border with Syria.jpg |წარწერა = სირიის საზღვარი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2165''' მიღებულია [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] და უზრუნველყოფს ჰუმანიტარულ დახმარებასთან წვდომას [[სირია|სირიის]] მთავრობის კონტროლის მიღმა მყოფ ოთხ სასაზღვრო გამტარ პუნქტზე.<ref>[https://www.voanews.com/a/un-security-council-authorizes-aid-across-syria-borders/1957381.html UN Security Council Authorizes Aid Across Syria’s Borders]</ref> იგი უკავშირდება [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2139]]-ს, რომელიც მიღებულ იქნა 2014 წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]] და მოუწოდა [[სირიის სამოქალაქო ომი|სირიის სამოქალაქო ომში]] ყველა მხარეს, დაეშვათ ჰუმანიტარულ დახმარებაზე თავისუფალი წვდომა.<ref>[https://www.nytimes.com/2014/02/23/world/middleeast/un-orders-both-sides-in-syria-to-allow-humanitarian-aid.html U.N. Orders Both Sides in Syria to Allow Humanitarian Aid]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://unscr.com/en/resolutions/doc/2165/ Text of the Resolution at undiocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] [[კატეგორია:2014 წელი სირიაში]] htmbq7msfz8fs007tdxs2nu9fkqgwhp 1 891464 5411285 2026-06-11T17:45:45Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411285 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 17:45, 11 ივნისი 2026 (UTC) 4pc5hx7gpjkvhnr1riwos5ogog58a4a 5411286 5411285 2026-06-11T17:46:01Z Lukas Kaladze 162659 5411286 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891465 5411290 2026-06-11T18:11:57Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411290 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891466 5411296 2026-06-11T18:19:44Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2014 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2014 წელი აზიაში]] 5411296 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2014 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2014 წელი აზიაში]] inukjrq8zb78ly4njfy9s6n8iqec3uu 0 891467 5411299 2026-06-11T18:20:06Z Rebel-RockX 166420 მომხმარებელმა Rebel-RockX გვერდი „[[ფრაქციული წარმოებული ზღვრის გარეშე]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[ფუნქციის წარმოებული ზღვრის გარეშე]]“: სახელი ამერია არსწროია 5411299 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[ფუნქციის წარმოებული ზღვრის გარეშე]] hmk65gyf5tb0tzwyfpecykocknd2as9 15 891468 5411300 2026-06-11T18:20:32Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411300 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891469 5411302 2026-06-11T18:32:13Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: '''ფრანსისკო-ხესუს ალვარეს კურიელი'''[1] — [[ესპანელი]] ფილოლოგი და ანტიკვარი, რომელიც, შესაძლოა, ყველაზე მეტად ცნობილია ანდალუსიური პოპულარული ლექსიკის შესახებ შექმნილი ნაშრომ... 5411302 wikitext text/x-wiki '''ფრანსისკო-ხესუს ალვარეს კურიელი'''[1] — [[ესპანელი]] ფილოლოგი და ანტიკვარი, რომელიც, შესაძლოა, ყველაზე მეტად ცნობილია ანდალუსიური პოპულარული ლექსიკის შესახებ შექმნილი ნაშრომებით.[2] იგი [[ესპანური ენა|ესპანურ ენაზე]] წერს, თუმცა მისი წიგნები ნათარგმნია [[ინგლისური ენა|ინგლისურსა]] და [[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებზეც.[3] evpfkwry0fxifa8cll81oqsg7iwzmfd 5411303 5411302 2026-06-11T18:33:27Z ANANO2024 165814 5411303 wikitext text/x-wiki '''ფრანსისკო-ხესუს ალვარეს კურიელი'''<ref>{{Cite web|title=Álvarez Curiel, Francisco-Jesús|url=http://datos.bne.es/persona/XX888253.html|access-date=2020-08-14|website=datos.bne.es|language=es}}</ref> — [[ესპანელი]] ფილოლოგი და ანტიკვარი, რომელიც, შესაძლოა, ყველაზე მეტად ცნობილია ანდალუსიური პოპულარული ლექსიკის შესახებ შექმნილი ნაშრომებით.<ref>{{Cite web|title=Francisco Álvarez Curiel|url=http://www.academiadeantequera.org/correspondientes/163-espana/andalucia/malaga/tierras-de-antequera/villanueva-del-rosario/283-francisco-alvarez-curiel.html|access-date=2020-08-14|website=www.academiadeantequera.org}}</ref> იგი [[ესპანური ენა|ესპანურ ენაზე]] წერს, თუმცა მისი წიგნები ნათარგმნია [[ინგლისური ენა|ინგლისურსა]] და [[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებზეც.<ref>{{Cite web|title=FRANCISCO ALVAREZ CURIEL {{!}} Casa del Libro|url=https://www.casadellibro.com/libros-ebooks/francisco-alvarez-curiel/100645|access-date=2020-08-14|website=casadellibro|language=es-es}}</ref> ==ლიტერატურა== * ''Cancionero Popular Andaluz'' (Arguval, 1992)<ref>{{Cite book|last=Curiel|first=Francisco Alvarez|url=https://books.google.com/books?id=WGg7AAAACAAJ|title=Cancionero popular andaluz|date=1992|publisher=Arguval|isbn=978-84-86167-59-2|language=es}}</ref> * ''Supersticiones Populares Andaluzas'' (Arguval, 1993)<ref>{{Cite book|last1=Lara|first1=Miguel A. Moreta|url=https://books.google.com/books?id=71hLAAAAYAAJ&q=Supersticiones+Populares+Andaluzas|title=Supersticiones populares andaluzas|last2=Curiel|first2=Francisco Alvarez|date=1993|publisher=Arguval|isbn=978-84-86167-63-9|language=es}}</ref> *''Villanueva del Rosario: Historia y Vida'' (Malaga, 1996)<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Villanueva del Rosario: Historia y Vida - Francisco Curiel|url=https://www.imosver.com/gl/libro/villanueva-del-rosario-historia-y-vida-_ATE0023376|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=imosver.com}}</ref> * ''Vocabulario Popular Andaluz'' (Madrid: Arguval, 2004)<ref>{{Cite book|last=Curiel|first=Francisco Alvarez|url=https://books.google.com/books?id=aCJ3AAAACAAJ&q=francisco+alvarez+curiel|title=Vocabulario popular andaluz|date=2004-05-05|publisher=Editorial Arguval|isbn=978-84-95948-75-5|language=es}}</ref> * ''Mil Refranes y Trece Ensayos'' (Arguval, 2008)<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Francisco Curiel|url=https://www.elcorteingles.es/bio/francisco-alvarez-curiel/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=El Corte Ingles}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კურიელი, ფრანსისკო}} rkqqpd3dcnwee5c12he32btbus3ryjs 5411304 5411303 2026-06-11T18:33:46Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411304 wikitext text/x-wiki '''ფრანსისკო-ხესუს ალვარეს კურიელი'''<ref>{{Cite web|title=Álvarez Curiel, Francisco-Jesús|url=http://datos.bne.es/persona/XX888253.html|access-date=2020-08-14|website=datos.bne.es|language=es}}</ref> — [[ესპანელი]] ფილოლოგი და ანტიკვარი, რომელიც, შესაძლოა, ყველაზე მეტად ცნობილია ანდალუსიური პოპულარული ლექსიკის შესახებ შექმნილი ნაშრომებით.<ref>{{Cite web|title=Francisco Álvarez Curiel|url=http://www.academiadeantequera.org/correspondientes/163-espana/andalucia/malaga/tierras-de-antequera/villanueva-del-rosario/283-francisco-alvarez-curiel.html|access-date=2020-08-14|website=www.academiadeantequera.org}}</ref> იგი [[ესპანური ენა|ესპანურ ენაზე]] წერს, თუმცა მისი წიგნები ნათარგმნია [[ინგლისური ენა|ინგლისურსა]] და [[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებზეც.<ref>{{Cite web|title=FRANCISCO ALVAREZ CURIEL {{!}} Casa del Libro|url=https://www.casadellibro.com/libros-ebooks/francisco-alvarez-curiel/100645|access-date=2020-08-14|website=casadellibro|language=es-es}}</ref> ==ლიტერატურა== * ''Cancionero Popular Andaluz'' (Arguval, 1992)<ref>{{Cite book|last=Curiel|first=Francisco Alvarez|url=https://books.google.com/books?id=WGg7AAAACAAJ|title=Cancionero popular andaluz|date=1992|publisher=Arguval|isbn=978-84-86167-59-2|language=es}}</ref> * ''Supersticiones Populares Andaluzas'' (Arguval, 1993)<ref>{{Cite book|last1=Lara|first1=Miguel A. Moreta|url=https://books.google.com/books?id=71hLAAAAYAAJ&q=Supersticiones+Populares+Andaluzas|title=Supersticiones populares andaluzas|last2=Curiel|first2=Francisco Alvarez|date=1993|publisher=Arguval|isbn=978-84-86167-63-9|language=es}}</ref> *''Villanueva del Rosario: Historia y Vida'' (Malaga, 1996)<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Villanueva del Rosario: Historia y Vida - Francisco Curiel|url=https://www.imosver.com/gl/libro/villanueva-del-rosario-historia-y-vida-_ATE0023376|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=imosver.com}}</ref> * ''Vocabulario Popular Andaluz'' (Madrid: Arguval, 2004)<ref>{{Cite book|last=Curiel|first=Francisco Alvarez|url=https://books.google.com/books?id=aCJ3AAAACAAJ&q=francisco+alvarez+curiel|title=Vocabulario popular andaluz|date=2004-05-05|publisher=Editorial Arguval|isbn=978-84-95948-75-5|language=es}}</ref> * ''Mil Refranes y Trece Ensayos'' (Arguval, 2008)<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Francisco Curiel|url=https://www.elcorteingles.es/bio/francisco-alvarez-curiel/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=El Corte Ingles}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კურიელი, ფრანსისკო}} [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] d5xmdq0ku7xafohrkt5u0e1zzdg9qyg 5411305 5411304 2026-06-11T18:33:59Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411305 wikitext text/x-wiki '''ფრანსისკო-ხესუს ალვარეს კურიელი'''<ref>{{Cite web|title=Álvarez Curiel, Francisco-Jesús|url=http://datos.bne.es/persona/XX888253.html|access-date=2020-08-14|website=datos.bne.es|language=es}}</ref> — [[ესპანელი]] ფილოლოგი და ანტიკვარი, რომელიც, შესაძლოა, ყველაზე მეტად ცნობილია ანდალუსიური პოპულარული ლექსიკის შესახებ შექმნილი ნაშრომებით.<ref>{{Cite web|title=Francisco Álvarez Curiel|url=http://www.academiadeantequera.org/correspondientes/163-espana/andalucia/malaga/tierras-de-antequera/villanueva-del-rosario/283-francisco-alvarez-curiel.html|access-date=2020-08-14|website=www.academiadeantequera.org}}</ref> იგი [[ესპანური ენა|ესპანურ ენაზე]] წერს, თუმცა მისი წიგნები ნათარგმნია [[ინგლისური ენა|ინგლისურსა]] და [[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებზეც.<ref>{{Cite web|title=FRANCISCO ALVAREZ CURIEL {{!}} Casa del Libro|url=https://www.casadellibro.com/libros-ebooks/francisco-alvarez-curiel/100645|access-date=2020-08-14|website=casadellibro|language=es-es}}</ref> ==ლიტერატურა== * ''Cancionero Popular Andaluz'' (Arguval, 1992)<ref>{{Cite book|last=Curiel|first=Francisco Alvarez|url=https://books.google.com/books?id=WGg7AAAACAAJ|title=Cancionero popular andaluz|date=1992|publisher=Arguval|isbn=978-84-86167-59-2|language=es}}</ref> * ''Supersticiones Populares Andaluzas'' (Arguval, 1993)<ref>{{Cite book|last1=Lara|first1=Miguel A. Moreta|url=https://books.google.com/books?id=71hLAAAAYAAJ&q=Supersticiones+Populares+Andaluzas|title=Supersticiones populares andaluzas|last2=Curiel|first2=Francisco Alvarez|date=1993|publisher=Arguval|isbn=978-84-86167-63-9|language=es}}</ref> *''Villanueva del Rosario: Historia y Vida'' (Malaga, 1996)<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Villanueva del Rosario: Historia y Vida - Francisco Curiel|url=https://www.imosver.com/gl/libro/villanueva-del-rosario-historia-y-vida-_ATE0023376|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=imosver.com}}</ref> * ''Vocabulario Popular Andaluz'' (Madrid: Arguval, 2004)<ref>{{Cite book|last=Curiel|first=Francisco Alvarez|url=https://books.google.com/books?id=aCJ3AAAACAAJ&q=francisco+alvarez+curiel|title=Vocabulario popular andaluz|date=2004-05-05|publisher=Editorial Arguval|isbn=978-84-95948-75-5|language=es}}</ref> * ''Mil Refranes y Trece Ensayos'' (Arguval, 2008)<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Francisco Curiel|url=https://www.elcorteingles.es/bio/francisco-alvarez-curiel/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=El Corte Ingles}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კურიელი, ფრანსისკო}} [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] myepe5bl208e39ggs3fhiocr4juhwj2 5411671 5411305 2026-06-12T09:17:01Z MIKHEIL 18439 5411671 wikitext text/x-wiki '''ფრანსისკო-ხესუს ალვარეს კურიელი'''<ref>{{Cite web|title=Álvarez Curiel, Francisco-Jesús|url=http://datos.bne.es/persona/XX888253.html|access-date=2020-08-14|website=datos.bne.es|language=es}}</ref> — [[ესპანელი]] ფილოლოგი და ანტიკვარიატით დაინტერესებული პირი, რომელიც, შესაძლოა, ყველაზე მეტად ცნობილია ანდალუსიური პოპულარული ლექსიკის შესახებ შექმნილი ნაშრომებით.<ref>{{Cite web|title=Francisco Álvarez Curiel|url=http://www.academiadeantequera.org/correspondientes/163-espana/andalucia/malaga/tierras-de-antequera/villanueva-del-rosario/283-francisco-alvarez-curiel.html|access-date=2020-08-14|website=www.academiadeantequera.org}}</ref> იგი [[ესპანური ენა|ესპანურ ენაზე]] წერს, თუმცა მისი წიგნები ნათარგმნია [[ინგლისური ენა|ინგლისურსა]] და [[გერმანული ენა|გერმანულ]] ენებზეც.<ref>{{Cite web|title=FRANCISCO ALVAREZ CURIEL {{!}} Casa del Libro|url=https://www.casadellibro.com/libros-ebooks/francisco-alvarez-curiel/100645|access-date=2020-08-14|website=casadellibro|language=es-es}}</ref> ==ლიტერატურა== * ''Cancionero Popular Andaluz'' (Arguval, 1992)<ref>{{Cite book|last=Curiel|first=Francisco Alvarez|url=https://books.google.com/books?id=WGg7AAAACAAJ|title=Cancionero popular andaluz|date=1992|publisher=Arguval|isbn=978-84-86167-59-2|language=es}}</ref> * ''Supersticiones Populares Andaluzas'' (Arguval, 1993)<ref>{{Cite book|last1=Lara|first1=Miguel A. Moreta|url=https://books.google.com/books?id=71hLAAAAYAAJ&q=Supersticiones+Populares+Andaluzas|title=Supersticiones populares andaluzas|last2=Curiel|first2=Francisco Alvarez|date=1993|publisher=Arguval|isbn=978-84-86167-63-9|language=es}}</ref> *''Villanueva del Rosario: Historia y Vida'' (Malaga, 1996)<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Villanueva del Rosario: Historia y Vida - Francisco Curiel|url=https://www.imosver.com/gl/libro/villanueva-del-rosario-historia-y-vida-_ATE0023376|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=imosver.com}}</ref> * ''Vocabulario Popular Andaluz'' (Madrid: Arguval, 2004)<ref>{{Cite book|last=Curiel|first=Francisco Alvarez|url=https://books.google.com/books?id=aCJ3AAAACAAJ&q=francisco+alvarez+curiel|title=Vocabulario popular andaluz|date=2004-05-05|publisher=Editorial Arguval|isbn=978-84-95948-75-5|language=es}}</ref> * ''Mil Refranes y Trece Ensayos'' (Arguval, 2008)<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Francisco Curiel|url=https://www.elcorteingles.es/bio/francisco-alvarez-curiel/|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=El Corte Ingles}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კურიელი, ფრანსისკო}} [[კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] nq83o2ix96o033yt46n793ljlit0y3b 1 891470 5411306 2026-06-11T18:35:17Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411306 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891471 5411308 2026-06-11T18:41:30Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: '''მიგელ ბენსო პერეა''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1951]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[ჟურნალისტი]] და დიპლომატი. იგი სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[ლუქსემბურგი|ლუქსემბურგში]]... 5411308 wikitext text/x-wiki '''მიგელ ბენსო პერეა''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1951]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[ჟურნალისტი]] და დიპლომატი. იგი სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[ლუქსემბურგი|ლუქსემბურგში]], [[ესპანეთი]]ს ელჩად მსახურობდა. [[2003]] წელს იგი ასევე იყო საგანგებო ელჩი [[ერაყი|ერაყში]]. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბენსო დაიბადა 1951 წლის 7 ნოემბერს.[1] მან სამართლისა და ჟურნალისტიკის ხარისხი [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში მოიპოვა.[1] l5o5k5pxno1v9eq1fnks8t6xuuidf5m 5411310 5411308 2026-06-11T18:43:06Z ANANO2024 165814 5411310 wikitext text/x-wiki '''მიგელ ბენსო პერეა''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1951]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[ჟურნალისტი]] და დიპლომატი. იგი სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[ლუქსემბურგი|ლუქსემბურგში]], [[ესპანეთი]]ს ელჩად მსახურობდა. [[2003]] წელს იგი ასევე იყო საგანგებო ელჩი [[ერაყი|ერაყში]]. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბენსო დაიბადა 1951 წლის 7 ნოემბერს.[1] მან სამართლისა და ჟურნალისტიკის ხარისხი [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში მოიპოვა.[1] ==კარიერა და საქმიანობა== უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ, [[1977]] წლის მარტში, ბენსო საგარეო საქმეთა სამინისტროში დასაქმდა.[1] იგი სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა, 2003 წელს კი საგანგებო ელჩად დაინიშნა ერაყში.[2] [[2004]]-[[2006]] წლებში მას საგანგებო მისიის ელჩის პოზიცია ეჭირა.[1] 2006 წელს იგი ლიბანში ესპანეთის ელჩად დაინიშნა,[1] რის შემდეგაც მსახურობდა ესპანეთის ელჩად ლუქსემბურგში.[3] ამჟამად იგი [[მექსიკა]]ში, [[გვადალახარა]]ში ესპანეთის გენერალური კონსულია.[4] ბენსო არის წიგნის – „საგანგებო მისიის ელჩი ერაყში“ (Embajador En Mision Especial En Irak) ავტორი, რომელშიც იგი ომისშემდგომ ერაყში განვითარებულ მოვლენებს განიხილავს.[5] a55ybd3vsgdee8v4fx0z43ffamhb4mj 5411312 5411310 2026-06-11T18:45:05Z ANANO2024 165814 5411312 wikitext text/x-wiki '''მიგელ ბენსო პერეა''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1951]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[ჟურნალისტი]] და დიპლომატი. იგი სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[ლუქსემბურგი|ლუქსემბურგში]], [[ესპანეთი]]ს ელჩად მსახურობდა. [[2003]] წელს იგი ასევე იყო საგანგებო ელჩი [[ერაყი|ერაყში]]. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბენსო დაიბადა 1951 წლის 7 ნოემბერს.<ref name=whow>{{cite book|title=Who's Who in Lebanon 2007-2008|year=2007|page=277|url=https://doi.org/10.1515/9783110945904.328|location=Beirut |isbn=9783110945904|doi=10.1515/9783110945904.328|publisher=Publitec Publications|edition=19th}}</ref> მან სამართლისა და ჟურნალისტიკის ხარისხი [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში მოიპოვა.<ref name=whow/> ==კარიერა და საქმიანობა== უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ, [[1977]] წლის მარტში, ბენსო საგარეო საქმეთა სამინისტროში დასაქმდა.<ref name=whow/> იგი სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა, 2003 წელს კი საგანგებო ელჩად დაინიშნა ერაყში.<ref name=pjam>{{cite web|author=Aaron Grunwald |title=Miguel Perea. "I expect a higher presence of Spanish financial institutions here"|url=https://paperjam.lu/article/news-i-expect-higher-presence-spanish-financial-institutions-here|publisher=Paper Jam|access-date=6 January 2024|date=29 January 2010}}</ref> [[2004]]-[[2006]] წლებში მას საგანგებო მისიის ელჩის პოზიცია ეჭირა.<ref name=whow/> 2006 წელს იგი ლიბანში ესპანეთის ელჩად დაინიშნა,<ref name=whow/> რის შემდეგაც მსახურობდა ესპანეთის ელჩად ლუქსემბურგში.<ref>{{cite web|title=Conférences. Highlights |url=https://www.cvce.eu/project/spain-europe/conferences|website=cvce.eu|access-date=6 January 2024}}</ref> ამჟამად იგი [[მექსიკა]]ში, [[გვადალახარა]]ში ესპანეთის გენერალური კონსულია.<ref>{{cite web|title=Spanish Consulate General in Guadalajara, Mexico|url=https://visacent.com/consulate-general/spanish-consulate-general-in-guadalajara-mexico/|website=visacent.com|access-date=6 January 2024}}</ref> ბენსო არის წიგნის – „Embajador En Mision Especial En Irak“ – ავტორი, რომელშიც იგი ომისშემდგომ ერაყში განვითარებულ მოვლენებს განიხილავს.<ref>{{cite web|title=Misión en Iraq|url=https://www.casadellibro.com/libro-mision-en-iraq/9788484603368/945667|website=Casa del Libro|language=es}}</ref> tcm4ntj5lp8ijc7j2tvalmbzgwcjve3 5411313 5411312 2026-06-11T18:45:27Z ANANO2024 165814 5411313 wikitext text/x-wiki '''მიგელ ბენსო პერეა''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1951]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[ჟურნალისტი]] და დიპლომატი. იგი სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[ლუქსემბურგი|ლუქსემბურგში]], [[ესპანეთი]]ს ელჩად მსახურობდა. [[2003]] წელს იგი ასევე იყო საგანგებო ელჩი [[ერაყი|ერაყში]]. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბენსო დაიბადა 1951 წლის 7 ნოემბერს.<ref name=whow>{{cite book|title=Who's Who in Lebanon 2007-2008|year=2007|page=277|url=https://doi.org/10.1515/9783110945904.328|location=Beirut |isbn=9783110945904|doi=10.1515/9783110945904.328|publisher=Publitec Publications|edition=19th}}</ref> მან სამართლისა და ჟურნალისტიკის ხარისხი [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში მოიპოვა.<ref name=whow/> ==კარიერა და საქმიანობა== უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ, [[1977]] წლის მარტში, ბენსო საგარეო საქმეთა სამინისტროში დასაქმდა.<ref name=whow/> იგი სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა, 2003 წელს კი საგანგებო ელჩად დაინიშნა ერაყში.<ref name=pjam>{{cite web|author=Aaron Grunwald |title=Miguel Perea. "I expect a higher presence of Spanish financial institutions here"|url=https://paperjam.lu/article/news-i-expect-higher-presence-spanish-financial-institutions-here|publisher=Paper Jam|access-date=6 January 2024|date=29 January 2010}}</ref> [[2004]]-[[2006]] წლებში მას საგანგებო მისიის ელჩის პოზიცია ეჭირა.<ref name=whow/> 2006 წელს იგი ლიბანში ესპანეთის ელჩად დაინიშნა,<ref name=whow/> რის შემდეგაც მსახურობდა ესპანეთის ელჩად ლუქსემბურგში.<ref>{{cite web|title=Conférences. Highlights |url=https://www.cvce.eu/project/spain-europe/conferences|website=cvce.eu|access-date=6 January 2024}}</ref> ამჟამად იგი [[მექსიკა]]ში, [[გვადალახარა]]ში ესპანეთის გენერალური კონსულია.<ref>{{cite web|title=Spanish Consulate General in Guadalajara, Mexico|url=https://visacent.com/consulate-general/spanish-consulate-general-in-guadalajara-mexico/|website=visacent.com|access-date=6 January 2024}}</ref> ბენსო არის წიგნის – „Embajador En Mision Especial En Irak“ – ავტორი, რომელშიც იგი ომისშემდგომ ერაყში განვითარებულ მოვლენებს განიხილავს.<ref>{{cite web|title=Misión en Iraq|url=https://www.casadellibro.com/libro-mision-en-iraq/9788484603368/945667|website=Casa del Libro|language=es}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბენსო პერეა, მიგელ}} 7h5ajvzahqojbc4puybtayg0a3tngr7 5411314 5411313 2026-06-11T18:45:59Z ANANO2024 165814 5411314 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''მიგელ ბენსო პერეა''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1951]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[ჟურნალისტი]] და დიპლომატი. იგი სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[ლუქსემბურგი|ლუქსემბურგში]], [[ესპანეთი]]ს ელჩად მსახურობდა. [[2003]] წელს იგი ასევე იყო საგანგებო ელჩი [[ერაყი|ერაყში]]. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბენსო დაიბადა 1951 წლის 7 ნოემბერს.<ref name=whow>{{cite book|title=Who's Who in Lebanon 2007-2008|year=2007|page=277|url=https://doi.org/10.1515/9783110945904.328|location=Beirut |isbn=9783110945904|doi=10.1515/9783110945904.328|publisher=Publitec Publications|edition=19th}}</ref> მან სამართლისა და ჟურნალისტიკის ხარისხი [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში მოიპოვა.<ref name=whow/> ==კარიერა და საქმიანობა== უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ, [[1977]] წლის მარტში, ბენსო საგარეო საქმეთა სამინისტროში დასაქმდა.<ref name=whow/> იგი სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა, 2003 წელს კი საგანგებო ელჩად დაინიშნა ერაყში.<ref name=pjam>{{cite web|author=Aaron Grunwald |title=Miguel Perea. "I expect a higher presence of Spanish financial institutions here"|url=https://paperjam.lu/article/news-i-expect-higher-presence-spanish-financial-institutions-here|publisher=Paper Jam|access-date=6 January 2024|date=29 January 2010}}</ref> [[2004]]-[[2006]] წლებში მას საგანგებო მისიის ელჩის პოზიცია ეჭირა.<ref name=whow/> 2006 წელს იგი ლიბანში ესპანეთის ელჩად დაინიშნა,<ref name=whow/> რის შემდეგაც მსახურობდა ესპანეთის ელჩად ლუქსემბურგში.<ref>{{cite web|title=Conférences. Highlights |url=https://www.cvce.eu/project/spain-europe/conferences|website=cvce.eu|access-date=6 January 2024}}</ref> ამჟამად იგი [[მექსიკა]]ში, [[გვადალახარა]]ში ესპანეთის გენერალური კონსულია.<ref>{{cite web|title=Spanish Consulate General in Guadalajara, Mexico|url=https://visacent.com/consulate-general/spanish-consulate-general-in-guadalajara-mexico/|website=visacent.com|access-date=6 January 2024}}</ref> ბენსო არის წიგნის – „Embajador En Mision Especial En Irak“ – ავტორი, რომელშიც იგი ომისშემდგომ ერაყში განვითარებულ მოვლენებს განიხილავს.<ref>{{cite web|title=Misión en Iraq|url=https://www.casadellibro.com/libro-mision-en-iraq/9788484603368/945667|website=Casa del Libro|language=es}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბენსო პერეა, მიგელ}} m8arlipfh7fyrvcd7wm6b0ay2cyg9zr 5411315 5411314 2026-06-11T18:46:19Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411315 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''მიგელ ბენსო პერეა''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1951]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[ჟურნალისტი]] და დიპლომატი. იგი სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[ლუქსემბურგი|ლუქსემბურგში]], [[ესპანეთი]]ს ელჩად მსახურობდა. [[2003]] წელს იგი ასევე იყო საგანგებო ელჩი [[ერაყი|ერაყში]]. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბენსო დაიბადა 1951 წლის 7 ნოემბერს.<ref name=whow>{{cite book|title=Who's Who in Lebanon 2007-2008|year=2007|page=277|url=https://doi.org/10.1515/9783110945904.328|location=Beirut |isbn=9783110945904|doi=10.1515/9783110945904.328|publisher=Publitec Publications|edition=19th}}</ref> მან სამართლისა და ჟურნალისტიკის ხარისხი [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში მოიპოვა.<ref name=whow/> ==კარიერა და საქმიანობა== უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ, [[1977]] წლის მარტში, ბენსო საგარეო საქმეთა სამინისტროში დასაქმდა.<ref name=whow/> იგი სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა, 2003 წელს კი საგანგებო ელჩად დაინიშნა ერაყში.<ref name=pjam>{{cite web|author=Aaron Grunwald |title=Miguel Perea. "I expect a higher presence of Spanish financial institutions here"|url=https://paperjam.lu/article/news-i-expect-higher-presence-spanish-financial-institutions-here|publisher=Paper Jam|access-date=6 January 2024|date=29 January 2010}}</ref> [[2004]]-[[2006]] წლებში მას საგანგებო მისიის ელჩის პოზიცია ეჭირა.<ref name=whow/> 2006 წელს იგი ლიბანში ესპანეთის ელჩად დაინიშნა,<ref name=whow/> რის შემდეგაც მსახურობდა ესპანეთის ელჩად ლუქსემბურგში.<ref>{{cite web|title=Conférences. Highlights |url=https://www.cvce.eu/project/spain-europe/conferences|website=cvce.eu|access-date=6 January 2024}}</ref> ამჟამად იგი [[მექსიკა]]ში, [[გვადალახარა]]ში ესპანეთის გენერალური კონსულია.<ref>{{cite web|title=Spanish Consulate General in Guadalajara, Mexico|url=https://visacent.com/consulate-general/spanish-consulate-general-in-guadalajara-mexico/|website=visacent.com|access-date=6 January 2024}}</ref> ბენსო არის წიგნის – „Embajador En Mision Especial En Irak“ – ავტორი, რომელშიც იგი ომისშემდგომ ერაყში განვითარებულ მოვლენებს განიხილავს.<ref>{{cite web|title=Misión en Iraq|url=https://www.casadellibro.com/libro-mision-en-iraq/9788484603368/945667|website=Casa del Libro|language=es}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბენსო პერეა, მიგელ}} [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] t4a406noob75adal85tj5uxv4y19hok 5411316 5411315 2026-06-11T18:46:32Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411316 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''მიგელ ბენსო პერეა''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1951]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[ჟურნალისტი]] და დიპლომატი. იგი სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[ლუქსემბურგი|ლუქსემბურგში]], [[ესპანეთი]]ს ელჩად მსახურობდა. [[2003]] წელს იგი ასევე იყო საგანგებო ელჩი [[ერაყი|ერაყში]]. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბენსო დაიბადა 1951 წლის 7 ნოემბერს.<ref name=whow>{{cite book|title=Who's Who in Lebanon 2007-2008|year=2007|page=277|url=https://doi.org/10.1515/9783110945904.328|location=Beirut |isbn=9783110945904|doi=10.1515/9783110945904.328|publisher=Publitec Publications|edition=19th}}</ref> მან სამართლისა და ჟურნალისტიკის ხარისხი [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში მოიპოვა.<ref name=whow/> ==კარიერა და საქმიანობა== უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ, [[1977]] წლის მარტში, ბენსო საგარეო საქმეთა სამინისტროში დასაქმდა.<ref name=whow/> იგი სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა, 2003 წელს კი საგანგებო ელჩად დაინიშნა ერაყში.<ref name=pjam>{{cite web|author=Aaron Grunwald |title=Miguel Perea. "I expect a higher presence of Spanish financial institutions here"|url=https://paperjam.lu/article/news-i-expect-higher-presence-spanish-financial-institutions-here|publisher=Paper Jam|access-date=6 January 2024|date=29 January 2010}}</ref> [[2004]]-[[2006]] წლებში მას საგანგებო მისიის ელჩის პოზიცია ეჭირა.<ref name=whow/> 2006 წელს იგი ლიბანში ესპანეთის ელჩად დაინიშნა,<ref name=whow/> რის შემდეგაც მსახურობდა ესპანეთის ელჩად ლუქსემბურგში.<ref>{{cite web|title=Conférences. Highlights |url=https://www.cvce.eu/project/spain-europe/conferences|website=cvce.eu|access-date=6 January 2024}}</ref> ამჟამად იგი [[მექსიკა]]ში, [[გვადალახარა]]ში ესპანეთის გენერალური კონსულია.<ref>{{cite web|title=Spanish Consulate General in Guadalajara, Mexico|url=https://visacent.com/consulate-general/spanish-consulate-general-in-guadalajara-mexico/|website=visacent.com|access-date=6 January 2024}}</ref> ბენსო არის წიგნის – „Embajador En Mision Especial En Irak“ – ავტორი, რომელშიც იგი ომისშემდგომ ერაყში განვითარებულ მოვლენებს განიხილავს.<ref>{{cite web|title=Misión en Iraq|url=https://www.casadellibro.com/libro-mision-en-iraq/9788484603368/945667|website=Casa del Libro|language=es}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბენსო პერეა, მიგელ}} [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] doi0penznyhufp764arcazzq4rc448a 5411668 5411316 2026-06-12T09:15:21Z MIKHEIL 18439 5411668 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''მიგელ ბენსო პერეა''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1951]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[ჟურნალისტი]] და დიპლომატი. ელჩად მსახურობდა სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[ლუქსემბურგი|ლუქსემბურგში]], [[ესპანეთი]]ს. [[2003]] წელს იგი ასევე იყო საგანგებო ელჩი [[ერაყი|ერაყში]]. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბენსო დაიბადა 1951 წლის 7 ნოემბერს.<ref name=whow>{{cite book|title=Who's Who in Lebanon 2007-2008|year=2007|page=277|url=https://doi.org/10.1515/9783110945904.328|location=Beirut |isbn=9783110945904|doi=10.1515/9783110945904.328|publisher=Publitec Publications|edition=19th}}</ref> მან სამართლისა და ჟურნალისტიკის ხარისხი [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში მოიპოვა.<ref name=whow/> ==კარიერა და საქმიანობა== უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ, [[1977]] წლის მარტში, ბენსო საგარეო საქმეთა სამინისტროში დასაქმდა.<ref name=whow/> იგი სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა, 2003 წელს კი საგანგებო ელჩად დაინიშნა ერაყში.<ref name=pjam>{{cite web|author=Aaron Grunwald |title=Miguel Perea. "I expect a higher presence of Spanish financial institutions here"|url=https://paperjam.lu/article/news-i-expect-higher-presence-spanish-financial-institutions-here|publisher=Paper Jam|access-date=6 January 2024|date=29 January 2010}}</ref> [[2004]]-[[2006]] წლებში მას საგანგებო მისიის ელჩის პოზიცია ეჭირა.<ref name=whow/> 2006 წელს იგი ლიბანში ესპანეთის ელჩად დაინიშნა,<ref name=whow/> რის შემდეგაც მსახურობდა ესპანეთის ელჩად ლუქსემბურგში.<ref>{{cite web|title=Conférences. Highlights |url=https://www.cvce.eu/project/spain-europe/conferences|website=cvce.eu|access-date=6 January 2024}}</ref> ამჟამად იგი [[მექსიკა]]ში, [[გვადალახარა]]ში ესპანეთის გენერალური კონსულია.<ref>{{cite web|title=Spanish Consulate General in Guadalajara, Mexico|url=https://visacent.com/consulate-general/spanish-consulate-general-in-guadalajara-mexico/|website=visacent.com|access-date=6 January 2024}}</ref> ბენსო არის წიგნის – „Embajador En Mision Especial En Irak“ – ავტორი, რომელშიც იგი ომისშემდგომ ერაყში განვითარებულ მოვლენებს განიხილავს.<ref>{{cite web|title=Misión en Iraq|url=https://www.casadellibro.com/libro-mision-en-iraq/9788484603368/945667|website=Casa del Libro|language=es}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბენსო პერეა, მიგელ}} [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 9flhtg2w9o1hllgkdsvkuvc02epqz9l 5411669 5411668 2026-06-12T09:15:32Z MIKHEIL 18439 5411669 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''მიგელ ბენსო პერეა''' (დ. [[7 ნოემბერი]], [[1951]]) — [[ესპანელები|ესპანელი]] [[ჟურნალისტი]] და დიპლომატი. ელჩად მსახურობდა სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის [[ლიბანი|ლიბანსა]] და [[ლუქსემბურგი|ლუქსემბურგში]], [[ესპანეთი]]ს. [[2003]] წელს ასევე იყო საგანგებო ელჩი [[ერაყი|ერაყში]]. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ბენსო დაიბადა 1951 წლის 7 ნოემბერს.<ref name=whow>{{cite book|title=Who's Who in Lebanon 2007-2008|year=2007|page=277|url=https://doi.org/10.1515/9783110945904.328|location=Beirut |isbn=9783110945904|doi=10.1515/9783110945904.328|publisher=Publitec Publications|edition=19th}}</ref> მან სამართლისა და ჟურნალისტიკის ხარისხი [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში მოიპოვა.<ref name=whow/> ==კარიერა და საქმიანობა== უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ, [[1977]] წლის მარტში, ბენსო საგარეო საქმეთა სამინისტროში დასაქმდა.<ref name=whow/> იგი სამინისტროში სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა, 2003 წელს კი საგანგებო ელჩად დაინიშნა ერაყში.<ref name=pjam>{{cite web|author=Aaron Grunwald |title=Miguel Perea. "I expect a higher presence of Spanish financial institutions here"|url=https://paperjam.lu/article/news-i-expect-higher-presence-spanish-financial-institutions-here|publisher=Paper Jam|access-date=6 January 2024|date=29 January 2010}}</ref> [[2004]]-[[2006]] წლებში მას საგანგებო მისიის ელჩის პოზიცია ეჭირა.<ref name=whow/> 2006 წელს იგი ლიბანში ესპანეთის ელჩად დაინიშნა,<ref name=whow/> რის შემდეგაც მსახურობდა ესპანეთის ელჩად ლუქსემბურგში.<ref>{{cite web|title=Conférences. Highlights |url=https://www.cvce.eu/project/spain-europe/conferences|website=cvce.eu|access-date=6 January 2024}}</ref> ამჟამად იგი [[მექსიკა]]ში, [[გვადალახარა]]ში ესპანეთის გენერალური კონსულია.<ref>{{cite web|title=Spanish Consulate General in Guadalajara, Mexico|url=https://visacent.com/consulate-general/spanish-consulate-general-in-guadalajara-mexico/|website=visacent.com|access-date=6 January 2024}}</ref> ბენსო არის წიგნის – „Embajador En Mision Especial En Irak“ – ავტორი, რომელშიც იგი ომისშემდგომ ერაყში განვითარებულ მოვლენებს განიხილავს.<ref>{{cite web|title=Misión en Iraq|url=https://www.casadellibro.com/libro-mision-en-iraq/9788484603368/945667|website=Casa del Libro|language=es}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბენსო პერეა, მიგელ}} [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 6ttlot9cok2z5gcrledteir2hzx91em 1 891472 5411317 2026-06-11T18:46:52Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411317 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891473 5411318 2026-06-11T18:55:12Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: '''ადა კასტელსი''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1968]]) — [[კატალონია|კატალონიელი]] [[პროფესორი]], [[მწერალი]] და [[ჟურნალისტი]]. ==ცხოვრება== კასტელსი დაიბადა [[ბარსელონა]]ში 1968 წელს. მის პირველ რომანში „El dit de... 5411318 wikitext text/x-wiki '''ადა კასტელსი''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1968]]) — [[კატალონია|კატალონიელი]] [[პროფესორი]], [[მწერალი]] და [[ჟურნალისტი]]. ==ცხოვრება== კასტელსი დაიბადა [[ბარსელონა]]ში 1968 წელს. მის პირველ რომანში „El dit de l'àngel“ მოთხრობილია მისი პროტესტანტი წინაპრების შესახებ. იგი [[კატალონიური ენა|კატალონიურ]] და [[ესპანური ენა|ესპანურ]] ენაზე [[1998]] წელს გამოიცა.[1] კასტელსი [[1999]] წელს პროფესორი გახდა.[2] [[2004]] წელს გამოიცა მისი რომანი გერმანელი მხატვრის, კასპარ დავიდ ფრიდრიხის შესახებ – „Tota La Vida“.[3] [[2010]] წლისთვის მას პედაგოგიური მოღვაწეობა ჰქონდა ორ უნივერსიტეტსა და სხვა კოლეჯებში.[2] მისი [[2012]] წლის წიგნის, „Pura Sang“, მოქმედება [[მენორკა]]ზე ხდება[4] და მან კატალონიური ლიტერატურის 32-ე სან-ჟოან უნიმის პრემია (Premi Sant Joan Unnim) მოიპოვა.[5] მისი [[2019]] წლის რომანი „Mare“ ქალისა და მისი ქალიშვილის განსხვავებულ მოგონებებს მოგვითხრობს.[3] nrcqvu4si3ajee1qeq9v1eqa9mff945 5411319 5411318 2026-06-11T18:57:23Z ANANO2024 165814 5411319 wikitext text/x-wiki '''ადა კასტელსი''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1968]]) — [[კატალონია|კატალონიელი]] [[პროფესორი]], [[მწერალი]] და [[ჟურნალისტი]]. ==ცხოვრება== კასტელსი დაიბადა [[ბარსელონა]]ში 1968 წელს. მის პირველ რომანში „El dit de l'àngel“ მოთხრობილია მისი პროტესტანტი წინაპრების შესახებ. იგი [[კატალონიური ენა|კატალონიურ]] და [[ესპანური ენა|ესპანურ]] ენაზე [[1998]] წელს გამოიცა.<ref name="Ferrer2010">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=El dit de l'àngel|url=https://books.google.com/books?id=_UqLVC0YpqQC|date=15 February 2010|publisher=Grup 62|isbn=978-84-9787-630-8}}</ref> კასტელსი [[1999]] წელს პროფესორი გახდა.<ref name=bit/> [[2004]] წელს გამოიცა მისი რომანი გერმანელი მხატვრის, კასპარ დავიდ ფრიდრიხის შესახებ – „Tota La Vida“.<ref name=nnn>{{Cite web|url=https://bibliotecavirtual.diba.cat/club-del-llibre/ada-castells|title=Ada Castells - Biblioteca Virtual|website=bibliotecavirtual.diba.cat|access-date=2019-10-12}}</ref> [[2010]] წლისთვის მას პედაგოგიური მოღვაწეობა ჰქონდა ორ უნივერსიტეტსა და სხვა კოლეჯებში.<ref name=bit>{{Cite web|url=https://campusdescriptura.com/CA/professorat/21/Ada-castells|title=Escola d'escriptura Ateneu Barcelonès|website=campusdescriptura.com|access-date=2019-10-01}}</ref> მისი [[2012]] წლის წიგნის, „Pura Sang“, მოქმედება [[მენორკა]]ზე ხდება<ref>{{Cite book|url=https://www.grup62.cat/llibre-pura-sang/94760|title=Pura sang - Ada Castells Ferrer |publisher= Grup62|language=ca-es}}</ref> და მან კატალონიური ლიტერატურის 32-ე სან-ჟოან უნიმის პრემია (Premi Sant Joan Unnim) მოიპოვა.<ref name="Ferrer2012">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=Pura sang|url=https://books.google.com/books?id=HsUSTJ1S5SIC|date=3 October 2012|publisher=Grup 62|isbn=978-84-297-6995-1}}</ref> მისი [[2019]] წლის რომანი „Mare“ ქალისა და მისი ქალიშვილის განსხვავებულ მოგონებებს მოგვითხრობს.<ref name=nnn/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კასტელსი, ადა}} 7jqrtkj7xbkmajdups5k4qpqg116hhb 5411320 5411319 2026-06-11T18:58:00Z ANANO2024 165814 5411320 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ადა კასტელსი''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1968]]) — [[კატალონია|კატალონიელი]] [[პროფესორი]], [[მწერალი]] და [[ჟურნალისტი]]. ==ცხოვრება== კასტელსი დაიბადა [[ბარსელონა]]ში 1968 წელს. მის პირველ რომანში „El dit de l'àngel“ მოთხრობილია მისი პროტესტანტი წინაპრების შესახებ. იგი [[კატალონიური ენა|კატალონიურ]] და [[ესპანური ენა|ესპანურ]] ენაზე [[1998]] წელს გამოიცა.<ref name="Ferrer2010">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=El dit de l'àngel|url=https://books.google.com/books?id=_UqLVC0YpqQC|date=15 February 2010|publisher=Grup 62|isbn=978-84-9787-630-8}}</ref> კასტელსი [[1999]] წელს პროფესორი გახდა.<ref name=bit/> [[2004]] წელს გამოიცა მისი რომანი გერმანელი მხატვრის, კასპარ დავიდ ფრიდრიხის შესახებ – „Tota La Vida“.<ref name=nnn>{{Cite web|url=https://bibliotecavirtual.diba.cat/club-del-llibre/ada-castells|title=Ada Castells - Biblioteca Virtual|website=bibliotecavirtual.diba.cat|access-date=2019-10-12}}</ref> [[2010]] წლისთვის მას პედაგოგიური მოღვაწეობა ჰქონდა ორ უნივერსიტეტსა და სხვა კოლეჯებში.<ref name=bit>{{Cite web|url=https://campusdescriptura.com/CA/professorat/21/Ada-castells|title=Escola d'escriptura Ateneu Barcelonès|website=campusdescriptura.com|access-date=2019-10-01}}</ref> მისი [[2012]] წლის წიგნის, „Pura Sang“, მოქმედება [[მენორკა]]ზე ხდება<ref>{{Cite book|url=https://www.grup62.cat/llibre-pura-sang/94760|title=Pura sang - Ada Castells Ferrer |publisher= Grup62|language=ca-es}}</ref> და მან კატალონიური ლიტერატურის 32-ე სან-ჟოან უნიმის პრემია (Premi Sant Joan Unnim) მოიპოვა.<ref name="Ferrer2012">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=Pura sang|url=https://books.google.com/books?id=HsUSTJ1S5SIC|date=3 October 2012|publisher=Grup 62|isbn=978-84-297-6995-1}}</ref> მისი [[2019]] წლის რომანი „Mare“ ქალისა და მისი ქალიშვილის განსხვავებულ მოგონებებს მოგვითხრობს.<ref name=nnn/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კასტელსი, ადა}} 0z0o7mhthjyytq6mes8kh60noa7iiw3 5411321 5411320 2026-06-11T18:58:11Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411321 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ადა კასტელსი''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1968]]) — [[კატალონია|კატალონიელი]] [[პროფესორი]], [[მწერალი]] და [[ჟურნალისტი]]. ==ცხოვრება== კასტელსი დაიბადა [[ბარსელონა]]ში 1968 წელს. მის პირველ რომანში „El dit de l'àngel“ მოთხრობილია მისი პროტესტანტი წინაპრების შესახებ. იგი [[კატალონიური ენა|კატალონიურ]] და [[ესპანური ენა|ესპანურ]] ენაზე [[1998]] წელს გამოიცა.<ref name="Ferrer2010">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=El dit de l'àngel|url=https://books.google.com/books?id=_UqLVC0YpqQC|date=15 February 2010|publisher=Grup 62|isbn=978-84-9787-630-8}}</ref> კასტელსი [[1999]] წელს პროფესორი გახდა.<ref name=bit/> [[2004]] წელს გამოიცა მისი რომანი გერმანელი მხატვრის, კასპარ დავიდ ფრიდრიხის შესახებ – „Tota La Vida“.<ref name=nnn>{{Cite web|url=https://bibliotecavirtual.diba.cat/club-del-llibre/ada-castells|title=Ada Castells - Biblioteca Virtual|website=bibliotecavirtual.diba.cat|access-date=2019-10-12}}</ref> [[2010]] წლისთვის მას პედაგოგიური მოღვაწეობა ჰქონდა ორ უნივერსიტეტსა და სხვა კოლეჯებში.<ref name=bit>{{Cite web|url=https://campusdescriptura.com/CA/professorat/21/Ada-castells|title=Escola d'escriptura Ateneu Barcelonès|website=campusdescriptura.com|access-date=2019-10-01}}</ref> მისი [[2012]] წლის წიგნის, „Pura Sang“, მოქმედება [[მენორკა]]ზე ხდება<ref>{{Cite book|url=https://www.grup62.cat/llibre-pura-sang/94760|title=Pura sang - Ada Castells Ferrer |publisher= Grup62|language=ca-es}}</ref> და მან კატალონიური ლიტერატურის 32-ე სან-ჟოან უნიმის პრემია (Premi Sant Joan Unnim) მოიპოვა.<ref name="Ferrer2012">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=Pura sang|url=https://books.google.com/books?id=HsUSTJ1S5SIC|date=3 October 2012|publisher=Grup 62|isbn=978-84-297-6995-1}}</ref> მისი [[2019]] წლის რომანი „Mare“ ქალისა და მისი ქალიშვილის განსხვავებულ მოგონებებს მოგვითხრობს.<ref name=nnn/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კასტელსი, ადა}} [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 8wkef19v880cvwr56e7zvcycosy8w43 5411322 5411321 2026-06-11T18:58:42Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411322 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ადა კასტელსი''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1968]]) — [[კატალონია|კატალონიელი]] [[პროფესორი]], [[მწერალი]] და [[ჟურნალისტი]]. ==ცხოვრება== კასტელსი დაიბადა [[ბარსელონა]]ში 1968 წელს. მის პირველ რომანში „El dit de l'àngel“ მოთხრობილია მისი პროტესტანტი წინაპრების შესახებ. იგი [[კატალონიური ენა|კატალონიურ]] და [[ესპანური ენა|ესპანურ]] ენაზე [[1998]] წელს გამოიცა.<ref name="Ferrer2010">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=El dit de l'àngel|url=https://books.google.com/books?id=_UqLVC0YpqQC|date=15 February 2010|publisher=Grup 62|isbn=978-84-9787-630-8}}</ref> კასტელსი [[1999]] წელს პროფესორი გახდა.<ref name=bit/> [[2004]] წელს გამოიცა მისი რომანი გერმანელი მხატვრის, კასპარ დავიდ ფრიდრიხის შესახებ – „Tota La Vida“.<ref name=nnn>{{Cite web|url=https://bibliotecavirtual.diba.cat/club-del-llibre/ada-castells|title=Ada Castells - Biblioteca Virtual|website=bibliotecavirtual.diba.cat|access-date=2019-10-12}}</ref> [[2010]] წლისთვის მას პედაგოგიური მოღვაწეობა ჰქონდა ორ უნივერსიტეტსა და სხვა კოლეჯებში.<ref name=bit>{{Cite web|url=https://campusdescriptura.com/CA/professorat/21/Ada-castells|title=Escola d'escriptura Ateneu Barcelonès|website=campusdescriptura.com|access-date=2019-10-01}}</ref> მისი [[2012]] წლის წიგნის, „Pura Sang“, მოქმედება [[მენორკა]]ზე ხდება<ref>{{Cite book|url=https://www.grup62.cat/llibre-pura-sang/94760|title=Pura sang - Ada Castells Ferrer |publisher= Grup62|language=ca-es}}</ref> და მან კატალონიური ლიტერატურის 32-ე სან-ჟოან უნიმის პრემია (Premi Sant Joan Unnim) მოიპოვა.<ref name="Ferrer2012">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=Pura sang|url=https://books.google.com/books?id=HsUSTJ1S5SIC|date=3 October 2012|publisher=Grup 62|isbn=978-84-297-6995-1}}</ref> მისი [[2019]] წლის რომანი „Mare“ ქალისა და მისი ქალიშვილის განსხვავებულ მოგონებებს მოგვითხრობს.<ref name=nnn/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კასტელსი, ადა}} [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] 0dw6kx2jfx01m9y68g9yr2hlzvfcb1p 5411324 5411322 2026-06-11T18:58:55Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:ესპანელი ჟურნალისტები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411324 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ადა კასტელსი''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1968]]) — [[კატალონია|კატალონიელი]] [[პროფესორი]], [[მწერალი]] და [[ჟურნალისტი]]. ==ცხოვრება== კასტელსი დაიბადა [[ბარსელონა]]ში 1968 წელს. მის პირველ რომანში „El dit de l'àngel“ მოთხრობილია მისი პროტესტანტი წინაპრების შესახებ. იგი [[კატალონიური ენა|კატალონიურ]] და [[ესპანური ენა|ესპანურ]] ენაზე [[1998]] წელს გამოიცა.<ref name="Ferrer2010">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=El dit de l'àngel|url=https://books.google.com/books?id=_UqLVC0YpqQC|date=15 February 2010|publisher=Grup 62|isbn=978-84-9787-630-8}}</ref> კასტელსი [[1999]] წელს პროფესორი გახდა.<ref name=bit/> [[2004]] წელს გამოიცა მისი რომანი გერმანელი მხატვრის, კასპარ დავიდ ფრიდრიხის შესახებ – „Tota La Vida“.<ref name=nnn>{{Cite web|url=https://bibliotecavirtual.diba.cat/club-del-llibre/ada-castells|title=Ada Castells - Biblioteca Virtual|website=bibliotecavirtual.diba.cat|access-date=2019-10-12}}</ref> [[2010]] წლისთვის მას პედაგოგიური მოღვაწეობა ჰქონდა ორ უნივერსიტეტსა და სხვა კოლეჯებში.<ref name=bit>{{Cite web|url=https://campusdescriptura.com/CA/professorat/21/Ada-castells|title=Escola d'escriptura Ateneu Barcelonès|website=campusdescriptura.com|access-date=2019-10-01}}</ref> მისი [[2012]] წლის წიგნის, „Pura Sang“, მოქმედება [[მენორკა]]ზე ხდება<ref>{{Cite book|url=https://www.grup62.cat/llibre-pura-sang/94760|title=Pura sang - Ada Castells Ferrer |publisher= Grup62|language=ca-es}}</ref> და მან კატალონიური ლიტერატურის 32-ე სან-ჟოან უნიმის პრემია (Premi Sant Joan Unnim) მოიპოვა.<ref name="Ferrer2012">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=Pura sang|url=https://books.google.com/books?id=HsUSTJ1S5SIC|date=3 October 2012|publisher=Grup 62|isbn=978-84-297-6995-1}}</ref> მისი [[2019]] წლის რომანი „Mare“ ქალისა და მისი ქალიშვილის განსხვავებულ მოგონებებს მოგვითხრობს.<ref name=nnn/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კასტელსი, ადა}} [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:ესპანელი ჟურნალისტები]] 4oxrael8qnkhgetajn1ardg9wkr9u2h 5411667 5411324 2026-06-12T09:14:53Z MIKHEIL 18439 5411667 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ადა კასტელსი''' (დ. [[28 ნოემბერი]], [[1968]]) — [[კატალონია|კატალონიელი]] [[პროფესორი]], [[მწერალი]] და [[ჟურნალისტი]]. ==ცხოვრება== კასტელსი დაიბადა [[ბარსელონა]]ში 1968 წელს. მის პირველ რომანში „El dit de l'àngel“ მოთხრობილია მისი პროტესტანტი წინაპრების შესახებ. წიგნი [[კატალონიური ენა|კატალონიურ]] და [[ესპანური ენა|ესპანურ]] ენაზე [[1998]] წელს გამოიცა.<ref name="Ferrer2010">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=El dit de l'àngel|url=https://books.google.com/books?id=_UqLVC0YpqQC|date=15 February 2010|publisher=Grup 62|isbn=978-84-9787-630-8}}</ref> კასტელსი [[1999]] წელს პროფესორი გახდა.<ref name=bit/> [[2004]] წელს გამოიცა მისი რომანი გერმანელი მხატვრის, კასპარ დავიდ ფრიდრიხის შესახებ – „Tota La Vida“.<ref name=nnn>{{Cite web|url=https://bibliotecavirtual.diba.cat/club-del-llibre/ada-castells|title=Ada Castells - Biblioteca Virtual|website=bibliotecavirtual.diba.cat|access-date=2019-10-12}}</ref> [[2010]] წლისთვის მას პედაგოგიური მოღვაწეობა ჰქონდა ორ უნივერსიტეტსა და სხვა კოლეჯებში.<ref name=bit>{{Cite web|url=https://campusdescriptura.com/CA/professorat/21/Ada-castells|title=Escola d'escriptura Ateneu Barcelonès|website=campusdescriptura.com|access-date=2019-10-01}}</ref> მისი [[2012]] წლის წიგნის, „Pura Sang“, მოქმედება [[მენორკა]]ზე ხდება<ref>{{Cite book|url=https://www.grup62.cat/llibre-pura-sang/94760|title=Pura sang - Ada Castells Ferrer |publisher= Grup62|language=ca-es}}</ref> და მან კატალონიური ლიტერატურის 32-ე სან-ჟოან უნიმის პრემია (Premi Sant Joan Unnim) მოიპოვა.<ref name="Ferrer2012">{{cite book|author=Ada Castells Ferrer|title=Pura sang|url=https://books.google.com/books?id=HsUSTJ1S5SIC|date=3 October 2012|publisher=Grup 62|isbn=978-84-297-6995-1}}</ref> მისი [[2019]] წლის რომანი „Mare“ ქალისა და მისი ქალიშვილის განსხვავებულ მოგონებებს მოგვითხრობს.<ref name=nnn/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კასტელსი, ადა}} [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:ესპანელი ჟურნალისტები]] 95cxo9k54fieez1sumnu77ukwhxtc5w 0 891474 5411323 2026-06-11T18:58:45Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —გერმანელი მხატვარი, ლითოგრაფი და მასწავლებელი, რომელიც დასახლდა... 5411323 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —გერმანელი მხატვარი, ლითოგრაფი და მასწავლებელი, რომელიც დასახლდა რიო-დე-ჟანეიროში, ბრაზილია. მან დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი რეციფედან და სალვადორიდან.[1] მისი პეიზაჟები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.[2][n 1] მისი ნამუშევრები თითქმის დავიწყებას მიეცა მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში ბრაზილიაში სხვა მხატვრების შექმნილი ნახატების ჩრდილში. ბიოგრაფია იგი დაიბადა ჰამბურგში. მხატვრის კარიერა დაიწყო მიუნხენში 1842-დან 1844 წლამდე.[n 2] გერმანიიდან 1849 წელს ჩამოსვლის შემდეგ,[3] ჯერ დასახლდა რეციფეში, მზარდ ქალაქში ფრანსისკო დო რეგო ბარუშისმმართველობის დროს, სადაც ხატავდა პერნამბუკუს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს.[n 3] 1856 წელს იგი იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო რიო-დე-ჟანეიროში, და გახსნა სტუდია Rua do Rosario, 106 – მე-2 სართულზე, შემდეგ კი გადავიდა Rua Sete de Setembro, 72-ში. 1859 წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო 1860 წელს — ოქროს.[2] 1865 წელს შეუერთდა გამოჩენილ ფრანგ პეიზაჟისტ ანრი ნიკოლა ვინეს,[3] და ორივემ დაიწყო ფერწერისა და ნახატის სწავლება Rua da Quitanda, 27-ში მოწყობილ სტუდიაში. 1872 წლისთვის ორი მხატვარი გაიყარა. 1866 წელს არქიტექტორმა კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტმა მოიწვია იგი Nova Friburgo-ს სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გასტაო ტასინისა და მარიო ბრაგალდის თანხლებით.[4] 1873 წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია პაო-დე-ასუკარი, ტიჟუკა, ბოტაფოგო და გლორია, რამაც დიდი სენსაცია გამოიწვია Academia Imperial de Belas Artes-ში.[3] 1874 წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია.[3] გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ.[3][n 4]Sonnet 4.6 Low gi4ccbw3n8h7nhqtyoxvjn5nsl4nkw3 5411330 5411323 2026-06-11T19:03:38Z Eletskh-QR 175175 5411330 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —[[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref><ref group="n"> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== იგი დაიბადა ჰამბურგში. მხატვრის კარიერა დაიწყო მიუნხენში 1842-დან 1844 წლამდე.[n 2] გერმანიიდან 1849 წელს ჩამოსვლის შემდეგ,[3] ჯერ დასახლდა რეციფეში, მზარდ ქალაქში ფრანსისკო დო რეგო ბარუშისმმართველობის დროს, სადაც ხატავდა პერნამბუკუს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს.[n 3] 1856 წელს იგი იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო რიო-დე-ჟანეიროში, და გახსნა სტუდია Rua do Rosario, 106 – მე-2 სართულზე, შემდეგ კი გადავიდა Rua Sete de Setembro, 72-ში. 1859 წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო 1860 წელს — ოქროს.[2] 1865 წელს შეუერთდა გამოჩენილ ფრანგ პეიზაჟისტ ანრი ნიკოლა ვინეს,[3] და ორივემ დაიწყო ფერწერისა და ნახატის სწავლება Rua da Quitanda, 27-ში მოწყობილ სტუდიაში. 1872 წლისთვის ორი მხატვარი გაიყარა. 1866 წელს არქიტექტორმა კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტმა მოიწვია იგი Nova Friburgo-ს სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გასტაო ტასინისა და მარიო ბრაგალდის თანხლებით.[4] 1873 წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია პაო-დე-ასუკარი, ტიჟუკა, ბოტაფოგო და გლორია, რამაც დიდი სენსაცია გამოიწვია Academia Imperial de Belas Artes-ში.[3] 1874 წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია.[3] გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ.[3][n 4]Sonnet 4.6 Low 5eg8lcrg1n98zrgdjtmh5aj6igv0esd 5411350 5411330 2026-06-11T19:21:07Z Eletskh-QR 175175 5411350 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —[[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს.<ref group="n">That would become the theme of his beautiful chromolithographs published in 1851 in Germany.</ref> [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,<ref name="Pinto Junior"/> და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]].<ref name="Pinto Junior"/> [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]].<ref name="Pinto Junior"/> გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ.<ref name="Pinto Junior"/><ref group="n">Maria Elizabeth Santos Peixoto, in her book on German painters, reports that "It appears that the German artist died insane in the city of Rio de Janeiro on an unknown date."</ref> ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> 8tihftd2ep28kf0184tjwt1qu3z0qxz 5411351 5411350 2026-06-11T19:23:41Z Eletskh-QR 175175 5411351 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —[[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს. [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,<ref name="Pinto Junior"/> და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]].<ref name="Pinto Junior"/> [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]]. გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ. ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> mmsvfr27lbs1s2h8d30dhtoumjjuhyq 5411354 5411351 2026-06-11T19:25:40Z Eletskh-QR 175175 5411354 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —[[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს. [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]]. [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]]. გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ. ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> ===სქოლიო=== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ბაუხი,ემილ}} pi0e48z1ozupl6r4idr4hvf22aguvmi 5411355 5411354 2026-06-11T19:26:16Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 1823]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411355 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —[[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს. [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]]. [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]]. გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ. ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> ===სქოლიო=== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ბაუხი,ემილ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1823]] 2157rftjij2urj7e3arxzilov7ehgyd 5411356 5411355 2026-06-11T19:26:39Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1874]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411356 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —[[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს. [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]]. [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]]. გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ. ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> ===სქოლიო=== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ბაუხი,ემილ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1823]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1874]] 1iw7d8p0mxrq3jzgvd4aed8ekflb6i4 5411357 5411356 2026-06-11T19:27:30Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:19-ე საუკუნის მხატვრები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411357 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —[[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს. [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]]. [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]]. გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ. ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> ===სქოლიო=== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ბაუხი,ემილ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1823]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1874]] [[კატეგორია:19-ე საუკუნის მხატვრები]] e4kl7yx4qzufp71h8bfnywbzf3pqkip 5411358 5411357 2026-06-11T19:27:35Z Eletskh-QR 175175 წაიშალა [[კატეგორია:19-ე საუკუნის მხატვრები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411358 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —[[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს. [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]]. [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]]. გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ. ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> ===სქოლიო=== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ბაუხი,ემილ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1823]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1874]] 1iw7d8p0mxrq3jzgvd4aed8ekflb6i4 5411360 5411358 2026-06-11T19:27:47Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:გერმანელი მხატვრები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411360 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —[[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს. [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]]. [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]]. გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ. ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> ===სქოლიო=== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ბაუხი,ემილ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1823]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1874]] [[კატეგორია:გერმანელი მხატვრები]] e2aadr4r3cok6pvs5y9jawttsrx57bb 5411361 5411360 2026-06-11T19:28:28Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:მამაკაცი მხატვრები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411361 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) —[[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს. [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]]. [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]]. გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ. ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> ===სქოლიო=== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ბაუხი,ემილ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1823]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1874]] [[კატეგორია:გერმანელი მხატვრები]] [[კატეგორია:მამაკაცი მხატვრები]] 1lzytddfylch83qd1t04z6gk41nyy5c 5411663 5411361 2026-06-12T09:13:26Z MIKHEIL 18439 5411663 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) — [[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს. [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]]. [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]]. გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ. ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> ===სქოლიო=== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ბაუხი,ემილ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1823]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1874]] [[კატეგორია:გერმანელი მხატვრები]] [[კატეგორია:მამაკაცი მხატვრები]] ktq8rxysaq8a58x54ibs7vj07rlil5t 5411665 5411663 2026-06-12T09:13:43Z MIKHEIL 18439 /* გალერეა */ 5411665 wikitext text/x-wiki [[File:Largo da Matriz da Boa Vista By Emil Bauch.jpg|thumb|upright=1.4|''Largo da Matriz da Boa Vista'' by Emil Bauch]] '''ემილ ბაუხი''' ([[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Emil Bauch; დ.[[1823]] – გ.[[1874]]-ის შემდეგ) — [[გერმანელი]] [[მხატვარი]], [[ლითოგრაფია|ლითოგრაფი]] და [[მასწავლებელი]], რომელიც დასახლდა [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[ბრაზილია]]. დახატა ქალაქის პანორამული სცენები და პორტრეტები, ასევე რამდენიმე ხედი [[რესიფი|რესიფი]]დან და [[სალვადორი]]დან.<ref>{{cite web|last=Itau Cultural|title=Bauch (1823 – ca. 1890)|url=http://www.itaucultural.org.br/aplicExternas/enciclopedia_IC/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia&cd_verbete=1227&cd_idioma=28555|publisher=Itau Cultural|accessdate=12 February 2012}}</ref> მხატვრის [[პეიზაჟი|პეიზაჟ]]ები გამოირჩევა ყველა დეტალის ზედმიწევნითი დაკვირვებით და მისი პალიტრის მოტივთა მდიდარი მრავალფეროვნებით.<ref name=Silva>{{cite web|last=Silva|first=Raul Mendes|title=O Seculo XIX|work=Outros Pintores no Brasil do Seculo 19|url=http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|publisher=Raul Mendes Silva|accessdate=12 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011120/http://www.raulmendesilva.pro.br/pintura/pag006.shtml|archivedate=19 January 2012}}</ref> მხატვრის ნამუშევრები თითქმის დავიწყებულია მეცხრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარიდან,რადგან სხვა ბრაზილიელი მხატვრების მიერ შექმნილი ნახატების ჩრდილში მოექცა. ==ბიოგრაფია== ემილ ბაუხი დაიბადა [[ჰამბურგი|ჰამბურგ]]ში. მხატვრის კარიერას საფუძველი ჩაეყარა მიუნხენში. [[1849]] წელს, [[გერმანია|გერმანი]]იდან წამოსვლის შემდეგ,ჯერ დასახლდა [[რესიფი]]ში,სადაც ხატავდა [[პერნამბუკუ]]ს დედაქალაქის მრავალფეროვან ასპექტებს. [[1856]] წელს იმყოფებოდა ბრაზილიის კარზე, რომელიც გადატანილი იყო [[რიო-დე-ჟანეირო]]ში, [[1859]] წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემიის გენერალურ გამოფენაზე, ხოლო [[1860]] წელს მიიღო ოქროს მედალი.<ref name="Silva"/> [[1865]] წელს შეუერთდა გამოჩენილ [[ფრანგები|ფრანგ]] პეიზაჟსტ [[ანრი ნიკოლა ვინე]]ს,და ორივემ დაიწყო [[ფერწერა|ფერწერ]]ისა და [[ხატვა|ხატვ]]ის სწავლება „Rua da Quitanda, 27“-ში მოწყობილ სტუდიაში. [[1872]] წლისთვის ორი მხატვარი გაუშვეს სამსახურიდან. [[1866]] წელს [[არქიტექტორი|არქიტექტო]]რმა [[კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტი|კარლ ფრიდრიხ გუსტავ ვენელდტ]]მა მოიწვია სასახლის, შემდგომში კატეტეს სასახლის სახელით ცნობილის, ინტერიერის გასაფორმებლად გ[[ასტაო ტასინი]]სა და [[მარიო ბრაგალდი]]ს თანხლებით.<ref name="Gasparetto Junior">{{cite web|last=Gasparetto Junior|first=Antonio|title=Museu da República|url=http://www.infoescola.com/historia/museu-da-republica/|publisher=Info Escola|accessdate=12 February 2012}}</ref> [[1873]] წელს შექმნა „რიო-დე-ჟანეიროს პანორამა", სადაც გამოსახულია [[პან-დე-ასუკარი]], [[ტიჟუკა]], [[ბოტაფოგო]] და [[გლორია]]. [[1874]] წელს დაჯილდოვდა იმპერიული ვარდის ორდენით, წოდებით, რომელსაც ანიჭებდა [[სამეფო სახვითი ხელოვნების აკადემია]]. გარდაიცვალა რიო-დე-ჟანეიროში 16 წლის შემდეგ. ==გალერეა== <gallery class="center" widths="220" heights="95"> File:Emil Bauch - Cais Pharoux, Rio de Janeiro.jpg|''Cais Pharoux, Rio de Janeiro'' File:Emil Bauch - Porto de Recife.jpg|''Porto de Recife'' File:Recife alfandega.jpg|''Recife alfandega'' </gallery> ==სქოლიო== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ბაუხი,ემილ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1823]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1874]] [[კატეგორია:გერმანელი მხატვრები]] [[კატეგორია:მამაკაცი მხატვრები]] 5ml1d32fv5zq7e1udb54533zxib0kz4 1 891475 5411326 2026-06-11T18:59:34Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411326 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891476 5411328 2026-06-11T19:02:29Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: '''ხუან გომეს ბარსენა''' (დ. [[1984]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და ლიტერატურათმცოდნე. იგი დაიბადა [[სანტანდერი|სანტანდერში]], ხოლო ლიტერატურა და ისტორია [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსი... 5411328 wikitext text/x-wiki '''ხუან გომეს ბარსენა''' (დ. [[1984]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და ლიტერატურათმცოდნე. იგი დაიბადა [[სანტანდერი|სანტანდერში]], ხოლო ლიტერატურა და ისტორია [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში შეისწავლა. მან ასევე შეისწავლა [[ფილოსოფია]] დისტანციური განათლების ეროვნულ უნივერსიტეტში (UNED). მისი მოთხრობების პირველი კრებული „Los que duermen“ [[2012]] წელს გამოიცა. მისი აღიარებული სადებიუტო რომანი „El cielo de Lima“ [[2014]] წელს გამოვიდა და ნათარგმნია [[გერმანული ენა|გერმანულ ენაზეც]]. ნაწარმოებში მოთხრობილია [[1904]] წლის ცნობილი შემთხვევა, როდესაც პოეტი ხუან რამონ ხიმენესი მიმოწერას აწარმოებდა [[ლიმა]]ში მცხოვრებ წარმოსახვით თაყვანისმცემელ ქალთან, რომლის მიღმაც, სინამდვილეში, ორი [[პერუ]]ელი ხუმარა მწერალი იმალებოდა. [[2017]] წელს ბარსენამ გამოსცა რომანი „Kanada“. მას მიღებული აქვს არაერთი ლიტერატურული პრემია. მწერალი მადრიდში ცხოვრობს.[1] bijx8equ5voqnlit5kocugwug2smdrq 5411331 5411328 2026-06-11T19:03:41Z ANANO2024 165814 5411331 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ხუან გომეს ბარსენა''' (დ. [[1984]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და ლიტერატურათმცოდნე. იგი დაიბადა [[სანტანდერი|სანტანდერში]], ხოლო ლიტერატურა და ისტორია [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში შეისწავლა. მან ასევე შეისწავლა [[ფილოსოფია]] დისტანციური განათლების ეროვნულ უნივერსიტეტში (UNED). მისი მოთხრობების პირველი კრებული „Los que duermen“ [[2012]] წელს გამოიცა. მისი აღიარებული სადებიუტო რომანი „El cielo de Lima“ [[2014]] წელს გამოვიდა და ნათარგმნია [[გერმანული ენა|გერმანულ ენაზეც]]. ნაწარმოებში მოთხრობილია [[1904]] წლის ცნობილი შემთხვევა, როდესაც პოეტი ხუან რამონ ხიმენესი მიმოწერას აწარმოებდა [[ლიმა]]ში მცხოვრებ წარმოსახვით თაყვანისმცემელ ქალთან, რომლის მიღმაც, სინამდვილეში, ორი [[პერუ]]ელი ხუმარა მწერალი იმალებოდა. [[2017]] წელს ბარსენამ გამოსცა რომანი „Kanada“. მას მიღებული აქვს არაერთი ლიტერატურული პრემია. მწერალი მადრიდში ცხოვრობს.<ref>{{Cite web |title=Juan Gómez Bárcena |url=https://literaturfestival.com/en/authors/juan-gomez-barcena/ |access-date=2023-06-22 |website=international literature festival berlin |language=en-US}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:გომეს ბარსენა, ხუან}} 8do6g5co9kpcf8do51qxaihyptevmmx 5411332 5411331 2026-06-11T19:03:55Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:ესპანელი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411332 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ხუან გომეს ბარსენა''' (დ. [[1984]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და ლიტერატურათმცოდნე. იგი დაიბადა [[სანტანდერი|სანტანდერში]], ხოლო ლიტერატურა და ისტორია [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში შეისწავლა. მან ასევე შეისწავლა [[ფილოსოფია]] დისტანციური განათლების ეროვნულ უნივერსიტეტში (UNED). მისი მოთხრობების პირველი კრებული „Los que duermen“ [[2012]] წელს გამოიცა. მისი აღიარებული სადებიუტო რომანი „El cielo de Lima“ [[2014]] წელს გამოვიდა და ნათარგმნია [[გერმანული ენა|გერმანულ ენაზეც]]. ნაწარმოებში მოთხრობილია [[1904]] წლის ცნობილი შემთხვევა, როდესაც პოეტი ხუან რამონ ხიმენესი მიმოწერას აწარმოებდა [[ლიმა]]ში მცხოვრებ წარმოსახვით თაყვანისმცემელ ქალთან, რომლის მიღმაც, სინამდვილეში, ორი [[პერუ]]ელი ხუმარა მწერალი იმალებოდა. [[2017]] წელს ბარსენამ გამოსცა რომანი „Kanada“. მას მიღებული აქვს არაერთი ლიტერატურული პრემია. მწერალი მადრიდში ცხოვრობს.<ref>{{Cite web |title=Juan Gómez Bárcena |url=https://literaturfestival.com/en/authors/juan-gomez-barcena/ |access-date=2023-06-22 |website=international literature festival berlin |language=en-US}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:გომეს ბარსენა, ხუან}} [[კატეგორია:ესპანელი მწერლები]] kx1hxwv959wqvzgxk9amv2idlmhmi1h 5411334 5411332 2026-06-11T19:04:12Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411334 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ხუან გომეს ბარსენა''' (დ. [[1984]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და ლიტერატურათმცოდნე. იგი დაიბადა [[სანტანდერი|სანტანდერში]], ხოლო ლიტერატურა და ისტორია [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში შეისწავლა. მან ასევე შეისწავლა [[ფილოსოფია]] დისტანციური განათლების ეროვნულ უნივერსიტეტში (UNED). მისი მოთხრობების პირველი კრებული „Los que duermen“ [[2012]] წელს გამოიცა. მისი აღიარებული სადებიუტო რომანი „El cielo de Lima“ [[2014]] წელს გამოვიდა და ნათარგმნია [[გერმანული ენა|გერმანულ ენაზეც]]. ნაწარმოებში მოთხრობილია [[1904]] წლის ცნობილი შემთხვევა, როდესაც პოეტი ხუან რამონ ხიმენესი მიმოწერას აწარმოებდა [[ლიმა]]ში მცხოვრებ წარმოსახვით თაყვანისმცემელ ქალთან, რომლის მიღმაც, სინამდვილეში, ორი [[პერუ]]ელი ხუმარა მწერალი იმალებოდა. [[2017]] წელს ბარსენამ გამოსცა რომანი „Kanada“. მას მიღებული აქვს არაერთი ლიტერატურული პრემია. მწერალი მადრიდში ცხოვრობს.<ref>{{Cite web |title=Juan Gómez Bárcena |url=https://literaturfestival.com/en/authors/juan-gomez-barcena/ |access-date=2023-06-22 |website=international literature festival berlin |language=en-US}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:გომეს ბარსენა, ხუან}} [[კატეგორია:ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] 19gdvlnhfstu79pgbhfmerr0yq03dw0 5411335 5411334 2026-06-11T19:04:20Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411335 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ხუან გომეს ბარსენა''' (დ. [[1984]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და ლიტერატურათმცოდნე. იგი დაიბადა [[სანტანდერი|სანტანდერში]], ხოლო ლიტერატურა და ისტორია [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში შეისწავლა. მან ასევე შეისწავლა [[ფილოსოფია]] დისტანციური განათლების ეროვნულ უნივერსიტეტში (UNED). მისი მოთხრობების პირველი კრებული „Los que duermen“ [[2012]] წელს გამოიცა. მისი აღიარებული სადებიუტო რომანი „El cielo de Lima“ [[2014]] წელს გამოვიდა და ნათარგმნია [[გერმანული ენა|გერმანულ ენაზეც]]. ნაწარმოებში მოთხრობილია [[1904]] წლის ცნობილი შემთხვევა, როდესაც პოეტი ხუან რამონ ხიმენესი მიმოწერას აწარმოებდა [[ლიმა]]ში მცხოვრებ წარმოსახვით თაყვანისმცემელ ქალთან, რომლის მიღმაც, სინამდვილეში, ორი [[პერუ]]ელი ხუმარა მწერალი იმალებოდა. [[2017]] წელს ბარსენამ გამოსცა რომანი „Kanada“. მას მიღებული აქვს არაერთი ლიტერატურული პრემია. მწერალი მადრიდში ცხოვრობს.<ref>{{Cite web |title=Juan Gómez Bárcena |url=https://literaturfestival.com/en/authors/juan-gomez-barcena/ |access-date=2023-06-22 |website=international literature festival berlin |language=en-US}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:გომეს ბარსენა, ხუან}} [[კატეგორია:ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] mmv6s3sz9vqmdexh977s6yvfzh3aqej 5411666 5411335 2026-06-12T09:14:17Z MIKHEIL 18439 5411666 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ხუან გომეს ბარსენა''' (დ. [[1984]]) — [[ესპანელი]] [[მწერალი]] და ლიტერატურათმცოდნე. დაიბადა [[სანტანდერი|სანტანდერში]], ხოლო ლიტერატურა და ისტორია [[მადრიდი]]ს კომბლუტენსეს უნივერსიტეტში შეისწავლა. ასევე შეისწავლა [[ფილოსოფია]] დისტანციური განათლების ეროვნულ უნივერსიტეტში (UNED). მისი მოთხრობების პირველი კრებული „Los que duermen“ [[2012]] წელს გამოიცა. მისი აღიარებული სადებიუტო რომანი „El cielo de Lima“ [[2014]] წელს გამოვიდა და ნათარგმნია [[გერმანული ენა|გერმანულ ენაზეც]]. ნაწარმოებში მოთხრობილია [[1904]] წლის ცნობილი შემთხვევა, როდესაც პოეტი ხუან რამონ ხიმენესი მიმოწერას აწარმოებდა [[ლიმა]]ში მცხოვრებ წარმოსახვით თაყვანისმცემელ ქალთან, რომლის მიღმაც, სინამდვილეში, ორი [[პერუ]]ელი ხუმარა მწერალი იმალებოდა. [[2017]] წელს ბარსენამ გამოსცა რომანი „Kanada“. მას მიღებული აქვს არაერთი ლიტერატურული პრემია. მწერალი მადრიდში ცხოვრობს.<ref>{{Cite web |title=Juan Gómez Bárcena |url=https://literaturfestival.com/en/authors/juan-gomez-barcena/ |access-date=2023-06-22 |website=international literature festival berlin |language=en-US}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:გომეს ბარსენა, ხუან}} [[კატეგორია:ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი მწერლები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 3gtkr617eyca3byz1l3gboylni9otg3 1 891477 5411337 2026-06-11T19:04:38Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411337 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891478 5411362 2026-06-11T19:29:40Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411362 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891479 5411375 2026-06-11T19:48:27Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2138 |ორგანო = უს |თარიღი = 13 თებერვალი |წელი =2014 |სხდომა =7111 |კოდი = S/RES/2138 |დოკუმენტი = http://www.undocs.org/S/RES/2138(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებ... 5411375 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2138 |ორგანო = უს |თარიღი = 13 თებერვალი |წელი =2014 |სხდომა =7111 |კოდი = S/RES/2138 |დოკუმენტი = http://www.undocs.org/S/RES/2138(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = |შედეგი =მიღებულია |სურათი = Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =გაეროს ემბლემა }} ku8u7n11pk2xvmh17ff2u5hyqfgd1ic 5411377 5411375 2026-06-11T19:49:53Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411377 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2138 |ორგანო = უს |თარიღი = 13 თებერვალი |წელი =2014 |სხდომა =7111 |კოდი = S/RES/2138 |დოკუმენტი = http://www.undocs.org/S/RES/2138(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = |შედეგი =მიღებულია |სურათი = Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =გაეროს ემბლემა }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2138, რომელიც მიიღეს 2014 წლის 13 თებერვალს, აგრძელებდა სუდანის სანქციების კომიტეტის მანდატს და ავალდებულებდა კომიტეტის ექსპერტთა ჯგუფს 2015 წლის იანვრამდე წარმოედგინა საბოლოო მოხსენება თავისი დასკვნების შესახებ. რეზოლუციაში გამოხატული იყო სინანული იმის გამო, რომ დარფურში შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობას და გამოხატული იყო განზრახვა დაწესებულიყო დამატებითი სამიზნე სანქციები პასუხისმგებელ პირთა მიმართ.[1] rclua1fzo1vqkjjdbfcr3it52tt56wa 5411383 5411377 2026-06-11T19:52:51Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411383 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2138 |ორგანო = უს |თარიღი = 13 თებერვალი |წელი =2014 |სხდომა =7111 |კოდი = S/RES/2138 |დოკუმენტი = http://www.undocs.org/S/RES/2138(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = |შედეგი =მიღებულია |სურათი = Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =გაეროს ემბლემა }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2138, რომელიც მიიღეს 2014 წლის 13 თებერვალს, აგრძელებდა სუდანის სანქციების კომიტეტის მანდატს და ავალდებულებდა კომიტეტის ექსპერტთა ჯგუფს 2015 წლის იანვრამდე წარმოედგინა საბოლოო მოხსენება თავისი დასკვნების შესახებ. რეზოლუციაში გამოხატული იყო სინანული იმის გამო, რომ დარფურში შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობას და გამოხატული იყო განზრახვა დაწესებულიყო დამატებითი სამიზნე სანქციები პასუხისმგებელ პირთა მიმართ.[1] რეზოლუცია ერთხმად მიიღეს გაეროს წესდების მეშვიდე თავის საფუძველზე. მასში გამოხატული იყო შეშფოთება სუდანში ტექნიკური დახმარებისა და ფინანსური მხარდაჭერის მიწოდების გამო, რომელთა გამოყენება შესაძლებელი იყო გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციების 1556 და 1591 დარღვევით სუდანის სამხედრო ძალების მხარდასაჭერად. ასევე რეზოლუცია სუდანს მოუწოდებდა შეეწყვიტა მცირეკალიბრიანი იარაღისა და მსუბუქი შეიარაღების დაგროვება და არამართლზომიერი გამოყენება დარფურში. გარდა ამისა, რეზოლუცია სანქციების კომიტეტს ავალდებულებდა განეხილა სანქციების რეჟიმის დარღვევები, აღნიშნავდა, რომ ზოგიერთი სახელმწიფო არ იცავდა რეზოლუციებით 1556 და 1591 დადგენილ სამგზავრო აკრძალვებსა და აქტივების გაყინვის ვალდებულებებს. 25ry5s2cnqc7b46smb7cq51xzwh2frl 5411386 5411383 2026-06-11T19:53:26Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411386 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2138 |ორგანო = უს |თარიღი = 13 თებერვალი |წელი =2014 |სხდომა =7111 |კოდი = S/RES/2138 |დოკუმენტი = http://www.undocs.org/S/RES/2138(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = |შედეგი =მიღებულია |სურათი = Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =გაეროს ემბლემა }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2138, რომელიც მიიღეს 2014 წლის 13 თებერვალს, აგრძელებდა სუდანის სანქციების კომიტეტის მანდატს და ავალდებულებდა კომიტეტის ექსპერტთა ჯგუფს 2015 წლის იანვრამდე წარმოედგინა საბოლოო მოხსენება თავისი დასკვნების შესახებ. რეზოლუციაში გამოხატული იყო სინანული იმის გამო, რომ დარფურში შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობას და გამოხატული იყო განზრახვა დაწესებულიყო დამატებითი სამიზნე სანქციები პასუხისმგებელ პირთა მიმართ.<ref name=UNpress>{{cite web|url=https://www.un.org/press/en/2014/sc11276.doc.htm |title=Security Council Adopts Resolution 2138 (2014), Extending Mandate of Expert Panel Monitoring Sanctions on Sudan &#124; Meetings Coverage and Press Releases |publisher=un.org|accessdate=2015-08-21}}</ref> რეზოლუცია ერთხმად მიიღეს გაეროს წესდების მეშვიდე თავის საფუძველზე. მასში გამოხატული იყო შეშფოთება სუდანში ტექნიკური დახმარებისა და ფინანსური მხარდაჭერის მიწოდების გამო, რომელთა გამოყენება შესაძლებელი იყო გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციების 1556 და 1591 დარღვევით სუდანის სამხედრო ძალების მხარდასაჭერად. ასევე რეზოლუცია სუდანს მოუწოდებდა შეეწყვიტა მცირეკალიბრიანი იარაღისა და მსუბუქი შეიარაღების დაგროვება და არამართლზომიერი გამოყენება დარფურში. გარდა ამისა, რეზოლუცია სანქციების კომიტეტს ავალდებულებდა განეხილა სანქციების რეჟიმის დარღვევები, აღნიშნავდა, რომ ზოგიერთი სახელმწიფო არ იცავდა რეზოლუციებით 1556 და 1591 დადგენილ სამგზავრო აკრძალვებსა და აქტივების გაყინვის ვალდებულებებს. 0cm500djm9k04ls2g0rk36tto55oql9 5411388 5411386 2026-06-11T19:54:01Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411388 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2138 |ორგანო = უს |თარიღი = 13 თებერვალი |წელი =2014 |სხდომა =7111 |კოდი = S/RES/2138 |დოკუმენტი = http://www.undocs.org/S/RES/2138(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = |შედეგი =მიღებულია |სურათი = Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =გაეროს ემბლემა }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2138, რომელიც მიიღეს 2014 წლის 13 თებერვალს, აგრძელებდა სუდანის სანქციების კომიტეტის მანდატს და ავალდებულებდა კომიტეტის ექსპერტთა ჯგუფს 2015 წლის იანვრამდე წარმოედგინა საბოლოო მოხსენება თავისი დასკვნების შესახებ. რეზოლუციაში გამოხატული იყო სინანული იმის გამო, რომ დარფურში შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობას და გამოხატული იყო განზრახვა დაწესებულიყო დამატებითი სამიზნე სანქციები პასუხისმგებელ პირთა მიმართ.<ref name=UNpress>{{cite web|url=https://www.un.org/press/en/2014/sc11276.doc.htm |title=Security Council Adopts Resolution 2138 (2014), Extending Mandate of Expert Panel Monitoring Sanctions on Sudan &#124; Meetings Coverage and Press Releases |publisher=un.org|accessdate=2015-08-21}}</ref> რეზოლუცია ერთხმად მიიღეს გაეროს წესდების მეშვიდე თავის საფუძველზე. მასში გამოხატული იყო შეშფოთება სუდანში ტექნიკური დახმარებისა და ფინანსური მხარდაჭერის მიწოდების გამო, რომელთა გამოყენება შესაძლებელი იყო გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციების 1556 და 1591 დარღვევით სუდანის სამხედრო ძალების მხარდასაჭერად. ასევე რეზოლუცია სუდანს მოუწოდებდა შეეწყვიტა მცირეკალიბრიანი იარაღისა და მსუბუქი შეიარაღების დაგროვება და არამართლზომიერი გამოყენება დარფურში. გარდა ამისა, რეზოლუცია სანქციების კომიტეტს ავალდებულებდა განეხილა სანქციების რეჟიმის დარღვევები, აღნიშნავდა, რომ ზოგიერთი სახელმწიფო არ იცავდა რეზოლუციებით 1556 და 1591 დადგენილ სამგზავრო აკრძალვებსა და აქტივების გაყინვის ვალდებულებებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014}} qlp4s7ewnhf0iqm5ie6nvezgu6wj6tp 5411396 5411388 2026-06-11T19:57:08Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411396 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2138 |ორგანო = უს |თარიღი = 13 თებერვალი |წელი =2014 |სხდომა =7111 |კოდი = S/RES/2138 |დოკუმენტი = http://www.undocs.org/S/RES/2138(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = |შედეგი =მიღებულია |სურათი = Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =გაეროს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2138''', რომელიც მიიღეს [[2014]] წლის [[13 თებერვალი|13 თებერვალს]], აგრძელებდა [[სუდანი|სუდანის]] სანქციების კომიტეტის მანდატს და ავალდებულებდა კომიტეტის ექსპერტთა ჯგუფს [[2015]] წლის [[იანვარი|იანვრამდე]] წარმოედგინა საბოლოო მოხსენება თავისი დასკვნების შესახებ. რეზოლუციაში გამოხატული იყო სინანული იმის გამო, რომ დარფურში შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობას და გამოხატული იყო განზრახვა დაწესებულიყო დამატებითი სამიზნე სანქციები პასუხისმგებელ პირთა მიმართ.<ref name=UNpress>{{cite web|url=https://www.un.org/press/en/2014/sc11276.doc.htm |title=Security Council Adopts Resolution 2138 (2014), Extending Mandate of Expert Panel Monitoring Sanctions on Sudan &#124; Meetings Coverage and Press Releases |publisher=un.org|accessdate=2015-08-21}}</ref> რეზოლუცია ერთხმად მიიღეს გაეროს წესდების მეშვიდე თავის საფუძველზე. მასში გამოხატული იყო შეშფოთება [[სუდანი|სუდანში]] ტექნიკური დახმარებისა და ფინანსური მხარდაჭერის მიწოდების გამო, რომელთა გამოყენება შესაძლებელი იყო [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1556|გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციების 1556]] და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1591|1591]] დარღვევით სუდანის სამხედრო ძალების მხარდასაჭერად. ასევე რეზოლუცია სუდანს მოუწოდებდა შეეწყვიტა მცირეკალიბრიანი იარაღისა და მსუბუქი შეიარაღების დაგროვება და არამართლზომიერი გამოყენება დარფურში. გარდა ამისა, რეზოლუცია სანქციების კომიტეტს ავალდებულებდა განეხილა სანქციების რეჟიმის დარღვევები, აღნიშნავდა, რომ ზოგიერთი სახელმწიფო არ იცავდა [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1556|რეზოლუციებით 1556]] და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1591|1591]] დადგენილ სამგზავრო აკრძალვებსა და აქტივების გაყინვის ვალდებულებებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014}} agnfo9ky8peykegm1unfskfazrxtejw 5411399 5411396 2026-06-11T19:57:58Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411399 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2138 |ორგანო = უს |თარიღი = 13 თებერვალი |წელი =2014 |სხდომა =7111 |კოდი = S/RES/2138 |დოკუმენტი = http://www.undocs.org/S/RES/2138(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = |შედეგი =მიღებულია |სურათი = Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =გაეროს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2138''', რომელიც მიიღეს [[2014]] წლის [[13 თებერვალი|13 თებერვალს]], აგრძელებდა [[სუდანი|სუდანის]] სანქციების კომიტეტის მანდატს და ავალდებულებდა კომიტეტის ექსპერტთა ჯგუფს [[2015]] წლის [[იანვარი|იანვრამდე]] წარმოედგინა საბოლოო მოხსენება თავისი დასკვნების შესახებ. რეზოლუციაში გამოხატული იყო სინანული იმის გამო, რომ დარფურში შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობას და გამოხატული იყო განზრახვა დაწესებულიყო დამატებითი სამიზნე სანქციები პასუხისმგებელ პირთა მიმართ.<ref name=UNpress>{{cite web|url=https://www.un.org/press/en/2014/sc11276.doc.htm |title=Security Council Adopts Resolution 2138 (2014), Extending Mandate of Expert Panel Monitoring Sanctions on Sudan &#124; Meetings Coverage and Press Releases |publisher=un.org|accessdate=2015-08-21}}</ref> რეზოლუცია ერთხმად მიიღეს გაეროს წესდების მეშვიდე თავის საფუძველზე. მასში გამოხატული იყო შეშფოთება [[სუდანი|სუდანში]] ტექნიკური დახმარებისა და ფინანსური მხარდაჭერის მიწოდების გამო, რომელთა გამოყენება შესაძლებელი იყო [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1556|გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციების 1556]] და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1591|1591]] დარღვევით სუდანის სამხედრო ძალების მხარდასაჭერად. ასევე რეზოლუცია სუდანს მოუწოდებდა შეეწყვიტა მცირეკალიბრიანი იარაღისა და მსუბუქი შეიარაღების დაგროვება და არამართლზომიერი გამოყენება დარფურში. გარდა ამისა, რეზოლუცია სანქციების კომიტეტს ავალდებულებდა განეხილა სანქციების რეჟიმის დარღვევები, აღნიშნავდა, რომ ზოგიერთი სახელმწიფო არ იცავდა [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1556|რეზოლუციებით 1556]] და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1591|1591]] დადგენილ სამგზავრო აკრძალვებსა და აქტივების გაყინვის ვალდებულებებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] 12ikz1ej0ywoxcap7o36m3kpvchvb6r 5411401 5411399 2026-06-11T19:58:11Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სუდანის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411401 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2138 |ორგანო = უს |თარიღი = 13 თებერვალი |წელი =2014 |სხდომა =7111 |კოდი = S/RES/2138 |დოკუმენტი = http://www.undocs.org/S/RES/2138(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = |შედეგი =მიღებულია |სურათი = Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =გაეროს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2138''', რომელიც მიიღეს [[2014]] წლის [[13 თებერვალი|13 თებერვალს]], აგრძელებდა [[სუდანი|სუდანის]] სანქციების კომიტეტის მანდატს და ავალდებულებდა კომიტეტის ექსპერტთა ჯგუფს [[2015]] წლის [[იანვარი|იანვრამდე]] წარმოედგინა საბოლოო მოხსენება თავისი დასკვნების შესახებ. რეზოლუციაში გამოხატული იყო სინანული იმის გამო, რომ დარფურში შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობას და გამოხატული იყო განზრახვა დაწესებულიყო დამატებითი სამიზნე სანქციები პასუხისმგებელ პირთა მიმართ.<ref name=UNpress>{{cite web|url=https://www.un.org/press/en/2014/sc11276.doc.htm |title=Security Council Adopts Resolution 2138 (2014), Extending Mandate of Expert Panel Monitoring Sanctions on Sudan &#124; Meetings Coverage and Press Releases |publisher=un.org|accessdate=2015-08-21}}</ref> რეზოლუცია ერთხმად მიიღეს გაეროს წესდების მეშვიდე თავის საფუძველზე. მასში გამოხატული იყო შეშფოთება [[სუდანი|სუდანში]] ტექნიკური დახმარებისა და ფინანსური მხარდაჭერის მიწოდების გამო, რომელთა გამოყენება შესაძლებელი იყო [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1556|გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციების 1556]] და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1591|1591]] დარღვევით სუდანის სამხედრო ძალების მხარდასაჭერად. ასევე რეზოლუცია სუდანს მოუწოდებდა შეეწყვიტა მცირეკალიბრიანი იარაღისა და მსუბუქი შეიარაღების დაგროვება და არამართლზომიერი გამოყენება დარფურში. გარდა ამისა, რეზოლუცია სანქციების კომიტეტს ავალდებულებდა განეხილა სანქციების რეჟიმის დარღვევები, აღნიშნავდა, რომ ზოგიერთი სახელმწიფო არ იცავდა [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1556|რეზოლუციებით 1556]] და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1591|1591]] დადგენილ სამგზავრო აკრძალვებსა და აქტივების გაყინვის ვალდებულებებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სუდანის შესახებ]] bgyadznk48p0c1na2q27d3fqy9j2ur6 5411402 5411401 2026-06-11T19:59:20Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:2014 წელი სუდანში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411402 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2138 |ორგანო = უს |თარიღი = 13 თებერვალი |წელი =2014 |სხდომა =7111 |კოდი = S/RES/2138 |დოკუმენტი = http://www.undocs.org/S/RES/2138(2014) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = |შედეგი =მიღებულია |სურათი = Black and white UN emblem.jpg |წარწერა =გაეროს ემბლემა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2138''', რომელიც მიიღეს [[2014]] წლის [[13 თებერვალი|13 თებერვალს]], აგრძელებდა [[სუდანი|სუდანის]] სანქციების კომიტეტის მანდატს და ავალდებულებდა კომიტეტის ექსპერტთა ჯგუფს [[2015]] წლის [[იანვარი|იანვრამდე]] წარმოედგინა საბოლოო მოხსენება თავისი დასკვნების შესახებ. რეზოლუციაში გამოხატული იყო სინანული იმის გამო, რომ დარფურში შეიარაღებული ჯგუფები აგრძელებდნენ სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ძალადობას და გამოხატული იყო განზრახვა დაწესებულიყო დამატებითი სამიზნე სანქციები პასუხისმგებელ პირთა მიმართ.<ref name=UNpress>{{cite web|url=https://www.un.org/press/en/2014/sc11276.doc.htm |title=Security Council Adopts Resolution 2138 (2014), Extending Mandate of Expert Panel Monitoring Sanctions on Sudan &#124; Meetings Coverage and Press Releases |publisher=un.org|accessdate=2015-08-21}}</ref> რეზოლუცია ერთხმად მიიღეს გაეროს წესდების მეშვიდე თავის საფუძველზე. მასში გამოხატული იყო შეშფოთება [[სუდანი|სუდანში]] ტექნიკური დახმარებისა და ფინანსური მხარდაჭერის მიწოდების გამო, რომელთა გამოყენება შესაძლებელი იყო [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1556|გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციების 1556]] და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1591|1591]] დარღვევით სუდანის სამხედრო ძალების მხარდასაჭერად. ასევე რეზოლუცია სუდანს მოუწოდებდა შეეწყვიტა მცირეკალიბრიანი იარაღისა და მსუბუქი შეიარაღების დაგროვება და არამართლზომიერი გამოყენება დარფურში. გარდა ამისა, რეზოლუცია სანქციების კომიტეტს ავალდებულებდა განეხილა სანქციების რეჟიმის დარღვევები, აღნიშნავდა, რომ ზოგიერთი სახელმწიფო არ იცავდა [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1556|რეზოლუციებით 1556]] და [[გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 1591|1591]] დადგენილ სამგზავრო აკრძალვებსა და აქტივების გაყინვის ვალდებულებებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2014}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2014 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სუდანის შესახებ]] [[კატეგორია:2014 წელი სუდანში]] bt5c5lr1ydjomax4d58o4zut2mwf7vu 0 891480 5411381 2026-06-11T19:52:32Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1963}} '''1963 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2... 5411381 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1963}} '''1963 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} kcam6mnm00b0wpu6xnavbakyp3ds4dz 5411382 5411381 2026-06-11T19:52:50Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1963 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411382 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1963}} '''1963 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1963 წელი რუანდაში]] jy3jxpct0zt8etrq0bu9rq7624lzawo 5411384 5411382 2026-06-11T19:52:57Z Eletskh-QR 175175 წაიშალა [[კატეგორია:1963 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411384 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1963}} '''1963 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} kcam6mnm00b0wpu6xnavbakyp3ds4dz 5411385 5411384 2026-06-11T19:53:13Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1963 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411385 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1963}} '''1963 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1963 წელი ქვეყნების მიხედვით]] 2hhyjoozdt1nvcryfwzhngootaaru3n 5411387 5411385 2026-06-11T19:53:30Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1963 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411387 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1963}} '''1963 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1963 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1963 წელი აფრიკაში]] j17a7oeof9paikrmyagokp72mjt9a1l 5411390 5411387 2026-06-11T19:54:29Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411390 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1963}} '''1963 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1963 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1963 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] 0blyqapcopwu1k3oyha0q3z0znpuz1q 5411391 5411390 2026-06-11T19:54:42Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411391 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1963}} '''1963 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1963 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1963 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] oxxvrp9oyrvcn77hrzmdsz02tftm3tw 5411392 5411391 2026-06-11T19:54:59Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1963 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411392 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1963}} '''1963 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1963 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1963 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1963 წელი რუანდაში]] 2j9zlqemdimrm726chh8890a5a5wu6f 5411394 5411392 2026-06-11T19:55:38Z Eletskh-QR 175175 5411394 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1963}} '''1963 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1963 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1963 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1963 წელი რუანდაში]] m9edmd0w2e0kaub037nmhrx6xrew831 1 891481 5411395 2026-06-11T19:56:58Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411395 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891482 5411397 2026-06-11T19:57:15Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1963 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1963 წელი აფრიკაში]] 5411397 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1963 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1963 წელი აფრიკაში]] 6gldq7o7lnocc4s02bcl71c8ihkjlzx 15 891483 5411398 2026-06-11T19:57:57Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411398 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891484 5411403 2026-06-11T19:59:30Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411403 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891485 5411404 2026-06-11T20:00:10Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2014 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები სუდანში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები სუდანში]] [[კატეგორია:2014 წელი აფრიკაში]] 5411404 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2014 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები სუდანში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები სუდანში]] [[კატეგორია:2014 წელი აფრიკაში]] kdde0icu6dj93lqy0eogj78aw5zaokp 15 891486 5411405 2026-06-11T20:00:34Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411405 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891487 5411406 2026-06-11T20:01:02Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2014 წელი კონტინენტების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები აფრიკაში]] 5411406 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2014 წელი კონტინენტების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები აფრიკაში]] 3m74tnjb72ddhqty4qbviz53ft2w3ps 15 891488 5411407 2026-06-11T20:01:25Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411407 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891489 5411408 2026-06-11T20:01:29Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1964}} '''1964 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=... 5411408 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1964}} '''1964 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} jr29265swy5t07uhety7mkfhhc7s4xb 5411409 5411408 2026-06-11T20:01:52Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1964 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411409 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1964}} '''1964 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1964 წელი რუანდაში]] jjptfadlgd3vtl1qbosafdh009ovz3b 5411410 5411409 2026-06-11T20:02:07Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1964 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411410 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1964}} '''1964 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1964 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1964 წელი ქვეყნების მიხედვით]] juziiod4v432cdpg6hpwmhrv3615m09 5411413 5411410 2026-06-11T20:02:53Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1964 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411413 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1964}} '''1964 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1964 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1964 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1964 წელი აფრიკაში]] acwhptwfn8nqb4aspgt3bxakkpqhbm5 5411415 5411413 2026-06-11T20:03:05Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411415 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1964}} '''1964 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1964 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1964 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1964 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] jsbz3k1850unr2c8zd3sowc690j3dbv 5411416 5411415 2026-06-11T20:03:15Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411416 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1964}} '''1964 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1964 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1964 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1964 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] ba0u3avl62xaqw0k3c3qq3p9g7u6es7 1 891490 5411411 2026-06-11T20:02:29Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411411 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891491 5411412 2026-06-11T20:02:36Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1964 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1964 წელი აფრიკაში]] 5411412 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1964 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1964 წელი აფრიკაში]] 7ewntdqizn3f4pr8e8scotmo4jmol7l 15 891492 5411414 2026-06-11T20:03:05Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411414 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891493 5411417 2026-06-11T20:07:50Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2201 |ორგანო = უს |თარიღი = 15 თებერვალი |წელი =2015 |სხდომა = |კოდი = S/RES/2201(2015) |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2201(2015) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებო... 5411417 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2201 |ორგანო = უს |თარიღი = 15 თებერვალი |წელი =2015 |სხდომა = |კოდი = S/RES/2201(2015) |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2201(2015) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = იემენი |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Yemen (orthographic projection).svg |წარწერა = }} c3vidlkij3e1mmejjdfacdlffjabc8w 5411419 5411417 2026-06-11T20:09:10Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411419 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2201 |ორგანო = უს |თარიღი = 15 თებერვალი |წელი =2015 |სხდომა = |კოდი = S/RES/2201(2015) |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2201(2015) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = იემენი |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Yemen (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2201''' ერთხმად მიიღეს 2015 წლის 15 თებერვალს.[1] უშიშროების საბჭომ გააკრიტიკა ჰუთების ქმედებები და მოითხოვა მათი გასვლა სახელმწიფო ინსტიტუტებიდან, ასევე იემენის პრეზიდენტის აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადის გათავისუფლება.[2] 5oqvkvndlkz5v7oqtvq03vtr19zehud 5411421 5411419 2026-06-11T20:10:42Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411421 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2201 |ორგანო = უს |თარიღი = 15 თებერვალი |წელი =2015 |სხდომა = |კოდი = S/RES/2201(2015) |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2201(2015) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = იემენი |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Yemen (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2201''' ერთხმად მიიღეს [[2015]] წლის [[15 თებერვალი|15 თებერვალს]].[1] უშიშროების საბჭომ გააკრიტიკა [[ჰუსიტები (დაჯგუფება)|ჰუსიტების]] ქმედებები და მოითხოვა მათი გასვლა სახელმწიფო ინსტიტუტებიდან, ასევე [[იემენი|იემენის]] პრეზიდენტის [[აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადი|აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადის]] გათავისუფლება.[2] hqmiz19fdirzmdu6hpn40jciek6qdul 5411424 5411421 2026-06-11T20:11:38Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411424 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2201 |ორგანო = უს |თარიღი = 15 თებერვალი |წელი =2015 |სხდომა = |კოდი = S/RES/2201(2015) |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2201(2015) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = იემენი |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Yemen (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2201''' ერთხმად მიიღეს [[2015]] წლის [[15 თებერვალი|15 თებერვალს]].<ref>{{Cite web |title=With Yemen Gripped in Crisis, Security Council Coalesces around Resolution 2201 (2015) Demanding Houthis Withdrawal from Government Institutions {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2015/sc11781.doc.htm |access-date=2022-11-16 |website=press.un.org}}</ref> უშიშროების საბჭომ გააკრიტიკა [[ჰუსიტები (დაჯგუფება)|ჰუსიტების]] ქმედებები და მოითხოვა მათი გასვლა სახელმწიფო ინსტიტუტებიდან, ასევე [[იემენი|იემენის]] პრეზიდენტის [[აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადი|აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადის]] გათავისუფლება.<ref>{{Cite web |title=Resolution 2201 (2015) |url=https://daccess-ods.un.org/tmp/4683616.16134644.html |access-date=2022-11-16 |website=daccess-ods.un.org}}</ref> h6pan9gvxrzs68szq9qhaln9gk2sys7 5411425 5411424 2026-06-11T20:12:11Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411425 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2201 |ორგანო = უს |თარიღი = 15 თებერვალი |წელი =2015 |სხდომა = |კოდი = S/RES/2201(2015) |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2201(2015) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = იემენი |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Yemen (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2201''' ერთხმად მიიღეს [[2015]] წლის [[15 თებერვალი|15 თებერვალს]].<ref>{{Cite web |title=With Yemen Gripped in Crisis, Security Council Coalesces around Resolution 2201 (2015) Demanding Houthis Withdrawal from Government Institutions {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2015/sc11781.doc.htm |access-date=2022-11-16 |website=press.un.org}}</ref> უშიშროების საბჭომ გააკრიტიკა [[ჰუსიტები (დაჯგუფება)|ჰუსიტების]] ქმედებები და მოითხოვა მათი გასვლა სახელმწიფო ინსტიტუტებიდან, ასევე [[იემენი|იემენის]] პრეზიდენტის [[აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადი|აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადის]] გათავისუფლება.<ref>{{Cite web |title=Resolution 2201 (2015) |url=https://daccess-ods.un.org/tmp/4683616.16134644.html |access-date=2022-11-16 |website=daccess-ods.un.org}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2015}} 05yc4uvgopf3s5letgw1spklmyl7g24 5411426 5411425 2026-06-11T20:12:40Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2015 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411426 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2201 |ორგანო = უს |თარიღი = 15 თებერვალი |წელი =2015 |სხდომა = |კოდი = S/RES/2201(2015) |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2201(2015) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = იემენი |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Yemen (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2201''' ერთხმად მიიღეს [[2015]] წლის [[15 თებერვალი|15 თებერვალს]].<ref>{{Cite web |title=With Yemen Gripped in Crisis, Security Council Coalesces around Resolution 2201 (2015) Demanding Houthis Withdrawal from Government Institutions {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2015/sc11781.doc.htm |access-date=2022-11-16 |website=press.un.org}}</ref> უშიშროების საბჭომ გააკრიტიკა [[ჰუსიტები (დაჯგუფება)|ჰუსიტების]] ქმედებები და მოითხოვა მათი გასვლა სახელმწიფო ინსტიტუტებიდან, ასევე [[იემენი|იემენის]] პრეზიდენტის [[აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადი|აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადის]] გათავისუფლება.<ref>{{Cite web |title=Resolution 2201 (2015) |url=https://daccess-ods.un.org/tmp/4683616.16134644.html |access-date=2022-11-16 |website=daccess-ods.un.org}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2015}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2015 წლის რეზოლუციები]] inefxxq68kmj995uct3tpqr6je2rolp 5411428 5411426 2026-06-11T20:13:12Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები იემენის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411428 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2201 |ორგანო = უს |თარიღი = 15 თებერვალი |წელი =2015 |სხდომა = |კოდი = S/RES/2201(2015) |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2201(2015) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = იემენი |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Yemen (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2201''' ერთხმად მიიღეს [[2015]] წლის [[15 თებერვალი|15 თებერვალს]].<ref>{{Cite web |title=With Yemen Gripped in Crisis, Security Council Coalesces around Resolution 2201 (2015) Demanding Houthis Withdrawal from Government Institutions {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2015/sc11781.doc.htm |access-date=2022-11-16 |website=press.un.org}}</ref> უშიშროების საბჭომ გააკრიტიკა [[ჰუსიტები (დაჯგუფება)|ჰუსიტების]] ქმედებები და მოითხოვა მათი გასვლა სახელმწიფო ინსტიტუტებიდან, ასევე [[იემენი|იემენის]] პრეზიდენტის [[აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადი|აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადის]] გათავისუფლება.<ref>{{Cite web |title=Resolution 2201 (2015) |url=https://daccess-ods.un.org/tmp/4683616.16134644.html |access-date=2022-11-16 |website=daccess-ods.un.org}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2015}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2015 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები იემენის შესახებ]] mylzrnkbtflvkwg14oz8fua3240rixk 5411856 5411428 2026-06-12T11:06:59Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:2015 წელი იემენში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411856 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2201 |ორგანო = უს |თარიღი = 15 თებერვალი |წელი =2015 |სხდომა = |კოდი = S/RES/2201(2015) |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2201(2015) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = იემენი |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Yemen (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2201''' ერთხმად მიიღეს [[2015]] წლის [[15 თებერვალი|15 თებერვალს]].<ref>{{Cite web |title=With Yemen Gripped in Crisis, Security Council Coalesces around Resolution 2201 (2015) Demanding Houthis Withdrawal from Government Institutions {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2015/sc11781.doc.htm |access-date=2022-11-16 |website=press.un.org}}</ref> უშიშროების საბჭომ გააკრიტიკა [[ჰუსიტები (დაჯგუფება)|ჰუსიტების]] ქმედებები და მოითხოვა მათი გასვლა სახელმწიფო ინსტიტუტებიდან, ასევე [[იემენი|იემენის]] პრეზიდენტის [[აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადი|აბდ რაბუჰ მანსურ ალ-ჰადის]] გათავისუფლება.<ref>{{Cite web |title=Resolution 2201 (2015) |url=https://daccess-ods.un.org/tmp/4683616.16134644.html |access-date=2022-11-16 |website=daccess-ods.un.org}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2015}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2015 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები იემენის შესახებ]] [[კატეგორია:2015 წელი იემენში]] fr9sjuo7l3jutj8zk40wydbk7jyjwbj 0 891494 5411418 2026-06-11T20:09:01Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5411418 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} fdn4cawgk0xnyjswfcid0epyc4mb5ri 5411423 5411418 2026-06-11T20:11:09Z Anano-QR 175352 5411423 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== buewbo55velvm16f0gxv6ieiix90y4s 5411439 5411423 2026-06-11T20:17:55Z Anano-QR 175352 5411439 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== * 10 მარტი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1965 წელი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} 6neywqjltu9pqlhgr2w7a9hncbhsybr 5411451 5411439 2026-06-11T20:20:39Z Anano-QR 175352 5411451 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1962}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== * 10 მარტი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1965 წელი<ref>{{Cite web |title=Elections in Rwanda |url=http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428160124/http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-date=2020-04-28 |access-date=2026-05-27 |website=africanelections.tripod.com}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} bbfegs0aps7on0yc6zoyhbf8bi3epc5 5411456 5411451 2026-06-11T20:23:08Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1965 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411456 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1962}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== * 10 მარტი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1965 წელი<ref>{{Cite web |title=Elections in Rwanda |url=http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428160124/http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-date=2020-04-28 |access-date=2026-05-27 |website=africanelections.tripod.com}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1965 წელი რუანდაში]] 8a1lkrh9xclmqywbjdf28oznvmj73fl 5411457 5411456 2026-06-11T20:23:27Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1965 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411457 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1962}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== * 10 მარტი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1965 წელი<ref>{{Cite web |title=Elections in Rwanda |url=http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428160124/http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-date=2020-04-28 |access-date=2026-05-27 |website=africanelections.tripod.com}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1965 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1965 წელი ქვეყნების მიხედვით]] g82pjd8w2zztwibjfvi12atceody6ou 5411458 5411457 2026-06-11T20:24:01Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1965 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411458 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1962}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== * 10 მარტი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1965 წელი<ref>{{Cite web |title=Elections in Rwanda |url=http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428160124/http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-date=2020-04-28 |access-date=2026-05-27 |website=africanelections.tripod.com}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1965 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1965 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1965 წელი აფრიკაში]] 7uif2zp8jqr43x22sgg9jw1d3injnpm 5411460 5411458 2026-06-11T20:24:24Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411460 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1962}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== * 10 მარტი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1965 წელი<ref>{{Cite web |title=Elections in Rwanda |url=http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428160124/http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-date=2020-04-28 |access-date=2026-05-27 |website=africanelections.tripod.com}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1965 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1965 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1965 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] 4c16sebvptsszwq6b3bdml9w6r4uzpn 5411461 5411460 2026-06-11T20:24:56Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411461 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1962}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== * 10 მარტი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1965 წელი<ref>{{Cite web |title=Elections in Rwanda |url=http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428160124/http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-date=2020-04-28 |access-date=2026-05-27 |website=africanelections.tripod.com}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1965 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1965 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1965 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] c796vy7z53v0jvw08e22r27cvx2g8o5 5411462 5411461 2026-06-11T20:25:55Z Anano-QR 175352 5411462 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1962}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== * 10 მარტი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1965 წელი<ref>{{Cite web |title=Elections in Rwanda |url=http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428160124/http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-date=2020-04-28 |access-date=2026-05-27 |website=africanelections.tripod.com}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1965 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1965 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1965 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] lrpz6uwa6flkhgw8v02o1lztzcv6srd 5411468 5411462 2026-06-11T20:29:26Z Anano-QR 175352 5411468 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1965}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== * 10 მარტი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1965 წელი<ref>{{Cite web |title=Elections in Rwanda |url=http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428160124/http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-date=2020-04-28 |access-date=2026-05-27 |website=africanelections.tripod.com}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1965 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1965 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1965 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] a3mnp7aid94zb1e1j3yu6ybot9s89u4 5411493 5411468 2026-06-11T20:47:27Z Anano-QR 175352 5411493 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1965}} '''1965 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== * 10 მარტი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1965 წელი<ref>{{Cite web |title=Elections in Rwanda |url=http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428160124/http://africanelections.tripod.com/rw.html |archive-date=2020-04-28 |access-date=2026-05-27 |website=africanelections.tripod.com}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1965 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1965 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1965 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] qqgcr6a5coti6x2q0c6flnj9vl87fal 1 891495 5411420 2026-06-11T20:09:54Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411420 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891496 5411427 2026-06-11T20:12:59Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1966}} '''1966 წლის მოვლენები რუანდაში.''' 5411427 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1966}} '''1966 წლის მოვლენები რუანდაში.''' qcpm63gohx7d5jyaztwmcvw3w1x2rdu 5411430 5411427 2026-06-11T20:14:29Z Eletskh-QR 175175 5411430 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1966}} '''1966 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} 92004j078tc3vhgsbi7ztfob6jydxio 5411432 5411430 2026-06-11T20:15:17Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1966 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411432 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1966}} '''1966 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1966 წელი რუანდაში]] ff5nmuygwcz0eksbwcff83gu24rx6af 5411433 5411432 2026-06-11T20:15:30Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1966 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411433 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1966}} '''1966 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1966 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1966 წელი ქვეყნების მიხედვით]] jl01e82svrnky3sdkxw9j1fmklhw018 5411434 5411433 2026-06-11T20:15:44Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1966 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411434 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1966}} '''1966 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1966 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1966 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1966 წელი აფრიკაში]] psme0tuupke7icdhbsibhwv1hvyf0z2 5411435 5411434 2026-06-11T20:15:58Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411435 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1966}} '''1966 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1966 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1966 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1966 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] azgjwotgxm4okje1ih2ge57qzbufg9s 5411436 5411435 2026-06-11T20:16:11Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411436 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Eletskh-QR|Eletskh-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1966}} '''1966 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1966 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1966 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1966 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] ry3d2elw701f8lk6r8jvnhhs3b7wt54 5411437 5411436 2026-06-11T20:16:35Z Eletskh-QR 175175 5411437 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1966}} '''1966 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1966 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1966 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1966 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] j27twmbudhk5sjdkaet6y5yoz72o7ge 5411453 5411437 2026-06-11T20:21:14Z Eletskh-QR 175175 5411453 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1966}} '''1966 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1966 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1966 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1966 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 15q4x1e8damp1zv1j2hy4g2ettvq0xb 1 891497 5411429 2026-06-11T20:14:20Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411429 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891498 5411431 2026-06-11T20:14:53Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411431 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891499 5411438 2026-06-11T20:17:27Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1967}} '''1967 წლის მოვლენები რუანდაში.''' 5411438 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1967}} '''1967 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ephj4qcpuc8sdio6a9aagzp7rh0ayvs 5411441 5411438 2026-06-11T20:18:49Z Eletskh-QR 175175 5411441 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1967}} '''1967 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} lawavwyq82qc93ku2w71pa7vi6hfqgf 5411442 5411441 2026-06-11T20:19:03Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1967 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411442 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1967}} '''1967 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1967 წელი რუანდაში]] o24wi898q0vs1bb69t9tu5ntp10ci64 5411443 5411442 2026-06-11T20:19:20Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1967 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411443 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1967}} '''1967 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1967 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1967 წელი ქვეყნების მიხედვით]] fx8jj91ni2s6hog4e3aub62w58io33y 5411444 5411443 2026-06-11T20:19:34Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1967 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411444 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1967}} '''1967 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1967 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1967 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1967 წელი აფრიკაში]] 0xfa604kiv3uzjjtby40krh8vlbup6u 5411446 5411444 2026-06-11T20:19:44Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411446 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1967}} '''1967 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1967 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1967 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1967 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] hayuqulf183fvlzidc3n6ddh1fmg8bu 5411447 5411446 2026-06-11T20:19:55Z Eletskh-QR 175175 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411447 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1967}} '''1967 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1967 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1967 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1967 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 3vver5xyslxrgf0zjaal7qqmtv18z76 5411450 5411447 2026-06-11T20:20:32Z Eletskh-QR 175175 5411450 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1967}} '''1967 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{reflist}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1967 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1967 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1967 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 6zsntdo26df0udq1mh9j62qw5xk90ml 0 891500 5411440 2026-06-11T20:18:45Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https:... 5411440 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} oh2undzaqh4imnc1vkawc60b13hn4jg 5411449 5411440 2026-06-11T20:20:14Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411449 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2268 ერთხმად მიიღეს 2016 წლის 26 თებერვალს. იგი მოუწოდებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და სირიაში ჰუმანიტარული მუშაკების ხელმისაწვდომობისთვის გრანტით უზრუნველყოფისკენ.[2] dg0fsptezpw7fehguplznmkbijqrha2 5411452 5411449 2026-06-11T20:20:41Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411452 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2268 ერთხმად მიიღეს 2016 წლის 26 თებერვალს. იგი მოუწოდებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და სირიაში ჰუმანიტარული მუშაკების ხელმისაწვდომობისთვის გრანტით უზრუნველყოფისკენ.[2] == რეზოლუცია == pev6znay509w0u1s0y8kfgia720jyut 5411455 5411452 2026-06-11T20:22:56Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411455 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2268 ერთხმად მიიღეს 2016 წლის 26 თებერვალს. იგი მოუწოდებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და სირიაში ჰუმანიტარული მუშაკების ხელმისაწვდომობისთვის გრანტით უზრუნველყოფისკენ.[2] == რეზოლუცია == რეზოლუციამ მხარი დაუჭირა შეერთებული შტატებისა და რუსეთის 2016 წლის 22 თებერვლის ერთობლივ განცხადებას „საომარი მოქმედებების შეწყვეტის“ შესახებ და მოითხოვა ყველა მხარისგან, რომელთა მიმართაც საომარი მოქმედებების შეწყვეტა ვრცელდებოდა, შეესრულებინათ ეს ვალდებულებები, ასევე 2254 (2015) რეზოლუციის სრული და დაუყოვნებლივი განხორციელება სირიის ხელმძღვანელობით და სირიის საკუთრებაში არსებული პოლიტიკური გარდამავალი პროცესის ხელშეწყობის მიზნით, ჟენევის კომუნიკეს შესაბამისად, როგორც ეს ასახულია ISSG-ის განცხადებებში“.[1][3] ilm1ajerri6jhti4xfhvbp9rtnkv4h2 5411459 5411455 2026-06-11T20:24:12Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411459 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2268 ერთხმად მიიღეს 2016 წლის 26 თებერვალს. იგი მოუწოდებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და სირიაში ჰუმანიტარული მუშაკების ხელმისაწვდომობისთვის გრანტით უზრუნველყოფისკენ.<ref>{{cite news|title=Security Council Endorses Cessation of Hostilities in Syria|url=https://www.europanewswire.com/security-council-endorses-cessation-of-hostilities-in-syria/|publisher=Europa Newswire|date=27 February 2016}}</ref> == რეზოლუცია == რეზოლუციამ მხარი დაუჭირა შეერთებული შტატებისა და რუსეთის 2016 წლის 22 თებერვლის ერთობლივ განცხადებას „საომარი მოქმედებების შეწყვეტის“ შესახებ და მოითხოვა ყველა მხარისგან, რომელთა მიმართაც საომარი მოქმედებების შეწყვეტა ვრცელდებოდა, შეესრულებინათ ეს ვალდებულებები, ასევე 2254 (2015) რეზოლუციის სრული და დაუყოვნებლივი განხორციელება სირიის ხელმძღვანელობით და სირიის საკუთრებაში არსებული პოლიტიკური გარდამავალი პროცესის ხელშეწყობის მიზნით, ჟენევის კომუნიკეს შესაბამისად, როგორც ეს ასახულია ISSG-ის განცხადებებში.<ref name=UN /><ref>{{cite web |url=https://www.un.org/press/en/2016/sc12261.doc.htm| title=Security Council Unanimously Endorses Syria Cessation of Hostilities Accord, Unanimously Adopting Resolution 2268 (2016) | publisher=UN | date=26 February 2016}}</ref> a7tz7oz52twpqmllvdnzwfnduy0j809 5411464 5411459 2026-06-11T20:27:56Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411464 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2268''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვალს]]. იგი მოუწოდებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და [[სირია|სირიაში]] ჰუმანიტარული მუშაკების ხელმისაწვდომობისთვის გრანტით უზრუნველყოფისკენ.<ref>{{cite news|title=Security Council Endorses Cessation of Hostilities in Syria|url=https://www.europanewswire.com/security-council-endorses-cessation-of-hostilities-in-syria/|publisher=Europa Newswire|date=27 February 2016}}</ref> == რეზოლუცია == რეზოლუციამ მხარი დაუჭირა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატებისა]] და [[რუსეთი|რუსეთის]] [[2016]] წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვლის]] ერთობლივ განცხადებას „საომარი მოქმედებების შეწყვეტის“ შესახებ და მოითხოვა ყველა მხარისგან, რომელთა მიმართაც საომარი მოქმედებების შეწყვეტა ვრცელდებოდა, შეესრულებინათ ეს ვალდებულებები, ასევე 2254 ([[2015]]) რეზოლუციის სრული და დაუყოვნებლივი განხორციელება სირიის ხელმძღვანელობით და სირიის საკუთრებაში არსებული პოლიტიკური გარდამავალი პროცესის ხელშეწყობის მიზნით, [[ჟენევა|ჟენევის]] კომუნიკეს შესაბამისად, როგორც ეს ასახულია ''ISSG''-ის განცხადებებში.<ref name=UN /><ref>{{cite web |url=https://www.un.org/press/en/2016/sc12261.doc.htm| title=Security Council Unanimously Endorses Syria Cessation of Hostilities Accord, Unanimously Adopting Resolution 2268 (2016) | publisher=UN | date=26 February 2016}}</ref> qoh1gtblc20b8t0ha1gbplkc9iykad2 5411466 5411464 2026-06-11T20:28:33Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411466 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2268''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვალს]]. იგი მოუწოდებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და [[სირია|სირიაში]] ჰუმანიტარული მუშაკების ხელმისაწვდომობისთვის გრანტით უზრუნველყოფისკენ.<ref>{{cite news|title=Security Council Endorses Cessation of Hostilities in Syria|url=https://www.europanewswire.com/security-council-endorses-cessation-of-hostilities-in-syria/|publisher=Europa Newswire|date=27 February 2016}}</ref> == რეზოლუცია == რეზოლუციამ მხარი დაუჭირა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატებისა]] და [[რუსეთი|რუსეთის]] [[2016]] წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვლის]] ერთობლივ განცხადებას „საომარი მოქმედებების შეწყვეტის“ შესახებ და მოითხოვა ყველა მხარისგან, რომელთა მიმართაც საომარი მოქმედებების შეწყვეტა ვრცელდებოდა, შეესრულებინათ ეს ვალდებულებები, ასევე 2254 ([[2015]]) რეზოლუციის სრული და დაუყოვნებლივი განხორციელება სირიის ხელმძღვანელობით და სირიის საკუთრებაში არსებული პოლიტიკური გარდამავალი პროცესის ხელშეწყობის მიზნით, [[ჟენევა|ჟენევის]] კომუნიკეს შესაბამისად, როგორც ეს ასახულია ''ISSG''-ის განცხადებებში.<ref name=UN /><ref>{{cite web |url=https://www.un.org/press/en/2016/sc12261.doc.htm| title=Security Council Unanimously Endorses Syria Cessation of Hostilities Accord, Unanimously Adopting Resolution 2268 (2016) | publisher=UN | date=26 February 2016}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} loq62j04du9fu8y1n20jy9exalm2gyb 5411467 5411466 2026-06-11T20:29:09Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411467 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2268''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვალს]]. იგი მოუწოდებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და [[სირია|სირიაში]] ჰუმანიტარული მუშაკების ხელმისაწვდომობისთვის გრანტით უზრუნველყოფისკენ.<ref>{{cite news|title=Security Council Endorses Cessation of Hostilities in Syria|url=https://www.europanewswire.com/security-council-endorses-cessation-of-hostilities-in-syria/|publisher=Europa Newswire|date=27 February 2016}}</ref> == რეზოლუცია == რეზოლუციამ მხარი დაუჭირა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატებისა]] და [[რუსეთი|რუსეთის]] [[2016]] წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვლის]] ერთობლივ განცხადებას „საომარი მოქმედებების შეწყვეტის“ შესახებ და მოითხოვა ყველა მხარისგან, რომელთა მიმართაც საომარი მოქმედებების შეწყვეტა ვრცელდებოდა, შეესრულებინათ ეს ვალდებულებები, ასევე 2254 ([[2015]]) რეზოლუციის სრული და დაუყოვნებლივი განხორციელება სირიის ხელმძღვანელობით და სირიის საკუთრებაში არსებული პოლიტიკური გარდამავალი პროცესის ხელშეწყობის მიზნით, [[ჟენევა|ჟენევის]] კომუნიკეს შესაბამისად, როგორც ეს ასახულია ''ISSG''-ის განცხადებებში.<ref name=UN /><ref>{{cite web |url=https://www.un.org/press/en/2016/sc12261.doc.htm| title=Security Council Unanimously Endorses Syria Cessation of Hostilities Accord, Unanimously Adopting Resolution 2268 (2016) | publisher=UN | date=26 February 2016}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] dt5n1cru11t2hs3xodla7vub1p9q09x 5411469 5411467 2026-06-11T20:29:26Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411469 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2268''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვალს]]. იგი მოუწოდებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და [[სირია|სირიაში]] ჰუმანიტარული მუშაკების ხელმისაწვდომობისთვის გრანტით უზრუნველყოფისკენ.<ref>{{cite news|title=Security Council Endorses Cessation of Hostilities in Syria|url=https://www.europanewswire.com/security-council-endorses-cessation-of-hostilities-in-syria/|publisher=Europa Newswire|date=27 February 2016}}</ref> == რეზოლუცია == რეზოლუციამ მხარი დაუჭირა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატებისა]] და [[რუსეთი|რუსეთის]] [[2016]] წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვლის]] ერთობლივ განცხადებას „საომარი მოქმედებების შეწყვეტის“ შესახებ და მოითხოვა ყველა მხარისგან, რომელთა მიმართაც საომარი მოქმედებების შეწყვეტა ვრცელდებოდა, შეესრულებინათ ეს ვალდებულებები, ასევე 2254 ([[2015]]) რეზოლუციის სრული და დაუყოვნებლივი განხორციელება სირიის ხელმძღვანელობით და სირიის საკუთრებაში არსებული პოლიტიკური გარდამავალი პროცესის ხელშეწყობის მიზნით, [[ჟენევა|ჟენევის]] კომუნიკეს შესაბამისად, როგორც ეს ასახულია ''ISSG''-ის განცხადებებში.<ref name=UN /><ref>{{cite web |url=https://www.un.org/press/en/2016/sc12261.doc.htm| title=Security Council Unanimously Endorses Syria Cessation of Hostilities Accord, Unanimously Adopting Resolution 2268 (2016) | publisher=UN | date=26 February 2016}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] sse2gjhye66tblx5q3cg3wcf01nk0v9 5411472 5411469 2026-06-11T20:31:32Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411472 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2268''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვალს]]. იგი მოუწოდებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტასა და [[სირია|სირიაში]] ჰუმანიტარული მუშაკების ხელმისაწვდომობის გრანტით უზრუნველყოფას.<ref>{{cite news|title=Security Council Endorses Cessation of Hostilities in Syria|url=https://www.europanewswire.com/security-council-endorses-cessation-of-hostilities-in-syria/|publisher=Europa Newswire|date=27 February 2016}}</ref> == რეზოლუცია == რეზოლუციამ მხარი დაუჭირა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატებისა]] და [[რუსეთი|რუსეთის]] [[2016]] წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვლის]] ერთობლივ განცხადებას „საომარი მოქმედებების შეწყვეტის“ შესახებ და მოითხოვა ყველა მხარისგან, რომელთა მიმართაც საომარი მოქმედებების შეწყვეტა ვრცელდებოდა, შეესრულებინათ ეს ვალდებულებები, ასევე 2254 ([[2015]]) რეზოლუციის სრული და დაუყოვნებლივი განხორციელება სირიის ხელმძღვანელობით და სირიის საკუთრებაში არსებული პოლიტიკური გარდამავალი პროცესის ხელშეწყობის მიზნით, [[ჟენევა|ჟენევის]] კომუნიკეს შესაბამისად, როგორც ეს ასახულია ''ISSG''-ის განცხადებებში.<ref name=UN /><ref>{{cite web |url=https://www.un.org/press/en/2016/sc12261.doc.htm| title=Security Council Unanimously Endorses Syria Cessation of Hostilities Accord, Unanimously Adopting Resolution 2268 (2016) | publisher=UN | date=26 February 2016}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] eaewk6bv19appgbwrajchlv3nhx8u2j 5411859 5411472 2026-06-12T11:10:22Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:2016 წელი სირიაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411859 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2268 |ორგანო = უს |თარიღი = 26 თებერვალი |წელი =2016 |სხდომა =7634 |კოდი = S/RES/695 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2268(2016) |მომხრე = 15<ref name=UN>{{cite news|title=UN Security Council endorses cessation of hostilities pact in Syria |url= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53326#.VtFaBObIw4o|publisher=U.N.|date=26 February 2016}}</ref> |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = სირიაში საომარი მოქმედებების შეწყვეტის შეთანხმება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2268''' ერთხმად მიიღეს [[2016]] წლის [[26 თებერვალი|26 თებერვალს]]. იგი მოუწოდებს საომარი მოქმედებების შეწყვეტასა და [[სირია|სირიაში]] ჰუმანიტარული მუშაკების ხელმისაწვდომობის გრანტით უზრუნველყოფას.<ref>{{cite news|title=Security Council Endorses Cessation of Hostilities in Syria|url=https://www.europanewswire.com/security-council-endorses-cessation-of-hostilities-in-syria/|publisher=Europa Newswire|date=27 February 2016}}</ref> == რეზოლუცია == რეზოლუციამ მხარი დაუჭირა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატებისა]] და [[რუსეთი|რუსეთის]] [[2016]] წლის [[22 თებერვალი|22 თებერვლის]] ერთობლივ განცხადებას „საომარი მოქმედებების შეწყვეტის“ შესახებ და მოითხოვა ყველა მხარისგან, რომელთა მიმართაც საომარი მოქმედებების შეწყვეტა ვრცელდებოდა, შეესრულებინათ ეს ვალდებულებები, ასევე 2254 ([[2015]]) რეზოლუციის სრული და დაუყოვნებლივი განხორციელება სირიის ხელმძღვანელობით და სირიის საკუთრებაში არსებული პოლიტიკური გარდამავალი პროცესის ხელშეწყობის მიზნით, [[ჟენევა|ჟენევის]] კომუნიკეს შესაბამისად, როგორც ეს ასახულია ''ISSG''-ის განცხადებებში.<ref name=UN /><ref>{{cite web |url=https://www.un.org/press/en/2016/sc12261.doc.htm| title=Security Council Unanimously Endorses Syria Cessation of Hostilities Accord, Unanimously Adopting Resolution 2268 (2016) | publisher=UN | date=26 February 2016}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] [[კატეგორია:2016 წელი სირიაში]] 3hn8tpzple76mwkc73wj8mtwhq1s618 1 891501 5411448 2026-06-11T20:20:12Z Eletskh-QR 175175 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411448 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891502 5411463 2026-06-11T20:27:50Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5411463 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} fdn4cawgk0xnyjswfcid0epyc4mb5ri 5411473 5411463 2026-06-11T20:34:00Z Anano-QR 175352 5411473 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1968}} '''1968 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== * 21 მარტი - [[რუანდა]]მ ხელი მოაწერა 1968 წლის ყავის საერთაშორისო შეთანხმებას.<ref>{{Cite web |title=media.un.org |url=https://media.un.org/photo/en/asset/oun7/oun7496701}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} d0v17rt0bs5cuamkc8h956v5ywvmsyp 5411474 5411473 2026-06-11T20:35:13Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1968 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411474 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1968}} '''1968 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== * 21 მარტი - [[რუანდა]]მ ხელი მოაწერა 1968 წლის ყავის საერთაშორისო შეთანხმებას.<ref>{{Cite web |title=media.un.org |url=https://media.un.org/photo/en/asset/oun7/oun7496701}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1968 წელი რუანდაში]] h867fun47ac93sf216jpy8rij82ez4c 5411475 5411474 2026-06-11T20:35:40Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1968 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411475 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1968}} '''1968 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== * 21 მარტი - [[რუანდა]]მ ხელი მოაწერა 1968 წლის ყავის საერთაშორისო შეთანხმებას.<ref>{{Cite web |title=media.un.org |url=https://media.un.org/photo/en/asset/oun7/oun7496701}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1968 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1968 წელი ქვეყნების მიხედვით]] my16zer5j3f28v2pqie3odw5xj4zhx5 5411476 5411475 2026-06-11T20:36:00Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1968 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411476 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1968}} '''1968 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== * 21 მარტი - [[რუანდა]]მ ხელი მოაწერა 1968 წლის ყავის საერთაშორისო შეთანხმებას.<ref>{{Cite web |title=media.un.org |url=https://media.un.org/photo/en/asset/oun7/oun7496701}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1968 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1968 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1968 წელი აფრიკაში]] 2xsnikjsm89d97j2wqz8hz5kols3e9k 5411477 5411476 2026-06-11T20:36:19Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411477 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1968}} '''1968 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== * 21 მარტი - [[რუანდა]]მ ხელი მოაწერა 1968 წლის ყავის საერთაშორისო შეთანხმებას.<ref>{{Cite web |title=media.un.org |url=https://media.un.org/photo/en/asset/oun7/oun7496701}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1968 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1968 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1968 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] eh3i211x8x5gtlty5ffbr0jha39v6si 5411479 5411477 2026-06-11T20:36:42Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411479 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1968}} '''1968 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== * 21 მარტი - [[რუანდა]]მ ხელი მოაწერა 1968 წლის ყავის საერთაშორისო შეთანხმებას.<ref>{{Cite web |title=media.un.org |url=https://media.un.org/photo/en/asset/oun7/oun7496701}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1968 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1968 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1968 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] pkaea8ll7fs0edbq6v47e0cbxjhv6zu 5411480 5411479 2026-06-11T20:37:36Z Anano-QR 175352 5411480 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1968}} '''1968 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== * 21 მარტი - [[რუანდა]]მ ხელი მოაწერა 1968 წლის ყავის საერთაშორისო შეთანხმებას.<ref>{{Cite web |title=media.un.org |url=https://media.un.org/photo/en/asset/oun7/oun7496701}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1968 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1968 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1968 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] d99rpa1zyf76ntc4c4y9bwe409cz0r0 5411492 5411480 2026-06-11T20:46:32Z Anano-QR 175352 5411492 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1968}} '''1968 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== * 21 მარტი - [[რუანდა]]მ ხელი მოაწერა 1968 წლის ყავის საერთაშორისო შეთანხმებას.<ref>{{Cite web |title=media.un.org |url=https://media.un.org/photo/en/asset/oun7/oun7496701}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1968 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1968 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1968 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] jui3dl2kr9ovgd4wfmjak7nmzr6byop 5411495 5411492 2026-06-11T20:47:57Z Anano-QR 175352 5411495 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1968}} '''1968 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== * 21 მარტი - [[რუანდა]]მ ხელი მოაწერა 1968 წლის ყავის საერთაშორისო შეთანხმებას.<ref>{{Cite web |title=media.un.org |url=https://media.un.org/photo/en/asset/oun7/oun7496701}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1968 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1968 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1968 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 06xtra6dtxdzx5c6b6ij4cm91pqy7kk 1 891503 5411465 2026-06-11T20:28:18Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411465 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891504 5411471 2026-06-11T20:30:33Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411471 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891505 5411481 2026-06-11T20:39:24Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5411481 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} fdn4cawgk0xnyjswfcid0epyc4mb5ri 5411483 5411481 2026-06-11T20:43:01Z Anano-QR 175352 5411483 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1969}} '''1969 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===სექტემბერი=== * 29 სექტემბერი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1969 წელი<ref>{{Cite journal |last=Macartney |first=W.J.A. |date=1971 |title=The General Election of 1969 |url=https://www.jstor.org/stable/40979273 |journal=Botswana Notes and Records |volume=3 |pages=32–36 |issn=0525-5090}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} kseggq1uaog27ga33po36qtzbcekxgx 5411484 5411483 2026-06-11T20:44:05Z Anano-QR 175352 5411484 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1969}} '''1969 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===სექტემბერი=== * 29 სექტემბერი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1969 წელი<ref>{{Cite journal |last=Macartney |first=W.J.A. |date=1971 |title=The General Election of 1969 |url=https://www.jstor.org/stable/40979273 |journal=Botswana Notes and Records |volume=3 |pages=32–36 |issn=0525-5090}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} rcx99hfm6fmghcmlsj5d4klbfodn3ra 5411485 5411484 2026-06-11T20:44:23Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1969 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411485 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1969}} '''1969 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===სექტემბერი=== * 29 სექტემბერი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1969 წელი<ref>{{Cite journal |last=Macartney |first=W.J.A. |date=1971 |title=The General Election of 1969 |url=https://www.jstor.org/stable/40979273 |journal=Botswana Notes and Records |volume=3 |pages=32–36 |issn=0525-5090}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1969 წელი რუანდაში]] ry7wjzzsvt10gn5v75fo2plocxoy6fn 5411486 5411485 2026-06-11T20:44:34Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1969 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411486 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1969}} '''1969 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===სექტემბერი=== * 29 სექტემბერი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1969 წელი<ref>{{Cite journal |last=Macartney |first=W.J.A. |date=1971 |title=The General Election of 1969 |url=https://www.jstor.org/stable/40979273 |journal=Botswana Notes and Records |volume=3 |pages=32–36 |issn=0525-5090}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1969 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1969 წელი ქვეყნების მიხედვით]] pwoq9vqbiap4xftz4z4kmr1ltdhb77i 5411487 5411486 2026-06-11T20:44:51Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1969 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411487 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1969}} '''1969 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===სექტემბერი=== * 29 სექტემბერი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1969 წელი<ref>{{Cite journal |last=Macartney |first=W.J.A. |date=1971 |title=The General Election of 1969 |url=https://www.jstor.org/stable/40979273 |journal=Botswana Notes and Records |volume=3 |pages=32–36 |issn=0525-5090}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1969 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1969 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1969 წელი აფრიკაში]] gna0c12oxra5pwb1qmew7s13ghq0ddv 5411488 5411487 2026-06-11T20:45:06Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411488 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1969}} '''1969 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===სექტემბერი=== * 29 სექტემბერი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1969 წელი<ref>{{Cite journal |last=Macartney |first=W.J.A. |date=1971 |title=The General Election of 1969 |url=https://www.jstor.org/stable/40979273 |journal=Botswana Notes and Records |volume=3 |pages=32–36 |issn=0525-5090}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1969 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1969 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1969 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] d37gbmuf3tybivw1kkp7dxzalmx43fe 5411489 5411488 2026-06-11T20:45:23Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411489 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1969}} '''1969 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===სექტემბერი=== * 29 სექტემბერი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1969 წელი<ref>{{Cite journal |last=Macartney |first=W.J.A. |date=1971 |title=The General Election of 1969 |url=https://www.jstor.org/stable/40979273 |journal=Botswana Notes and Records |volume=3 |pages=32–36 |issn=0525-5090}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1969 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1969 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1969 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] a39xk32q62iuz6vrt4364yrax8soch7 5411490 5411489 2026-06-11T20:45:47Z Anano-QR 175352 5411490 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1969}} '''1969 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===სექტემბერი=== * 29 სექტემბერი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1969 წელი<ref>{{Cite journal |last=Macartney |first=W.J.A. |date=1971 |title=The General Election of 1969 |url=https://www.jstor.org/stable/40979273 |journal=Botswana Notes and Records |volume=3 |pages=32–36 |issn=0525-5090}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1969 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1969 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1969 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] iz2d4ck0x3hyit5uibbnf9mf8m5332e 5411496 5411490 2026-06-11T20:48:18Z Anano-QR 175352 5411496 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1969}} '''1969 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] ==მოვლენები== ===სექტემბერი=== * 29 სექტემბერი - [[რუანდა|რუანდის]] საყოველთაო არჩევნები, 1969 წელი<ref>{{Cite journal |last=Macartney |first=W.J.A. |date=1971 |title=The General Election of 1969 |url=https://www.jstor.org/stable/40979273 |journal=Botswana Notes and Records |volume=3 |pages=32–36 |issn=0525-5090}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1969 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1969 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1969 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] esdfpoajmmagxvghgbt1mwr1wvap2o7 1 891506 5411482 2026-06-11T20:39:54Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411482 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891507 5411491 2026-06-11T20:46:17Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2585 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ივლისი |წელი =2021 |სხდომა =8817 |კოდი = S/RES/2585 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2585 |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა... 5411491 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2585 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ივლისი |წელი =2021 |სხდომა =8817 |კოდი = S/RES/2585 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2585 |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = მანდატის განახლება, რომელიც გაეროს სააგენტოებს საშუალებას აძლევს, კოორდინაცია გაუწიონ და საზღვრის გადაკვეთით დახმარება თურქეთიდან სირიის ჩრდილო-დასავლეთში სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე მიაწოდონ. |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria 2004 CIA map.jpg |წარწერა =სირიის რუკა }} olq4cgv3pkpyrq5p33os2tkrcknnzfz 5411494 5411491 2026-06-11T20:47:55Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411494 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2585 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ივლისი |წელი =2021 |სხდომა =8817 |კოდი = S/RES/2585 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2585 |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = მანდატის განახლება, რომელიც გაეროს სააგენტოებს საშუალებას აძლევს, კოორდინაცია გაუწიონ და საზღვრის გადაკვეთით დახმარება თურქეთიდან სირიის ჩრდილო-დასავლეთში სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე მიაწოდონ. |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria 2004 CIA map.jpg |წარწერა =სირიის რუკა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2585''' ერთხმად მიიღეს 2021 წლის 9 ივლისს, რამაც გაეროს სააგენტოებს საშუალება მისცა, გაეგრძელებინათ კოორდინაცია და დახმარების მიწოდება თურქეთიდან ჩრდილო-დასავლეთ სირიისთვის საზღვრისპირა მიმართულებით სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე.[1] რუსეთი ვეტოს დადებით დაემუქრა მანდატის განახლებას საზღვრისპირა დახმარების დაშვების მიზნით, თუმცა კომპრომისზე დათანხმდა მანდატის ვადის გასვლამდე ერთი დღით ადრე, რომელიც 2021 წლის 10 ივლისს უნდა ამოწურულიყო.[2] hwpcde19702vxb9m6e7lj9vdthlt4ig 5411497 5411494 2026-06-11T20:49:41Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411497 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2585 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ივლისი |წელი =2021 |სხდომა =8817 |კოდი = S/RES/2585 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2585 |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = მანდატის განახლება, რომელიც გაეროს სააგენტოებს საშუალებას აძლევს, კოორდინაცია გაუწიონ და საზღვრის გადაკვეთით დახმარება თურქეთიდან სირიის ჩრდილო-დასავლეთში სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე მიაწოდონ. |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria 2004 CIA map.jpg |წარწერა =სირიის რუკა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2585''' ერთხმად მიიღეს [[2021]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისს]], რამაც გაეროს სააგენტოებს საშუალება მისცა, გაეგრძელებინათ კოორდინაცია და დახმარების მიწოდება [[თურქეთი|თურქეთიდან]] ჩრდილო-დასავლეთ [[სირია|სირიისთვის]] საზღვრისპირა მიმართულებით სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე.[1] [[რუსეთი]] [[ვეტო|ვეტოს]] დადებით დაემუქრა მანდატის განახლებას საზღვრისპირა დახმარების დაშვების მიზნით, თუმცა კომპრომისზე დათანხმდა მანდატის ვადის გასვლამდე ერთი დღით ადრე, რომელიც [[2021]] წლის [[10 ივლისი|10 ივლისს]] უნდა ამოწურულიყო.[2] s6gs0wtfgjohqnsuxooij10psxc5f4l 5411498 5411497 2026-06-11T20:50:23Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411498 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2585 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ივლისი |წელი =2021 |სხდომა =8817 |კოდი = S/RES/2585 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2585 |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = მანდატის განახლება, რომელიც გაეროს სააგენტოებს საშუალებას აძლევს, კოორდინაცია გაუწიონ და საზღვრის გადაკვეთით დახმარება თურქეთიდან სირიის ჩრდილო-დასავლეთში სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე მიაწოდონ. |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria 2004 CIA map.jpg |წარწერა =სირიის რუკა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2585''' ერთხმად მიიღეს [[2021]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისს]], რამაც გაეროს სააგენტოებს საშუალება მისცა, გაეგრძელებინათ კოორდინაცია და დახმარების მიწოდება [[თურქეთი|თურქეთიდან]] ჩრდილო-დასავლეთ [[სირია|სირიისთვის]] საზღვრისპირა მიმართულებით სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე.<ref>[http://unscr.com/en/resolutions/2585 Security Council Resolution 2585 - UNSCR]</ref> [[რუსეთი]] [[ვეტო|ვეტოს]] დადებით დაემუქრა მანდატის განახლებას საზღვრისპირა დახმარების დაშვების მიზნით, თუმცა კომპრომისზე დათანხმდა მანდატის ვადის გასვლამდე ერთი დღით ადრე, რომელიც [[2021]] წლის [[10 ივლისი|10 ივლისს]] უნდა ამოწურულიყო.<ref>{{Cite web |title=The UN Vote on Aid in Syria |url=https://www.csis.org/analysis/un-vote-aid-syria |access-date=2022-07-11 |website=www.csis.org |language=en}}</ref> r90mz0aet79gcvfvfcej6p8otitoqce 5411500 5411498 2026-06-11T20:50:53Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411500 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2585 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ივლისი |წელი =2021 |სხდომა =8817 |კოდი = S/RES/2585 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2585 |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = მანდატის განახლება, რომელიც გაეროს სააგენტოებს საშუალებას აძლევს, კოორდინაცია გაუწიონ და საზღვრის გადაკვეთით დახმარება თურქეთიდან სირიის ჩრდილო-დასავლეთში სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე მიაწოდონ. |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria 2004 CIA map.jpg |წარწერა =სირიის რუკა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2585''' ერთხმად მიიღეს [[2021]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისს]], რამაც გაეროს სააგენტოებს საშუალება მისცა, გაეგრძელებინათ კოორდინაცია და დახმარების მიწოდება [[თურქეთი|თურქეთიდან]] ჩრდილო-დასავლეთ [[სირია|სირიისთვის]] საზღვრისპირა მიმართულებით სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე.<ref>[http://unscr.com/en/resolutions/2585 Security Council Resolution 2585 - UNSCR]</ref> [[რუსეთი]] [[ვეტო|ვეტოს]] დადებით დაემუქრა მანდატის განახლებას საზღვრისპირა დახმარების დაშვების მიზნით, თუმცა კომპრომისზე დათანხმდა მანდატის ვადის გასვლამდე ერთი დღით ადრე, რომელიც [[2021]] წლის [[10 ივლისი|10 ივლისს]] უნდა ამოწურულიყო.<ref>{{Cite web |title=The UN Vote on Aid in Syria |url=https://www.csis.org/analysis/un-vote-aid-syria |access-date=2022-07-11 |website=www.csis.org |language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2021}} p6wrsg72nu0rlhlgp1nqojugtmocoro 5411501 5411500 2026-06-11T20:51:13Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2021 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411501 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2585 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ივლისი |წელი =2021 |სხდომა =8817 |კოდი = S/RES/2585 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2585 |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = მანდატის განახლება, რომელიც გაეროს სააგენტოებს საშუალებას აძლევს, კოორდინაცია გაუწიონ და საზღვრის გადაკვეთით დახმარება თურქეთიდან სირიის ჩრდილო-დასავლეთში სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე მიაწოდონ. |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria 2004 CIA map.jpg |წარწერა =სირიის რუკა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2585''' ერთხმად მიიღეს [[2021]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისს]], რამაც გაეროს სააგენტოებს საშუალება მისცა, გაეგრძელებინათ კოორდინაცია და დახმარების მიწოდება [[თურქეთი|თურქეთიდან]] ჩრდილო-დასავლეთ [[სირია|სირიისთვის]] საზღვრისპირა მიმართულებით სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე.<ref>[http://unscr.com/en/resolutions/2585 Security Council Resolution 2585 - UNSCR]</ref> [[რუსეთი]] [[ვეტო|ვეტოს]] დადებით დაემუქრა მანდატის განახლებას საზღვრისპირა დახმარების დაშვების მიზნით, თუმცა კომპრომისზე დათანხმდა მანდატის ვადის გასვლამდე ერთი დღით ადრე, რომელიც [[2021]] წლის [[10 ივლისი|10 ივლისს]] უნდა ამოწურულიყო.<ref>{{Cite web |title=The UN Vote on Aid in Syria |url=https://www.csis.org/analysis/un-vote-aid-syria |access-date=2022-07-11 |website=www.csis.org |language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2021}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2021 წლის რეზოლუციები]] puot4po9lkp4d3bld0bm3kfgrfc5ixz 5411503 5411501 2026-06-11T20:51:47Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411503 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2585 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ივლისი |წელი =2021 |სხდომა =8817 |კოდი = S/RES/2585 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2585 |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = მანდატის განახლება, რომელიც გაეროს სააგენტოებს საშუალებას აძლევს, კოორდინაცია გაუწიონ და საზღვრის გადაკვეთით დახმარება თურქეთიდან სირიის ჩრდილო-დასავლეთში სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე მიაწოდონ. |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria 2004 CIA map.jpg |წარწერა =სირიის რუკა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2585''' ერთხმად მიიღეს [[2021]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისს]], რამაც გაეროს სააგენტოებს საშუალება მისცა, გაეგრძელებინათ კოორდინაცია და დახმარების მიწოდება [[თურქეთი|თურქეთიდან]] ჩრდილო-დასავლეთ [[სირია|სირიისთვის]] საზღვრისპირა მიმართულებით სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე.<ref>[http://unscr.com/en/resolutions/2585 Security Council Resolution 2585 - UNSCR]</ref> [[რუსეთი]] [[ვეტო|ვეტოს]] დადებით დაემუქრა მანდატის განახლებას საზღვრისპირა დახმარების დაშვების მიზნით, თუმცა კომპრომისზე დათანხმდა მანდატის ვადის გასვლამდე ერთი დღით ადრე, რომელიც [[2021]] წლის [[10 ივლისი|10 ივლისს]] უნდა ამოწურულიყო.<ref>{{Cite web |title=The UN Vote on Aid in Syria |url=https://www.csis.org/analysis/un-vote-aid-syria |access-date=2022-07-11 |website=www.csis.org |language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2021}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2021 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] h9d64r3wvk4d7wnc47qkq43bxn3yfns 5411863 5411503 2026-06-12T11:18:50Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:2021 წელი სირიაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411863 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2585 |ორგანო = უს |თარიღი = 9 ივლისი |წელი =2021 |სხდომა =8817 |კოდი = S/RES/2585 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2585 |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = მანდატის განახლება, რომელიც გაეროს სააგენტოებს საშუალებას აძლევს, კოორდინაცია გაუწიონ და საზღვრის გადაკვეთით დახმარება თურქეთიდან სირიის ჩრდილო-დასავლეთში სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე მიაწოდონ. |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Syria 2004 CIA map.jpg |წარწერა =სირიის რუკა }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2585''' ერთხმად მიიღეს [[2021]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისს]], რამაც გაეროს სააგენტოებს საშუალება მისცა, გაეგრძელებინათ კოორდინაცია და დახმარების მიწოდება [[თურქეთი|თურქეთიდან]] ჩრდილო-დასავლეთ [[სირია|სირიისთვის]] საზღვრისპირა მიმართულებით სირიის მთავრობის თანხმობის გარეშე.<ref>[http://unscr.com/en/resolutions/2585 Security Council Resolution 2585 - UNSCR]</ref> [[რუსეთი]] [[ვეტო|ვეტოს]] დადებით დაემუქრა მანდატის განახლებას საზღვრისპირა დახმარების დაშვების მიზნით, თუმცა კომპრომისზე დათანხმდა მანდატის ვადის გასვლამდე ერთი დღით ადრე, რომელიც [[2021]] წლის [[10 ივლისი|10 ივლისს]] უნდა ამოწურულიყო.<ref>{{Cite web |title=The UN Vote on Aid in Syria |url=https://www.csis.org/analysis/un-vote-aid-syria |access-date=2022-07-11 |website=www.csis.org |language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2021}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2021 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] [[კატეგორია:2021 წელი სირიაში]] 8wgzw9pej2p01ed2c0j7ki6zpn6cbv7 0 891508 5411499 2026-06-11T20:50:44Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5411499 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} fdn4cawgk0xnyjswfcid0epyc4mb5ri 5411508 5411499 2026-06-11T20:55:31Z Anano-QR 175352 5411508 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1970}} '''1970 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} bypq2vkwl8xidury3n56p3wyo6b3yqm 5411510 5411508 2026-06-11T20:55:54Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1970 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411510 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1970}} '''1970 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1970 წელი რუანდაში]] pl9yvhplyr3o2adpivnp2mjpr86vsp5 5411514 5411510 2026-06-11T20:56:40Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1970 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411514 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1970}} '''1970 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1970 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1970 წელი ქვეყნების მიხედვით]] 7colitmc6v3q5s5vpe2czq1302xf03y 5411515 5411514 2026-06-11T20:56:51Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1970 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411515 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1970}} '''1970 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1970 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1970 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1970 წელი აფრიკაში]] j4odj3jijm6n3fad5fs6qb3lejwadpb 5411516 5411515 2026-06-11T20:57:24Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411516 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1970}} '''1970 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1970 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1970 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1970 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] 90tcbc9684vjswexeoqjy3tzca3izli 5411517 5411516 2026-06-11T20:57:46Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411517 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|11|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1970}} '''1970 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1970 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1970 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1970 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] h0qqeypzw7je83s73u975zj4fnduzp4 5411519 5411517 2026-06-11T20:58:22Z Anano-QR 175352 5411519 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1970}} '''1970 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1970 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1970 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1970 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] jea2yzijd481hup995dro66mftgtz9i 1 891509 5411502 2026-06-11T20:51:13Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411502 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891510 5411504 2026-06-11T20:52:45Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411504 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891511 5411505 2026-06-11T20:54:01Z Ruska-QR 175612 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მაილს სმიტი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Musician Myles Smith, London 2025 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსე... 5411505 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მაილს სმიტი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Musician Myles Smith, London 2025 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = სმიტი 2025 წელს Shepherd's Bush Empire-ში გამოსვლისას |ნამდვილისახელი = მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1998|06|03|}} |დაბადების ადგილი = [[ლუტონი]], [[ბედფორდშირი]], [[ინგლისი]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = Folk-pop |საქმიანობა = [[მომღერალი]] • [[სიმღერების ავტორი]] |აქტიურობის წლები = 2010 - დღემდე |ლეიბლი = [[Sony Music Entertainment|Sony UK]] |ამჟამინდელი_წევრობა = |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = {{URL|mylessmith.co.uk}} |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი'''<ref>{{cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/search/workID/922948891 |title=BETTING ON US |website=ASCAP |publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers}}</ref> (დ. [[3 ივნისი]], [[1998]]) — [[ბრიტანელი]] [[ვოკალისტი|მომღერალი]] და [[სიმღერების ავტორი]], წარმოშობით [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი]]დან. ყველაზე მეტად ცნობილია 2024 წელს გამოსული სინგლებით „Stargazing“ და „Nice to Meet You“. სადებიუტო სტუდიური ალბომი „My Mess, My Heart, My Life.“ 2026 წლის ივნისში უნდა გამოვიდეს. ==ადრეული ცხოვრება== სმიტი 1998 წლის 3 ივნისს,<ref name="pop music">{{cite web |date=14 May 2024 |title=Myles Smith: "You can make pop music as a black guy from England and still be accepted" |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/myles-smith-who-is-stargazing-singer-facts/ |access-date=19 May 2024 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref><ref name="UK charts">{{cite web |title=Myles Smith |url=https://www.officialcharts.com/artist/myles-smith/ |access-date=18 April 2026 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref> [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი|ლუტონში]], ბრიტანულ-[[იამაიკა|იამაიკურ]] ოჯახში დაიბადა და მრავალეთნიკურ გარემოში გაიზარდა. ბავშვობიდანვე უსმენდა მუსიკის მრავალფეროვან ჟანრებს, მათ შორის [[პოპ-პანკი|პოპ-პანკს]], მომღერალ-სიმღერების ავტორთა მუსიკას და [[ჰიპ-ჰოპი|ჰიპ-ჰოპს]]. როდესაც ინტერესი მუსიკის მიმართ გაიზარდა, სმიტმა გიტარა შეიძინა და დაკვრა ისწავლა. მოგვიანებით დაიწყო ცნობილი სიმღერების ქავერ-ვერსიების შესრულება წვეულებებსა და ღია მიკროფონის საღამოებზე. ამ პერიოდში განსაკუთრებულად მოსწონდა მუსიკოსები: [[ედ შირანი]], [[მარკუს მამფორდი]] და [[კრის მარტინი]].<ref>https://www.billboard.com/music/pop/myles-smith-stargazing-tiktok-radio-chartbreaker-july-2024-interview-1235723811/</ref> მცირე ასაკიდანვე სმიტმა დამოუკიდებლად ისწავლა გიტარასა და ფორტეპიანოზე დაკვრა, ხოლო 12 წლის ასაკში უკვე ადგილობრივ ღია მიკროფონის საღამოებზე გამოდიოდა. მუსიკალურ განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა [[ლუტონი]]ს მრავალფეროვანმა კულტურულმა გარემომ და ქალაქის მუსიკალურმა ცხოვრებამ, ოჯახურ პაბებში შესრულებულმა და ირლანდიურმა მუსიკამ. ამ გარემომ წაახალისა საზღვრების დარღვევისა და ინდივიდუალური მუსიკალური სტილის განვითარებისკენ.<ref name="Gokcemen">{{Cite web |last=Gokcemen |first=Yazzi |date=2024-04-02 |title=Digital Cover: Myles Smith on his Journey from Luton to LA |url=https://notion.online/digital-cover-myles-smith-on-his-journey-from-luton-to-la/ |access-date=2024-05-27 |website=Notion |language=en-GB}}</ref> სმიტს [[ნოტინგემის უნივერსიტეტი]]ს [[სოციოლოგია|სოციოლოგიის]] ხარისხი აქვს მიღებული, რომელიც 2019 წელს დაამთავრა.<ref>{{cite web |last=Savage |first=Mark |date=6 January 2025 |title=How Myles Smith wrote 2024's biggest British hit |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg6m07qpymo |access-date=5 October 2025 |website=[[BBC]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Wright |first=Lisa |date=1 March 2025 |title=Myles Smith interview: the Brits Rising Star award winner on his new superstardom |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/myles-smith-tiktok-pop-music-b1208155.html |access-date=5 October 2025 |website=[[The London Standard]]}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} iemjshftg0xh7nripdhezkrpvpo3rjp 5411506 5411505 2026-06-11T20:54:55Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411506 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მაილს სმიტი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Musician Myles Smith, London 2025 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = სმიტი 2025 წელს Shepherd's Bush Empire-ში გამოსვლისას |ნამდვილისახელი = მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1998|06|03|}} |დაბადების ადგილი = [[ლუტონი]], [[ბედფორდშირი]], [[ინგლისი]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = Folk-pop |საქმიანობა = [[მომღერალი]] • [[სიმღერების ავტორი]] |აქტიურობის წლები = 2010 - დღემდე |ლეიბლი = [[Sony Music Entertainment|Sony UK]] |ამჟამინდელი_წევრობა = |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = {{URL|mylessmith.co.uk}} |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი'''<ref>{{cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/search/workID/922948891 |title=BETTING ON US |website=ASCAP |publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers}}</ref> (დ. [[3 ივნისი]], [[1998]]) — [[ბრიტანელი]] [[ვოკალისტი|მომღერალი]] და [[სიმღერების ავტორი]], წარმოშობით [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი]]დან. ყველაზე მეტად ცნობილია 2024 წელს გამოსული სინგლებით „Stargazing“ და „Nice to Meet You“. სადებიუტო სტუდიური ალბომი „My Mess, My Heart, My Life.“ 2026 წლის ივნისში უნდა გამოვიდეს. ==ადრეული ცხოვრება== სმიტი 1998 წლის 3 ივნისს,<ref name="pop music">{{cite web |date=14 May 2024 |title=Myles Smith: "You can make pop music as a black guy from England and still be accepted" |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/myles-smith-who-is-stargazing-singer-facts/ |access-date=19 May 2024 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref><ref name="UK charts">{{cite web |title=Myles Smith |url=https://www.officialcharts.com/artist/myles-smith/ |access-date=18 April 2026 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref> [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი|ლუტონში]], ბრიტანულ-[[იამაიკა|იამაიკურ]] ოჯახში დაიბადა და მრავალეთნიკურ გარემოში გაიზარდა. ბავშვობიდანვე უსმენდა მუსიკის მრავალფეროვან ჟანრებს, მათ შორის [[პოპ-პანკი|პოპ-პანკს]], მომღერალ-სიმღერების ავტორთა მუსიკას და [[ჰიპ-ჰოპი|ჰიპ-ჰოპს]]. როდესაც ინტერესი მუსიკის მიმართ გაიზარდა, სმიტმა გიტარა შეიძინა და დაკვრა ისწავლა. მოგვიანებით დაიწყო ცნობილი სიმღერების ქავერ-ვერსიების შესრულება წვეულებებსა და ღია მიკროფონის საღამოებზე. ამ პერიოდში განსაკუთრებულად მოსწონდა მუსიკოსები: [[ედ შირანი]], [[მარკუს მამფორდი]] და [[კრის მარტინი]].<ref>https://www.billboard.com/music/pop/myles-smith-stargazing-tiktok-radio-chartbreaker-july-2024-interview-1235723811/</ref> მცირე ასაკიდანვე სმიტმა დამოუკიდებლად ისწავლა გიტარასა და ფორტეპიანოზე დაკვრა, ხოლო 12 წლის ასაკში უკვე ადგილობრივ ღია მიკროფონის საღამოებზე გამოდიოდა. მუსიკალურ განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა [[ლუტონი]]ს მრავალფეროვანმა კულტურულმა გარემომ და ქალაქის მუსიკალურმა ცხოვრებამ, ოჯახურ პაბებში შესრულებულმა და ირლანდიურმა მუსიკამ. ამ გარემომ წაახალისა საზღვრების დარღვევისა და ინდივიდუალური მუსიკალური სტილის განვითარებისკენ.<ref name="Gokcemen">{{Cite web |last=Gokcemen |first=Yazzi |date=2024-04-02 |title=Digital Cover: Myles Smith on his Journey from Luton to LA |url=https://notion.online/digital-cover-myles-smith-on-his-journey-from-luton-to-la/ |access-date=2024-05-27 |website=Notion |language=en-GB}}</ref> სმიტს [[ნოტინგემის უნივერსიტეტი]]ს [[სოციოლოგია|სოციოლოგიის]] ხარისხი აქვს მიღებული, რომელიც 2019 წელს დაამთავრა.<ref>{{cite web |last=Savage |first=Mark |date=6 January 2025 |title=How Myles Smith wrote 2024's biggest British hit |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg6m07qpymo |access-date=5 October 2025 |website=[[BBC]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Wright |first=Lisa |date=1 March 2025 |title=Myles Smith interview: the Brits Rising Star award winner on his new superstardom |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/myles-smith-tiktok-pop-music-b1208155.html |access-date=5 October 2025 |website=[[The London Standard]]}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი]] n5haovm93fj4irdli8k43t2hgxv4vsh 5411507 5411506 2026-06-11T20:55:05Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 1998]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411507 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მაილს სმიტი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Musician Myles Smith, London 2025 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = სმიტი 2025 წელს Shepherd's Bush Empire-ში გამოსვლისას |ნამდვილისახელი = მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1998|06|03|}} |დაბადების ადგილი = [[ლუტონი]], [[ბედფორდშირი]], [[ინგლისი]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = Folk-pop |საქმიანობა = [[მომღერალი]] • [[სიმღერების ავტორი]] |აქტიურობის წლები = 2010 - დღემდე |ლეიბლი = [[Sony Music Entertainment|Sony UK]] |ამჟამინდელი_წევრობა = |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = {{URL|mylessmith.co.uk}} |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი'''<ref>{{cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/search/workID/922948891 |title=BETTING ON US |website=ASCAP |publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers}}</ref> (დ. [[3 ივნისი]], [[1998]]) — [[ბრიტანელი]] [[ვოკალისტი|მომღერალი]] და [[სიმღერების ავტორი]], წარმოშობით [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი]]დან. ყველაზე მეტად ცნობილია 2024 წელს გამოსული სინგლებით „Stargazing“ და „Nice to Meet You“. სადებიუტო სტუდიური ალბომი „My Mess, My Heart, My Life.“ 2026 წლის ივნისში უნდა გამოვიდეს. ==ადრეული ცხოვრება== სმიტი 1998 წლის 3 ივნისს,<ref name="pop music">{{cite web |date=14 May 2024 |title=Myles Smith: "You can make pop music as a black guy from England and still be accepted" |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/myles-smith-who-is-stargazing-singer-facts/ |access-date=19 May 2024 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref><ref name="UK charts">{{cite web |title=Myles Smith |url=https://www.officialcharts.com/artist/myles-smith/ |access-date=18 April 2026 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref> [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი|ლუტონში]], ბრიტანულ-[[იამაიკა|იამაიკურ]] ოჯახში დაიბადა და მრავალეთნიკურ გარემოში გაიზარდა. ბავშვობიდანვე უსმენდა მუსიკის მრავალფეროვან ჟანრებს, მათ შორის [[პოპ-პანკი|პოპ-პანკს]], მომღერალ-სიმღერების ავტორთა მუსიკას და [[ჰიპ-ჰოპი|ჰიპ-ჰოპს]]. როდესაც ინტერესი მუსიკის მიმართ გაიზარდა, სმიტმა გიტარა შეიძინა და დაკვრა ისწავლა. მოგვიანებით დაიწყო ცნობილი სიმღერების ქავერ-ვერსიების შესრულება წვეულებებსა და ღია მიკროფონის საღამოებზე. ამ პერიოდში განსაკუთრებულად მოსწონდა მუსიკოსები: [[ედ შირანი]], [[მარკუს მამფორდი]] და [[კრის მარტინი]].<ref>https://www.billboard.com/music/pop/myles-smith-stargazing-tiktok-radio-chartbreaker-july-2024-interview-1235723811/</ref> მცირე ასაკიდანვე სმიტმა დამოუკიდებლად ისწავლა გიტარასა და ფორტეპიანოზე დაკვრა, ხოლო 12 წლის ასაკში უკვე ადგილობრივ ღია მიკროფონის საღამოებზე გამოდიოდა. მუსიკალურ განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა [[ლუტონი]]ს მრავალფეროვანმა კულტურულმა გარემომ და ქალაქის მუსიკალურმა ცხოვრებამ, ოჯახურ პაბებში შესრულებულმა და ირლანდიურმა მუსიკამ. ამ გარემომ წაახალისა საზღვრების დარღვევისა და ინდივიდუალური მუსიკალური სტილის განვითარებისკენ.<ref name="Gokcemen">{{Cite web |last=Gokcemen |first=Yazzi |date=2024-04-02 |title=Digital Cover: Myles Smith on his Journey from Luton to LA |url=https://notion.online/digital-cover-myles-smith-on-his-journey-from-luton-to-la/ |access-date=2024-05-27 |website=Notion |language=en-GB}}</ref> სმიტს [[ნოტინგემის უნივერსიტეტი]]ს [[სოციოლოგია|სოციოლოგიის]] ხარისხი აქვს მიღებული, რომელიც 2019 წელს დაამთავრა.<ref>{{cite web |last=Savage |first=Mark |date=6 January 2025 |title=How Myles Smith wrote 2024's biggest British hit |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg6m07qpymo |access-date=5 October 2025 |website=[[BBC]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Wright |first=Lisa |date=1 March 2025 |title=Myles Smith interview: the Brits Rising Star award winner on his new superstardom |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/myles-smith-tiktok-pop-music-b1208155.html |access-date=5 October 2025 |website=[[The London Standard]]}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1998]] s1n19f941hlj20e0kj1usjskj026sxh 5411509 5411507 2026-06-11T20:55:32Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:ბრიტანელი სიმღერების ავტორები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411509 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მაილს სმიტი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Musician Myles Smith, London 2025 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = სმიტი 2025 წელს Shepherd's Bush Empire-ში გამოსვლისას |ნამდვილისახელი = მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1998|06|03|}} |დაბადების ადგილი = [[ლუტონი]], [[ბედფორდშირი]], [[ინგლისი]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = Folk-pop |საქმიანობა = [[მომღერალი]] • [[სიმღერების ავტორი]] |აქტიურობის წლები = 2010 - დღემდე |ლეიბლი = [[Sony Music Entertainment|Sony UK]] |ამჟამინდელი_წევრობა = |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = {{URL|mylessmith.co.uk}} |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი'''<ref>{{cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/search/workID/922948891 |title=BETTING ON US |website=ASCAP |publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers}}</ref> (დ. [[3 ივნისი]], [[1998]]) — [[ბრიტანელი]] [[ვოკალისტი|მომღერალი]] და [[სიმღერების ავტორი]], წარმოშობით [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი]]დან. ყველაზე მეტად ცნობილია 2024 წელს გამოსული სინგლებით „Stargazing“ და „Nice to Meet You“. სადებიუტო სტუდიური ალბომი „My Mess, My Heart, My Life.“ 2026 წლის ივნისში უნდა გამოვიდეს. ==ადრეული ცხოვრება== სმიტი 1998 წლის 3 ივნისს,<ref name="pop music">{{cite web |date=14 May 2024 |title=Myles Smith: "You can make pop music as a black guy from England and still be accepted" |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/myles-smith-who-is-stargazing-singer-facts/ |access-date=19 May 2024 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref><ref name="UK charts">{{cite web |title=Myles Smith |url=https://www.officialcharts.com/artist/myles-smith/ |access-date=18 April 2026 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref> [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი|ლუტონში]], ბრიტანულ-[[იამაიკა|იამაიკურ]] ოჯახში დაიბადა და მრავალეთნიკურ გარემოში გაიზარდა. ბავშვობიდანვე უსმენდა მუსიკის მრავალფეროვან ჟანრებს, მათ შორის [[პოპ-პანკი|პოპ-პანკს]], მომღერალ-სიმღერების ავტორთა მუსიკას და [[ჰიპ-ჰოპი|ჰიპ-ჰოპს]]. როდესაც ინტერესი მუსიკის მიმართ გაიზარდა, სმიტმა გიტარა შეიძინა და დაკვრა ისწავლა. მოგვიანებით დაიწყო ცნობილი სიმღერების ქავერ-ვერსიების შესრულება წვეულებებსა და ღია მიკროფონის საღამოებზე. ამ პერიოდში განსაკუთრებულად მოსწონდა მუსიკოსები: [[ედ შირანი]], [[მარკუს მამფორდი]] და [[კრის მარტინი]].<ref>https://www.billboard.com/music/pop/myles-smith-stargazing-tiktok-radio-chartbreaker-july-2024-interview-1235723811/</ref> მცირე ასაკიდანვე სმიტმა დამოუკიდებლად ისწავლა გიტარასა და ფორტეპიანოზე დაკვრა, ხოლო 12 წლის ასაკში უკვე ადგილობრივ ღია მიკროფონის საღამოებზე გამოდიოდა. მუსიკალურ განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა [[ლუტონი]]ს მრავალფეროვანმა კულტურულმა გარემომ და ქალაქის მუსიკალურმა ცხოვრებამ, ოჯახურ პაბებში შესრულებულმა და ირლანდიურმა მუსიკამ. ამ გარემომ წაახალისა საზღვრების დარღვევისა და ინდივიდუალური მუსიკალური სტილის განვითარებისკენ.<ref name="Gokcemen">{{Cite web |last=Gokcemen |first=Yazzi |date=2024-04-02 |title=Digital Cover: Myles Smith on his Journey from Luton to LA |url=https://notion.online/digital-cover-myles-smith-on-his-journey-from-luton-to-la/ |access-date=2024-05-27 |website=Notion |language=en-GB}}</ref> სმიტს [[ნოტინგემის უნივერსიტეტი]]ს [[სოციოლოგია|სოციოლოგიის]] ხარისხი აქვს მიღებული, რომელიც 2019 წელს დაამთავრა.<ref>{{cite web |last=Savage |first=Mark |date=6 January 2025 |title=How Myles Smith wrote 2024's biggest British hit |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg6m07qpymo |access-date=5 October 2025 |website=[[BBC]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Wright |first=Lisa |date=1 March 2025 |title=Myles Smith interview: the Brits Rising Star award winner on his new superstardom |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/myles-smith-tiktok-pop-music-b1208155.html |access-date=5 October 2025 |website=[[The London Standard]]}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1998]] [[კატეგორია:ბრიტანელი სიმღერების ავტორები]] j06x5y2wdytdblkn884daen2nf0tasz 5411511 5411509 2026-06-11T20:56:08Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:ბრიტანელი მომღერლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411511 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მაილს სმიტი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Musician Myles Smith, London 2025 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = სმიტი 2025 წელს Shepherd's Bush Empire-ში გამოსვლისას |ნამდვილისახელი = მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1998|06|03|}} |დაბადების ადგილი = [[ლუტონი]], [[ბედფორდშირი]], [[ინგლისი]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = Folk-pop |საქმიანობა = [[მომღერალი]] • [[სიმღერების ავტორი]] |აქტიურობის წლები = 2010 - დღემდე |ლეიბლი = [[Sony Music Entertainment|Sony UK]] |ამჟამინდელი_წევრობა = |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = {{URL|mylessmith.co.uk}} |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი'''<ref>{{cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/search/workID/922948891 |title=BETTING ON US |website=ASCAP |publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers}}</ref> (დ. [[3 ივნისი]], [[1998]]) — [[ბრიტანელი]] [[ვოკალისტი|მომღერალი]] და [[სიმღერების ავტორი]], წარმოშობით [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი]]დან. ყველაზე მეტად ცნობილია 2024 წელს გამოსული სინგლებით „Stargazing“ და „Nice to Meet You“. სადებიუტო სტუდიური ალბომი „My Mess, My Heart, My Life.“ 2026 წლის ივნისში უნდა გამოვიდეს. ==ადრეული ცხოვრება== სმიტი 1998 წლის 3 ივნისს,<ref name="pop music">{{cite web |date=14 May 2024 |title=Myles Smith: "You can make pop music as a black guy from England and still be accepted" |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/myles-smith-who-is-stargazing-singer-facts/ |access-date=19 May 2024 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref><ref name="UK charts">{{cite web |title=Myles Smith |url=https://www.officialcharts.com/artist/myles-smith/ |access-date=18 April 2026 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref> [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი|ლუტონში]], ბრიტანულ-[[იამაიკა|იამაიკურ]] ოჯახში დაიბადა და მრავალეთნიკურ გარემოში გაიზარდა. ბავშვობიდანვე უსმენდა მუსიკის მრავალფეროვან ჟანრებს, მათ შორის [[პოპ-პანკი|პოპ-პანკს]], მომღერალ-სიმღერების ავტორთა მუსიკას და [[ჰიპ-ჰოპი|ჰიპ-ჰოპს]]. როდესაც ინტერესი მუსიკის მიმართ გაიზარდა, სმიტმა გიტარა შეიძინა და დაკვრა ისწავლა. მოგვიანებით დაიწყო ცნობილი სიმღერების ქავერ-ვერსიების შესრულება წვეულებებსა და ღია მიკროფონის საღამოებზე. ამ პერიოდში განსაკუთრებულად მოსწონდა მუსიკოსები: [[ედ შირანი]], [[მარკუს მამფორდი]] და [[კრის მარტინი]].<ref>https://www.billboard.com/music/pop/myles-smith-stargazing-tiktok-radio-chartbreaker-july-2024-interview-1235723811/</ref> მცირე ასაკიდანვე სმიტმა დამოუკიდებლად ისწავლა გიტარასა და ფორტეპიანოზე დაკვრა, ხოლო 12 წლის ასაკში უკვე ადგილობრივ ღია მიკროფონის საღამოებზე გამოდიოდა. მუსიკალურ განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა [[ლუტონი]]ს მრავალფეროვანმა კულტურულმა გარემომ და ქალაქის მუსიკალურმა ცხოვრებამ, ოჯახურ პაბებში შესრულებულმა და ირლანდიურმა მუსიკამ. ამ გარემომ წაახალისა საზღვრების დარღვევისა და ინდივიდუალური მუსიკალური სტილის განვითარებისკენ.<ref name="Gokcemen">{{Cite web |last=Gokcemen |first=Yazzi |date=2024-04-02 |title=Digital Cover: Myles Smith on his Journey from Luton to LA |url=https://notion.online/digital-cover-myles-smith-on-his-journey-from-luton-to-la/ |access-date=2024-05-27 |website=Notion |language=en-GB}}</ref> სმიტს [[ნოტინგემის უნივერსიტეტი]]ს [[სოციოლოგია|სოციოლოგიის]] ხარისხი აქვს მიღებული, რომელიც 2019 წელს დაამთავრა.<ref>{{cite web |last=Savage |first=Mark |date=6 January 2025 |title=How Myles Smith wrote 2024's biggest British hit |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg6m07qpymo |access-date=5 October 2025 |website=[[BBC]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Wright |first=Lisa |date=1 March 2025 |title=Myles Smith interview: the Brits Rising Star award winner on his new superstardom |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/myles-smith-tiktok-pop-music-b1208155.html |access-date=5 October 2025 |website=[[The London Standard]]}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1998]] [[კატეგორია:ბრიტანელი სიმღერების ავტორები]] [[კატეგორია:ბრიტანელი მომღერლები]] ejvm7p7epsbt0zamqp37781al4ok0ej 5411512 5411511 2026-06-11T20:56:21Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:ბრიტანელი მომღერლები და სიმღერების ავტორები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411512 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მაილს სმიტი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Musician Myles Smith, London 2025 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = სმიტი 2025 წელს Shepherd's Bush Empire-ში გამოსვლისას |ნამდვილისახელი = მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1998|06|03|}} |დაბადების ადგილი = [[ლუტონი]], [[ბედფორდშირი]], [[ინგლისი]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = Folk-pop |საქმიანობა = [[მომღერალი]] • [[სიმღერების ავტორი]] |აქტიურობის წლები = 2010 - დღემდე |ლეიბლი = [[Sony Music Entertainment|Sony UK]] |ამჟამინდელი_წევრობა = |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = {{URL|mylessmith.co.uk}} |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი'''<ref>{{cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/search/workID/922948891 |title=BETTING ON US |website=ASCAP |publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers}}</ref> (დ. [[3 ივნისი]], [[1998]]) — [[ბრიტანელი]] [[ვოკალისტი|მომღერალი]] და [[სიმღერების ავტორი]], წარმოშობით [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი]]დან. ყველაზე მეტად ცნობილია 2024 წელს გამოსული სინგლებით „Stargazing“ და „Nice to Meet You“. სადებიუტო სტუდიური ალბომი „My Mess, My Heart, My Life.“ 2026 წლის ივნისში უნდა გამოვიდეს. ==ადრეული ცხოვრება== სმიტი 1998 წლის 3 ივნისს,<ref name="pop music">{{cite web |date=14 May 2024 |title=Myles Smith: "You can make pop music as a black guy from England and still be accepted" |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/myles-smith-who-is-stargazing-singer-facts/ |access-date=19 May 2024 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref><ref name="UK charts">{{cite web |title=Myles Smith |url=https://www.officialcharts.com/artist/myles-smith/ |access-date=18 April 2026 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref> [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი|ლუტონში]], ბრიტანულ-[[იამაიკა|იამაიკურ]] ოჯახში დაიბადა და მრავალეთნიკურ გარემოში გაიზარდა. ბავშვობიდანვე უსმენდა მუსიკის მრავალფეროვან ჟანრებს, მათ შორის [[პოპ-პანკი|პოპ-პანკს]], მომღერალ-სიმღერების ავტორთა მუსიკას და [[ჰიპ-ჰოპი|ჰიპ-ჰოპს]]. როდესაც ინტერესი მუსიკის მიმართ გაიზარდა, სმიტმა გიტარა შეიძინა და დაკვრა ისწავლა. მოგვიანებით დაიწყო ცნობილი სიმღერების ქავერ-ვერსიების შესრულება წვეულებებსა და ღია მიკროფონის საღამოებზე. ამ პერიოდში განსაკუთრებულად მოსწონდა მუსიკოსები: [[ედ შირანი]], [[მარკუს მამფორდი]] და [[კრის მარტინი]].<ref>https://www.billboard.com/music/pop/myles-smith-stargazing-tiktok-radio-chartbreaker-july-2024-interview-1235723811/</ref> მცირე ასაკიდანვე სმიტმა დამოუკიდებლად ისწავლა გიტარასა და ფორტეპიანოზე დაკვრა, ხოლო 12 წლის ასაკში უკვე ადგილობრივ ღია მიკროფონის საღამოებზე გამოდიოდა. მუსიკალურ განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა [[ლუტონი]]ს მრავალფეროვანმა კულტურულმა გარემომ და ქალაქის მუსიკალურმა ცხოვრებამ, ოჯახურ პაბებში შესრულებულმა და ირლანდიურმა მუსიკამ. ამ გარემომ წაახალისა საზღვრების დარღვევისა და ინდივიდუალური მუსიკალური სტილის განვითარებისკენ.<ref name="Gokcemen">{{Cite web |last=Gokcemen |first=Yazzi |date=2024-04-02 |title=Digital Cover: Myles Smith on his Journey from Luton to LA |url=https://notion.online/digital-cover-myles-smith-on-his-journey-from-luton-to-la/ |access-date=2024-05-27 |website=Notion |language=en-GB}}</ref> სმიტს [[ნოტინგემის უნივერსიტეტი]]ს [[სოციოლოგია|სოციოლოგიის]] ხარისხი აქვს მიღებული, რომელიც 2019 წელს დაამთავრა.<ref>{{cite web |last=Savage |first=Mark |date=6 January 2025 |title=How Myles Smith wrote 2024's biggest British hit |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg6m07qpymo |access-date=5 October 2025 |website=[[BBC]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Wright |first=Lisa |date=1 March 2025 |title=Myles Smith interview: the Brits Rising Star award winner on his new superstardom |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/myles-smith-tiktok-pop-music-b1208155.html |access-date=5 October 2025 |website=[[The London Standard]]}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1998]] [[კატეგორია:ბრიტანელი სიმღერების ავტორები]] [[კატეგორია:ბრიტანელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ბრიტანელი მომღერლები და სიმღერების ავტორები]] 8aqt5ipam2v17kznjiycn6hzfdqabpj 5411513 5411512 2026-06-11T20:56:31Z Ruska-QR 175612 დაემატა [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411513 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მაილს სმიტი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Musician Myles Smith, London 2025 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = სმიტი 2025 წელს Shepherd's Bush Empire-ში გამოსვლისას |ნამდვილისახელი = მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1998|06|03|}} |დაბადების ადგილი = [[ლუტონი]], [[ბედფორდშირი]], [[ინგლისი]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = Folk-pop |საქმიანობა = [[მომღერალი]] • [[სიმღერების ავტორი]] |აქტიურობის წლები = 2010 - დღემდე |ლეიბლი = [[Sony Music Entertainment|Sony UK]] |ამჟამინდელი_წევრობა = |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = {{URL|mylessmith.co.uk}} |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი'''<ref>{{cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/search/workID/922948891 |title=BETTING ON US |website=ASCAP |publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers}}</ref> (დ. [[3 ივნისი]], [[1998]]) — [[ბრიტანელი]] [[ვოკალისტი|მომღერალი]] და [[სიმღერების ავტორი]], წარმოშობით [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი]]დან. ყველაზე მეტად ცნობილია 2024 წელს გამოსული სინგლებით „Stargazing“ და „Nice to Meet You“. სადებიუტო სტუდიური ალბომი „My Mess, My Heart, My Life.“ 2026 წლის ივნისში უნდა გამოვიდეს. ==ადრეული ცხოვრება== სმიტი 1998 წლის 3 ივნისს,<ref name="pop music">{{cite web |date=14 May 2024 |title=Myles Smith: "You can make pop music as a black guy from England and still be accepted" |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/myles-smith-who-is-stargazing-singer-facts/ |access-date=19 May 2024 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref><ref name="UK charts">{{cite web |title=Myles Smith |url=https://www.officialcharts.com/artist/myles-smith/ |access-date=18 April 2026 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref> [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი|ლუტონში]], ბრიტანულ-[[იამაიკა|იამაიკურ]] ოჯახში დაიბადა და მრავალეთნიკურ გარემოში გაიზარდა. ბავშვობიდანვე უსმენდა მუსიკის მრავალფეროვან ჟანრებს, მათ შორის [[პოპ-პანკი|პოპ-პანკს]], მომღერალ-სიმღერების ავტორთა მუსიკას და [[ჰიპ-ჰოპი|ჰიპ-ჰოპს]]. როდესაც ინტერესი მუსიკის მიმართ გაიზარდა, სმიტმა გიტარა შეიძინა და დაკვრა ისწავლა. მოგვიანებით დაიწყო ცნობილი სიმღერების ქავერ-ვერსიების შესრულება წვეულებებსა და ღია მიკროფონის საღამოებზე. ამ პერიოდში განსაკუთრებულად მოსწონდა მუსიკოსები: [[ედ შირანი]], [[მარკუს მამფორდი]] და [[კრის მარტინი]].<ref>https://www.billboard.com/music/pop/myles-smith-stargazing-tiktok-radio-chartbreaker-july-2024-interview-1235723811/</ref> მცირე ასაკიდანვე სმიტმა დამოუკიდებლად ისწავლა გიტარასა და ფორტეპიანოზე დაკვრა, ხოლო 12 წლის ასაკში უკვე ადგილობრივ ღია მიკროფონის საღამოებზე გამოდიოდა. მუსიკალურ განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა [[ლუტონი]]ს მრავალფეროვანმა კულტურულმა გარემომ და ქალაქის მუსიკალურმა ცხოვრებამ, ოჯახურ პაბებში შესრულებულმა და ირლანდიურმა მუსიკამ. ამ გარემომ წაახალისა საზღვრების დარღვევისა და ინდივიდუალური მუსიკალური სტილის განვითარებისკენ.<ref name="Gokcemen">{{Cite web |last=Gokcemen |first=Yazzi |date=2024-04-02 |title=Digital Cover: Myles Smith on his Journey from Luton to LA |url=https://notion.online/digital-cover-myles-smith-on-his-journey-from-luton-to-la/ |access-date=2024-05-27 |website=Notion |language=en-GB}}</ref> სმიტს [[ნოტინგემის უნივერსიტეტი]]ს [[სოციოლოგია|სოციოლოგიის]] ხარისხი აქვს მიღებული, რომელიც 2019 წელს დაამთავრა.<ref>{{cite web |last=Savage |first=Mark |date=6 January 2025 |title=How Myles Smith wrote 2024's biggest British hit |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg6m07qpymo |access-date=5 October 2025 |website=[[BBC]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Wright |first=Lisa |date=1 March 2025 |title=Myles Smith interview: the Brits Rising Star award winner on his new superstardom |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/myles-smith-tiktok-pop-music-b1208155.html |access-date=5 October 2025 |website=[[The London Standard]]}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1998]] [[კატეგორია:ბრიტანელი სიმღერების ავტორები]] [[კატეგორია:ბრიტანელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ბრიტანელი მომღერლები და სიმღერების ავტორები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] bj7prytiq1qycime7lsen9hspoppi26 5411530 5411513 2026-06-11T21:10:51Z Ruska-QR 175612 5411530 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Ruska-QR|Ruska-QR]].|11|06|2026}} {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = მაილს სმიტი |ორიგინალური სახელი= |სურათი = Musician Myles Smith, London 2025 (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = სმიტი 2025 წელს Shepherd's Bush Empire-ში გამოსვლისას |ნამდვილისახელი = მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1998|06|03|}} |დაბადების ადგილი = [[ლუტონი]], [[ბედფორდშირი]], [[ინგლისი]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = Folk-pop |საქმიანობა = [[მომღერალი]] • [[სიმღერების ავტორი]] |აქტიურობის წლები = 2010 - დღემდე |ლეიბლი = [[Sony Music Entertainment|Sony UK]] |ამჟამინდელი_წევრობა = |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = {{URL|mylessmith.co.uk}} |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''მაილს მაიკლ სმიტ-ტომპსონი'''<ref>{{cite web|url=https://www.ascap.com/repertory#/ace/search/workID/922948891 |title=BETTING ON US |website=ASCAP |publisher=American Society of Composers, Authors and Publishers}}</ref> (დ. [[3 ივნისი]], [[1998]]) — [[ბრიტანელი]] [[ვოკალისტი|მომღერალი]] და [[სიმღერების ავტორი]], წარმოშობით [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი]]დან. ყველაზე მეტად ცნობილია 2024 წელს გამოსული სინგლებით „Stargazing“ და „Nice to Meet You“. სადებიუტო სტუდიური ალბომი „My Mess, My Heart, My Life.“ 2026 წლის ივნისში უნდა გამოვიდეს. ==ადრეული ცხოვრება== სმიტი 1998 წლის 3 ივნისს,<ref name="pop music">{{cite web |date=14 May 2024 |title=Myles Smith: "You can make pop music as a black guy from England and still be accepted" |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/myles-smith-who-is-stargazing-singer-facts/ |access-date=19 May 2024 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref><ref name="UK charts">{{cite web |title=Myles Smith |url=https://www.officialcharts.com/artist/myles-smith/ |access-date=18 April 2026 |website=[[Official Charts Company]]}}</ref> [[ინგლისი]]ს ქალაქ [[ლუტონი|ლუტონში]], ბრიტანულ-[[იამაიკა|იამაიკურ]] ოჯახში დაიბადა და მრავალეთნიკურ გარემოში გაიზარდა. ბავშვობიდანვე უსმენდა მუსიკის მრავალფეროვან ჟანრებს, მათ შორის [[პოპ-პანკი|პოპ-პანკს]], მომღერალ-სიმღერების ავტორთა მუსიკას და [[ჰიპ-ჰოპი|ჰიპ-ჰოპს]]. როდესაც ინტერესი მუსიკის მიმართ გაიზარდა, სმიტმა გიტარა შეიძინა და დაკვრა ისწავლა. მოგვიანებით დაიწყო ცნობილი სიმღერების ქავერ-ვერსიების შესრულება წვეულებებსა და ღია მიკროფონის საღამოებზე. ამ პერიოდში განსაკუთრებულად მოსწონდა მუსიკოსები: [[ედ შირანი]], [[მარკუს მამფორდი]] და [[კრის მარტინი]].<ref>https://www.billboard.com/music/pop/myles-smith-stargazing-tiktok-radio-chartbreaker-july-2024-interview-1235723811/</ref> მცირე ასაკიდანვე სმიტმა დამოუკიდებლად ისწავლა გიტარასა და ფორტეპიანოზე დაკვრა, ხოლო 12 წლის ასაკში უკვე ადგილობრივ ღია მიკროფონის საღამოებზე გამოდიოდა. მუსიკალურ განვითარებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა [[ლუტონი]]ს მრავალფეროვანმა კულტურულმა გარემომ და ქალაქის მუსიკალურმა ცხოვრებამ, ოჯახურ პაბებში შესრულებულმა და ირლანდიურმა მუსიკამ. ამ გარემომ წაახალისა საზღვრების დარღვევისა და ინდივიდუალური მუსიკალური სტილის განვითარებისკენ.<ref name="Gokcemen">{{Cite web |last=Gokcemen |first=Yazzi |date=2024-04-02 |title=Digital Cover: Myles Smith on his Journey from Luton to LA |url=https://notion.online/digital-cover-myles-smith-on-his-journey-from-luton-to-la/ |access-date=2024-05-27 |website=Notion |language=en-GB}}</ref> სმიტს [[ნოტინგემის უნივერსიტეტი]]ს [[სოციოლოგია|სოციოლოგიის]] ხარისხი აქვს მიღებული, რომელიც 2019 წელს დაამთავრა.<ref>{{cite web |last=Savage |first=Mark |date=6 January 2025 |title=How Myles Smith wrote 2024's biggest British hit |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg6m07qpymo |access-date=5 October 2025 |website=[[BBC]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Wright |first=Lisa |date=1 March 2025 |title=Myles Smith interview: the Brits Rising Star award winner on his new superstardom |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/myles-smith-tiktok-pop-music-b1208155.html |access-date=5 October 2025 |website=[[The London Standard]]}}</ref> ==კარიერა== სმიტმა [[TikTok]]-ზე პოსტების გამოქვეყნება დაიწყო და 2022 წლის შემოდგომაზე, გამოქვეყნებულმა კლიპმა ადვოკატისა და „Extended Play Music Group“-ის აღმასრულებელი დირექტორის, ერიკ პარკერის ყურადღება მიიპყრო, რომელმაც სმიტს მენეჯერობა შესთავაზა. ერთად, არატრადიციული მიდგომა გამოიყენეს და ჩანაწერის გაკეთებამდე აუდიტორია შექმნეს. სმიტი აგრძელებდა ონლაინ პოსტების გამოქვეყნებას და სიმღერების ქავერებს იწერდა, რათა ისეთი მიმდევრები გაეზარდა, რომლებიც დაწერილი ორიგინალური ტრეკების გულშემატკივრები გახდებოდნენ. სმიტმა პირველად მნიშვნელოვანი ყურადღება მიიპყრო საკუთარი ქავერებით, მათ შორის Amber Run-ის „I Found“. 2023 წლის ბოლოს სმიტმა გამოუშვა რამდენიმე სინგლი, მათ შორის „My Home“ და „Solo“. ამ ონლაინ წარმატებას [[Sony Music Entertainment|Sony Music]]-თან ხმის ჩამწერი კონტრაქტის გაფორმება მოჰყვა.<ref name="Gokcemen"/><ref>{{Cite web |date=2024-05-14 |title=Myles Smith: "You can make pop music as a black guy from England and still be accepted" |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/myles-smith-who-is-stargazing-singer-facts/ |access-date=2024-05-27 |website=Official Charts |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Myles Smith {{!}} DreamHaus |url=https://en.dreamhaus.com/talent/myles-smith |access-date=2024-05-27 |website=en.dreamhaus.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Major |first=Michael |title=Myles Smith Records Acoustic Session of 'Behind' |url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Myles-Smith-Records-Acoustic-Session-of-Behind-20240119 |access-date=2024-05-27 |website=BroadwayWorld.com |language=en}}</ref> 2024 წლის მარტში სმიტმა გამოუშვა სადებიუტო [[EP]] - „''You Promised a Lifetime''“.<ref>{{cite web|url=https://planetradio.co.uk/hits-radio/entertainment/music/myles-smith-you-promised-me-a-lifetime/|title=Myles Smith releases his debut EP 'You Promised a Lifetime' |website=Planet Radio|date=2 April 2024|access-date=19 May 2024}}</ref> „Stargazing“ გამოვიდა 2024 წლის 10 მაისს, რომის ავტორებსაც სმიტი, ჯესი ფინკი და პიტერ ფენნი წარმოადგენენ. ფენნი თავად სიმღერის პროდიუსერია. სიმღერა შეიცავს „თვითშემეცნებისა და ინტროსპექციის“ თემებს, სმიტი კი აღწერს შთაგონებას, როგორც სიცოცხლის მანძილზე სიყვარულის იდეას, რომლის შესახებაც წლის დასაწყისში [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] ჩაფიქრდა.<ref>{{Cite web |date=2024-05-23 |title=Stargazing |url=https://www.officialcharts.com/songs/myles-smith-stargazing/ |access-date=2024-05-27 |website=Official Charts |language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1998]] [[კატეგორია:ბრიტანელი სიმღერების ავტორები]] [[კატეგორია:ბრიტანელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ბრიტანელი მომღერლები და სიმღერების ავტორები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] m1rzu0hp5k5cnmymk7ywogc2bjbbs9y 0 891512 5411518 2026-06-11T20:58:13Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2618 |ორგანო = უს |თარიღი = 27 იანვარი |წელი =2022 |სხდომა =8956 |კოდი = S/RES/2618 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2618) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებო... 5411518 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2618 |ორგანო = უს |თარიღი = 27 იანვარი |წელი =2022 |სხდომა =8956 |კოდი = S/RES/2618 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2618) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში სამშვიდობო ძალების მანდატის გახანგრძლივება 2022 წლის 31 ივლისამდე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Toyota Dealership abandoned since 1974 - panoramio.jpg |წარწერა =შენობები ნიქოზიაში }} 8rqky7gfnyc5ozvv8d4gj83ameoncpk 5411520 5411518 2026-06-11T20:58:59Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411520 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2618 |ორგანო = უს |თარიღი = 27 იანვარი |წელი =2022 |სხდომა =8956 |კოდი = S/RES/2618 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2618) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში სამშვიდობო ძალების მანდატის გახანგრძლივება 2022 წლის 31 ივლისამდე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Toyota Dealership abandoned since 1974 - panoramio.jpg |წარწერა =შენობები ნიქოზიაში }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2618 ერთხმად მიიღეს 2022 წლის 27 იანვარს, რითაც კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების (UNFICYP) მანდატი 2022 წლის 31 ივლისამდე გაგრძელდა.[1] 6sbmdweq25j2fcs4uedr5owflkhfhuw 5411521 5411520 2026-06-11T21:00:15Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411521 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2618 |ორგანო = უს |თარიღი = 27 იანვარი |წელი =2022 |სხდომა =8956 |კოდი = S/RES/2618 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2618) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში სამშვიდობო ძალების მანდატის გახანგრძლივება 2022 წლის 31 ივლისამდე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Toyota Dealership abandoned since 1974 - panoramio.jpg |წარწერა =შენობები ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2618''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[27 იანვარი|27 იანვარს]], რითაც [[კვიპროსი|კვიპროსში]] [[გაეროს სამშვიდობო ძალები|გაეროს სამშვიდობო ძალების]] (''UNFICYP'') მანდატი [[2022]] წლის [[31 ივლისი|31 ივლისამდე]] გაგრძელდა.[1] rziego79b5dx4q05lkjqc1piiw4zl2m 5411522 5411521 2026-06-11T21:00:37Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411522 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2618 |ორგანო = უს |თარიღი = 27 იანვარი |წელი =2022 |სხდომა =8956 |კოდი = S/RES/2618 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2618) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში სამშვიდობო ძალების მანდატის გახანგრძლივება 2022 წლის 31 ივლისამდე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Toyota Dealership abandoned since 1974 - panoramio.jpg |წარწერა =შენობები ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2618''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[27 იანვარი|27 იანვარს]], რითაც [[კვიპროსი|კვიპროსში]] [[გაეროს სამშვიდობო ძალები|გაეროს სამშვიდობო ძალების]] (''UNFICYP'') მანდატი [[2022]] წლის [[31 ივლისი|31 ივლისამდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |date=27 January 2022 |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Peacekeeping Force in Cyprus for Six Months, Unanimously Adopting Resolution 2618 (2022) |url=https://press.un.org/en/2022/sc14778.doc.htm |website=United Nations Press}}</ref> kojuc7b72zlpvvvjt4gyvf3fxmlggrz 5411523 5411522 2026-06-11T21:01:09Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411523 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2618 |ორგანო = უს |თარიღი = 27 იანვარი |წელი =2022 |სხდომა =8956 |კოდი = S/RES/2618 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2618) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში სამშვიდობო ძალების მანდატის გახანგრძლივება 2022 წლის 31 ივლისამდე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Toyota Dealership abandoned since 1974 - panoramio.jpg |წარწერა =შენობები ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2618''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[27 იანვარი|27 იანვარს]], რითაც [[კვიპროსი|კვიპროსში]] [[გაეროს სამშვიდობო ძალები|გაეროს სამშვიდობო ძალების]] (''UNFICYP'') მანდატი [[2022]] წლის [[31 ივლისი|31 ივლისამდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |date=27 January 2022 |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Peacekeeping Force in Cyprus for Six Months, Unanimously Adopting Resolution 2618 (2022) |url=https://press.un.org/en/2022/sc14778.doc.htm |website=United Nations Press}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} 59n0b5nq4jxqaj7e62830sfy5hyegg8 5411524 5411523 2026-06-11T21:01:35Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411524 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2618 |ორგანო = უს |თარიღი = 27 იანვარი |წელი =2022 |სხდომა =8956 |კოდი = S/RES/2618 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2618) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში სამშვიდობო ძალების მანდატის გახანგრძლივება 2022 წლის 31 ივლისამდე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Toyota Dealership abandoned since 1974 - panoramio.jpg |წარწერა =შენობები ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2618''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[27 იანვარი|27 იანვარს]], რითაც [[კვიპროსი|კვიპროსში]] [[გაეროს სამშვიდობო ძალები|გაეროს სამშვიდობო ძალების]] (''UNFICYP'') მანდატი [[2022]] წლის [[31 ივლისი|31 ივლისამდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |date=27 January 2022 |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Peacekeeping Force in Cyprus for Six Months, Unanimously Adopting Resolution 2618 (2022) |url=https://press.un.org/en/2022/sc14778.doc.htm |website=United Nations Press}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] r0hggrrueiz20gio21rci0tzhectvq5 5411525 5411524 2026-06-11T21:02:14Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411525 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2618 |ორგანო = უს |თარიღი = 27 იანვარი |წელი =2022 |სხდომა =8956 |კოდი = S/RES/2618 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2618) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში სამშვიდობო ძალების მანდატის გახანგრძლივება 2022 წლის 31 ივლისამდე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Toyota Dealership abandoned since 1974 - panoramio.jpg |წარწერა =შენობები ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2618''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[27 იანვარი|27 იანვარს]], რითაც [[კვიპროსი|კვიპროსში]] [[გაეროს სამშვიდობო ძალები|გაეროს სამშვიდობო ძალების]] (''UNFICYP'') მანდატი [[2022]] წლის [[31 ივლისი|31 ივლისამდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |date=27 January 2022 |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Peacekeeping Force in Cyprus for Six Months, Unanimously Adopting Resolution 2618 (2022) |url=https://press.un.org/en/2022/sc14778.doc.htm |website=United Nations Press}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსის შესახებ]] 70xq7bqzq1ze7ilpsha6kdd1f032n9j 5411526 5411525 2026-06-11T21:02:40Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411526 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2618 |ორგანო = უს |თარიღი = 27 იანვარი |წელი =2022 |სხდომა =8956 |კოდი = S/RES/2618 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2618) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში სამშვიდობო ძალების მანდატის გახანგრძლივება 2022 წლის 31 ივლისამდე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Toyota Dealership abandoned since 1974 - panoramio.jpg |წარწერა =შენობები ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2618''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[27 იანვარი|27 იანვარს]], რითაც [[კვიპროსი|კვიპროსში]] [[გაეროს სამშვიდობო ძალები|გაეროს სამშვიდობო ძალების]] (''UNFICYP'') მანდატი [[2022]] წლის [[31 ივლისი|31 ივლისამდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |date=27 January 2022 |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Peacekeeping Force in Cyprus for Six Months, Unanimously Adopting Resolution 2618 (2022) |url=https://press.un.org/en/2022/sc14778.doc.htm |website=United Nations Press}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსის შესახებ]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების შესახებ]] isqo5poja3vjocfkixurkylbcy10bc7 5411866 5411526 2026-06-12T11:20:29Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:2022 წელი კვიპროსში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411866 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2618 |ორგანო = უს |თარიღი = 27 იანვარი |წელი =2022 |სხდომა =8956 |კოდი = S/RES/2618 |დოკუმენტი = http://unscr.com/en/resolutions/doc/2618) |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = კვიპროსში სამშვიდობო ძალების მანდატის გახანგრძლივება 2022 წლის 31 ივლისამდე |შედეგი =მიღებულია |სურათი =Toyota Dealership abandoned since 1974 - panoramio.jpg |წარწერა =შენობები ნიქოზიაში }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2618''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[27 იანვარი|27 იანვარს]], რითაც [[კვიპროსი|კვიპროსში]] [[გაეროს სამშვიდობო ძალები|გაეროს სამშვიდობო ძალების]] (''UNFICYP'') მანდატი [[2022]] წლის [[31 ივლისი|31 ივლისამდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |date=27 January 2022 |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Peacekeeping Force in Cyprus for Six Months, Unanimously Adopting Resolution 2618 (2022) |url=https://press.un.org/en/2022/sc14778.doc.htm |website=United Nations Press}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსის შესახებ]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალების შესახებ]] [[კატეგორია:2022 წელი კვიპროსში]] 95b13oedi070xlvr953le0pf7hgfyjx 1 891513 5411527 2026-06-11T21:03:28Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411527 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891514 5411528 2026-06-11T21:08:05Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2638 |ორგანო = უს |თარიღი = 22 ივნისი |წელი =2022 |სხდომა =9073 |კოდი = S/RES/2638 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2638(2022) |მომხრე = |თავი შეიკავა = |წინააღმდეგი = |არ ესწრებოდა = |ა... 5411528 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2638 |ორგანო = უს |თარიღი = 22 ივნისი |წელი =2022 |სხდომა =9073 |კოდი = S/RES/2638 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2638(2022) |მომხრე = |თავი შეიკავა = |წინააღმდეგი = |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო სასამართლო |შედეგი =მიღებულია კენჭისყრის გარეშე |სურათი =Grand Hall de Justice de Palais de La Paix à La Haye Pays-Bas.jpg |წარწერა =საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეები მოსმენის დროს }} 44r018g8yoqcs3cdggierluz8udx7sk 5411529 5411528 2026-06-11T21:10:19Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411529 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2638 |ორგანო = უს |თარიღი = 22 ივნისი |წელი =2022 |სხდომა =9073 |კოდი = S/RES/2638 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2638(2022) |მომხრე = |თავი შეიკავა = |წინააღმდეგი = |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო სასამართლო |შედეგი =მიღებულია კენჭისყრის გარეშე |სურათი =Grand Hall de Justice de Palais de La Paix à La Haye Pays-Bas.jpg |წარწერა =საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეები მოსმენის დროს }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2638''' 2022 წლის 22 ივნისს კენჭისყრის გარეშე მიიღეს. საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) მოსამართლის ანტონიო აუგუსტო კანსადო ტრინდადეს 2022 წლის 29 მაისს გარდაცვალების სინანულით აღნიშვნის შემდეგ, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ საერთაშორისო სასამართლოს ვაკანტური ადგილის არჩევნები 2022 წლის 4 ნოემბერს უშიშროების საბჭოში და გენერალური ასამბლეის 77-ე სესიის სხდომაზე ჩაეტარებინათ.[1][2] l9rckiqsyyiva5dxtnywktn7q440ijk 5411531 5411529 2026-06-11T21:11:07Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411531 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2638 |ორგანო = უს |თარიღი = 22 ივნისი |წელი =2022 |სხდომა =9073 |კოდი = S/RES/2638 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2638(2022) |მომხრე = |თავი შეიკავა = |წინააღმდეგი = |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო სასამართლო |შედეგი =მიღებულია კენჭისყრის გარეშე |სურათი =Grand Hall de Justice de Palais de La Paix à La Haye Pays-Bas.jpg |წარწერა =საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეები მოსმენის დროს }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2638''' 2022 წლის 22 ივნისს კენჭისყრის გარეშე მიიღეს. საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) მოსამართლის ანტონიო აუგუსტო კანსადო ტრინდადეს 2022 წლის 29 მაისს გარდაცვალების სინანულით აღნიშვნის შემდეგ, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ საერთაშორისო სასამართლოს ვაკანტური ადგილის არჩევნები 2022 წლის 4 ნოემბერს უშიშროების საბჭოში და გენერალური ასამბლეის 77-ე სესიის სხდომაზე ჩაეტარებინათ.[1][2] კანსადო ტრინდადე, ბრაზილიელი იურისტი და ადამიანის უფლებათა ამერიკული სასამართლოს ყოფილი მოსამართლე, 2009 წლიდან იყო საერთაშორისო სასამართლოს წევრი.[3] მისი უფლებამოსილების ვადა 2026 წლის თებერვალში იწურებოდა. e3ffsmuyqs0mvoyiqn61pcm9hn76bnx 5411533 5411531 2026-06-11T21:12:50Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411533 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2638 |ორგანო = უს |თარიღი = 22 ივნისი |წელი =2022 |სხდომა =9073 |კოდი = S/RES/2638 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2638(2022) |მომხრე = |თავი შეიკავა = |წინააღმდეგი = |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო სასამართლო |შედეგი =მიღებულია კენჭისყრის გარეშე |სურათი =Grand Hall de Justice de Palais de La Paix à La Haye Pays-Bas.jpg |წარწერა =საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეები მოსმენის დროს }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2638''' [[2022]] წლის [[22 ივნისი|22 ივნისს]] კენჭისყრის გარეშე მიიღეს. საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) მოსამართლის ანტონიო აუგუსტო კანსადო ტრინდადეს [[2022]] წლის [[29 მაისი|29 მაისს]] გარდაცვალების სინანულით აღნიშვნის შემდეგ, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ საერთაშორისო სასამართლოს ვაკანტური ადგილის არჩევნები [[2022]] წლის [[4 ნოემბერი|4 ნოემბერს]] უშიშროების საბჭოში და გენერალური ასამბლეის 77-ე სესიის სხდომაზე ჩაეტარებინათ.[1][2] კანსადო ტრინდადე, ბრაზილიელი [[იურისტი]] და ადამიანის უფლებათა ამერიკული სასამართლოს ყოფილი მოსამართლე, [[2009]] წლიდან იყო საერთაშორისო სასამართლოს წევრი.[3] მისი უფლებამოსილების ვადა [[2026]] წლის [[თებერვალი|თებერვალში]] იწურებოდა. b3mh442gxj5uug2fpsdkv68avie18g6 5411534 5411533 2026-06-11T21:13:24Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411534 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2638 |ორგანო = უს |თარიღი = 22 ივნისი |წელი =2022 |სხდომა =9073 |კოდი = S/RES/2638 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2638(2022) |მომხრე = |თავი შეიკავა = |წინააღმდეგი = |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო სასამართლო |შედეგი =მიღებულია კენჭისყრის გარეშე |სურათი =Grand Hall de Justice de Palais de La Paix à La Haye Pays-Bas.jpg |წარწერა =საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეები მოსმენის დროს }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2638''' [[2022]] წლის [[22 ივნისი|22 ივნისს]] კენჭისყრის გარეშე მიიღეს. საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) მოსამართლის ანტონიო აუგუსტო კანსადო ტრინდადეს [[2022]] წლის [[29 მაისი|29 მაისს]] გარდაცვალების სინანულით აღნიშვნის შემდეგ, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ საერთაშორისო სასამართლოს ვაკანტური ადგილის არჩევნები [[2022]] წლის [[4 ნოემბერი|4 ნოემბერს]] უშიშროების საბჭოში და გენერალური ასამბლეის 77-ე სესიის სხდომაზე ჩაეტარებინათ.<ref>{{cite web|url=https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N22/397/77/pdf/N2239777.pdf?OpenElement|title= S/RES/2638 (2022)|publisher=United Nations}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.unmultimedia.org/avlibrary/asset/2894/2894560/|title= Date of election to fill a vacancy in the lCJ - Security Council, 9073rd Meeting|date=22 June 2022|publisher=United Nations}}</ref> კანსადო ტრინდადე, ბრაზილიელი [[იურისტი]] და ადამიანის უფლებათა ამერიკული სასამართლოს ყოფილი მოსამართლე, [[2009]] წლიდან იყო საერთაშორისო სასამართლოს წევრი.<ref>{{Cite web |url=http://www.icj-cij.org/court/index.php?p1=1&p2=2&p3=1&judge=167 |title=International Court of Justice - Current Members |access-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605025537/http://www.icj-cij.org/court/index.php?p1=1&p2=2&p3=1&judge=167 |archive-date=2011-06-05 |url-status=dead }}</ref> მისი უფლებამოსილების ვადა [[2026]] წლის [[თებერვალი|თებერვალში]] იწურებოდა. kwkgl2b84ftk67x7keh35yautd0kil9 5411535 5411534 2026-06-11T21:13:56Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411535 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2638 |ორგანო = უს |თარიღი = 22 ივნისი |წელი =2022 |სხდომა =9073 |კოდი = S/RES/2638 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2638(2022) |მომხრე = |თავი შეიკავა = |წინააღმდეგი = |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო სასამართლო |შედეგი =მიღებულია კენჭისყრის გარეშე |სურათი =Grand Hall de Justice de Palais de La Paix à La Haye Pays-Bas.jpg |წარწერა =საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეები მოსმენის დროს }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2638''' [[2022]] წლის [[22 ივნისი|22 ივნისს]] კენჭისყრის გარეშე მიიღეს. საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) მოსამართლის ანტონიო აუგუსტო კანსადო ტრინდადეს [[2022]] წლის [[29 მაისი|29 მაისს]] გარდაცვალების სინანულით აღნიშვნის შემდეგ, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ საერთაშორისო სასამართლოს ვაკანტური ადგილის არჩევნები [[2022]] წლის [[4 ნოემბერი|4 ნოემბერს]] უშიშროების საბჭოში და გენერალური ასამბლეის 77-ე სესიის სხდომაზე ჩაეტარებინათ.<ref>{{cite web|url=https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N22/397/77/pdf/N2239777.pdf?OpenElement|title= S/RES/2638 (2022)|publisher=United Nations}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.unmultimedia.org/avlibrary/asset/2894/2894560/|title= Date of election to fill a vacancy in the lCJ - Security Council, 9073rd Meeting|date=22 June 2022|publisher=United Nations}}</ref> კანსადო ტრინდადე, ბრაზილიელი [[იურისტი]] და ადამიანის უფლებათა ამერიკული სასამართლოს ყოფილი მოსამართლე, [[2009]] წლიდან იყო საერთაშორისო სასამართლოს წევრი.<ref>{{Cite web |url=http://www.icj-cij.org/court/index.php?p1=1&p2=2&p3=1&judge=167 |title=International Court of Justice - Current Members |access-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605025537/http://www.icj-cij.org/court/index.php?p1=1&p2=2&p3=1&judge=167 |archive-date=2011-06-05 |url-status=dead }}</ref> მისი უფლებამოსილების ვადა [[2026]] წლის [[თებერვალი|თებერვალში]] იწურებოდა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} ka27t8avbd27ppapfq557xlzvra6zlf 5411536 5411535 2026-06-11T21:14:20Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411536 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2638 |ორგანო = უს |თარიღი = 22 ივნისი |წელი =2022 |სხდომა =9073 |კოდი = S/RES/2638 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2638(2022) |მომხრე = |თავი შეიკავა = |წინააღმდეგი = |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო სასამართლო |შედეგი =მიღებულია კენჭისყრის გარეშე |სურათი =Grand Hall de Justice de Palais de La Paix à La Haye Pays-Bas.jpg |წარწერა =საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეები მოსმენის დროს }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2638''' [[2022]] წლის [[22 ივნისი|22 ივნისს]] კენჭისყრის გარეშე მიიღეს. საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) მოსამართლის ანტონიო აუგუსტო კანსადო ტრინდადეს [[2022]] წლის [[29 მაისი|29 მაისს]] გარდაცვალების სინანულით აღნიშვნის შემდეგ, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ საერთაშორისო სასამართლოს ვაკანტური ადგილის არჩევნები [[2022]] წლის [[4 ნოემბერი|4 ნოემბერს]] უშიშროების საბჭოში და გენერალური ასამბლეის 77-ე სესიის სხდომაზე ჩაეტარებინათ.<ref>{{cite web|url=https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N22/397/77/pdf/N2239777.pdf?OpenElement|title= S/RES/2638 (2022)|publisher=United Nations}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.unmultimedia.org/avlibrary/asset/2894/2894560/|title= Date of election to fill a vacancy in the lCJ - Security Council, 9073rd Meeting|date=22 June 2022|publisher=United Nations}}</ref> კანსადო ტრინდადე, ბრაზილიელი [[იურისტი]] და ადამიანის უფლებათა ამერიკული სასამართლოს ყოფილი მოსამართლე, [[2009]] წლიდან იყო საერთაშორისო სასამართლოს წევრი.<ref>{{Cite web |url=http://www.icj-cij.org/court/index.php?p1=1&p2=2&p3=1&judge=167 |title=International Court of Justice - Current Members |access-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605025537/http://www.icj-cij.org/court/index.php?p1=1&p2=2&p3=1&judge=167 |archive-date=2011-06-05 |url-status=dead }}</ref> მისი უფლებამოსილების ვადა [[2026]] წლის [[თებერვალი|თებერვალში]] იწურებოდა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] ajhdgayv1z9uejthn7xyjd0wpgdyq74 5411870 5411536 2026-06-12T11:23:14Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411870 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2638 |ორგანო = უს |თარიღი = 22 ივნისი |წელი =2022 |სხდომა =9073 |კოდი = S/RES/2638 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2638(2022) |მომხრე = |თავი შეიკავა = |წინააღმდეგი = |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = საერთაშორისო სასამართლო |შედეგი =მიღებულია კენჭისყრის გარეშე |სურათი =Grand Hall de Justice de Palais de La Paix à La Haye Pays-Bas.jpg |წარწერა =საერთაშორისო სასამართლოს მოსამართლეები მოსმენის დროს }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2638''' [[2022]] წლის [[22 ივნისი|22 ივნისს]] კენჭისყრის გარეშე მიიღეს. საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) მოსამართლის ანტონიო აუგუსტო კანსადო ტრინდადეს [[2022]] წლის [[29 მაისი|29 მაისს]] გარდაცვალების სინანულით აღნიშვნის შემდეგ, საბჭომ გადაწყვიტა, რომ საერთაშორისო სასამართლოს ვაკანტური ადგილის არჩევნები [[2022]] წლის [[4 ნოემბერი|4 ნოემბერს]] უშიშროების საბჭოში და გენერალური ასამბლეის 77-ე სესიის სხდომაზე ჩაეტარებინათ.<ref>{{cite web|url=https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N22/397/77/pdf/N2239777.pdf?OpenElement|title= S/RES/2638 (2022)|publisher=United Nations}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.unmultimedia.org/avlibrary/asset/2894/2894560/|title= Date of election to fill a vacancy in the lCJ - Security Council, 9073rd Meeting|date=22 June 2022|publisher=United Nations}}</ref> კანსადო ტრინდადე, ბრაზილიელი [[იურისტი]] და ადამიანის უფლებათა ამერიკული სასამართლოს ყოფილი მოსამართლე, [[2009]] წლიდან იყო საერთაშორისო სასამართლოს წევრი.<ref>{{Cite web |url=http://www.icj-cij.org/court/index.php?p1=1&p2=2&p3=1&judge=167 |title=International Court of Justice - Current Members |access-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605025537/http://www.icj-cij.org/court/index.php?p1=1&p2=2&p3=1&judge=167 |archive-date=2011-06-05 |url-status=dead }}</ref> მისი უფლებამოსილების ვადა [[2026]] წლის [[თებერვალი|თებერვალში]] იწურებოდა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს შესახებ]] 4vaoxa5ruaywxghbo9kzu80pa43qfdk 1 891515 5411532 2026-06-11T21:11:12Z Ruska-QR 175612 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411532 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891516 5411537 2026-06-11T21:15:49Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411537 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891517 5411538 2026-06-11T21:19:39Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2650 |ორგანო = უს |თარიღი = 31 აგვისტო |წელი =2022 |სხდომა =9121 |კოდი = S/RES/2650 |დოკუმენტი = https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/sres2650_2022.pdf |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |ა... 5411538 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2650 |ორგანო = უს |თარიღი = 31 აგვისტო |წელი =2022 |სხდომა =9121 |კოდი = S/RES/2650 |დოკუმენტი = https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/sres2650_2022.pdf |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = ლიბანში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დროებითი ძალების მანდატის 2023 წლის 31 აგვისტომდე გაგრძელება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =UNIFIL Blue Barrels.jpg |წარწერა =ისრაელისა და ლიბანის შეიარაღებული ძალების გაყვანის ხაზი }} fxpyx60u4tuw5c3cqvc2pxijb9q74mq 5411540 5411538 2026-06-11T21:20:23Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411540 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2650 |ორგანო = უს |თარიღი = 31 აგვისტო |წელი =2022 |სხდომა =9121 |კოდი = S/RES/2650 |დოკუმენტი = https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/sres2650_2022.pdf |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = ლიბანში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დროებითი ძალების მანდატის 2023 წლის 31 აგვისტომდე გაგრძელება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =UNIFIL Blue Barrels.jpg |წარწერა =ისრაელისა და ლიბანის შეიარაღებული ძალების გაყვანის ხაზი }} გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2650 ერთხმად მიიღეს 2022 წლის 31 აგვისტოს, რითაც გაეროს დროებითი ძალები ლიბანში 2023 წლის 31 აგვისტომდე გაგრძელდა.[1] ეს მოხდა ლიბანის ამჟამინდელი მთავრობის, ნაჯიბ მიკატის მესამე კაბინეტის მოთხოვნით.[2] eoziiitqzyqkb9u8rjv38pesnlaiuqs 5411541 5411540 2026-06-11T21:21:24Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411541 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2650 |ორგანო = უს |თარიღი = 31 აგვისტო |წელი =2022 |სხდომა =9121 |კოდი = S/RES/2650 |დოკუმენტი = https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/sres2650_2022.pdf |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = ლიბანში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დროებითი ძალების მანდატის 2023 წლის 31 აგვისტომდე გაგრძელება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =UNIFIL Blue Barrels.jpg |წარწერა =ისრაელისა და ლიბანის შეიარაღებული ძალების გაყვანის ხაზი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2650''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტოს]], რითაც გაეროს დროებითი ძალები [[ლიბანი|ლიბანში]] [[2023]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტომდე]] გაგრძელდა.[1] ეს მოხდა ლიბანის ამჟამინდელი მთავრობის, [[ნაჯიბ მიკატი|ნაჯიბ მიკატის]] მესამე კაბინეტის მოთხოვნით.[2] ge7gg86va4mwneo2qc9pkhz04po01yt 5411542 5411541 2026-06-11T21:21:49Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411542 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2650 |ორგანო = უს |თარიღი = 31 აგვისტო |წელი =2022 |სხდომა =9121 |კოდი = S/RES/2650 |დოკუმენტი = https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/sres2650_2022.pdf |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = ლიბანში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დროებითი ძალების მანდატის 2023 წლის 31 აგვისტომდე გაგრძელება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =UNIFIL Blue Barrels.jpg |წარწერა =ისრაელისა და ლიბანის შეიარაღებული ძალების გაყვანის ხაზი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2650''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტოს]], რითაც გაეროს დროებითი ძალები [[ლიბანი|ლიბანში]] [[2023]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტომდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Interim Force in Lebanon for One Year, Unanimously Adopting Resolution 2650 (2022) {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2022/sc15013.doc.htm |access-date=2022-09-01 |website=press.un.org}}</ref> ეს მოხდა ლიბანის ამჟამინდელი მთავრობის, [[ნაჯიბ მიკატი|ნაჯიბ მიკატის]] მესამე კაბინეტის მოთხოვნით.<ref>{{Cite web |date=2022-08-31 |title=UNIFIL’s mandate renewed for another year |url=https://unifil.unmissions.org/unifil%E2%80%99s-mandate%C2%A0renewed%C2%A0-another-year |access-date=2022-09-01 |website=UNIFIL |language=en}}</ref> hqk9o5g9ggp3tkw5380jzx1j93hybz0 5411543 5411542 2026-06-11T21:22:19Z მარიამ აბუაშვილი 170334 5411543 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2650 |ორგანო = უს |თარიღი = 31 აგვისტო |წელი =2022 |სხდომა =9121 |კოდი = S/RES/2650 |დოკუმენტი = https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/sres2650_2022.pdf |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = ლიბანში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დროებითი ძალების მანდატის 2023 წლის 31 აგვისტომდე გაგრძელება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =UNIFIL Blue Barrels.jpg |წარწერა =ისრაელისა და ლიბანის შეიარაღებული ძალების გაყვანის ხაზი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2650''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტოს]], რითაც გაეროს დროებითი ძალები [[ლიბანი|ლიბანში]] [[2023]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტომდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Interim Force in Lebanon for One Year, Unanimously Adopting Resolution 2650 (2022) {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2022/sc15013.doc.htm |access-date=2022-09-01 |website=press.un.org}}</ref> ეს მოხდა ლიბანის ამჟამინდელი მთავრობის, [[ნაჯიბ მიკატი|ნაჯიბ მიკატის]] მესამე კაბინეტის მოთხოვნით.<ref>{{Cite web |date=2022-08-31 |title=UNIFIL’s mandate renewed for another year |url=https://unifil.unmissions.org/unifil%E2%80%99s-mandate%C2%A0renewed%C2%A0-another-year |access-date=2022-09-01 |website=UNIFIL |language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} tu26pcd9e475sqpufryqibuue4oel5w 5411544 5411543 2026-06-11T21:22:33Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411544 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2650 |ორგანო = უს |თარიღი = 31 აგვისტო |წელი =2022 |სხდომა =9121 |კოდი = S/RES/2650 |დოკუმენტი = https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/sres2650_2022.pdf |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = ლიბანში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დროებითი ძალების მანდატის 2023 წლის 31 აგვისტომდე გაგრძელება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =UNIFIL Blue Barrels.jpg |წარწერა =ისრაელისა და ლიბანის შეიარაღებული ძალების გაყვანის ხაზი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2650''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტოს]], რითაც გაეროს დროებითი ძალები [[ლიბანი|ლიბანში]] [[2023]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტომდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Interim Force in Lebanon for One Year, Unanimously Adopting Resolution 2650 (2022) {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2022/sc15013.doc.htm |access-date=2022-09-01 |website=press.un.org}}</ref> ეს მოხდა ლიბანის ამჟამინდელი მთავრობის, [[ნაჯიბ მიკატი|ნაჯიბ მიკატის]] მესამე კაბინეტის მოთხოვნით.<ref>{{Cite web |date=2022-08-31 |title=UNIFIL’s mandate renewed for another year |url=https://unifil.unmissions.org/unifil%E2%80%99s-mandate%C2%A0renewed%C2%A0-another-year |access-date=2022-09-01 |website=UNIFIL |language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] 9h8ondkks1793fxkzgdfff8204s8mz7 5411545 5411544 2026-06-11T21:24:16Z მარიამ აბუაშვილი 170334 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ლიბანის შესახებ]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411545 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2650 |ორგანო = უს |თარიღი = 31 აგვისტო |წელი =2022 |სხდომა =9121 |კოდი = S/RES/2650 |დოკუმენტი = https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/sres2650_2022.pdf |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = ლიბანში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დროებითი ძალების მანდატის 2023 წლის 31 აგვისტომდე გაგრძელება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =UNIFIL Blue Barrels.jpg |წარწერა =ისრაელისა და ლიბანის შეიარაღებული ძალების გაყვანის ხაზი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2650''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტოს]], რითაც გაეროს დროებითი ძალები [[ლიბანი|ლიბანში]] [[2023]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტომდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Interim Force in Lebanon for One Year, Unanimously Adopting Resolution 2650 (2022) {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2022/sc15013.doc.htm |access-date=2022-09-01 |website=press.un.org}}</ref> ეს მოხდა ლიბანის ამჟამინდელი მთავრობის, [[ნაჯიბ მიკატი|ნაჯიბ მიკატის]] მესამე კაბინეტის მოთხოვნით.<ref>{{Cite web |date=2022-08-31 |title=UNIFIL’s mandate renewed for another year |url=https://unifil.unmissions.org/unifil%E2%80%99s-mandate%C2%A0renewed%C2%A0-another-year |access-date=2022-09-01 |website=UNIFIL |language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ლიბანის შესახებ]] kde4n17eei8so9y4s2tavy6xw6lndds 5411871 5411545 2026-06-12T11:23:40Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:2022 წელი ლიბანში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411871 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2650 |ორგანო = უს |თარიღი = 31 აგვისტო |წელი =2022 |სხდომა =9121 |კოდი = S/RES/2650 |დოკუმენტი = https://unifil.unmissions.org/sites/default/files/sres2650_2022.pdf |მომხრე = 15 |თავი შეიკავა = 0 |წინააღმდეგი =0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = ლიბანში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის დროებითი ძალების მანდატის 2023 წლის 31 აგვისტომდე გაგრძელება |შედეგი =მიღებულია |სურათი =UNIFIL Blue Barrels.jpg |წარწერა =ისრაელისა და ლიბანის შეიარაღებული ძალების გაყვანის ხაზი }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2650''' ერთხმად მიიღეს [[2022]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტოს]], რითაც გაეროს დროებითი ძალები [[ლიბანი|ლიბანში]] [[2023]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტომდე]] გაგრძელდა.<ref>{{Cite web |title=Security Council Extends Mandate of United Nations Interim Force in Lebanon for One Year, Unanimously Adopting Resolution 2650 (2022) {{!}} UN Press |url=https://press.un.org/en/2022/sc15013.doc.htm |access-date=2022-09-01 |website=press.un.org}}</ref> ეს მოხდა ლიბანის ამჟამინდელი მთავრობის, [[ნაჯიბ მიკატი|ნაჯიბ მიკატის]] მესამე კაბინეტის მოთხოვნით.<ref>{{Cite web |date=2022-08-31 |title=UNIFIL’s mandate renewed for another year |url=https://unifil.unmissions.org/unifil%E2%80%99s-mandate%C2%A0renewed%C2%A0-another-year |access-date=2022-09-01 |website=UNIFIL |language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2022}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2022 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები ლიბანის შესახებ]] [[კატეგორია:2022 წელი ლიბანში]] 0l57pq3kwaz89nylj8kz1t4znlnipnt 1 891518 5411546 2026-06-11T21:25:52Z მარიამ აბუაშვილი 170334 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411546 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891519 5411553 2026-06-11T22:43:20Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagam... 5411553 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარვაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> lq91g6zb2yx1bmfkco6zrgnl8nr4vuv 5411554 5411553 2026-06-11T22:43:58Z Lukas Kaladze 162659 5411554 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარვაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} d0kxeqydlt6i1e9ny5d1x9gn1slv15x 5411555 5411554 2026-06-11T22:44:13Z Lukas Kaladze 162659 დაემატა [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411555 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარვაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] r1eahcdg2b9q2m0d3t1dwawjjqn7hkt 5411556 5411555 2026-06-11T22:44:30Z Lukas Kaladze 162659 დაემატა [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411556 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარვაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] f48sasu6utfq5msonib0g2narmfa80b 5411557 5411556 2026-06-11T22:44:42Z Lukas Kaladze 162659 დაემატა [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411557 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარვაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] qquvr6fx6xrf59djkc9gu1fsnh8wqg9 5411558 5411557 2026-06-11T22:44:59Z Lukas Kaladze 162659 დაემატა [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411558 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარვაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] 9bxt6woy0v0cqvaad733enxa2c0enpb 5411559 5411558 2026-06-11T22:45:38Z Lukas Kaladze 162659 დაემატა [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411559 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარვაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] frr9b93ob4pmiuhw4cs5v30ogap3q31 5411560 5411559 2026-06-11T22:46:19Z Lukas Kaladze 162659 5411560 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარვაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] 26hrs5ov3ivtczqdhhp9ajwot6ich3j 5411561 5411560 2026-06-11T22:49:15Z Lukas Kaladze 162659 5411561 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარვაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] i5tkd8r4y00lhx8w6nvzwzjew4ribdl 5411562 5411561 2026-06-11T22:49:42Z Lukas Kaladze 162659 /* მარტი */ 5411562 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარებაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] ivkc043q7tfhdi8ctdep26dtpou8ylk 5411563 5411562 2026-06-11T22:56:14Z Lukas Kaladze 162659 5411563 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]] ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარებაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] 0tx0knhxu1mf9xfad8s89rwj2m03sm7 5411568 5411563 2026-06-11T23:03:56Z Lukas Kaladze 162659 5411568 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარებაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] 9phupbg8iqsn0pw4bxf9v7poxlt2wzj 5411618 5411568 2026-06-12T04:02:20Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411618 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარებაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] gdysde2bxoxx7zr077lxhpi9w3uk9ai 5411631 5411618 2026-06-12T04:06:02Z Jaba1977 3604 /* მოქმედი პირები */ 5411631 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარებაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 5tye2tkf2di61d2moe9eumn4zd8xu4s 5411681 5411631 2026-06-12T09:33:52Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411681 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2001 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda’s Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===მარტი=== *12 მარტი - [[უგანდა|უგანდას]] ბრალი დაედო [[რუანდა|რუანდას]] წინააღმდეგ განწყობილი პირების საკუთარ ტერიტორიზე შეფარებაში, რამაც ორ სახელმწიფოს შორის დაპირისპირება გამოიწვია.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1216207.stm Rwanda accuses Uganda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2001 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2001 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2001 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] ns11uyj0mlyn3hpecfx5i14pqfpizq1 0 891520 5411564 2026-06-11T23:00:23Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2002 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame... 5411564 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2002 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2002 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2002 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2002 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] dl3xxtztjbs6ygogf6px6c28pkzuuid 5411565 5411564 2026-06-11T23:01:41Z Lukas Kaladze 162659 მომხმარებელმა Lukas Kaladze გვერდი „[[2002 წლის მოვლენები რუანდაში]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[2002 წელი რუანდაში]]“ 5411564 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2001}} '''2002 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2002 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2002 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2002 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] dl3xxtztjbs6ygogf6px6c28pkzuuid 5411569 5411565 2026-06-11T23:06:19Z Lukas Kaladze 162659 5411569 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2002}} '''2002 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2002 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2002 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2002 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] 9wabnzejza7a65r2ibyn1fod07riklw 5411572 5411569 2026-06-11T23:10:28Z Lukas Kaladze 162659 5411572 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2002}} '''2002 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2002 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2002 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2002 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] pghx2g62wyz8bmjkkpgrrc5weqnlq7o 5411619 5411572 2026-06-12T04:02:33Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411619 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2002}} '''2002 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2002 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2002 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2002 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] ll5a1y6ze8wm8b9r2lu34nk3koh2805 5411630 5411619 2026-06-12T04:05:41Z Jaba1977 3604 /* მოქმედი პირები */ 5411630 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2002}} '''2002 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2002 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2002 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2002 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] l1t8xrolw4mn1rx9yzcgjxvwlr27q4r 5411683 5411630 2026-06-12T09:34:18Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411683 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2002}} '''2002 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2002 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2002 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2002 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] az692zfcnydux3jdh2ik57qp54wyr9d 0 891522 5411570 2026-06-11T23:06:47Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|2003}} '''2003 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame... 5411570 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2003}} '''2003 წლის მოვლენები რუანდაში''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2003 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2003 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2003 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] 6o5aw341z3hlpjjwkfk3sklb4a130ru 5411573 5411570 2026-06-11T23:10:50Z Lukas Kaladze 162659 5411573 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2003}} '''2003 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2003 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2003 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2003 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] gbfyrrb2mt51040koy9w3j071cgqi2m 5411620 5411573 2026-06-12T04:02:43Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411620 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2003}} '''2003 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2003 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2003 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2003 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] os1uzqji84sfux8g2wxnl6xc65269s6 5411629 5411620 2026-06-12T04:05:22Z Jaba1977 3604 /* მოქმედი პირები */ 5411629 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2003}} '''2003 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2003 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2003 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2003 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] nsn0ao04ouvm7png4km7mf0iq5su2z3 5411684 5411629 2026-06-12T09:34:25Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411684 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2003}} '''2003 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2003 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2003 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2003 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] tr9m9s6qn7e39ioszl14af2ot9en3l6 0 891523 5411571 2026-06-11T23:10:07Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|2004}} '''2004 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame... 5411571 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2004}} '''2004 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2004 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2004 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2004 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] a0plcwntj5x6ops1qq6sjvkqsuzee5w 5411621 5411571 2026-06-12T04:02:56Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411621 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2004}} '''2004 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2004 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2004 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2004 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 6ngzpzxiv0gueolicyikezplamhgmdq 5411628 5411621 2026-06-12T04:05:02Z Jaba1977 3604 /* მოქმედი პირები */ 5411628 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2004}} '''2004 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2004 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2004 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2004 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] hfz73u3hohn4hlyor5h1wtrwhhsmp7o 5411685 5411628 2026-06-12T09:34:32Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411685 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2004}} '''2004 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2004 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2004 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2004 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] d81xvdmai3y5c7t2g5793pgqpit9lic 0 891524 5411574 2026-06-11T23:14:22Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|2005}} '''2005 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame... 5411574 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2005}} '''2005 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2005 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2005 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2005 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] 4vdye6yrgohhldeohjh0xol4vkdsd3i 5411622 5411574 2026-06-12T04:03:07Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411622 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2005}} '''2005 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2005 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2005 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2005 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] ak7xcga1smls5zeisby9olb8z8ztbjs 5411627 5411622 2026-06-12T04:04:47Z Jaba1977 3604 /* მოქმედი პირები */ 5411627 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2005}} '''2005 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2005 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2005 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2005 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] b4iaz7icypdtaqmq0qlz9eeec7askbj 5411686 5411627 2026-06-12T09:34:42Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411686 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2005}} '''2005 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2005 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2005 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2005 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] 455zmsp7auoshtz84tzz8id5dpg3vlz 0 891525 5411575 2026-06-11T23:17:53Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|2006}} '''2006 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame... 5411575 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2006}} '''2006 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2006 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2006 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2006 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] ma0drw6hvvz95a049py4rne0lx8zfm1 5411623 5411575 2026-06-12T04:03:19Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411623 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2006}} '''2006 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2006 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2006 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2006 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 0drnin1x1nmnf6ihkavmpf63lbj7q3k 5411626 5411623 2026-06-12T04:04:35Z Jaba1977 3604 /* მოქმედი პირები */ 5411626 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2006}} '''2006 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2006 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2006 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2006 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] lmte0sej2m5cnnctrx5ladezb612ggb 5411687 5411626 2026-06-12T09:34:48Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411687 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2006}} '''2006 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2006 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2006 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2006 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] e4g3yjpevzip4ez2kx9e5l5aev3t1iz 0 891526 5411577 2026-06-11T23:35:53Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|2007}} '''2007 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame... 5411577 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2007}} '''2007 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===ივნისი=== *18 ივნისი - [[რუანდა]] და [[ბურუნდი]] [[აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობას]] შეხვედრაზე [[უგანდა|უგანდას]] ქალაქ [[კამპალა|კამპალაში]]. ===ივლისი=== *21 ივლისი - [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაიჭირეს ორი პირი რომელიც მონაწილეობდა [[1994]] წლის [[რუანდის გენოციდი|რუანდის გენოციდში]]. *27 ივლისი - რუანდამ სიკვდილით დასჯა გააუქმა. ===აგვისტო=== *15 აგვისტო - რუანდის საგარეო მინისტრიმა [[ჩარლზ მურიგანდე|ჩარლზ მურიგანდემ]] გააკრიტიკა [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა]] იმის გამო, რომ მან შეაჩერა სამხედრო ოპერაციები [[რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალები|რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალების]] წინააღმდეგ. ===ნოემბერი== *16 ნოემბერი - რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალმა [[ბიჩუმბი|ბიჩუმბის]] ყოფილ მერს [[ჟუვენალ რუგამბარარას]] მიუსაჯა 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა იმ დანაშაულებისთვის, რომლებიც მან ჩაიდინა რუანდის გენოციდის დროს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2007 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] qdxmi5d9gvt5t097ja1mip48nbhke13 5411578 5411577 2026-06-11T23:36:26Z Lukas Kaladze 162659 /* ივნისი */ 5411578 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2007}} '''2007 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===ივნისი=== *18 ივნისი - [[რუანდა]] და [[ბურუნდი]] შეუერთდნენ[[აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობას]] შეხვედრაზე [[უგანდა|უგანდას]] ქალაქ [[კამპალა|კამპალაში]]. ===ივლისი=== *21 ივლისი - [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაიჭირეს ორი პირი რომელიც მონაწილეობდა [[1994]] წლის [[რუანდის გენოციდი|რუანდის გენოციდში]]. *27 ივლისი - რუანდამ სიკვდილით დასჯა გააუქმა. ===აგვისტო=== *15 აგვისტო - რუანდის საგარეო მინისტრიმა [[ჩარლზ მურიგანდე|ჩარლზ მურიგანდემ]] გააკრიტიკა [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა]] იმის გამო, რომ მან შეაჩერა სამხედრო ოპერაციები [[რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალები|რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალების]] წინააღმდეგ. ===ნოემბერი== *16 ნოემბერი - რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალმა [[ბიჩუმბი|ბიჩუმბის]] ყოფილ მერს [[ჟუვენალ რუგამბარარას]] მიუსაჯა 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა იმ დანაშაულებისთვის, რომლებიც მან ჩაიდინა რუანდის გენოციდის დროს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2007 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] gkap7x3qvcnlsejd9gk6cu8xthjmc30 5411579 5411578 2026-06-11T23:36:50Z Lukas Kaladze 162659 /* მოვლენები */ 5411579 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2007}} '''2007 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===ივნისი=== *18 ივნისი - [[რუანდა]] და [[ბურუნდი]] შეუერთდნენ [[აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობას]] შეხვედრაზე [[უგანდა|უგანდას]] ქალაქ [[კამპალა|კამპალაში]]. ===ივლისი=== *21 ივლისი - [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაიჭირეს ორი პირი რომელიც მონაწილეობდა [[1994]] წლის [[რუანდის გენოციდი|რუანდის გენოციდში]]. *27 ივლისი - რუანდამ სიკვდილით დასჯა გააუქმა. ===აგვისტო=== *15 აგვისტო - რუანდის საგარეო მინისტრიმა [[ჩარლზ მურიგანდე|ჩარლზ მურიგანდემ]] გააკრიტიკა [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა]] იმის გამო, რომ მან შეაჩერა სამხედრო ოპერაციები [[რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალები|რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალების]] წინააღმდეგ. ===ნოემბერი== *16 ნოემბერი - რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალმა [[ბიჩუმბი|ბიჩუმბის]] ყოფილ მერს [[ჟუვენალ რუგამბარარას]] მიუსაჯა 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა იმ დანაშაულებისთვის, რომლებიც მან ჩაიდინა რუანდის გენოციდის დროს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2007 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] s0ebjxqd2ffys6hxrmf7z4goaigkd1p 5411580 5411579 2026-06-11T23:37:13Z Lukas Kaladze 162659 5411580 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2007}} '''2007 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===ივნისი=== *18 ივნისი - [[რუანდა]] და [[ბურუნდი]] შეუერთდნენ [[აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობას]] შეხვედრაზე [[უგანდა|უგანდას]] ქალაქ [[კამპალა|კამპალაში]]. ===ივლისი=== *21 ივლისი - [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაიჭირეს ორი პირი რომელიც მონაწილეობდა [[1994]] წლის [[რუანდის გენოციდი|რუანდის გენოციდში]]. *27 ივლისი - რუანდამ სიკვდილით დასჯა გააუქმა. ===აგვისტო=== *15 აგვისტო - რუანდის საგარეო მინისტრიმა [[ჩარლზ მურიგანდე|ჩარლზ მურიგანდემ]] გააკრიტიკა [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა]] იმის გამო, რომ მან შეაჩერა სამხედრო ოპერაციები [[რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალები|რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალების]] წინააღმდეგ. ===ნოემბერი=== *16 ნოემბერი - რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალმა [[ბიჩუმბი|ბიჩუმბის]] ყოფილ მერს [[ჟუვენალ რუგამბარარას]] მიუსაჯა 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა იმ დანაშაულებისთვის, რომლებიც მან ჩაიდინა რუანდის გენოციდის დროს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2007 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] bpkbn4f6i605f3xw5p4gvs4b38clv99 5411581 5411580 2026-06-11T23:38:19Z Lukas Kaladze 162659 /* ივნისი */ 5411581 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2007}} '''2007 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===ივნისი=== *18 ივნისი - [[რუანდა]] და [[ბურუნდი]] შეუერთდნენ [[აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობა|აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობას]] შეხვედრაზე [[უგანდა|უგანდას]] ქალაქ [[კამპალა|კამპალაში]]. ===ივლისი=== *21 ივლისი - [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაიჭირეს ორი პირი რომელიც მონაწილეობდა [[1994]] წლის [[რუანდის გენოციდი|რუანდის გენოციდში]]. *27 ივლისი - რუანდამ სიკვდილით დასჯა გააუქმა. ===აგვისტო=== *15 აგვისტო - რუანდის საგარეო მინისტრიმა [[ჩარლზ მურიგანდე|ჩარლზ მურიგანდემ]] გააკრიტიკა [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა]] იმის გამო, რომ მან შეაჩერა სამხედრო ოპერაციები [[რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალები|რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალების]] წინააღმდეგ. ===ნოემბერი=== *16 ნოემბერი - რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალმა [[ბიჩუმბი|ბიჩუმბის]] ყოფილ მერს [[ჟუვენალ რუგამბარარას]] მიუსაჯა 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა იმ დანაშაულებისთვის, რომლებიც მან ჩაიდინა რუანდის გენოციდის დროს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2007 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] 01l5r0dm4jdymbxsin5vpgyesmemu1t 5411582 5411581 2026-06-11T23:45:30Z Lukas Kaladze 162659 5411582 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2007}} '''2007 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===ივნისი=== *18 ივნისი - [[რუანდა]] და [[ბურუნდი]] შეუერთდნენ [[აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობა|აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობას]] შეხვედრაზე [[უგანდა|უგანდას]] ქალაქ [[კამპალა|კამპალაში]].<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6762615.stm | title=East Africa trade bloc expanded }}</ref> ===ივლისი=== *21 ივლისი - [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაიჭირეს ორი პირი რომელიც მონაწილეობდა [[1994]] წლის [[რუანდის გენოციდი|რუანდის გენოციდში]].<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6909698.stm | title=Two held over Rwandan massacres }}</ref> *27 ივლისი - რუანდამ სიკვდილით დასჯა გააუქმა.<ref>{{cite web | url=http://www.calcuttanews.net/index.php/sid/268735 | title=Rwanda abolishes death penalty }}</ref> ===აგვისტო=== *15 აგვისტო - რუანდის საგარეო მინისტრიმა [[ჩარლზ მურიგანდე|ჩარლზ მურიგანდემ]] გააკრიტიკა [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა]] იმის გამო, რომ მან შეაჩერა სამხედრო ოპერაციები [[რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალები|რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალების]] წინააღმდეგ.<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6947399.stm | title=Rwanda anger at Congo rebel move}}</ref> ===ნოემბერი=== *16 ნოემბერი - რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალმა [[ბიჩუმბი|ბიჩუმბის]] ყოფილ მერს [[ჟუვენალ რუგამბარარას]] მიუსაჯა 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა იმ დანაშაულებისთვის, რომლებიც მან ჩაიდინა რუანდის გენოციდის დროს.<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7098123.stm | title=Prison term for ex-Rwandan mayor}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2007 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] fcsg3idb84p8n7sewo40cjtrzp33cu7 5411624 5411582 2026-06-12T04:03:31Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411624 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2007}} '''2007 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===ივნისი=== *18 ივნისი - [[რუანდა]] და [[ბურუნდი]] შეუერთდნენ [[აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობა|აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობას]] შეხვედრაზე [[უგანდა|უგანდას]] ქალაქ [[კამპალა|კამპალაში]].<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6762615.stm | title=East Africa trade bloc expanded }}</ref> ===ივლისი=== *21 ივლისი - [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაიჭირეს ორი პირი რომელიც მონაწილეობდა [[1994]] წლის [[რუანდის გენოციდი|რუანდის გენოციდში]].<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6909698.stm | title=Two held over Rwandan massacres }}</ref> *27 ივლისი - რუანდამ სიკვდილით დასჯა გააუქმა.<ref>{{cite web | url=http://www.calcuttanews.net/index.php/sid/268735 | title=Rwanda abolishes death penalty }}</ref> ===აგვისტო=== *15 აგვისტო - რუანდის საგარეო მინისტრიმა [[ჩარლზ მურიგანდე|ჩარლზ მურიგანდემ]] გააკრიტიკა [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა]] იმის გამო, რომ მან შეაჩერა სამხედრო ოპერაციები [[რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალები|რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალების]] წინააღმდეგ.<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6947399.stm | title=Rwanda anger at Congo rebel move}}</ref> ===ნოემბერი=== *16 ნოემბერი - რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალმა [[ბიჩუმბი|ბიჩუმბის]] ყოფილ მერს [[ჟუვენალ რუგამბარარას]] მიუსაჯა 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა იმ დანაშაულებისთვის, რომლებიც მან ჩაიდინა რუანდის გენოციდის დროს.<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7098123.stm | title=Prison term for ex-Rwandan mayor}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2007 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 9xi5kdxlvzz2j02ik8suhh1m1cmoea8 5411625 5411624 2026-06-12T04:04:23Z Jaba1977 3604 /* მოქმედი პირები */ 5411625 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2007}} '''2007 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===ივნისი=== *18 ივნისი - [[რუანდა]] და [[ბურუნდი]] შეუერთდნენ [[აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობა|აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობას]] შეხვედრაზე [[უგანდა|უგანდას]] ქალაქ [[კამპალა|კამპალაში]].<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6762615.stm | title=East Africa trade bloc expanded }}</ref> ===ივლისი=== *21 ივლისი - [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაიჭირეს ორი პირი რომელიც მონაწილეობდა [[1994]] წლის [[რუანდის გენოციდი|რუანდის გენოციდში]].<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6909698.stm | title=Two held over Rwandan massacres }}</ref> *27 ივლისი - რუანდამ სიკვდილით დასჯა გააუქმა.<ref>{{cite web | url=http://www.calcuttanews.net/index.php/sid/268735 | title=Rwanda abolishes death penalty }}</ref> ===აგვისტო=== *15 აგვისტო - რუანდის საგარეო მინისტრიმა [[ჩარლზ მურიგანდე|ჩარლზ მურიგანდემ]] გააკრიტიკა [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა]] იმის გამო, რომ მან შეაჩერა სამხედრო ოპერაციები [[რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალები|რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალების]] წინააღმდეგ.<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6947399.stm | title=Rwanda anger at Congo rebel move}}</ref> ===ნოემბერი=== *16 ნოემბერი - რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალმა [[ბიჩუმბი|ბიჩუმბის]] ყოფილ მერს [[ჟუვენალ რუგამბარარას]] მიუსაჯა 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა იმ დანაშაულებისთვის, რომლებიც მან ჩაიდინა რუანდის გენოციდის დროს.<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7098123.stm | title=Prison term for ex-Rwandan mayor}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2007 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 7h94sfpztl13vhwaymwwhmlc3kxufdt 5411688 5411625 2026-06-12T09:35:04Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411688 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2007}} '''2007 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პოლ კაგამე]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210410081309/https://southafricahorizon.com/rwandas-kagame-wins-re-election-by-landslide/ Rwanda's Kagame wins re-election by landslide]</ref> *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[ბერნარდ მაკუზა]]<ref>[https://www.newtimes.co.rw/article/61736/National/pierre-d-habumuremyi-appointed-prime-minister Pierre D Habumuremyi appointed Prime Minister]</ref> ==მოვლენები== ===ივნისი=== *18 ივნისი - [[რუანდა]] და [[ბურუნდი]] შეუერთდნენ [[აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობა|აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობას]] შეხვედრაზე [[უგანდა|უგანდას]] ქალაქ [[კამპალა|კამპალაში]].<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6762615.stm | title=East Africa trade bloc expanded }}</ref> ===ივლისი=== *21 ივლისი - [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაიჭირეს ორი პირი რომელიც მონაწილეობდა [[1994]] წლის [[რუანდის გენოციდი|რუანდის გენოციდში]].<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6909698.stm | title=Two held over Rwandan massacres }}</ref> *27 ივლისი - რუანდამ სიკვდილით დასჯა გააუქმა.<ref>{{cite web | url=http://www.calcuttanews.net/index.php/sid/268735 | title=Rwanda abolishes death penalty }}</ref> ===აგვისტო=== *15 აგვისტო - რუანდის საგარეო მინისტრიმა [[ჩარლზ მურიგანდე|ჩარლზ მურიგანდემ]] გააკრიტიკა [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა]] იმის გამო, რომ მან შეაჩერა სამხედრო ოპერაციები [[რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალები|რუანდის განთავისუფლების დემოკრატიული ძალების]] წინააღმდეგ.<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6947399.stm | title=Rwanda anger at Congo rebel move}}</ref> ===ნოემბერი=== *16 ნოემბერი - რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალმა [[ბიჩუმბი|ბიჩუმბის]] ყოფილ მერს [[ჟუვენალ რუგამბარარას]] მიუსაჯა 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა იმ დანაშაულებისთვის, რომლებიც მან ჩაიდინა რუანდის გენოციდის დროს.<ref>{{cite web | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7098123.stm | title=Prison term for ex-Rwandan mayor}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2007 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] 1gkx8uqd7ezewdtyygaaqfdki04qfyu 1 891527 5411583 2026-06-11T23:49:21Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411583 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 23:49, 11 ივნისი 2026 (UTC) 4f3hka0i2bhvh05b5v9y4vgqx1v03jh 5411584 5411583 2026-06-11T23:49:36Z Lukas Kaladze 162659 5411584 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891528 5411585 2026-06-11T23:49:59Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411585 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 23:49, 11 ივნისი 2026 (UTC) 4f3hka0i2bhvh05b5v9y4vgqx1v03jh 5411586 5411585 2026-06-11T23:50:16Z Lukas Kaladze 162659 5411586 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891529 5411587 2026-06-11T23:50:44Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411587 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 23:50, 11 ივნისი 2026 (UTC) gpz5nyxis6hx99rhqvvitla5a2i9uki 5411588 5411587 2026-06-11T23:51:03Z Lukas Kaladze 162659 5411588 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891530 5411589 2026-06-11T23:51:34Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411589 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 23:51, 11 ივნისი 2026 (UTC) mxb0s8wkvcnx5xe96ivbcu58zntxdyz 5411590 5411589 2026-06-11T23:51:52Z Lukas Kaladze 162659 5411590 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891531 5411591 2026-06-11T23:52:18Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411591 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 23:52, 11 ივნისი 2026 (UTC) m048f7lk01l3zwbg38zj8zbnjrg89ol 5411592 5411591 2026-06-11T23:52:35Z Lukas Kaladze 162659 5411592 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891532 5411593 2026-06-11T23:53:04Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411593 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 23:53, 11 ივნისი 2026 (UTC) 0hfb1eb5nxx1gsiuw8btff395b9t4iv 5411594 5411593 2026-06-11T23:53:33Z Lukas Kaladze 162659 5411594 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891533 5411595 2026-06-11T23:54:34Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411595 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 23:54, 11 ივნისი 2026 (UTC) 3ikzyyb67uvvj3piyyzlnp0ghlwet91 5411596 5411595 2026-06-11T23:54:55Z Lukas Kaladze 162659 5411596 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891534 5411597 2026-06-12T00:01:11Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]](23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]](24 მარტიდან) *რუანდის პ... 5411597 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]](23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]](24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]](8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]](8 მარტიდან) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2003 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2003 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2003 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] 1qh8wcnvdvf5hvs6io2cshfw9y1xbjv 5411598 5411597 2026-06-12T00:02:06Z Lukas Kaladze 162659 5411598 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]](23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]](24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]](8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]](8 მარტიდან) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2000 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] mys9vjc275vj6a1uyf4l96cv1szdodl 5411599 5411598 2026-06-12T00:03:41Z Lukas Kaladze 162659 /* მოქმედი პირები */ 5411599 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]] (23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]] (24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]] (8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]] (8 მარტიდან) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2000 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]] korfv5u1na2sln9pb178j2dr9dh67e6 5411617 5411599 2026-06-12T04:02:06Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:XI საუკუნის მოვლენები რუანდაში]]; დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411617 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]] (23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]] (24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ მინისტრი|პრემიერ მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]] (8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]] (8 მარტიდან) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2000 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] r1jtuzrqeuo52jo6kora9hpbibyuktn 5411632 5411617 2026-06-12T04:06:30Z Jaba1977 3604 /* მოქმედი პირები */ 5411632 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]] (23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]] (24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]] (8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]] (8 მარტიდან) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2000 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] on36gzx5pj05xqlr89syn44erse20hg 5411633 5411632 2026-06-12T04:07:07Z Jaba1977 3604 /* მოქმედი პირები */ 5411633 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]] (23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]] (24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]] (8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]] (8 მარტიდან)<ref>{{cite web | title=New Rwandan prime minister named | website=BBC News | date=8 March 2000 | url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/670985.stm | access-date=24 February 2024}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2000 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] e2u0r5jg308xyst33i7kr1kywmy3zxz 5411696 5411633 2026-06-12T09:41:47Z Lukas Kaladze 162659 5411696 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]] (23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]] (24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]] (8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]] (8 მარტიდან)<ref>{{cite web | title=New Rwandan prime minister named | website=BBC News|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/670985.stm}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2000 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XI საუკუნის წლები რუანდაში]] 0j3b743h4pqxsj6kgn6yda59k6w06ag 5411697 5411696 2026-06-12T09:42:00Z Lukas Kaladze 162659 წაიშალა [[კატეგორია:XI საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411697 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]] (23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]] (24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]] (8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]] (8 მარტიდან)<ref>{{cite web | title=New Rwandan prime minister named | website=BBC News|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/670985.stm}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2000 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] pzkxetne738stfa22jq7ernz98lgos2 5411698 5411697 2026-06-12T09:42:41Z Lukas Kaladze 162659 დაემატა [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411698 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]] (23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]] (24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]] (8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]] (8 მარტიდან)<ref>{{cite web | title=New Rwandan prime minister named | website=BBC News|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/670985.stm}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2000 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] pwwi0dj99w9ilbutequgagj2qonj5ql 5411702 5411698 2026-06-12T09:44:15Z Lukas Kaladze 162659 წაიშალა [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411702 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]] (23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]] (24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]] (8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]] (8 მარტიდან)<ref>{{cite web | title=New Rwandan prime minister named | website=BBC News|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/670985.stm}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2000 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] pzkxetne738stfa22jq7ernz98lgos2 5411703 5411702 2026-06-12T09:44:33Z Lukas Kaladze 162659 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411703 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|2000}} '''2000 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[პასტერ ბიზიმუნგუ]] (23 მარტამდე), [[პოლ კაგამე]] (24 მარტიდან) *[[რუანდის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]: [[პიერ-სელესტენ რვიგემა]] (8 მარტამდე), [[ბერნარდ მაკუზა]] (8 მარტიდან)<ref>{{cite web | title=New Rwandan prime minister named | website=BBC News|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/670985.stm}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:2000 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] icbgsr1mz36nkiuszd1m6rl8gpsc5bo 1 891535 5411600 2026-06-12T00:04:14Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411600 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 00:04, 12 ივნისი 2026 (UTC) dylya08wqxu6f2gxqs3lzse39tb1rz0 5411601 5411600 2026-06-12T00:04:33Z Lukas Kaladze 162659 5411601 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891536 5411603 2026-06-12T03:55:20Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1965 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1965 წელი აფრიკაში]] 5411603 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1965 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1965 წელი აფრიკაში]] b8vdyf1hslx6dqdywgoxip5ihm2f2je 15 891537 5411604 2026-06-12T03:55:31Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411604 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891538 5411605 2026-06-12T03:56:14Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1966 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1966 წელი აფრიკაში]] 5411605 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1966 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1966 წელი აფრიკაში]] pubrds4tlafydetqy5oszeelheid51v 15 891539 5411606 2026-06-12T03:56:36Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411606 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891540 5411607 2026-06-12T03:56:56Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1967 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1967 წელი აფრიკაში]] 5411607 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1967 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1967 წელი აფრიკაში]] qvzgh5nyv6f7i2mqxiyo9wo5b9v3lgb 15 891541 5411608 2026-06-12T03:57:27Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411608 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891542 5411609 2026-06-12T03:57:49Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1968 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1968 წელი აფრიკაში]] 5411609 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1968 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1968 წელი აფრიკაში]] 4lmv5ydbdhiljm6xi7u948abhab227t 15 891543 5411610 2026-06-12T03:58:09Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411610 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891544 5411611 2026-06-12T03:58:37Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1969 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1969 წელი აფრიკაში]] 5411611 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1969 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1969 წელი აფრიკაში]] 7wh9jsmpqggv3uo7g88yg5ysrhg5lpu 15 891545 5411612 2026-06-12T03:59:02Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411612 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891546 5411613 2026-06-12T03:59:44Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1970 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970 წელი აფრიკაში]] 5411613 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1970 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970 წელი აფრიკაში]] rcmu2c7l7wiu5upej54et1dxwprv833 15 891547 5411614 2026-06-12T03:59:56Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411614 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891548 5411615 2026-06-12T04:01:02Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1970-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნე რუანდაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] 5411615 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1970-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნე რუანდაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] jyqo1s52r4lmnwjn4c07dmxf45xe1em 15 891549 5411616 2026-06-12T04:01:36Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411616 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891550 5411640 2026-06-12T07:30:51Z Vasiko2001 160342 ახალი გვერდი: == დიმიტრი (დუშიკო) ფალავანდიშვილი == '''დიმიტრი (დუშიკო) ფალავანდიშვილი''' (დ. 17 დეკემბერი, [[1869]], სოფელი კნოლე, [[გორის მაზრა]], — გ. 8 მარტი, [[1944]]) — ქართველი [[საზოგადო მოღვაწე]], პუბლიცისტი, ... 5411640 wikitext text/x-wiki == დიმიტრი (დუშიკო) ფალავანდიშვილი == '''დიმიტრი (დუშიკო) ფალავანდიშვილი''' (დ. 17 დეკემბერი, [[1869]], სოფელი კნოლე, [[გორის მაზრა]], — გ. 8 მარტი, [[1944]]) — ქართველი [[საზოგადო მოღვაწე]], პუბლიცისტი, [[მხატვარი]]. == ბიოგრაფია == დიმიტრი ფალავანდიშვილი დაიბადა 1869 წელს გორის მაზრის სოფელ კნოლეში, თავადიშვილის ოჯახში. მან დაამთავრა [[თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზია|თბილისის სათავადაზნაურო სკოლის]] ხუთი კლასი. შემდგომ პერიოდში თვითგანვითარებას ეწეოდა და საკუთარ მამულში მეურნეობას უძღვებოდა. 1905-1907 წლებში მონაწილეობდა ქართლის სამიწათმფლობელო-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. ამ პერიოდში საკუთარი მიწები გლეხებს დაურიგა და ჩართული იყო წითელი რაზმის საქმიანობაში. იგი გამოდიოდა როგორც შავი რაზმის მოქმედებების, ასევე შეიარაღებული ჯგუფების მიერ ჩადენილი ძალადობის წინააღმდეგ. [[1906]] წლიდან დაახლოებით ათი წლის განმავლობაში თანამშრომლობდა გაზეთ [[ცნობის ფურცელი|"ცნობის ფურცელთან"]] და სხვა ქართულ პერიოდულ გამოცემებთან. მის პუბლიკაციებში ძირითადად განხილული იყო სოფლის ყოფა-ცხოვრების, მიწათსარგებლობისა და საადგილმამულო ურთიერთობების საკითხები. == საზოგადოებრივი და პოლიტიკური საქმიანობა == [[1915]] წელს ფალავანდიშვილი [[ტფილისის გუბერნია|თბილისის გუბერნიის]] დეპუტატთა საკრებულოში სამიწათმომწყობი კომისიის თავმჯდომარედ მიიწვიეს. ამ თანამდებობაზე მუშაობდა [[1917]] წლამდე, ვიდრე აღნიშნული დაწესებულება [[საქართველოს ეროვნული საბჭო|საქართველოს ეროვნულ საბჭოს]] არ გადაეცა. ამავე პერიოდში იგი გლეხთა რადიკალ-დემოკრატიული პარტიის მთავარი კომიტეტის წევრი იყო. [[1918]] წლის ივლისში დაინიშნა [[სიღნაღის მაზრა|სიღნაღის მაზრისა]] და ლაგოდეხის უბნის მიწების გლეხთა მიმღები კომისიის თავმჯდომარედ. მისი ხელმძღვანელობით ყოფილი რუსული დასახლებების ტერიტორიებზე ზემო ქართლიდან და იმერეთიდან გადმოსახლებული გლეხები დასახლდნენ. == შემოქმედება == 1910 წლიდან დიმიტრი ფალავანდიშვილმა ხეზე კვეთისა და ამოდაღვრის ტექნიკით ქართველ მოღვაწეთა პორტრეტების შექმნა დაიწყო. მის ნამუშევრებს შორის იყო: * შოთა რუსთაველი; * ილია ჭავჭავაძე; * აკაკი წერეთელი; * ვაჟა-ფშაველა; * სულხან-საბა ორბელიანი; * დავით გურამიშვილი; * დიმიტრი ყიფიანი; * ნიკოლოზ ბარათაშვილი; * გიორგი ერისთავი; * ლადო მესხიშვილი; * ეკატერინე გაბაშვილი; და სხვა ქართველი ისტორიული და საზოგადო მოღვაწეები. == 1918 წლის მოვლენები და საბჭოთა პერიოდი == 1918 წლის თებერვლის დასაწყისში, ოსური მოძრაობის მონაწილეებმა ფალავანდიშვილის საცხოვრებელი დააზიანეს, გაანადგურეს მისი ქონების ნაწილი და დაარბიეს სახელოსნო. ამ დროს დაიკარგა და განადგურდა მისი ხეზე შესრულებული არაერთი ნამუშევარი. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ფალავანდიშვილმა თბილისში, უნივერსიტეტის მიმდებარე კლდოვან ტერიტორიაზე, საკუთარი ძალებით გააშენა ვენახი, რომელიც თანამედროვეების შეფასებით სანიმუშო მეურნეობად ითვლებოდა. == გარდაცვალება == დიმიტრი ფალავანდიშვილი გარდაიცვალა 1944 წლის 8 მარტს. დაკრძალულია [[თბილისი|თბილისში]], ვერის სასაფლაოზე. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.nplg.gov.ge/ilia/ka/00006657/ დუშიკო (დემურ) გიორგის ძე ფალავანდიშვილი — ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები] {{DEFAULTSORT:ფალავანდიშვილი, დიმიტრი}} [[კატეგორია:დაბადებული 1869]] [[კატეგორია:დაბადებული 17 დეკემბერი]] [[კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები]] [[კატეგორია:ქართველი მხატვრები]] [[კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მარტი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1944]] m64o9omh4hj8jd8iqojnwmy6yhmd6wc 0 891551 5411655 2026-06-12T08:48:43Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1971}} '''1971 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African... 5411655 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1971}} '''1971 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1971 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1971 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1971 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 0czeaof8xrircu8o9dimkef0l0zuz3t 5411837 5411655 2026-06-12T10:54:27Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411837 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1971}} '''1971 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1971 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1971 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1971 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 5qjpzpd3npz7v3c99394o2paovo8m8d 0 891552 5411656 2026-06-12T08:50:43Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1972}} '''1972 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African... 5411656 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1972}} '''1972 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1972 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1972 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1972 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] r5713zpviknqljjti4tyorqcixwgb4t 5411838 5411656 2026-06-12T10:55:07Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411838 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1972}} '''1972 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1972 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1972 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1972 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] t89dzvmds8krgjov8wp7jwg2ayewlew 0 891553 5411658 2026-06-12T08:54:30Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1973}} '''1973 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] (5 ივლისამდე) [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.googl... 5411658 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1973}} '''1973 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] (5 ივლისამდე) [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1973 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1973 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1973 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] d1wytxniw50niwjok64ir69svx8zz35 5411840 5411658 2026-06-12T10:55:14Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411840 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1973}} '''1973 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[გრეგუარ კაიიბანდა]] (5 ივლისამდე) [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1973 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1973 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1973 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] b1j9ufgks9iu7h86dffx2jntrd8odtl 0 891554 5411659 2026-06-12T08:57:58Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1974}} '''1974 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411659 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1974}} '''1974 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1974 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1974 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1974 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] lsaxmd9ayf5y93kvdbd5ryhsko08oqx 5411841 5411659 2026-06-12T10:55:20Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411841 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1974}} '''1974 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1974 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1974 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1974 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] e4kl3xe9husx6t5r7gpq5tfsjw0ri3b 2 891555 5411662 2026-06-12T09:11:01Z MIKHEIL 18439 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = კახი ჟორდანია | ფოტო = | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = [[30 ნოემბერი]], [[1994]] | დაბ... 5411662 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = კახი ჟორდანია | ფოტო = | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = [[30 ნოემბერი]], [[1994]] | დაბადგილი = | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = | გარდადგილი = | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება =[[ქართველები|ქართველი]] | მოქალაქეობა = | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება =TASIS Schools, Rosal school | ალმა-მატერი = IFM - Institute of Finance and Management | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = ბიზნესმენი და ინვესტორი | აქტიურობის წლები = | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = | შვილები = | მამა = | დედა = | ნათესავები = | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = | მოდული1 = | სახელი2 = | მოდული2 = | სახელი3 = | მოდული3 = | სახელი4 = | მოდული4 = | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''კახი ჟორდანია''' (დ. [[30 ნოემბერი]], [[1994]]) — ქართველი ბიზნესმენი და ინვესტორი. მისი საქმიანობა მოიცავს ისეთ სექტორებს, როგორიცაა ნავთობპროდუქტების საერთაშორისო ტრეიდინგი, მძიმე მრეწველობა, [[სოფლის მეურნეობა]], უძრავი ქონება და ინოვაციური ტექნოლოგიები.<ref>[https://www.companyinfo.ge/ka/people/163034 კახი ჟორდანია] საერთაშორისო გამჭვირვალობა — საქართველო</ref> ==ბიოგრაფია== კახი ჟორდანია დაიბადა 1994 წლის 30 ნოემბერს. განათლება მიიღო [[შვეიცარია]]სა და [[გაერთიანებული სამეფო|დიდ ბრიტანეთში]]. სასკოლო განათლება TASIS Schools-ში მიიღო, 2011 წელს კი დაასრულა Rosal school-ი. 2011–2014 წლებში სწავლა განაგრძო შვეიცარიაში, ფინანსებისა და მენეჯმენტის ბიზნესსკოლაში (IFM - Institute of Finance and Management). მისი პროფესიული განვითარების გზა სხვადასხვა დროს უკავშირდებოდა [[საქართველო]]ს, [[ინგლისი|ინგლისს]], შვეიცარიას და [[რუსეთი|რუსეთს]]. 2015 წლიდან აქტიური მოღვაწეობა დაიწყო საზღვარგარეთ, სადაც პირველი მასშტაბური ბიზნესნაბიჯები გადადგა.<ref>[https://www.ambebi.ge/article/342508-maka-asatianis-sami-vazhi-biznesimperia-pexburti/?fbclid=IwY2xjawRdMapleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFxcldMOTEwSDE2cG9RaTVWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHpUmx1pcRFrFBvc62RDNKVD9ip7ZDo_XVRsCvtDoD3kBf21u4ZHoGWVo3vcG_aem_EG44XyxUMiReMj3OgQADTA მაკა ასათიანის სამი ვაჟი: ბიზნესიმპერია, ფეხბურთი და ჩოგბურთი - როგორ ცხოვრობენ დიზაინერის მემკვიდრეები?] ambebi.ge</ref> ==ბიზნესსაქმიანობა და ძირითადი აქტივები== ;ენერგეტიკა და საერთაშორისო ტრეიდინგი კახი ჟორდანიამ სამეწარმეო საქმიანობა 2015 წელს დაიწყო. *2015 წელს დააფუძნა თავისი პირველი კომპანია [[Oil Energy Group]]-ი, რომელიც რეგიონულ ბაზარზე ნავთობპროდუქტების ერთ-ერთ უმსხვილეს ტრეიდერად იქცა. ამავე პერიოდში მან შექმნა პარალელური სატრანსპორტო-ლოგისტიკური კომპანიაც. *Maze International LLC — საერთაშორისო ტრეიდინგის კომპანია, რომელიც ოპერირებს გლობალურ ბაზარზე, მათ შორის საქართველოს, თურქეთის, შუა აზიის, იორდანიისა და სხვა ქვეყნების მიმართულებით. ;ინფრასტრუქტურა *მის აქტივებში შედიოდა [[ბიტუმი]]ს ტერმინალის სამშენებლო კომპანია, რომელიც პროექტის დასრულების შემდეგ გასხვისდა. *„რუსთავოილი“ — 2022 წლის ოქტომბერში კახი ჟორდანიამ წილი შეიძინა ქარხანა „[[რუსთავოილი|რუსთავოილში]]“. იმ დროისთვის საწარმო მცირე მოცულობებით შემოიფარგლებოდა, თუმცა განხორციელებული მსხვილი ინვესტიციების შედეგად, საწარმოო სიმძლავრეები 20-ჯერ გაიზარდა ;ინოვაციები, ეკოტექნოლოგიები და ავტოინდუსტრია *Moveo — ელექტრომობილების დამტენების კომპანია, რომელიც ორიენტირებულია საქართველოში ეკომობილობისთვის საჭირო თანამედროვე, ინოვაციური ინფრასტრუქტურის შექმნასა და განვითარებაზე. ;სოფლის მეურნეობა *აგროსექტორი და „აგრითაჩი“ — ბიზნესმენი ფლობს საკონსულტაციო კომპანიას, მიწის ნაკვეთებს, [[ნუში]]სა და [[მოცვი]]ს თანამედროვე პლანტაციებს. აგროპროდუქტების საერთაშორისო ტრეიდინგს კი კომპანია „აგრითაჩი“ უზრუნველყოფს. ;დეველოპმენტი *Immobiliare (იმობილიარე): 2024 წლის ბოლოს ბიზნესმენმა შეიძინა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ყოფილი შენობა, რაც მის პორტფელში მსხვილი და სტრატეგიული დეველოპერული აქტივია. აღნიშნულ ტერიტორიაზე ისტორიულ შენობაში განვითარდება თანამედროვე სასტუმრო და საცხოვრებელი სახლი, ესპანელი არქიტექტურული სტუდიის Bofill Taller de Arquitectura-ს არქიტექტურის მიხედვით.<ref>[https://commersant.ge/news/infrastructure/gzebis-movla-shenakhvistvis-me-vfiqrob-rom-stsoria-sakhelmtsifo-kompaniis-sheqmna-imisatvis-rom-chven-gvqondes-stabiluri-resursi-romelits-khariskhzets-aighebs-pasukhismgeblobas-irakli-kobakhidze კოსტავაზე მშენებარე სასტუმრო Hilton-ის მფლობელი მაკა ასათიანის ვაჟი გახდა] commersant.ge</ref><ref>[https://brg.ge/%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%92%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%90-%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%94-%E1%83%93%E1%83%90-%E1%83%90%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%A8%E1%83%A3%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%A1/ ლაგუნა ვერე და აბრეშუმის ქარხანა $64 მილიონად მაკა ასათიანის შვილმა იყიდა]</ref> 2026 წელს კახი ჟორდანიამ შეიძინა საფეხბურთო კლუბი „[[გურია ლანჩხუთი (საფეხბურთო კლუბი)|ლანჩხუთის გურია]]“.<ref>[https://guriatoday.ge/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%98-%E1%83%9F%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%90-_-%E1%83%A9%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%98-%E1%83%9B%E1%83%98%E1%83%96/ კახი ჟორდანია _ „ჩვენი მიზანი ნათელია და მიღწევადი: ეროვნულ ლიგაში აღზევება და ევროტურნირებზე წარმატებული ასპარეზობა!“ _ 37 წლის შემდეგ, „გურიამ“ მატჩის პროგრამა დაბეჭდა], გურია თუდეი</ref><ref>[https://bm.ge/news/lanchkhutis-gurias-ert-erti-mmartveli-merab-zhordania-iqneba ლანჩხუთის “გურიას” ერთ-ერთი მმართველი მერაბ ჟორდანია იქნება] bm.ge</ref><ref>[https://www.nu.nl/voetbal/5967660/jordania-wil-beslag-laten-leggen-op-goederen-fc-den-bosch.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Jordan wants to seize FC Den Bosch assets]</ref><ref>[https://1tv.ge/news/sasamartlo-dava-den-boskhsa-da-kakhi-djordanias-shoris-grdzeldeba-1tvsport/ სასამართლო დავა „დენ ბოსხსა“ და კახი ჟორდანიას შორის გრძელდება] 1tv.ge</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[//www.br.geostat.ge/register_geo/index.php?action=HistoryRep&lang=ka&Stat_ID=23866908&Person_ID=2018155&Reg_Company_ID=&Entity_ID=&Name=კახი%20ჟორდანია საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, სტატისტიკური ბიზნეს რეგისტრი — კახი ჟორდანია] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ჟორდანია, კახი}} [[კატეგორია:ქართველი ბიზნესმენები]] [[კატეგორია:დაბადებული 30 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1994]] huyxdxrcglfgaizasjhpkz6acu0i8xb 0 891556 5411664 2026-06-12T09:13:26Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1975}} '''1975 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411664 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1975}} '''1975 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1975 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1975 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1975 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] bp4juaob7hkzguzpje3mwarbu4q0yqa 5411842 5411664 2026-06-12T10:55:46Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411842 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1975}} '''1975 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1975 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1975 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1975 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 9z4izilbk2bfsdo0qvuforccs09yo0p 0 891557 5411670 2026-06-12T09:16:57Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1976}} '''1976 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411670 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1976}} '''1976 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1976 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1976 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1976 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 4005qlhklcrvkzdde7pus34lh40ome0 5411843 5411670 2026-06-12T10:55:54Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411843 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1976}} '''1976 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1976 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1976 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1976 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] gbjo9fatsxwh7jo4w7z0zkm1hd72xbl 0 891558 5411672 2026-06-12T09:21:07Z Tinatin kokhreidze55 178881 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2254 |ორგანო = უს |თარიღი =18 დეკემბერი |წელი =2015 |სხდომა =7588 |კოდი =S/RES/2254 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/2254(2015) |მომხრე =15<ref>{{cite press release |title=Security Council Unanimously Adopts Resolut... 5411672 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Tinatin kokhreidze55|Tinatin kokhreidze55]].|12|06|2026}} {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2254 |ორგანო = უს |თარიღი =18 დეკემბერი |წელი =2015 |სხდომა =7588 |კოდი =S/RES/2254 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/2254(2015) |მომხრე =15<ref>{{cite press release |title=Security Council Unanimously Adopts Resolution 2254 (2015), Endorsing Road Map for Peace Process in Syria, Setting Timetable for Talk s|url= https://www.un.org/press/en/2015/sc12171.doc.htm |publisher=U.N .|date=18 December 2015}}</ref> |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა =0 |არ მონაწილეობდა = |თემა =სირია |შედეგი =მიღებულია |სურათი =File:Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2254(2015) Text of the Resolution] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2015}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2015 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] [[კატეგორია:2015 წელი სირიაში]] otr5a7tvqomxahq895za31g4hvo4rgg 5411679 5411672 2026-06-12T09:33:17Z Tinatin kokhreidze55 178881 5411679 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2254 |ორგანო = უს |თარიღი =18 დეკემბერი |წელი =2015 |სხდომა =7588 |კოდი =S/RES/2254 |დოკუმენტი =https://undocs.org/S/RES/2254(2015) |მომხრე =15<ref>{{cite press release |title=Security Council Unanimously Adopts Resolution 2254 (2015), Endorsing Road Map for Peace Process in Syria, Setting Timetable for Talk s|url= https://www.un.org/press/en/2015/sc12171.doc.htm |publisher=U.N .|date=18 December 2015}}</ref> |წინააღმდეგი =0 |თავი შეიკავა =0 |არ ესწრებოდა =0 |არ მონაწილეობდა = |თემა =სირია |შედეგი =მიღებულია |სურათი =File:Syria (orthographic projection).svg |წარწერა = }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2254''' მიიღეს [[2015]] წლის [[18 დეკემბერი|18 დეკემბერს]]. დოკუმენტი [[სირია|სირიაში]] ცეცხლის შეწყვეტისა და კონფლიქტის პოლიტიკური გზით მოგვარებისკენ მოუწოდებს მხარეებს.<ref name=bbc>{{cite news |title=Syria war: UN Security Council unanimously backs peace plan |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-35138011 |work=BBC News |date=18 December 2015}}</ref> ეს დოკუმენტი აღწერს სირიის პოლიტიკური გარდამავალი პერიოდის საგზაო რუკას.<ref>{{cite news |title=US blames Russia backed-Assad for failed Geneva talks |author=sra Kaymak Avci |url=https://www.aa.com.tr/en/americas/us-blames-russia-backed-assad-for-failed-geneva-talks/619851# |website=Anadolu Agency|date=2 August 2016}}</ref> ==რეზოლუცია== რეზოლუცია მოითხოვდა, რომ ყველა მხარეს დაუყოვნებლივ შეეწყვიტა ნებისმიერი თავდასხმა სამოქალაქო ობიექტებზე; მოუწოდებდა გაეროს წევრ ყველა სახელმწიფოს, მხარი დაეჭირათ ცეცხლის შეწყვეტისკენ მიმართული ძალისხმევისთვის; და სთხოვდა გაეროს, მოეწვია მხარეები ოფიციალურ მოლაპარაკებებში მონაწილეობის მისაღებად [[2016]] წლის იანვრის დასაწყისში. პროცესიდან გამოირიცხნენ ის ჯგუფები, რომლებსაც გაეროს უშიშროების საბჭო ტერორისტულად მიიჩნევს, მათ შორის „[[ერაყისა და ლევანტის ისლამური სახელმწიფო]]“ (ISIS) და „ალ-ნუსრას ფრონტი“. ამგვარი ჯგუფების წინააღმდეგ თავდასხმითი და თავდაცვითი მოქმედებები კვლავ გაგრძელდებოდა. გარდა ამისა, უნდა შექმნილიყო ცეცხლის შეწყვეტის მონიტორინგის მექანიზმი.<ref name=bbc /> გეგმის მიხედვით, 18 თვის ვადაში გაეროს ზედამხედველობით ჩატარდებოდა თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნები, ხოლო პოლიტიკურ გარდამავალ პროცესს თავად სირიელები უხელმძღვანელებდნენ.<ref name=bbc /> ==შემდგომი პერიოდი== 2017 წლის იანვარში, ასტანის მოლაპარაკებების პირველ რაუნდზე, [[ირანი|ირანმა]], [[რუსეთი|რუსეთმა]] და [[თურქეთი|თურქეთმა]] გაეროს 2254 რეზოლუცია გამოიყენეს იმ პოლიტიკური პროცესის სამართლებრივ საფუძვლად, რომელიც სირიის კონფლიქტის მოსაგვარებლად იყო საჭირო.<ref>{{cite news |title=Astana joint statement by Iran, Russia, Turkey: in full |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/01/astana-joint-statement-iran-russia-turkey-full-170124133951063.html |website=Al Jazeera |date=24 January 2017}}</ref> [[2024]] წლის დეკემბერში, ასადის მთავრობის დამხობის შემდეგ, სირიის ეროვნული კოალიციის პრეზიდენტმა, [[ჰადი ალ-ბაჰრამ]] განაცხადა, რომ მისი მოლოდინით, ახალი გარდამავალი მთავრობა სწორედ ამ რეზოლუციის შესაბამისად იმოქმედებდა.<ref>{{Cite web |title=Syrian opposition leader says state institutions will be preserved in 18-month transition |url=https://www.middleeasteye.net/news/syria-opposition-leader-says-state-institutions-should-be-preserved-and-rebels-accomodated |access-date=2024-12-16 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2254(2015) Text of the Resolution] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2015}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2015 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ]] [[კატეგორია:2015 წელი სირიაში]] k36l19mevytirsv0ndcz87hmw68gtj1 0 891559 5411674 2026-06-12T09:29:35Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1977}} '''1977 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411674 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1977}} '''1977 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1977 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1977 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1977 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 0qzgjinx8a149b4qqzankaw9s0bpxid 5411844 5411674 2026-06-12T10:55:59Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411844 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1977}} '''1977 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1977 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1977 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1977 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] gvy47a8ij0xj4ijbm9ouem7a9oxov7w 0 891560 5411675 2026-06-12T09:31:01Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1978}} '''1978 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411675 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1978}} '''1978 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1978 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1978 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1978 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] iw1oadbg8oxtzbb81glv9a80iaaqqbx 5411845 5411675 2026-06-12T10:56:09Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411845 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1978}} '''1978 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1978 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1978 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1978 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] ez11i3kml62k85tnm3817euwqrv4ikh 0 891561 5411676 2026-06-12T09:31:44Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1979}} '''1979 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411676 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1979}} '''1979 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1979 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1979 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1979 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] r26xp5a86rjgbt5l21y9i2idjb5hqyc 5411846 5411676 2026-06-12T10:56:15Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1970-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411846 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1979}} '''1979 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1979 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1979 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1979 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] b0zulw4vhw9oe2vl2dqg1hi8kvfbbrw 0 891562 5411677 2026-06-12T09:32:23Z Irmaguru 118553 ახალი გვერდი: '''ჰალო ([[შარავანდედი|შარავანდის]]) ეფექტი''' ({{lang-en|Halo Effect}}) — [[კოგნიტური მიკერძოება]], რომელიც აღწერს, თუ როგორ მოქმედებს ჩვენი დადებითი შთაბეჭდილება ვინმეს ან რაღაცის ერთი ასპექტის... 5411677 wikitext text/x-wiki '''ჰალო ([[შარავანდედი|შარავანდის]]) ეფექტი''' ({{lang-en|Halo Effect}}) — [[კოგნიტური მიკერძოება]], რომელიც აღწერს, თუ როგორ მოქმედებს ჩვენი დადებითი შთაბეჭდილება ვინმეს ან რაღაცის ერთი ასპექტის შესახებ ჩვენს საერთო აღქმაზე, თუნდაც ურთიერთდაკავშირებულ სფეროებში. ეს იგივეა, როცა ვინმეს მეგობრული ღიმილით ხედავ და ვარაუდობ, რომ ის ასევე კეთილი და სანდოა, მიუხედავად იმისა, რომ ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ გაქვს. ტერმინი პირველად ამერიკელმა ფსიქოლოგმა, ედვარდ თორდნაიკმა, ერთ-ერთი ექსპერიმენტის სახით განმარტა თავის ნაშრომში „ფსიქოლოგიური შეფასების მუდმივი შეცდომა“. თორდნაიკმა ჩაატარა დაკვირვება სამხედრო ოფიცრებზე, რომლებსაც დაქვემდებარებული ჯარისკაცები სხვადასხვა წოდებების მიხედვით სხვადასხვა პოზიციებზე უნდა დაენიშნათ. ვიდრე ოფიცრები დაქვემდებარებულ ჯარისკაცებს გაესაუბრებოდნენ, ამერიკელმა ფსიქოლოგმა თორდნაიკმა ოფიცრებს სთხოვა გადაწყვეტილება ჯარისკაცების ხასიათის თვისებების მიხედვით მიეღო. ექსპერიმენტის ბოლოს ამერიკელმა ფსიქოლოგმა აღმოაჩინა, რომ ოფიცრების მიერ ჩამოთვლილი დადებითი და უარყოფითი თვისებები არამიზნობრივ მახასიათებლებს ემყარებოდა, რომლებიც ჯარისკაცების ვიზუალში იყო გამოვლენილი. მაგალითად, ვიზუალურად ყველაზე მაღალი და კარგი აღნაგობის მქონე ქვეშევრდომი აღიქმებოდა როგორც ყველაზე ჭკვიანი და ინტელექტუალური. ედვარდ თორდნაიკმა დაადგინა, რომ ჩვენი საერთო შთაბეჭდილების შესაქმნელად ყველაზე დიდ გავლენას ადამიანის, ბრენდის ან პროდუქტის ფიზიკური მაჩვენებელი განსაზღვრავს.<ref>[https://www.marketer.ge/halo-effect-influencer-marketing/ რა არის და როგორ მუშაობს “Halo Effect“]</ref> ჰალო ეფექტი შეიძლება იყოს დადებითი ან უარყოფითი: კარგ პირველ შთაბეჭდილებას (მიმზიდველობა, ინტელექტი, წარმატება) შეუძლია გამოიწვიოს დადებითი ვარაუდები სხვა თვისებების შესახებ. პირიქით, ნეგატიურ თავდაპირველ შთაბეჭდილებას შეუძლია ჩვენი განსჯა არასახარბიელო გზებით შეაფერხოს. ის ყოვლისმომცველია: ჰალო ეფექტი გავლენას ახდენს ჩვენს შეფასებებზე სხვადასხვა კონტექსტში, დაწყებული სამუშაოს კანდიდატების შეფასებიდან დამთავრებული პროდუქტების ან ბრენდების შეფასებამდე. ეს შეიძლება იყოს შეცდომაში შემყვანი: ვინაიდან ის ეყრდნობა მალსახმობებსა და ვარაუდებს, ჰალო ეფექტმა შეიძლება გამოიწვიოს არაზუსტი და მიკერძოებული გადაწყვეტილებები. ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.nplg.gov.ge/academic/index.php?a=term&d=9&t=4027 საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა] — ჰალო ეფექტი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:სოციალური ფსიქოლოგია]] [[კატეგორია:კოგნიტიური გადახრები]] pto1slpjzi1wv3dwu1eefm4eigu4w9x 5411689 5411677 2026-06-12T09:36:14Z Irmaguru 118553 5411689 wikitext text/x-wiki '''ჰალო ([[შარავანდედი|შარავანდის]]) ეფექტი''' ({{lang-en|Halo Effect}}) — [[კოგნიტური მიკერძოება]], რომელიც აღწერს, თუ როგორ მოქმედებს ჩვენი დადებითი შთაბეჭდილება ვინმეს ან რაღაცის ერთი ასპექტის შესახებ ჩვენს საერთო აღქმაზე, თუნდაც ურთიერთდაკავშირებულ სფეროებში. ეს იგივეა, როცა ვინმეს მეგობრული ღიმილით ხედავ და ვარაუდობ, რომ ის ასევე კეთილი და სანდოა, მიუხედავად იმისა, რომ ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ გაქვს. ტერმინი პირველად ამერიკელმა ფსიქოლოგმა, [[ედუარდ ლი თორნდაიკი|ედუარდ თორდნაიკმა]], ერთ-ერთი ექსპერიმენტის სახით განმარტა თავის ნაშრომში „ფსიქოლოგიური შეფასების მუდმივი შეცდომა“. თორდნაიკმა ჩაატარა დაკვირვება სამხედრო ოფიცრებზე, რომლებსაც დაქვემდებარებული ჯარისკაცები სხვადასხვა წოდებების მიხედვით სხვადასხვა პოზიციებზე უნდა დაენიშნათ. ვიდრე ოფიცრები დაქვემდებარებულ ჯარისკაცებს გაესაუბრებოდნენ, ამერიკელმა ფსიქოლოგმა თორდნაიკმა ოფიცრებს სთხოვა გადაწყვეტილება ჯარისკაცების ხასიათის თვისებების მიხედვით მიეღო. ექსპერიმენტის ბოლოს ამერიკელმა ფსიქოლოგმა აღმოაჩინა, რომ ოფიცრების მიერ ჩამოთვლილი დადებითი და უარყოფითი თვისებები არამიზნობრივ მახასიათებლებს ემყარებოდა, რომლებიც ჯარისკაცების ვიზუალში იყო გამოვლენილი. მაგალითად, ვიზუალურად ყველაზე მაღალი და კარგი აღნაგობის მქონე ქვეშევრდომი აღიქმებოდა როგორც ყველაზე ჭკვიანი და ინტელექტუალური. ედუარდ თორდნაიკმა დაადგინა, რომ ჩვენი საერთო შთაბეჭდილების შესაქმნელად ყველაზე დიდ გავლენას ადამიანის, ბრენდის ან პროდუქტის ფიზიკური მაჩვენებელი განსაზღვრავს.<ref>[https://www.marketer.ge/halo-effect-influencer-marketing/ რა არის და როგორ მუშაობს “Halo Effect“]</ref> ჰალო ეფექტი შეიძლება იყოს დადებითი ან უარყოფითი: კარგ პირველ შთაბეჭდილებას (მიმზიდველობა, ინტელექტი, წარმატება) შეუძლია გამოიწვიოს დადებითი ვარაუდები სხვა თვისებების შესახებ. პირიქით, ნეგატიურ თავდაპირველ შთაბეჭდილებას შეუძლია ჩვენი განსჯა არასახარბიელო გზებით შეაფერხოს. ის ყოვლისმომცველია: ჰალო ეფექტი გავლენას ახდენს ჩვენს შეფასებებზე სხვადასხვა კონტექსტში, დაწყებული სამუშაოს კანდიდატების შეფასებიდან დამთავრებული პროდუქტების ან ბრენდების შეფასებამდე. ეს შეიძლება იყოს შეცდომაში შემყვანი: ვინაიდან ის ეყრდნობა მალსახმობებსა და ვარაუდებს, ჰალო ეფექტმა შეიძლება გამოიწვიოს არაზუსტი და მიკერძოებული გადაწყვეტილებები. ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.nplg.gov.ge/academic/index.php?a=term&d=9&t=4027 საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა] — ჰალო ეფექტი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:სოციალური ფსიქოლოგია]] [[კატეგორია:კოგნიტიური გადახრები]] c7yjoj38e44e5mxovsmewcpm8znbw77 0 891563 5411678 2026-06-12T09:33:13Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1980}} '''1980 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411678 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1980}} '''1980 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1980 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1980 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1980 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] enwt7fvwp0hqsibroy1yhlfgbvcyw7a 5411836 5411678 2026-06-12T10:53:16Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411836 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1980}} '''1980 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1980 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1980 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1980 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 7k8ucf0fdarraj6d739djvn8qcyv7j5 1 891564 5411680 2026-06-12T09:33:41Z Irmaguru 118553 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411680 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891565 5411682 2026-06-12T09:34:00Z Tinatin kokhreidze55 178881 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411682 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891566 5411690 2026-06-12T09:36:22Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1981}} '''1981 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411690 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1981}} '''1981 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==მოვლენები== ===დეკემბერი=== *28 დეკემბერი - რუანდას საპარლამენტო არჩევნები<ref>[http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/RWANDA_1981_E.PDF Chron. XVI (1981-82): Rwanda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1981 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1981 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1981 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] kb3v5elf1td5bkfsr4e6kq4xssmr0vh 5411835 5411690 2026-06-12T10:52:42Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411835 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1981}} '''1981 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==მოვლენები== ===დეკემბერი=== *28 დეკემბერი - რუანდას საპარლამენტო არჩევნები<ref>[http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/RWANDA_1981_E.PDF Chron. XVI (1981-82): Rwanda]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1981 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1981 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1981 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 671j66gpz5g8fwiu2rsu15m277ih0zm 14 891567 5411691 2026-06-12T09:38:44Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] 5411691 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2000 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2000 წელი აფრიკაში]] qlxetydghab4iqeyg53k3dtumln3gab 15 891568 5411692 2026-06-12T09:39:14Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411692 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891569 5411693 2026-06-12T09:40:06Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2004 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2004 წელი აფრიკაში]] 5411693 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2004 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2004 წელი აფრიკაში]] fcaj0bj2rwgdejjldbo3w2ailm8sln3 15 891570 5411694 2026-06-12T09:40:33Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411694 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891571 5411695 2026-06-12T09:41:37Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2005 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2005 წელი აფრიკაში]] 5411695 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2005 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2005 წელი აფრიკაში]] cqsaa6h17bjlhm9q2kt2gwnx82gyqk7 15 891572 5411699 2026-06-12T09:43:19Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411699 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891573 5411700 2026-06-12T09:43:45Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] 5411700 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2007 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2000-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:2007 წელი აფრიკაში]] rqim6yqgyidcgrh8mf24on1wqu5llxl 15 891574 5411701 2026-06-12T09:44:13Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411701 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891575 5411704 2026-06-12T09:46:44Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1971 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1971 წელი აფრიკაში]] 5411704 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1971 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1971 წელი აფრიკაში]] 3syjefz9sndpgybapd81vngis55gg9e 15 891576 5411705 2026-06-12T09:46:53Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411705 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891577 5411706 2026-06-12T09:47:29Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1972 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1972 წელი აფრიკაში]] 5411706 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1972 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1972 წელი აფრიკაში]] ladpw6mocmhscgmvhaf38o4ekfrt9g3 15 891578 5411707 2026-06-12T09:47:42Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411707 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891579 5411708 2026-06-12T09:48:23Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1973 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1973 წელი აფრიკაში]] 5411708 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1973 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1973 წელი აფრიკაში]] dngya64q75izr5zr8sfmkt8s2sg9m79 15 891580 5411709 2026-06-12T09:48:59Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411709 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891581 5411710 2026-06-12T09:49:17Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1982}} '''1982 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411710 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1982}} '''1982 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1982 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1982 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1982 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] tw9caw9k23ex3nihfej5t5t884osumd 5411834 5411710 2026-06-12T10:51:52Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411834 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1982}} '''1982 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1982 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1982 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1982 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] dgk2lzikfikqtroqi5600lfjsmcsp64 14 891582 5411711 2026-06-12T09:49:40Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1974 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1974 წელი აფრიკაში]] 5411711 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1974 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1974 წელი აფრიკაში]] qrecgawqcuuoyv59calwtm5w1l6rkoe 0 891583 5411712 2026-06-12T09:50:11Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1983}} '''1983 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411712 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1983}} '''1983 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1983 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1983 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1983 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 5sn8gsk4fnv0avdgi7pre6dkcfmo09r 5411833 5411712 2026-06-12T10:51:41Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411833 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1983}} '''1983 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1983 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1983 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1983 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 680gvecpu3oaqq7veth9preci2kuzzw 0 891584 5411718 2026-06-12T09:53:09Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1984}} '''1984 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411718 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1984}} '''1984 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1984 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1984 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1984 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] ied9xsravpqb2w90bhzqumqkyydggdb 5411831 5411718 2026-06-12T10:51:29Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411831 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1984}} '''1984 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1984 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1984 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1984 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 5kk3kkrvaw528sfserkyrppwxrrvdwk 0 891585 5411727 2026-06-12T10:03:44Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1985}} '''1985 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411727 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1985}} '''1985 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==მოვლენები== ===დეკემბერი=== *26 დეკემბერი - [[ამერიკელები|ამერიკელი]] ნატურალისტი [[დაიან ფოსი]] მოკლული იქნა [[რუანდა|რუანდაში]]. უცნობია ჩამდენი პირის ვინაობა.<ref>[https://books.google.ge/books?id=ozAN5vLbssgC&pg=PA160&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of Environmental Science]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1985 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1985 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1985 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] t5w313ju7341q5bqacg88fkasd5skxm 5411830 5411727 2026-06-12T10:51:10Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411830 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1985}} '''1985 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==მოვლენები== ===დეკემბერი=== *26 დეკემბერი - [[ამერიკელები|ამერიკელი]] ნატურალისტი [[დაიან ფოსი]] მოკლული იქნა [[რუანდა|რუანდაში]]. უცნობია ჩამდენი პირის ვინაობა.<ref>[https://books.google.ge/books?id=ozAN5vLbssgC&pg=PA160&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of Environmental Science]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1985 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1985 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1985 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 94ofcx6egdrixwljv3viwvgy00cxuzm 0 891586 5411728 2026-06-12T10:04:47Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5411728 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} 0gp45sfowhz9p4uzfhcp9zgn1le4bd8 5411730 5411728 2026-06-12T10:07:41Z Anano-QR 175352 5411730 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1986}} '''1986 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} htonpr9f31zh6c65cnxykvs8g9d54ff 5411731 5411730 2026-06-12T10:08:21Z Anano-QR 175352 5411731 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1986}} '''1986 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} 8y8r97qxgz6unmfrd21jxqg3ehi6dae 5411732 5411731 2026-06-12T10:08:49Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1986 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411732 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1986}} '''1986 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1986 წელი რუანდაში]] ljk9odd6cbv15ui729smlzozm39w6ld 5411733 5411732 2026-06-12T10:09:03Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1986 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411733 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1986}} '''1986 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1986 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1986 წელი ქვეყნების მიხედვით]] mibw6shhj9ciomvlecfmfyr6soja9d5 5411734 5411733 2026-06-12T10:09:17Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1986 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411734 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1986}} '''1986 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1986 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1986 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1986 წელი აფრიკაში]] 7qa404rcbdeiclu9jisb45wzmx0kbvd 5411735 5411734 2026-06-12T10:09:35Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411735 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1986}} '''1986 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1986 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1986 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1986 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] 11q7wy4gn1i0i321zm3msg8l62k77dc 5411736 5411735 2026-06-12T10:09:56Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411736 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1986}} '''1986 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1986 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1986 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1986 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 5ivt2qb6uw589hkkzhjiejel1c3svvq 5411737 5411736 2026-06-12T10:10:41Z Anano-QR 175352 5411737 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1986}} '''1986 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]] <ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1986 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1986 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1986 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] kafum5ddvs3ld3s2s7o207y6onbm40s 1 891587 5411729 2026-06-12T10:05:24Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411729 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891588 5411738 2026-06-12T10:12:23Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5411738 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} 0gp45sfowhz9p4uzfhcp9zgn1le4bd8 5411743 5411738 2026-06-12T10:14:49Z Anano-QR 175352 5411743 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1987}} '''1987 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} 8nsex26ivome3ch0fdsfvkcm67s3c2f 5411746 5411743 2026-06-12T10:15:38Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1987 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411746 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1987}} '''1987 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1987 წელი რუანდაში]] nk7edpj94peyh12sxhsob5ier05u8jk 5411747 5411746 2026-06-12T10:15:54Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1987 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411747 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1987}} '''1987 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1987 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1987 წელი ქვეყნების მიხედვით]] twdbwb90x7bj700nfkfu71o9w2ppwsn 5411748 5411747 2026-06-12T10:16:08Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1987 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411748 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1987}} '''1987 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1987 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1987 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1987 წელი აფრიკაში]] cbxrt1ii4gr42ghbyvpuhvsuimvhvjs 5411749 5411748 2026-06-12T10:16:17Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411749 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1987}} '''1987 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1987 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1987 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1987 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] jnpun3uh4f671tky801if5n3rm06dri 5411750 5411749 2026-06-12T10:16:31Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411750 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1987}} '''1987 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1987 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1987 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1987 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] ng18pvhr1muv540ufnvddeblt9wbss8 5411751 5411750 2026-06-12T10:16:40Z Anano-QR 175352 5411751 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1987}} '''1987 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1987 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1987 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1987 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] edhqhgyj2d5rt31te94r9svmc4gavg0 1 891589 5411739 2026-06-12T10:12:48Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411739 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891590 5411741 2026-06-12T10:14:14Z Irmaguru 118553 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ენდოკრინოლოგია]] [[კატეგორია:ორგანოთა სისტემები]] 5411741 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ენდოკრინოლოგია]] [[კატეგორია:ორგანოთა სისტემები]] dqg0l2ltgylxwqfud7s0zkgk376myzv 1 891591 5411742 2026-06-12T10:14:40Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411742 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:14, 12 ივნისი 2026 (UTC) s80hewetzprzixtldj63r9vbzd94qgw 5411744 5411742 2026-06-12T10:15:01Z Lukas Kaladze 162659 5411744 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 15 891592 5411745 2026-06-12T10:15:27Z Irmaguru 118553 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411745 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891593 5411752 2026-06-12T10:18:05Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{რუანდა წლების მიხედვით|1989}} '''1989 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of... 5411752 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1989}} '''1989 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1989 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1989 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1989 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] liz6wnzuv6vcaj5w79o588m7ds636gn 5411851 5411752 2026-06-12T10:59:17Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]]; დაემატა [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411851 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1989}} '''1989 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref>[https://books.google.ge/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of African Biography]</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1989 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1989 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1989 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 00two74ha1x1fc52q85uxppqmq6fji5 0 891594 5411753 2026-06-12T10:18:14Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5411753 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} 0gp45sfowhz9p4uzfhcp9zgn1le4bd8 5411758 5411753 2026-06-12T10:21:27Z Anano-QR 175352 5411758 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1988}} '''1988 წლის მოვლენები რუანდაში.''' =მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} q5l1us5ofveoylu5fjn54pdniwcxfux 5411759 5411758 2026-06-12T10:21:39Z Anano-QR 175352 5411759 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1988}} '''1988 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} ns2zyha2qclwsn6xdi6p6z42j37mocq 5411760 5411759 2026-06-12T10:22:08Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1988 წელი რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411760 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1988}} '''1988 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1988 წელი რუანდაში]] it1appctu3gtmhwd0sh3idxz8pvdefc 5411761 5411760 2026-06-12T10:22:25Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1988 წელი ქვეყნების მიხედვით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411761 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1988}} '''1988 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1988 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1988 წელი ქვეყნების მიხედვით]] f2hx8dfzgjcbj11z8n6dnhb74irwpaf 5411762 5411761 2026-06-12T10:22:38Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1988 წელი აფრიკაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411762 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1988}} '''1988 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1988 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1988 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1988 წელი აფრიკაში]] i3bz5hfzsmcltzmth29fp128wjvxb67 5411763 5411762 2026-06-12T10:22:49Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411763 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1988}} '''1988 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1988 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1988 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1988 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] cqf5l1mvzxq1omyg2mvwe9xklcpqyky 5411764 5411763 2026-06-12T10:22:59Z Anano-QR 175352 დაემატა [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411764 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Anano-QR|Anano-QR]].|12|06|2026}} {{რუანდა წლების მიხედვით|1988}} '''1988 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1988 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1988 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1988 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 063iau93gu3k87c8z4nox2wdhfarsi2 5411766 5411764 2026-06-12T10:23:14Z Anano-QR 175352 5411766 wikitext text/x-wiki {{რუანდა წლების მიხედვით|1988}} '''1988 წლის მოვლენები რუანდაში.''' ==მოქმედი პირები== * [[რუანდის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]: [[ჟიუვენალ ჰაბიარიმანა]]<ref name="DAB">{{cite book | last1=Akyeampong | first1=E.K. | last2=Gates | first2=P.H.L. | title=Dictionary of African Biography | publisher=OUP USA | issue=Bd. 1-6 | year=2012 | isbn=978-0-19-538207-5 | url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&pg=RA2-PA315 | access-date=24 February 2024 | page=315}}</ref> ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები რუანდაში}} [[კატეგორია:1988 წელი რუანდაში]] [[კატეგორია:1988 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1988 წელი აფრიკაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] 3hi6qeqqhn8yyzygf8c7gn1x2v6p5br 1 891595 5411754 2026-06-12T10:18:54Z Anano-QR 175352 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411754 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891596 5411755 2026-06-12T10:20:45Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411755 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:20, 12 ივნისი 2026 (UTC) 7uffx8my72blmr4de2kjpz1xnyl1v5o 5411756 5411755 2026-06-12T10:21:04Z Lukas Kaladze 162659 5411756 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891597 5411757 2026-06-12T10:21:16Z Sunlight35 98738 ახალი გვერდი: '''ძველი უფსალა''' ({{Lang-sv|Gamla Uppsala}} - „ძველი უფსალა“) — ისტორიული დასახლება თანამედროვე [[უფსალა|უფსალას]] ჩრდილოეთით, [[შვედეთი|შვედეთში]], რომელიც წარმართული სკანდინავიის უდიდესი პოლი... 5411757 wikitext text/x-wiki '''ძველი უფსალა''' ({{Lang-sv|Gamla Uppsala}} - „ძველი უფსალა“) — ისტორიული დასახლება თანამედროვე [[უფსალა|უფსალას]] ჩრდილოეთით, [[შვედეთი|შვედეთში]], რომელიც წარმართული სკანდინავიის უდიდესი პოლიტიკური, რელიგიური და კულტურული ცენტრი იყო. დასახლების პირველი ხსენება თარიღდება ჩვ. წ. III საუკუნით. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ძველი უფსალა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა შვედეთის მიწების ისტორიაში, როგორც მმართველების რეზიდენცია, საზოგადოებრივი შეკრებების ადგილი და შვედების მთავარი კულტის ცენტრი. r5iqieprcthjxnrptphe9wooo3ogevh 5411765 5411757 2026-06-12T10:23:09Z Sunlight35 98738 5411765 wikitext text/x-wiki '''ძველი უფსალა''' ({{Lang-sv|Gamla Uppsala}} - „ძველი უფსალა“) — ისტორიული დასახლება თანამედროვე [[უფსალა|უფსალას]] ჩრდილოეთით, [[შვედეთი|შვედეთში]], რომელიც წარმართული სკანდინავიის უდიდესი პოლიტიკური, რელიგიური და კულტურული ცენტრი იყო. დასახლების პირველი ხსენება თარიღდება ჩვ. წ. III საუკუნით. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ძველი უფსალა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა შვედეთის მიწების ისტორიაში, როგორც მმართველების რეზიდენცია, საზოგადოებრივი შეკრებების ადგილი და შვედების მთავარი საკულტო ცენტრი. == ისტორია == შვედური ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, ძველი უფსალა იყო [[ინგლინგები|ინგლინგების]] დინასტიის მეფეების მთავარი რეზიდენცია. ეს ადგილი არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ეკონომიკური ცენტრიც იყო, რადგან აქ მდებარეობდა სამეფო მიწები და ქონება, რომლებიც მეფის ძალაუფლებასა და შემოსავალს უზრუნველყოფდა. ძველ უფსალაში რეგულარულად იმართებოდა შვედების საერთო კრება, სადაც ქვეყნის მნიშვნელოვანი საკითხები წყდებოდა. ამ დროს მეფე იწვევდა ლაშქარს, ნიშნავდა სამხედრო მეთაურებს და იღებდა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს. კრებას თან ახლდა წარმართული რელიგიური დღესასწაულები და დიდი ბაზრობა. IX საუკუნეში პოლიტიკური ცენტრი სხვა ქალაქებში გადავიდა, თუმცა შვედეთის მმართველებს კვლავ „უფსალას მეფეებს“ უწოდებდნენ. pgl9d5j345fsooy71mvt5vqybyagcza 5411767 5411765 2026-06-12T10:25:43Z Sunlight35 98738 /* ისტორია */ 5411767 wikitext text/x-wiki '''ძველი უფსალა''' ({{Lang-sv|Gamla Uppsala}} - „ძველი უფსალა“) — ისტორიული დასახლება თანამედროვე [[უფსალა|უფსალას]] ჩრდილოეთით, [[შვედეთი|შვედეთში]], რომელიც წარმართული სკანდინავიის უდიდესი პოლიტიკური, რელიგიური და კულტურული ცენტრი იყო. დასახლების პირველი ხსენება თარიღდება ჩვ. წ. III საუკუნით. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ძველი უფსალა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა შვედეთის მიწების ისტორიაში, როგორც მმართველების რეზიდენცია, საზოგადოებრივი შეკრებების ადგილი და შვედების მთავარი საკულტო ცენტრი. == ისტორია == შვედური ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, ძველი უფსალა იყო [[ინგლინგები|ინგლინგების]] დინასტიის მეფეების მთავარი რეზიდენცია. ეს ადგილი არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ეკონომიკური ცენტრიც იყო, რადგან აქ მდებარეობდა სამეფო მიწები და ქონება, რომლებიც მეფის ძალაუფლებასა და შემოსავალს უზრუნველყოფდა. ძველ უფსალაში რეგულარულად იმართებოდა შვედების საერთო კრება, სადაც ქვეყნის მნიშვნელოვანი საკითხები წყდებოდა. ამ დროს მეფე იწვევდა ლაშქარს, ნიშნავდა სამხედრო მეთაურებს და იღებდა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს. კრებას თან ახლდა წარმართული რელიგიური დღესასწაულები და დიდი ბაზრობა. IX საუკუნეში პოლიტიკური ცენტრი სხვა ქალაქებში გადავიდა, თუმცა შვედეთის მმართველებს კვლავ „უფსალას მეფეებს“ უწოდებდნენ.<ref>{{Cite web |title=Старая Уппсала |url=https://sergeybond.livejournal.com/416151.html |access-date=2026-06-12 |website=sergeybond.livejournal.com |language=en-us}}</ref> ძველი უფსალა ასევე ცნობილია სამი დიდი სამეფო ბორცვით, რომლებიც, გადმოცემის მიხედვით, V–VI საუკუნეების შვედი მეფეების სამარხებია. არქეოლოგიურმა გათხრებმა აქ აღმოაჩინა მრავალი ძვირფასი ნივთი, მათ შორის ძვირფასი ქვებით შემკული ხმლები, სპილოს ძვლის ჭადრაკის ფიგურები და უნიკალური ჩაფხუტი, რაც ადასტურებს ამ ადგილის დიდ მნიშვნელობას წარსულში. ქრისტიანობამდელ პერიოდში ძველი უფსალა შვედეთის მთავარი რელიგიური ცენტრი იყო. შუა საუკუნეების მემატიანე ადამ ბრემენელი აქ მდებარე საკურთხეველს აღწერდა, როგორც დიდებულ „ოქროს ტაძარს“, რომელიც ღმერთებს, თორს, ოდინსა და ფრეირს ეძღვნებოდა. წყაროების თანახმად, სწორედ ფრეირი იყო დაკავშირებული მსხვერპლშეწირვის რიტუალის, ბლოტას, დაარსებასთან, რომლის დროსაც ღმერთებს მსხვერპლს სწირავდნენ ტაძრის გვერდით მდებარე წმინდა ღარში. ძველი უფსალა XI საუკუნის ბოლომდე წარმართული თაყვანისცემა საბოლოოდ გაუქმდა შვედეთის ქრისტიანიზაციის შემდეგ. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ, ძველმა უფსალამ შეინარჩუნა თავისი მნიშვნელობა, როგორც საეკლესიო ცენტრმა. 1164 წელს აქ დაარსდა პირველი შვედური მთავარეპისკოპოსი და ბერი სტეფანე გახდა შვედეთის პირველი მთავარეპისკოპოსი. თუმცა, 1240 წელს საკათედრო ტაძრის ხანძრის შემდეგ, საეკლესიო ცენტრი თანდათან სამხრეთით, ესტრა-აროსის დასახლებაში გადაინაცვლა. 1273 წელს მთავარეპისკოპოსის საყდარი ოფიციალურად იქ გადაიტანეს და ახალ ქალაქს მოგვიანებით უფსალა დაერქვა. ყოფილ ცენტრს ძველი უფსალა ეწოდა. მის ტერიტორიაზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ეკლესია, რომელიც უძველესი საკათედრო ტაძრის ადგილას არის აღმართული, რაც ძველი უფსალას, როგორც შუა საუკუნეების სკანდინავიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრის როლს გვახსენებს.<ref>{{Cite web |title=Кристина Экеру Эрикссон. Старая Уппсала: от сакрального жилища богов до владений архиепископа — Статьи — Северная Слава |url=https://norroen.info/articles/eriksson/ |access-date=2026-06-12 |website=norroen.info}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} n6in7qm17n6yuysa07ktxbp8vt48l4l 5411771 5411767 2026-06-12T10:27:30Z Sunlight35 98738 5411771 wikitext text/x-wiki '''ძველი უფსალა''' ({{Lang-sv|Gamla Uppsala}} - „ძველი უფსალა“) — ისტორიული დასახლება თანამედროვე [[უფსალა|უფსალას]] ჩრდილოეთით, [[შვედეთი|შვედეთში]], რომელიც წარმართული სკანდინავიის უდიდესი პოლიტიკური, რელიგიური და კულტურული ცენტრი იყო. დასახლების პირველი ხსენება თარიღდება ჩვ. წ. III საუკუნით. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ძველი უფსალა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა შვედეთის მიწების ისტორიაში, როგორც მმართველების რეზიდენცია, საზოგადოებრივი შეკრებების ადგილი და შვედების მთავარი საკულტო ცენტრი. == ისტორია == შვედური ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, ძველი უფსალა იყო [[ინგლინგები|ინგლინგების]] დინასტიის მეფეების მთავარი რეზიდენცია. ეს ადგილი არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ეკონომიკური ცენტრიც იყო, რადგან აქ მდებარეობდა სამეფო მიწები და ქონება, რომლებიც მეფის ძალაუფლებასა და შემოსავალს უზრუნველყოფდა. ძველ უფსალაში რეგულარულად იმართებოდა შვედების საერთო კრება, სადაც ქვეყნის მნიშვნელოვანი საკითხები წყდებოდა. ამ დროს მეფე იწვევდა ლაშქარს, ნიშნავდა სამხედრო მეთაურებს და იღებდა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს. კრებას თან ახლდა წარმართული რელიგიური დღესასწაულები და დიდი ბაზრობა. IX საუკუნეში პოლიტიკური ცენტრი სხვა ქალაქებში გადავიდა, თუმცა შვედეთის მმართველებს კვლავ „უფსალას მეფეებს“ უწოდებდნენ.<ref>{{Cite web |title=Старая Уппсала |url=https://sergeybond.livejournal.com/416151.html |access-date=2026-06-12 |website=sergeybond.livejournal.com |language=en-us}}</ref> ძველი უფსალა ასევე ცნობილია სამი დიდი სამეფო ბორცვით, რომლებიც, გადმოცემის მიხედვით, V–VI საუკუნეების შვედი მეფეების სამარხებია. არქეოლოგიურმა გათხრებმა აქ აღმოაჩინა მრავალი ძვირფასი ნივთი, მათ შორის ძვირფასი ქვებით შემკული ხმლები, სპილოს ძვლის ჭადრაკის ფიგურები და უნიკალური ჩაფხუტი, რაც ადასტურებს ამ ადგილის დიდ მნიშვნელობას წარსულში. ქრისტიანობამდელ პერიოდში ძველი უფსალა შვედეთის მთავარი რელიგიური ცენტრი იყო. შუა საუკუნეების მემატიანე ადამ ბრემენელი აქ მდებარე საკურთხეველს აღწერდა, როგორც დიდებულ „ოქროს ტაძარს“, რომელიც ღმერთებს, თორს, ოდინსა და ფრეირს ეძღვნებოდა. წყაროების თანახმად, სწორედ ფრეირი იყო დაკავშირებული მსხვერპლშეწირვის რიტუალის, ბლოტას, დაარსებასთან, რომლის დროსაც ღმერთებს მსხვერპლს სწირავდნენ ტაძრის გვერდით მდებარე წმინდა ღარში. ძველი უფსალა XI საუკუნის ბოლომდე წარმართული თაყვანისცემა საბოლოოდ გაუქმდა შვედეთის ქრისტიანიზაციის შემდეგ. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ, ძველმა უფსალამ შეინარჩუნა თავისი მნიშვნელობა, როგორც საეკლესიო ცენტრმა. 1164 წელს აქ დაარსდა პირველი შვედური მთავარეპისკოპოსი და ბერი სტეფანე გახდა შვედეთის პირველი მთავარეპისკოპოსი. თუმცა, 1240 წელს საკათედრო ტაძრის ხანძრის შემდეგ, საეკლესიო ცენტრი თანდათან სამხრეთით, ესტრა-აროსის დასახლებაში გადაინაცვლა. 1273 წელს მთავარეპისკოპოსის საყდარი ოფიციალურად იქ გადაიტანეს და ახალ ქალაქს მოგვიანებით უფსალა დაერქვა. ყოფილ ცენტრს ძველი უფსალა ეწოდა. მის ტერიტორიაზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ეკლესია, რომელიც უძველესი საკათედრო ტაძრის ადგილას არის აღმართული, რაც ძველი უფსალას, როგორც შუა საუკუნეების სკანდინავიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრის როლს გვახსენებს.<ref>{{Cite web |title=Кристина Экеру Эрикссон. Старая Уппсала: от сакрального жилища богов до владений архиепископа — Статьи — Северная Слава |url=https://norroen.info/articles/eriksson/ |access-date=2026-06-12 |website=norroen.info}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:შვედეთის არქეოლოგიური ძეგლები]] [[კატეგორია:შვედეთის ისტორია]] kibituvgqwqnu3pup8u7ohzr7e42cen 5411776 5411771 2026-06-12T10:30:42Z Sunlight35 98738 5411776 wikitext text/x-wiki '''ძველი უფსალა''' ({{Lang-sv|Gamla Uppsala}} - „ძველი უფსალა“) — ისტორიული დასახლება თანამედროვე [[უფსალა|უფსალას]] ჩრდილოეთით, [[შვედეთი|შვედეთში]], რომელიც წარმართული სკანდინავიის უდიდესი პოლიტიკური, რელიგიური და კულტურული ცენტრი იყო. დასახლების პირველი ხსენება თარიღდება ჩვ. წ. III საუკუნით. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ძველი უფსალა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა შვედეთის მიწების ისტორიაში, როგორც მმართველების რეზიდენცია, საზოგადოებრივი შეკრებების ადგილი და შვედების მთავარი საკულტო ცენტრი. == ისტორია == შვედური ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, ძველი უფსალა იყო [[ინგლინგები|ინგლინგების]] დინასტიის მეფეების მთავარი რეზიდენცია. ეს ადგილი არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ეკონომიკური ცენტრიც იყო, რადგან აქ მდებარეობდა სამეფო მიწები და ქონება, რომლებიც მეფის ძალაუფლებასა და შემოსავალს უზრუნველყოფდა. ძველ უფსალაში რეგულარულად იმართებოდა შვედების საერთო კრება, სადაც ქვეყნის მნიშვნელოვანი საკითხები წყდებოდა. ამ დროს მეფე იწვევდა ლაშქარს, ნიშნავდა სამხედრო მეთაურებს და იღებდა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს. კრებას თან ახლდა წარმართული რელიგიური დღესასწაულები და დიდი ბაზრობა. IX საუკუნეში პოლიტიკური ცენტრი სხვა ქალაქებში გადავიდა, თუმცა შვედეთის მმართველებს კვლავ „უფსალას მეფეებს“ უწოდებდნენ.<ref>{{Cite web |title=Старая Уппсала |url=https://sergeybond.livejournal.com/416151.html |access-date=2026-06-12 |website=sergeybond.livejournal.com |language=en-us}}</ref> ძველი უფსალა ასევე ცნობილია სამი დიდი სამეფო ბორცვით, რომლებიც, გადმოცემის მიხედვით, V–VI საუკუნეების შვედი მეფეების სამარხებია. არქეოლოგიურმა გათხრებმა აქ აღმოაჩინა მრავალი ძვირფასი ნივთი, მათ შორის ძვირფასი ქვებით შემკული ხმლები, სპილოს ძვლის ჭადრაკის ფიგურები და უნიკალური ჩაფხუტი, რაც ადასტურებს ამ ადგილის დიდ მნიშვნელობას წარსულში. ქრისტიანობამდელ პერიოდში ძველი უფსალა შვედეთის მთავარი რელიგიური ცენტრი იყო. შუა საუკუნეების მემატიანე ადამ ბრემენელი აქ მდებარე საკურთხეველს აღწერდა, როგორც დიდებულ „ოქროს ტაძარს“, რომელიც ღმერთებს, თორს, ოდინსა და ფრეირს ეძღვნებოდა. წყაროების თანახმად, სწორედ ფრეირი იყო დაკავშირებული მსხვერპლშეწირვის რიტუალის, ბლოტას, დაარსებასთან, რომლის დროსაც ღმერთებს მსხვერპლს სწირავდნენ ტაძრის გვერდით მდებარე წმინდა ღარში. ძველი უფსალა XI საუკუნის ბოლომდე წარმართული თაყვანისცემა საბოლოოდ გაუქმდა შვედეთის ქრისტიანიზაციის შემდეგ. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ, ძველმა უფსალამ შეინარჩუნა თავისი მნიშვნელობა, როგორც საეკლესიო ცენტრმა. 1164 წელს აქ დაარსდა პირველი შვედური მთავარეპისკოპოსი და ბერი სტეფანე გახდა შვედეთის პირველი მთავარეპისკოპოსი. თუმცა, 1240 წელს საკათედრო ტაძრის ხანძრის შემდეგ, საეკლესიო ცენტრი თანდათან სამხრეთით, ესტრა-აროსის დასახლებაში გადაინაცვლა. 1273 წელს მთავარეპისკოპოსის საყდარი ოფიციალურად იქ გადაიტანეს და ახალ ქალაქს მოგვიანებით უფსალა დაერქვა. ყოფილ ცენტრს ძველი უფსალა ეწოდა. მის ტერიტორიაზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ეკლესია, რომელიც უძველესი საკათედრო ტაძრის ადგილას არის აღმართული, რაც ძველი უფსალას, როგორც შუა საუკუნეების სკანდინავიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრის როლს გვახსენებს.<ref>{{Cite web |title=Кристина Экеру Эрикссон. Старая Уппсала: от сакрального жилища богов до владений архиепископа — Статьи — Северная Слава |url=https://norroen.info/articles/eriksson/ |access-date=2026-06-12 |website=norroen.info}}</ref> {{ბმულები დობილ პროექტებში |თემა = ძველი უფსალა |პორტალი = |ვიქსიკონი = |ვიკიწიგნები = |ვიკიციტატა = |ვიკიწყარო = |ვიკისახეობები = |ვიკისიახლენი = |ვიკისაწყობი = |ვიკივოიაჟი = |მეტა-ვიკი = |პროექტი = }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:შვედეთის არქეოლოგიური ძეგლები]] [[კატეგორია:შვედეთის ისტორია]] 19soawo9k3x6csrgzxfljctt0i374kv 5411780 5411776 2026-06-12T10:31:40Z Sunlight35 98738 5411780 wikitext text/x-wiki '''ძველი უფსალა''' ({{Lang-sv|Gamla Uppsala}} - „ძველი უფსალა“) — ისტორიული დასახლება თანამედროვე [[უფსალა|უფსალას]] ჩრდილოეთით, [[შვედეთი|შვედეთში]], რომელიც წარმართული სკანდინავიის უდიდესი პოლიტიკური, რელიგიური და კულტურული ცენტრი იყო. დასახლების პირველი ხსენება თარიღდება ჩვ. წ. III საუკუნით. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ძველი უფსალა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა შვედეთის მიწების ისტორიაში, როგორც მმართველების რეზიდენცია, საზოგადოებრივი შეკრებების ადგილი და შვედების მთავარი საკულტო ცენტრი. == ისტორია == შვედური ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, ძველი უფსალა იყო [[ინგლინგები|ინგლინგების]] დინასტიის მეფეების მთავარი რეზიდენცია. ეს ადგილი არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ეკონომიკური ცენტრიც იყო, რადგან აქ მდებარეობდა სამეფო მიწები და ქონება, რომლებიც მეფის ძალაუფლებასა და შემოსავალს უზრუნველყოფდა. ძველ უფსალაში რეგულარულად იმართებოდა შვედების საერთო კრება, სადაც ქვეყნის მნიშვნელოვანი საკითხები წყდებოდა. ამ დროს მეფე იწვევდა ლაშქარს, ნიშნავდა სამხედრო მეთაურებს და იღებდა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს. კრებას თან ახლდა წარმართული რელიგიური დღესასწაულები და დიდი ბაზრობა. IX საუკუნეში პოლიტიკური ცენტრი სხვა ქალაქებში გადავიდა, თუმცა შვედეთის მმართველებს კვლავ „უფსალას მეფეებს“ უწოდებდნენ.<ref>{{Cite web |title=Старая Уппсала |url=https://sergeybond.livejournal.com/416151.html |access-date=2026-06-12 |website=sergeybond.livejournal.com |language=en-us}}</ref> ძველი უფსალა ასევე ცნობილია სამი დიდი სამეფო ბორცვით, რომლებიც, გადმოცემის მიხედვით, V–VI საუკუნეების შვედი მეფეების სამარხებია. არქეოლოგიურმა გათხრებმა აქ აღმოაჩინა მრავალი ძვირფასი ნივთი, მათ შორის ძვირფასი ქვებით შემკული ხმლები, სპილოს ძვლის ჭადრაკის ფიგურები და უნიკალური ჩაფხუტი, რაც ადასტურებს ამ ადგილის დიდ მნიშვნელობას წარსულში. ქრისტიანობამდელ პერიოდში ძველი უფსალა შვედეთის მთავარი რელიგიური ცენტრი იყო. შუა საუკუნეების მემატიანე ადამ ბრემენელი აქ მდებარე საკურთხეველს აღწერდა, როგორც დიდებულ „ოქროს ტაძარს“, რომელიც ღმერთებს, თორს, ოდინსა და ფრეირს ეძღვნებოდა. წყაროების თანახმად, სწორედ ფრეირი იყო დაკავშირებული მსხვერპლშეწირვის რიტუალის, ბლოტას, დაარსებასთან, რომლის დროსაც ღმერთებს მსხვერპლს სწირავდნენ ტაძრის გვერდით მდებარე წმინდა ღარში. ძველი უფსალა XI საუკუნის ბოლომდე წარმართული თაყვანისცემა საბოლოოდ გაუქმდა შვედეთის ქრისტიანიზაციის შემდეგ. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ, ძველმა უფსალამ შეინარჩუნა თავისი მნიშვნელობა, როგორც საეკლესიო ცენტრმა. 1164 წელს აქ დაარსდა პირველი შვედური მთავარეპისკოპოსი და ბერი სტეფანე გახდა შვედეთის პირველი მთავარეპისკოპოსი. თუმცა, 1240 წელს საკათედრო ტაძრის ხანძრის შემდეგ, საეკლესიო ცენტრი თანდათან სამხრეთით, ესტრა-აროსის დასახლებაში გადაინაცვლა. 1273 წელს მთავარეპისკოპოსის საყდარი ოფიციალურად იქ გადაიტანეს და ახალ ქალაქს მოგვიანებით უფსალა დაერქვა. ყოფილ ცენტრს ძველი უფსალა ეწოდა. მის ტერიტორიაზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ეკლესია, რომელიც უძველესი საკათედრო ტაძრის ადგილას არის აღმართული, რაც ძველი უფსალას, როგორც შუა საუკუნეების სკანდინავიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრის როლს გვახსენებს.<ref>{{Cite web |title=Кристина Экеру Эрикссон. Старая Уппсала: от сакрального жилища богов до владений архиепископа — Статьи — Северная Слава |url=https://norroen.info/articles/eriksson/ |access-date=2026-06-12 |website=norroen.info}}</ref> {{ბმულები დობილ პროექტებში |თემა = ძველი უფსალა |პორტალი = |ვიქსიკონი = |ვიკიწიგნები = |ვიკიციტატა = |ვიკიწყარო = |ვიკისახეობები = |ვიკისიახლენი = |ვიკისაწყობი =Gamla Uppsala |ვიკივოიაჟი = |მეტა-ვიკი = |პროექტი = }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:შვედეთის არქეოლოგიური ძეგლები]] [[კატეგორია:შვედეთის ისტორია]] f3hyndt1bo5kpm5byrvjnv8hilu6x9t 5411785 5411780 2026-06-12T10:32:39Z Sunlight35 98738 5411785 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Gamla Upplsa museum.jpg|მინი|280x280პქ|ძველი უფსალას მაკეტი შვედეთის მუზეუმში]] '''ძველი უფსალა''' ({{Lang-sv|Gamla Uppsala}} - „ძველი უფსალა“) — ისტორიული დასახლება თანამედროვე [[უფსალა|უფსალას]] ჩრდილოეთით, [[შვედეთი|შვედეთში]], რომელიც წარმართული სკანდინავიის უდიდესი პოლიტიკური, რელიგიური და კულტურული ცენტრი იყო. დასახლების პირველი ხსენება თარიღდება ჩვ. წ. III საუკუნით. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ძველი უფსალა მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა შვედეთის მიწების ისტორიაში, როგორც მმართველების რეზიდენცია, საზოგადოებრივი შეკრებების ადგილი და შვედების მთავარი საკულტო ცენტრი. == ისტორია == შვედური ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, ძველი უფსალა იყო [[ინგლინგები|ინგლინგების]] დინასტიის მეფეების მთავარი რეზიდენცია. ეს ადგილი არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ეკონომიკური ცენტრიც იყო, რადგან აქ მდებარეობდა სამეფო მიწები და ქონება, რომლებიც მეფის ძალაუფლებასა და შემოსავალს უზრუნველყოფდა. ძველ უფსალაში რეგულარულად იმართებოდა შვედების საერთო კრება, სადაც ქვეყნის მნიშვნელოვანი საკითხები წყდებოდა. ამ დროს მეფე იწვევდა ლაშქარს, ნიშნავდა სამხედრო მეთაურებს და იღებდა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს. კრებას თან ახლდა წარმართული რელიგიური დღესასწაულები და დიდი ბაზრობა. IX საუკუნეში პოლიტიკური ცენტრი სხვა ქალაქებში გადავიდა, თუმცა შვედეთის მმართველებს კვლავ „უფსალას მეფეებს“ უწოდებდნენ.<ref>{{Cite web |title=Старая Уппсала |url=https://sergeybond.livejournal.com/416151.html |access-date=2026-06-12 |website=sergeybond.livejournal.com |language=en-us}}</ref> ძველი უფსალა ასევე ცნობილია სამი დიდი სამეფო ბორცვით, რომლებიც, გადმოცემის მიხედვით, V–VI საუკუნეების შვედი მეფეების სამარხებია. არქეოლოგიურმა გათხრებმა აქ აღმოაჩინა მრავალი ძვირფასი ნივთი, მათ შორის ძვირფასი ქვებით შემკული ხმლები, სპილოს ძვლის ჭადრაკის ფიგურები და უნიკალური ჩაფხუტი, რაც ადასტურებს ამ ადგილის დიდ მნიშვნელობას წარსულში. ქრისტიანობამდელ პერიოდში ძველი უფსალა შვედეთის მთავარი რელიგიური ცენტრი იყო. შუა საუკუნეების მემატიანე ადამ ბრემენელი აქ მდებარე საკურთხეველს აღწერდა, როგორც დიდებულ „ოქროს ტაძარს“, რომელიც ღმერთებს, თორს, ოდინსა და ფრეირს ეძღვნებოდა. წყაროების თანახმად, სწორედ ფრეირი იყო დაკავშირებული მსხვერპლშეწირვის რიტუალის, ბლოტას, დაარსებასთან, რომლის დროსაც ღმერთებს მსხვერპლს სწირავდნენ ტაძრის გვერდით მდებარე წმინდა ღარში. ძველი უფსალა XI საუკუნის ბოლომდე წარმართული თაყვანისცემა საბოლოოდ გაუქმდა შვედეთის ქრისტიანიზაციის შემდეგ. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ, ძველმა უფსალამ შეინარჩუნა თავისი მნიშვნელობა, როგორც საეკლესიო ცენტრმა. 1164 წელს აქ დაარსდა პირველი შვედური მთავარეპისკოპოსი და ბერი სტეფანე გახდა შვედეთის პირველი მთავარეპისკოპოსი. თუმცა, 1240 წელს საკათედრო ტაძრის ხანძრის შემდეგ, საეკლესიო ცენტრი თანდათან სამხრეთით, ესტრა-აროსის დასახლებაში გადაინაცვლა. 1273 წელს მთავარეპისკოპოსის საყდარი ოფიციალურად იქ გადაიტანეს და ახალ ქალაქს მოგვიანებით უფსალა დაერქვა. ყოფილ ცენტრს ძველი უფსალა ეწოდა. მის ტერიტორიაზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ეკლესია, რომელიც უძველესი საკათედრო ტაძრის ადგილას არის აღმართული, რაც ძველი უფსალას, როგორც შუა საუკუნეების სკანდინავიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრის როლს გვახსენებს.<ref>{{Cite web |title=Кристина Экеру Эрикссон. Старая Уппсала: от сакрального жилища богов до владений архиепископа — Статьи — Северная Слава |url=https://norroen.info/articles/eriksson/ |access-date=2026-06-12 |website=norroen.info}}</ref> {{ბმულები დობილ პროექტებში |თემა = ძველი უფსალა |პორტალი = |ვიქსიკონი = |ვიკიწიგნები = |ვიკიციტატა = |ვიკიწყარო = |ვიკისახეობები = |ვიკისიახლენი = |ვიკისაწყობი =Gamla Uppsala |ვიკივოიაჟი = |მეტა-ვიკი = |პროექტი = }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:შვედეთის არქეოლოგიური ძეგლები]] [[კატეგორია:შვედეთის ისტორია]] 70s6byoxouiuae3yzhxv3q329hr50hh 1 891598 5411769 2026-06-12T10:27:00Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411769 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:27, 12 ივნისი 2026 (UTC) itmeb1pukd20ijqw7bco6qmbdt08iul 5411770 5411769 2026-06-12T10:27:15Z Lukas Kaladze 162659 5411770 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891599 5411772 2026-06-12T10:28:11Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411772 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:28, 12 ივნისი 2026 (UTC) a14jt5y2zdvjcfw0vgtjjxf8c7mo0da 5411773 5411772 2026-06-12T10:28:46Z Lukas Kaladze 162659 5411773 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891600 5411774 2026-06-12T10:29:35Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411774 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:29, 12 ივნისი 2026 (UTC) qzdnf9jvbtrg0sevzb6momiex3ssr1g 5411775 5411774 2026-06-12T10:30:29Z Lukas Kaladze 162659 5411775 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891601 5411777 2026-06-12T10:30:58Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411777 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:30, 12 ივნისი 2026 (UTC) 4u9ysgtihfaj5r3bmrdbkxf6et4yqx6 5411778 5411777 2026-06-12T10:31:16Z Lukas Kaladze 162659 5411778 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 15 891602 5411779 2026-06-12T10:31:19Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411779 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891603 5411781 2026-06-12T10:31:48Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411781 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:31, 12 ივნისი 2026 (UTC) k0u1kitke85o7a6xq8elesaytojccxx 5411783 5411781 2026-06-12T10:32:04Z Lukas Kaladze 162659 5411783 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891604 5411782 2026-06-12T10:31:56Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1975 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1975 წელი აფრიკაში]] 5411782 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1975 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1975 წელი აფრიკაში]] p8a4vdhcxmtr678v5z9twm5royk2688 1 891605 5411784 2026-06-12T10:32:32Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411784 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:32, 12 ივნისი 2026 (UTC) 8h2lrgfnpmu7kyvj89grnvgf9vkjnhe 5411787 5411784 2026-06-12T10:32:56Z Lukas Kaladze 162659 5411787 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 15 891606 5411786 2026-06-12T10:32:45Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411786 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891607 5411788 2026-06-12T10:33:24Z Sunlight35 98738 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411788 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891608 5411789 2026-06-12T10:33:26Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411789 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:33, 12 ივნისი 2026 (UTC) tov8fg1veua09z6fa233n7ui4tqjcqj 5411790 5411789 2026-06-12T10:33:45Z Lukas Kaladze 162659 5411790 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891609 5411791 2026-06-12T10:34:16Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411791 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:34, 12 ივნისი 2026 (UTC) 1if2w4m186p27jjkrau3ufuq22jvtuj 5411792 5411791 2026-06-12T10:34:35Z Lukas Kaladze 162659 5411792 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891610 5411793 2026-06-12T10:34:57Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1976 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1976 წელი აფრიკაში]] 5411793 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1976 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1976 წელი აფრიკაში]] m654oariney5n6sjhzsc9eyuqce7dnf 1 891611 5411794 2026-06-12T10:35:01Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411794 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:35, 12 ივნისი 2026 (UTC) gkguu4ylb64i5jcfyjfu5gq0iw75701 5411795 5411794 2026-06-12T10:35:21Z Lukas Kaladze 162659 5411795 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 15 891612 5411796 2026-06-12T10:35:24Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411796 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891613 5411797 2026-06-12T10:35:44Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1977 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1977 წელი აფრიკაში]] 5411797 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1977 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1977 წელი აფრიკაში]] o93x75vqobf6mekzu9lbxq2e3qrrkjw 1 891614 5411798 2026-06-12T10:35:52Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411798 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:35, 12 ივნისი 2026 (UTC) gkguu4ylb64i5jcfyjfu5gq0iw75701 5411800 5411798 2026-06-12T10:36:39Z Lukas Kaladze 162659 5411800 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 15 891615 5411799 2026-06-12T10:36:17Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411799 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891616 5411801 2026-06-12T10:36:56Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1978 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1978 წელი აფრიკაში]] 5411801 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1978 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1978 წელი აფრიკაში]] 5drtx1dey3m6eb6mk9a67hb5gwedky1 1 891617 5411802 2026-06-12T10:37:21Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411802 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:37, 12 ივნისი 2026 (UTC) 3w23dgj6mm2fn6a9fy9xsnoibskv4dp 5411804 5411802 2026-06-12T10:37:42Z Lukas Kaladze 162659 5411804 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 15 891618 5411803 2026-06-12T10:37:28Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411803 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891619 5411805 2026-06-12T10:38:06Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411805 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:38, 12 ივნისი 2026 (UTC) l3bltg376ni5xoxa5zoa4k4qmnmrbsb 5411808 5411805 2026-06-12T10:38:25Z Lukas Kaladze 162659 5411808 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891620 5411806 2026-06-12T10:38:10Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1979 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1979 წელი აფრიკაში]] 5411806 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1979 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1979 წელი აფრიკაში]] c4q9ka5jpbnf25exslzoxt93wpieveh 15 891621 5411807 2026-06-12T10:38:21Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411807 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891622 5411809 2026-06-12T10:38:47Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1980 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980 წელი აფრიკაში]] 5411809 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1980 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980 წელი აფრიკაში]] e8ulwroxce5bgnp8rtyds8g775ml383 1 891623 5411810 2026-06-12T10:38:51Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411810 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:38, 12 ივნისი 2026 (UTC) l3bltg376ni5xoxa5zoa4k4qmnmrbsb 5411812 5411810 2026-06-12T10:39:04Z Lukas Kaladze 162659 5411812 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 15 891624 5411811 2026-06-12T10:39:02Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411811 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 891625 5411813 2026-06-12T10:39:38Z Lukas Kaladze 162659 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5411813 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[მომხმარებელი:Lukas Kaladze|Lukas Kaladze]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Lukas Kaladze|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Lukas Kaladze|წვლილი]]) 10:39, 12 ივნისი 2026 (UTC) jy5n720k7rx4bt1jfglb4aa5lrixuak 5411815 5411813 2026-06-12T10:39:56Z Lukas Kaladze 162659 5411815 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891626 5411814 2026-06-12T10:39:41Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1980-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნე რუანდაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]] 5411814 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1980-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნე რუანდაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები აფრიკაში]] jpueynkgad7fpxn22ukux1bgdpbitdr 0 891627 5411816 2026-06-12T10:40:37Z Tinatin kokhreidze55 178881 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} '''კაილა მარსაი მარტინი'''[1] (დ. 14 აგვისტო, 2004)[3] — [[ამერიკელი]] [[მსახიობი]] და [[პროდიუსერი]], რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია დაიან ჯონსონის როლით [[American Broadcasting Company|ABC]]-ის სიტკო... 5411816 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Tinatin kokhreidze55|Tinatin kokhreidze55]].|12|06|2026}} '''კაილა მარსაი მარტინი'''[1] (დ. 14 აგვისტო, 2004)[3] — [[ამერიკელი]] [[მსახიობი]] და [[პროდიუსერი]], რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია დაიან ჯონსონის როლით [[American Broadcasting Company|ABC]]-ის [[სიტკომი|სიტკომში]] „მოშავო“ („Black-ish“, 2014–2022). 2019 წელს მარტინმა მთავარი როლი შეასრულა კომედიურ ფილმში „პატარა ბოსი“ (Little), რომლის პროდიუსერიც თავადვე იყო 14 წლის ასაკში. ამ ფილმით მას ეკუთვნის [[გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნი|გინესის მსოფლიო რეკორდი]], როგორც ყველაზე ახალგაზრდა აღმასრულებელ პროდიუსერს [[ჰოლივუდი|ჰოლივუდში]].[4] ჟურნალმა [[ტაიმი (ჟურნალი)|ტაიმიმა]] ფილმის გამოსვლის წელს იგი თავის „Time 100 Next“ სიაში შეიყვანა.[5] 2022 წელს მან პროდიუსირება გაუწია და მთავარი როლი ითამაშა სპორტულ კომედიურ ფილმში „Fantasy Football“. ==ადრეული ცხოვრება== კაილა მარსაი მარტინი დაიბადა 2004 წლის 14 აგვისტოს, პლანოში, [[ტეხასის შტატი|ტეხასის შტატში]],[6] ქეროლ და ჯოშუა მარტინების ოჯახში.[7] მარტინის სამსახიობო კარიერა გლამურული ფოტოსესიით დაიწყო,[8] რომლის დროსაც ფოტოგრაფმა მარტინის მშობლებს ფასდაკლება გაუკეთა იმ პირობის სანაცვლოდ, რომ მამამისი ამ ფოტოებს სამსახიობო სააგენტოებში გააგზავნიდა.[8] ფოტოები ოთხ სააგენტოში გაიგზავნა და ერთ-ერთმა მათგანმა გოგონასთან კონტრაქტი მაშინვე გააფორმა.[8] ხუთი წლის ასაკში მარტინმა მიიღო თავისი პირველი ეროვნული კომერციული როლი Choice Hotel-ის რეკლამაში.[9][10] ამის შემდეგ, 2013 წელს, მისი ოჯახი საცხოვრებლად [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გადავიდა, რათა მას სამსახიობო კარიერა გაეგრძელებინა.[11] ==კარიერა== ===2014–2015: კარიერის დასაწყისი=== [[2014]] წელს მარტინი დაამტკიცეს დაიან ჯონსონის როლზე კენია ბარისის მიერ შექმნილ ABC-ის სიტკომში „მოშავო“ , სადაც ის ანდრესა (ენტონი ანდერსონი) და რეინბოუ ჯონსონის (ტრეისი ელის როსი) ქალიშვილს თამაშობს. ამ როლისთვის მარტინმა უამრავი ჯილდო და ნომინაცია მიიღო, მათ შორის NAACP Image-ის სამი ჯილდო კომედიურ სერიალში მეორეხარისხოვანი როლის საუკეთესო შესრულებისთვის[12][13][14] და „ახალგაზრდა არტისტის ჯილდო“ (Young Artist Award).[11] მას ასევე მიღებული აქვს NAACP Image-ის ჯილდოს ექვსი ნომინაცია და კინომსახიობთა გილდიის (SAG) ორი ნომინაცია კომედიურ სერიალში საუკეთესო სამსახიობო ანსამბლისთვის. ===2016–2019: დიდი წარმატება ფილმებით „An American Girl Story “ და „პატარა ბოსი“=== [[ფაილი:Regina Hall, Issa Rae, Marsai Martin, and Tina Gordon (2).jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|მარტინი (მარჯვნიდან მეორე) ფილმ „პატარა ბოსის“ პარტნიორებთან — რეჯინა ჰოლთან და ისა რეისთან — და [[რეჟისორი|რეჟისორ]] თინა გორდონთან ერთად]] [[2016]] წელს შედგა მარტინის კინოდებიუტი — მან მთავარი როლი შეასრულა Amazon Studios-ს ორიგინალურ ფილმში „An American Girl Story – Melody 1963: Love Has to Win“, რომლის მოქმედებაც სამოქალაქო უფლებების მოძრაობის პერიოდის დეტროიტში ვითარდება. იმავე წელს მან გაახმოვანა პერსონაჟი ფილმში „ნინა“, რომელიც ამერიკელი არტისტისა და აქტივისტის, [[ნინა სიმონე]]ს ცხოვრების ისტორიას მოგვითხრობს.[15] 2019 წელს მარტინმა ითამაშა თავის პირველ სტუდიურ მხატვრულ ფილმში — [[Universal Pictures]]-ის კომედიაში „პატარა ბოსი“ . 14 წლის ასაკში იგი ამ ფილმის აღმასრულებელი პროდიუსერი გახდა, რამაც იგი ყველაზე ახალგაზრდა ადამიანად აქცია, ვისაც კი ოდესმე ფილმი უპროდიუსირებია, ისევე როგორც ყველაზე ახალგაზრდა აფრო-ამერიკელ პროდიუსერად.[16][17][18][19] 2019 წლის თებერვალში მარტინის კომპანიამ, Genius Productions-მა, პირველადი განხილვის უფლების მქონე (first-look) საპროდიუსერო ხელშეკრულება გააფორმა Universal-თან. ამ გარიგების ფარგლებში მარტინის პირველი ფილმია „StepMonster“ — კომედია თინეიჯერ გოგონაზე, რომელიც ახალ დედინაცვალთან ერთად ცხოვრებას ეგუება.[20] იგი ყველაზე ახალგაზრდა ადამიანია, ვინც [[Universal Pictures|Universal]]-თან ასეთი ხელშეკრულება გააფორმა, და საერთოდ ყველაზე ახალგაზრდა, ვინც კი ოდესმე რომელიმე კინოსტუდიასთან მიაღწია მსგავს შეთანხმებას.[21] 2019 წლის მაისში გამოცხადდა, რომ მარტინი იქნებოდა Universal Pictures-ის ფილმის, „Amari and the Night Brothers“ ეკრანიზაციის პროდიუსერიც და მთავარი როლის შემსრულებელიც.[22] 2019 წლის დეკემბერში კი ცნობილი გახდა, რომ მარტინი პროდიუსირებას გაუწევდა კომედიურ ფილმს „Queen“.[23][24] ===2020–დღემდე: „ლეკვების პატრული: ფილმი“ და „The Masked Singer“=== მან გაახმოვანა პერსონაჟი ლიბერტი 2021 წლის ფილმში „ლეკვების პატრული: ფილმი“ (PAW Patrol: The Movie) და მის 2023 წლის გაგრძელებაში „ლეკვების პატრული: მეგაფილიმი“ (PAW Patrol: The Mighty Movie).[25][26] 2022 წლის აპრილში გამოცხადდა, რომ მარტინი [[კელი როულენდი|კელი როულანდთან]] და ომარი ჰარდვიკთან ერთად ითამაშებდა კომედიურ ფილმში „Fantasy Football“.[27] [[2023]] წელს მან [[Disney Channel]]-ისთვის აწარმოა „შაბათობით“ (Saturdays) — თინეიჯერული კომედიური ტელესერიალი, თუმცა შოუ პირველივე სეზონის შემდეგ დაიხურა.[28][29] 2024 წელს მარტინმა მონაწილეობა მიიღო შოუ „The Masked Singer“ მეთორმეტე სეზონში კოდალას ნიღბით. იგი პროექტს ფინალში, პაულა კოულთან ერთად გამოეთიშა. nmo7isb0j4dwguk7zhfv5hisdukg2jr 5411832 5411816 2026-06-12T10:51:36Z Tinatin kokhreidze55 178881 5411832 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Tinatin kokhreidze55|Tinatin kokhreidze55]].|12|06|2026}}{{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = მარსაი მარტინი | ფოტო =File:President Joe Biden is introduced by Marsai Martin at a Black Excellence brunch (53999868323) (cropped).jpg | ფოტოს სიგანე =250 |წარწერა = მარტინის სიტყვით გამოსვლა [[თეთრი სახლი|თეთრ სახლში]], 2024 წელი | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი =კაილა მარსაი მარტინი | დაბთარიღი = [[14 აგვისტო]], [[2004]] | დაბადგილი =პლანო, [[ტეხასი]], [[აშშ]] | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = | გარდადგილი = | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა =აშშ | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = მსახიობი, პროდიუსერი | აქტიურობის წლები = 2014 - დღემდე | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = რაჯა კარუთი | შვილები = | მამა = | დედა = | ნათესავები = | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = | მოდული1 = | სახელი2 = | მოდული2 = | სახელი3 = | მოდული3 = | სახელი4 = | მოდული4 = | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = {{URL|marsai.com}} | ხელმოწერა =File:Marsai Martin Autography.jpg | ხელმოწერის ზომა =250 | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''კაილა მარსაი მარტინი'''[1] (დ. [[14 აგვისტო]], [[2004]])[3] — [[ამერიკელი]] [[მსახიობი]] და [[პროდიუსერი]], რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია დაიან ჯონსონის როლით [[American Broadcasting Company|ABC]]-ის [[სიტკომი|სიტკომში]] „მოშავო“ („Black-ish“, 2014–2022). 2019 წელს მარტინმა მთავარი როლი შეასრულა კომედიურ ფილმში „პატარა ბოსი“ (Little), რომლის პროდიუსერიც თავადვე იყო 14 წლის ასაკში. ამ ფილმით მას ეკუთვნის [[გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნი|გინესის მსოფლიო რეკორდი]], როგორც ყველაზე ახალგაზრდა აღმასრულებელ პროდიუსერს [[ჰოლივუდი|ჰოლივუდში]].[4] ჟურნალმა [[ტაიმი (ჟურნალი)|ტაიმიმა]] ფილმის გამოსვლის წელს იგი თავის „Time 100 Next“ სიაში შეიყვანა.[5] 2022 წელს მან პროდიუსირება გაუწია და მთავარი როლი ითამაშა სპორტულ კომედიურ ფილმში „Fantasy Football“. ==ადრეული ცხოვრება== კაილა მარსაი მარტინი დაიბადა 2004 წლის 14 აგვისტოს, პლანოში, [[ტეხასის შტატი|ტეხასის შტატში]],[6] ქეროლ და ჯოშუა მარტინების ოჯახში.[7] მარტინის სამსახიობო კარიერა გლამურული ფოტოსესიით დაიწყო,[8] რომლის დროსაც ფოტოგრაფმა მარტინის მშობლებს ფასდაკლება გაუკეთა იმ პირობის სანაცვლოდ, რომ მამამისი ამ ფოტოებს სამსახიობო სააგენტოებში გააგზავნიდა.[8] ფოტოები ოთხ სააგენტოში გაიგზავნა და ერთ-ერთმა მათგანმა გოგონასთან კონტრაქტი მაშინვე გააფორმა.[8] ხუთი წლის ასაკში მარტინმა მიიღო თავისი პირველი ეროვნული კომერციული როლი Choice Hotel-ის რეკლამაში.[9][10] ამის შემდეგ, 2013 წელს, მისი ოჯახი საცხოვრებლად [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გადავიდა, რათა მას სამსახიობო კარიერა გაეგრძელებინა.[11] ==კარიერა== ===2014–2015: კარიერის დასაწყისი=== [[2014]] წელს მარტინი დაამტკიცეს დაიან ჯონსონის როლზე კენია ბარისის მიერ შექმნილ ABC-ის სიტკომში „მოშავო“ , სადაც ის ანდრესა (ენტონი ანდერსონი) და რეინბოუ ჯონსონის (ტრეისი ელის როსი) ქალიშვილს თამაშობს. ამ როლისთვის მარტინმა უამრავი ჯილდო და ნომინაცია მიიღო, მათ შორის NAACP Image-ის სამი ჯილდო კომედიურ სერიალში მეორეხარისხოვანი როლის საუკეთესო შესრულებისთვის[12][13][14] და „ახალგაზრდა არტისტის ჯილდო“ (Young Artist Award).[11] მას ასევე მიღებული აქვს NAACP Image-ის ჯილდოს ექვსი ნომინაცია და კინომსახიობთა გილდიის (SAG) ორი ნომინაცია კომედიურ სერიალში საუკეთესო სამსახიობო ანსამბლისთვის. ===2016–2019: დიდი წარმატება ფილმებით „An American Girl Story “ და „პატარა ბოსი“=== [[ფაილი:Regina Hall, Issa Rae, Marsai Martin, and Tina Gordon (2).jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|მარტინი (მარჯვნიდან მეორე) ფილმ „პატარა ბოსის“ პარტნიორებთან — რეჯინა ჰოლთან და ისა რეისთან — და [[რეჟისორი|რეჟისორ]] თინა გორდონთან ერთად]] [[2016]] წელს შედგა მარტინის კინოდებიუტი — მან მთავარი როლი შეასრულა Amazon Studios-ს ორიგინალურ ფილმში „An American Girl Story – Melody 1963: Love Has to Win“, რომლის მოქმედებაც სამოქალაქო უფლებების მოძრაობის პერიოდის დეტროიტში ვითარდება. იმავე წელს მან გაახმოვანა პერსონაჟი ფილმში „ნინა“, რომელიც ამერიკელი არტისტისა და აქტივისტის, [[ნინა სიმონე]]ს ცხოვრების ისტორიას მოგვითხრობს.[15] 2019 წელს მარტინმა ითამაშა თავის პირველ სტუდიურ მხატვრულ ფილმში — [[Universal Pictures]]-ის კომედიაში „პატარა ბოსი“ . 14 წლის ასაკში იგი ამ ფილმის აღმასრულებელი პროდიუსერი გახდა, რამაც იგი ყველაზე ახალგაზრდა ადამიანად აქცია, ვისაც კი ოდესმე ფილმი უპროდიუსირებია, ისევე როგორც ყველაზე ახალგაზრდა აფრო-ამერიკელ პროდიუსერად.[16][17][18][19] 2019 წლის თებერვალში მარტინის კომპანიამ, Genius Productions-მა, პირველადი განხილვის უფლების მქონე (first-look) საპროდიუსერო ხელშეკრულება გააფორმა Universal-თან. ამ გარიგების ფარგლებში მარტინის პირველი ფილმია „StepMonster“ — კომედია თინეიჯერ გოგონაზე, რომელიც ახალ დედინაცვალთან ერთად ცხოვრებას ეგუება.[20] იგი ყველაზე ახალგაზრდა ადამიანია, ვინც [[Universal Pictures|Universal]]-თან ასეთი ხელშეკრულება გააფორმა, და საერთოდ ყველაზე ახალგაზრდა, ვინც კი ოდესმე რომელიმე კინოსტუდიასთან მიაღწია მსგავს შეთანხმებას.[21] 2019 წლის მაისში გამოცხადდა, რომ მარტინი იქნებოდა Universal Pictures-ის ფილმის, „Amari and the Night Brothers“ ეკრანიზაციის პროდიუსერიც და მთავარი როლის შემსრულებელიც.[22] 2019 წლის დეკემბერში კი ცნობილი გახდა, რომ მარტინი პროდიუსირებას გაუწევდა კომედიურ ფილმს „Queen“.[23][24] ===2020–დღემდე: „ლეკვების პატრული: ფილმი“ და „The Masked Singer“=== მან გაახმოვანა პერსონაჟი ლიბერტი 2021 წლის ფილმში „ლეკვების პატრული: ფილმი“ (PAW Patrol: The Movie) და მის 2023 წლის გაგრძელებაში „ლეკვების პატრული: მეგაფილიმი“ (PAW Patrol: The Mighty Movie).[25][26] 2022 წლის აპრილში გამოცხადდა, რომ მარტინი [[კელი როულენდი|კელი როულანდთან]] და ომარი ჰარდვიკთან ერთად ითამაშებდა კომედიურ ფილმში „Fantasy Football“.[27] [[2023]] წელს მან [[Disney Channel]]-ისთვის აწარმოა „შაბათობით“ (Saturdays) — თინეიჯერული კომედიური ტელესერიალი, თუმცა შოუ პირველივე სეზონის შემდეგ დაიხურა.[28][29] 2024 წელს მარტინმა მონაწილეობა მიიღო შოუ „The Masked Singer“ მეთორმეტე სეზონში კოდალას ნიღბით. იგი პროექტს ფინალში, პაულა კოულთან ერთად გამოეთიშა. 06wxs7r8q64er5xgn612kfmn7dffim3 5411839 5411832 2026-06-12T10:55:09Z Tinatin kokhreidze55 178881 5411839 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Tinatin kokhreidze55|Tinatin kokhreidze55]].|12|06|2026}}{{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = მარსაი მარტინი | ფოტო =File:President Joe Biden is introduced by Marsai Martin at a Black Excellence brunch (53999868323) (cropped).jpg | ფოტოს სიგანე =250 |წარწერა = მარტინის სიტყვით გამოსვლა [[თეთრი სახლი|თეთრ სახლში]], 2024 წელი | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი =კაილა მარსაი მარტინი | დაბთარიღი = [[14 აგვისტო]], [[2004]] | დაბადგილი =პლანო, [[ტეხასი]], [[აშშ]] | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = | გარდადგილი = | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება = | მოქალაქეობა =აშშ | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = | საქმიანობა = მსახიობი, პროდიუსერი | აქტიურობის წლები = 2014 - დღემდე | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = | პარტნიორები = რაჯა კარუთი | შვილები = | მამა = | დედა = | ნათესავები = | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = | მოდული1 = | სახელი2 = | მოდული2 = | სახელი3 = | მოდული3 = | სახელი4 = | მოდული4 = | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = {{URL|marsai.com}} | ხელმოწერა =File:Marsai Martin Autography.jpg | ხელმოწერის ზომა =250 | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''კაილა მარსაი მარტინი'''[1] (დ. [[14 აგვისტო]], [[2004]])[3] — [[ამერიკელი]] [[მსახიობი]] და [[პროდიუსერი]], რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია დაიან ჯონსონის როლით [[American Broadcasting Company|ABC]]-ის [[სიტკომი|სიტკომში]] „მოშავო“ („Black-ish“, 2014–2022). 2019 წელს მარტინმა მთავარი როლი შეასრულა კომედიურ ფილმში „პატარა ბოსი“ (Little), რომლის პროდიუსერიც თავადვე იყო 14 წლის ასაკში. ამ ფილმით მას ეკუთვნის [[გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნი|გინესის მსოფლიო რეკორდი]], როგორც ყველაზე ახალგაზრდა აღმასრულებელ პროდიუსერს [[ჰოლივუდი|ჰოლივუდში]].[4] ჟურნალმა [[ტაიმი (ჟურნალი)|ტაიმიმა]] ფილმის გამოსვლის წელს იგი თავის „Time 100 Next“ სიაში შეიყვანა.[5] 2022 წელს მან პროდიუსირება გაუწია და მთავარი როლი ითამაშა სპორტულ კომედიურ ფილმში „Fantasy Football“. ==ადრეული ცხოვრება== კაილა მარსაი მარტინი დაიბადა 2004 წლის 14 აგვისტოს, პლანოში, [[ტეხასის შტატი|ტეხასის შტატში]],[6] ქეროლ და ჯოშუა მარტინების ოჯახში.[7] მარტინის სამსახიობო კარიერა გლამურული ფოტოსესიით დაიწყო,[8] რომლის დროსაც ფოტოგრაფმა მარტინის მშობლებს ფასდაკლება გაუკეთა იმ პირობის სანაცვლოდ, რომ მამამისი ამ ფოტოებს სამსახიობო სააგენტოებში გააგზავნიდა.[8] ფოტოები ოთხ სააგენტოში გაიგზავნა და ერთ-ერთმა მათგანმა გოგონასთან კონტრაქტი მაშინვე გააფორმა.[8] ხუთი წლის ასაკში მარტინმა მიიღო თავისი პირველი ეროვნული კომერციული როლი Choice Hotel-ის რეკლამაში.[9][10] ამის შემდეგ, 2013 წელს, მისი ოჯახი საცხოვრებლად [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესში]] გადავიდა, რათა მას სამსახიობო კარიერა გაეგრძელებინა.[11] ==კარიერა== ===2014–2015: კარიერის დასაწყისი=== [[2014]] წელს მარტინი დაამტკიცეს დაიან ჯონსონის როლზე კენია ბარისის მიერ შექმნილ ABC-ის სიტკომში „მოშავო“ , სადაც ის ანდრესა (ენტონი ანდერსონი) და რეინბოუ ჯონსონის (ტრეისი ელის როსი) ქალიშვილს თამაშობს. ამ როლისთვის მარტინმა უამრავი ჯილდო და ნომინაცია მიიღო, მათ შორის NAACP Image-ის სამი ჯილდო კომედიურ სერიალში მეორეხარისხოვანი როლის საუკეთესო შესრულებისთვის[12][13][14] და „ახალგაზრდა არტისტის ჯილდო“ (Young Artist Award).[11] მას ასევე მიღებული აქვს NAACP Image-ის ჯილდოს ექვსი ნომინაცია და კინომსახიობთა გილდიის (SAG) ორი ნომინაცია კომედიურ სერიალში საუკეთესო სამსახიობო ანსამბლისთვის. ===2016–2019: დიდი წარმატება ფილმებით „An American Girl Story “ და „პატარა ბოსი“=== [[ფაილი:Regina Hall, Issa Rae, Marsai Martin, and Tina Gordon (2).jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|მარტინი (მარჯვნიდან მეორე) ფილმ „პატარა ბოსის“ პარტნიორებთან — რეჯინა ჰოლთან და ისა რეისთან — და [[რეჟისორი|რეჟისორ]] თინა გორდონთან ერთად]] [[2016]] წელს შედგა მარტინის კინოდებიუტი — მან მთავარი როლი შეასრულა Amazon Studios-ს ორიგინალურ ფილმში „An American Girl Story – Melody 1963: Love Has to Win“, რომლის მოქმედებაც სამოქალაქო უფლებების მოძრაობის პერიოდის დეტროიტში ვითარდება. იმავე წელს მან გაახმოვანა პერსონაჟი ფილმში „ნინა“, რომელიც ამერიკელი არტისტისა და აქტივისტის, [[ნინა სიმონე]]ს ცხოვრების ისტორიას მოგვითხრობს.[15] 2019 წელს მარტინმა ითამაშა თავის პირველ სტუდიურ მხატვრულ ფილმში — [[Universal Pictures]]-ის კომედიაში „პატარა ბოსი“ . 14 წლის ასაკში იგი ამ ფილმის აღმასრულებელი პროდიუსერი გახდა, რამაც იგი ყველაზე ახალგაზრდა ადამიანად აქცია, ვისაც კი ოდესმე ფილმი უპროდიუსირებია, ისევე როგორც ყველაზე ახალგაზრდა აფრო-ამერიკელ პროდიუსერად.[16][17][18][19] 2019 წლის თებერვალში მარტინის კომპანიამ, Genius Productions-მა, პირველადი განხილვის უფლების მქონე (first-look) საპროდიუსერო ხელშეკრულება გააფორმა Universal-თან. ამ გარიგების ფარგლებში მარტინის პირველი ფილმია „StepMonster“ — კომედია თინეიჯერ გოგონაზე, რომელიც ახალ დედინაცვალთან ერთად ცხოვრებას ეგუება.[20] იგი ყველაზე ახალგაზრდა ადამიანია, ვინც [[Universal Pictures|Universal]]-თან ასეთი ხელშეკრულება გააფორმა, და საერთოდ ყველაზე ახალგაზრდა, ვინც კი ოდესმე რომელიმე კინოსტუდიასთან მიაღწია მსგავს შეთანხმებას.[21] 2019 წლის მაისში გამოცხადდა, რომ მარტინი იქნებოდა Universal Pictures-ის ფილმის, „Amari and the Night Brothers“ ეკრანიზაციის პროდიუსერიც და მთავარი როლის შემსრულებელიც.[22] 2019 წლის დეკემბერში კი ცნობილი გახდა, რომ მარტინი პროდიუსირებას გაუწევდა კომედიურ ფილმს „Queen“.[23][24] ===2020–დღემდე: „ლეკვების პატრული: ფილმი“ და „The Masked Singer“=== მან გაახმოვანა პერსონაჟი ლიბერტი 2021 წლის ფილმში „ლეკვების პატრული: ფილმი“ (PAW Patrol: The Movie) და მის 2023 წლის გაგრძელებაში „ლეკვების პატრული: მეგაფილიმი“ (PAW Patrol: The Mighty Movie).[25][26] 2022 წლის აპრილში გამოცხადდა, რომ მარტინი [[კელი როულენდი|კელი როულანდთან]] და ომარი ჰარდვიკთან ერთად ითამაშებდა კომედიურ ფილმში „Fantasy Football“.[27] [[2023]] წელს მან [[Disney Channel]]-ისთვის აწარმოა „შაბათობით“ (Saturdays) — თინეიჯერული კომედიური ტელესერიალი, თუმცა შოუ პირველივე სეზონის შემდეგ დაიხურა.[28][29] 2024 წელს მარტინმა მონაწილეობა მიიღო შოუ „The Masked Singer“ მეთორმეტე სეზონში კოდალას ნიღბით. იგი პროექტს ფინალში, პაულა კოულთან ერთად გამოეთიშა. [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 14 აგვისტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 2004]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები]] [[კატეგორია:გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნის რეკორდსმენები]] [[კატეგორია:ამერიკელი პროდიუსერები]] 23kyc5p41ylb5x2ouaijvnwhynuak3p 14 891628 5411817 2026-06-12T10:41:12Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1981 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1981 წელი აფრიკაში]] 5411817 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1981 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1981 წელი აფრიკაში]] it3hm8v6aj9kwkyj6b837dayp6g537g 15 891629 5411818 2026-06-12T10:41:36Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411818 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891630 5411820 2026-06-12T10:43:49Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1982 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1982 წელი აფრიკაში]] 5411820 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1982 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1982 წელი აფრიკაში]] b8u9x4l5qdqay1m56jm2nvk0yodazih 15 891631 5411821 2026-06-12T10:44:18Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411821 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891632 5411822 2026-06-12T10:45:31Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1983 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1983 წელი აფრიკაში]] 5411822 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1983 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1983 წელი აფრიკაში]] jnlnc5i2m4xd1wtyzpqau4xgozcdtxw 15 891633 5411823 2026-06-12T10:46:15Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411823 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891634 5411824 2026-06-12T10:46:54Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1984 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1984 წელი აფრიკაში]] 5411824 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1984 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1984 წელი აფრიკაში]] ot0twcv0uo1vh1hs9dsskgqmr4u5dig 15 891635 5411825 2026-06-12T10:47:20Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411825 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891636 5411826 2026-06-12T10:48:04Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1985 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1985 წელი აფრიკაში]] 5411826 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1985 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1985 წელი აფრიკაში]] 73p25xxrnbmytprjlqt6afgg307faov 15 891637 5411827 2026-06-12T10:48:26Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411827 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891638 5411828 2026-06-12T10:49:31Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1986 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1986 წელი აფრიკაში]] 5411828 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1986 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1986 წელი აფრიკაში]] kyouwr1pyg0z0qkps9eb0fbrxkgvzfx 15 891639 5411829 2026-06-12T10:50:01Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411829 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891640 5411847 2026-06-12T10:56:43Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1987 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1987 წელი აფრიკაში]] 5411847 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1987 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1987 წელი აფრიკაში]] k6w4ehodfbl51768kyiov5wtwnuxel3 15 891641 5411848 2026-06-12T10:57:34Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411848 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891642 5411849 2026-06-12T10:58:27Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1988 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1988 წელი აფრიკაში]] 5411849 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1988 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1988 წელი აფრიკაში]] e1m7a066l20xcvvezh7a1pmxaaxbuae 15 891643 5411850 2026-06-12T10:59:02Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411850 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891644 5411852 2026-06-12T10:59:29Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1989 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1989 წელი აფრიკაში]] 5411852 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1989 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები რუანდაში]] [[კატეგორია:1989 წელი აფრიკაში]] 6z6tp03k9jnhdmef362dn3iq4wgh7pw 15 891645 5411853 2026-06-12T10:59:57Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411853 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891646 5411854 2026-06-12T11:05:40Z Irmaguru 118553 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''ბერეს ფრედერიკ სკინერი''' ({{lang-en|Burrhus Frederic Skinner}}; დ. [[20 მარტი]], [[1904]], [[პენსილვანია]], — გ. [[18 აგვისტო]], [[1990]], კემბრიჯი, [[მასაჩუსეტსი]]) — ამერიკელი [[ფსიქოლოგია|ფსიქოლოგი]], ბი... 5411854 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''ბერეს ფრედერიკ სკინერი''' ({{lang-en|Burrhus Frederic Skinner}}; დ. [[20 მარტი]], [[1904]], [[პენსილვანია]], — გ. [[18 აგვისტო]], [[1990]], კემბრიჯი, [[მასაჩუსეტსი]]) — ამერიკელი [[ფსიქოლოგია|ფსიქოლოგი]], ბიჰევიორისტი, გამომგონებელი და მწერალი. [[ჰარვარდის უნივერსიტეტი]]ს პროფესორი (1948-1974). სკინერმა შეიმუშავა ქცევითი ანალიზი, განსაკუთრებით რადიკალური [[ბიჰევიორიზმი]]ს ფილოსოფია და დააარსა ქცევის ექსპერიმენტული ანალიზი, ექსპერიმენტული კვლევითი ფსიქოლოგიის სკოლა. მან ასევე გამოიყენა ოპერანდული განპირობება ქცევის გასაძლიერებლად, რეაქციის სიძლიერის ყველაზე ეფექტურ საზომად მიიჩნევდა რეაქციის სიჩქარეს. ოპერანდული განპირობების შესასწავლად მან გამოიგონა ოპერანდული განპირობების კამერა (ცნობილი ასევე როგორც [[სკინერის ყუთი]]), ხოლო სიჩქარის გასაზომად მან გამოიგონა კუმულაციური მთვლელი. ამ ინსტრუმენტების გამოყენებით ჩარლზ ფერსტერთან ერთად შექმნა სკინერის ყველაზე გავლენიანი ექსპერიმენტული ნაშრომი, რომელიც ასახულია მათ 1957 წლის წიგნში „გაძლიერების გრაფიკები“.<ref>Skinner, B. F. (1991) [1938]. The Behavior of Organisms. Acton, Mass: Copley. ISBN 978-0-87411-487-4.</ref> სკინერმა 21 წიგნი და 180 სტატია გამოაქვეყნა.<ref>{{cite web |last1=Smith |first1=Nathaniel G. |last2=Morris |first2=Edward K. |date=2021 |url=https://www.bfskinner.org/publications/full-bibliography/ |title=Full Bibliography |publisher=B. F. Skinner Foundation |access-date=July 29, 2021}} Also available as a [https://web.archive.org/web/20080414011557/http://www.bfskinner.org/f/SmithMorrisBibliography.pdf PDF].</ref> მან თავის 1948 წლის უტოპიურ რომანში „უოლდენ ორი“ აჩვენა თავისი იდეების გამოყენება ადამიანური საზოგადოების პროექტირებაში, ხოლო ადამიანის ქცევის მისებური ანალიზი კულმინაციას აღწევს მის 1958 წლის ნაშრომში „ვერბალური ქცევა“.<ref>{{cite book | last=Skinner | first=B. F. | title=Verbal Behavior | publisher=Copley Publishing Group | publication-place=Acton, Mass | date=1992 | orig-date=1958 | isbn=1-58390-021-7 }}</ref> სკინერი, [[ჯონ ბროდუს უოტსონი]] და [[ივანე პავლოვი]] თანამედროვე [[ბიჰევიორიზმი]]ს პიონერებად ითვლებიან. 2002 წლის ივნისის კვლევაში სკინერი [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] ყველაზე გავლენიან ფსიქოლოგად დასახელდა.<ref>{{cite journal |last1=Haggbloom |first1=Steven J. |last2=Warnick |first2=Renee |last3=Warnick |first3=Jason E. |last4=Jones |first4=Vinessa K. |last5=Yarbrough |first5=Gary L. |last6=Russell |first6=Tenea M. |last7=Borecky |first7=Chris M. |last8=McGahhey |first8=Reagan |last9=Powell |first9=John L. III |display-authors=4 |date=June 1, 2002 |title=The 100 most eminent psychologists of the 20th century|url=http://www.apa.org/monitor/julaug02/eminent.aspx |journal=[[Review of General Psychology]] |volume=6 |issue=2 |pages=139–52 |citeseerx=10.1.1.586.1913 |doi=10.1037/1089-2680.6.2.139 |s2cid=145668721}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== {{ბრიტანიკა|B-F-Skinner}} *[https://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?16728 ბერეს ფრედერიკ სკინერი] *[https://www.bfskinner.org/ Better Behavioral Science for a More Humane World] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:სკინერი, ბერეს ფრედერიკ}} [[კატეგორია:დაბადებული 20 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1904]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 18 აგვისტო]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1990]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ფსიქოლოგები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ფილოსოფოსები]] [[კატეგორია:აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრები]] [[კატეგორია:ბიჰევიორისტები]] p7xz6apdqirqw2nr45g39jfrhj7fem4 1 891647 5411855 2026-06-12T11:05:58Z Irmaguru 118553 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411855 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891648 5411857 2026-06-12T11:07:40Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2015 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები იემენში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები იემენში]] [[კატეგორია:2015 წელი აზიაში]] 5411857 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2015 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები იემენში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები იემენში]] [[კატეგორია:2015 წელი აზიაში]] nfswl44r882rmg1ovyjdjlttinrvuef 15 891649 5411858 2026-06-12T11:08:06Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411858 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891650 5411860 2026-06-12T11:12:20Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2016 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2016 წელი აზიაში]] 5411860 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2016 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2016 წელი აზიაში]] k1yqfkikea0h8ujlmui87feztnq2nf8 15 891651 5411862 2026-06-12T11:14:57Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411862 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891652 5411864 2026-06-12T11:19:32Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2021 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2021 წელი აზიაში]] 5411864 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2021 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები სირიაში]] [[კატეგორია:2021 წელი აზიაში]] krtf33f49nkiiu7dkibj16tmfrevvlh 15 891653 5411865 2026-06-12T11:20:06Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411865 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891654 5411867 2026-06-12T11:21:17Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2022 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები კვიპროსში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები კვიპროსში]] [[კატეგორია:2022 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:2022 წელი აზიაში]] 5411867 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2022 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები კვიპროსში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები კვიპროსში]] [[კატეგორია:2022 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:2022 წელი აზიაში]] lcztg695gy2gib0r1rfma7407b6po58 15 891655 5411868 2026-06-12T11:21:58Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411868 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891656 5411869 2026-06-12T11:22:53Z Vasiko2001 160342 ახალი გვერდი: == ვასილ გადილია == '''ვასილ ჩიტილიას ძე გადილია''' (დ. 1 იანვარი, 1872, სოფელი [[კიწია]], [[სამეგრელო]] — გ. 1958) — ქართველი გამომცემელი, პუბლიცისტი და [[პოლიტიკური მოღვაწე]]. == ბიოგრაფია == ვასილ... 5411869 wikitext text/x-wiki == ვასილ გადილია == '''ვასილ ჩიტილიას ძე გადილია''' (დ. 1 იანვარი, 1872, სოფელი [[კიწია]], [[სამეგრელო]] — გ. 1958) — ქართველი გამომცემელი, პუბლიცისტი და [[პოლიტიკური მოღვაწე]]. == ბიოგრაფია == ვასილ გადილია დაიბადა [[1872]] წელს [[სამეგრელო|სამეგრელოში]], სოფელ [[კიწია|კიწიაში]]. სიღარიბის გამო მან ადრეულ ასაკში დატოვა სოფლის სკოლის მესამე კლასი და სამუშაოს ძებნა დაიწყო. მოგვიანებით გაიარა სამხედრო სამსახური და თვითგანვითარებას მიჰყო ხელი. [[1898]] წელს მონაწილეობდა ამიერკავკასიის რკინიგზის მთავარი სახელოსნოების მუშათა გაფიცვაში. [[1899]] წელს [[განჯა|განჯაში]] ჩართული იყო სოციალ-დემოკრატიულ წრეში და ავრცელებდა არალეგალურ ლიტერატურას. [[1901]] წელს [[თბილისი|თბილისში]] გახსნა მეორადი წიგნების მაღაზია, რომელიც მალევე რევოლუციური წრეების შეკრების ადგილად იქცა. 1902–1911 წლებში გამოსცა დაახლოებით 25 მცირე ზომის წიგნაკი, უმეტესად რევოლუციური შინაარსის. ფლობდა სხვადასხვა გამომცემლობასა და წიგნის მაღაზიას, მათ შორის "ვ. გადილიას წიგნის მაღაზიას", "ალიონის" და "კიწიელის" ფირმებს. [[1906]] წელს [[ქუთაისი|ქუთაისში]] გახსნა წიგნის ჯიხური, რომელიც რევოლუციური ლიტერატურის გავრცელების გამო დაიწვა. == ჟურნალისტური და გამომცემლობითი საქმიანობა == 1906 წელს მისი ფიქტიური რედაქტორობით თბილისში გამოიცემოდა სოციალ-დემოკრატიული ყოველდღიური გაზეთი [[ჩვენი ცხოვრება (ქართული გაზეთი)|„ჩვენი ცხოვრება“]], რომელიც მხოლოდ 15 ნომერი გამოვიდა. მოგვიანებით გამოცემა სხვა ჯგუფს გადაეცა. იმავე პერიოდში ვასილ გადილია აქტიურად მონაწილეობდა არალეგალურ, სოციალ-დემოკრატიული ლიტერატურის გამოცემასა და გავრცელებაში. == სამართლებრივი დევნა == 1906 წელს იგი რამდენჯერმე მისცეს პასუხისგებაში სხვადასხვა რევოლუციური შინაარსის გამოცემების გავრცელებისთვის, თუმცა თავდებით გაათავისუფლეს. 1907 წელს კვლავ დააპატიმრეს და ციხეში ჩასვეს. გათავისუფლების შემდეგ საქმიანობა გამომცემლობა „ალიონის“ სახელით განაგრძო. 1910 წელს წიგნის მაღაზია ფორმალურად გააფორმა [[ზაქარია ჭიჭინაძე|ზაქარია ჭიჭინაძის]] სახელზე, რადგან თავად საქმიანობის გაგრძელების უფლება აღარ ჰქონდა. იმავე წელს მაღაზიაში ჩხრეკა ჩატარდა, რის შემდეგაც 1911 წელს ორი წლით პატიმრობა მიესაჯა. პატიმრობის პერიოდში ციხის სტამბაში დაბეჭდა [[კარლ მარქსი|კარლ მარქსის]] „ეკონომიური მოძღვრება“ ([[ფილიპე მახარაძე|ფილიპე მახარაძის]] თარგმანი), [[ივანე გომართელი|ივანე გომართელის]] „ადამიანის ნება და ზნეობა“ და „ალიონის“ კრებული. == საზოგადოებრივი და პოლიტიკური საქმიანობა == მისი საქმიანობა მჭიდროდ იყო დაკავშირებული სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობასთან და რევოლუციური ლიტერატურის გავრცელებასთან. პერიოდულად აქვეყნებდა მცირე წერილებს პრესაში და გამოდიოდა ხელისუფლების წინააღმდეგ. ვასილ გადილიამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ქართული არალეგალური გამომცემლობის განვითარებაში. მისი მიერ გამოცემული წიგნების ნაწილი ხელისუფლებამ აკრძალა და გაანადგურა. ვასილ გადილია გარდაიცვალა 1958 წელს. == ლიტერატურა == *ვასილ ჩიტოს ძე გადელია : [ნეკროლოგი] // საბჭოთა აფხაზეთი. სოხუმი, - 1958. 4 ნოემბერი, N 218 (5729), - გვ. 4. == რესურსები ინტერნეტში == * {{nplg ბიოგრაფია|00014932}} * [http://www.nplg.gov.ge/ilia/ka/00005746/ ვასილ ჩიტოს ძე გადელია — ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები] {{DEFAULTSORT:გადილია, ვასილ}} [[კატეგორია:დაბადებული 1872]] [[კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1958]] [[კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები]] [[კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები]] iv0evuue4bdr218jis2km9lf2xqnc7d 14 891657 5411872 2026-06-12T11:24:29Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2022 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები ლიბანში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები ლიბანში]] [[კატეგორია:2022 წელი აზიაში]] 5411872 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2022 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის წლები ლიბანში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები ლიბანში]] [[კატეგორია:2022 წელი აზიაში]] 6cpmzx7ercy04oksikctljknu5ip5re 15 891658 5411873 2026-06-12T11:24:50Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411873 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891659 5411874 2026-06-12T11:25:12Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XXI საუკუნე ლიბანში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ათწლეულები ლიბანში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები აზიაში]] 5411874 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XXI საუკუნე ლიბანში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ათწლეულები ლიბანში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები აზიაში]] 1i7pfghpuwi370ii4tvvbmlbcqzzbl5 15 891660 5411875 2026-06-12T11:25:30Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411875 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 891661 5411876 2026-06-12T11:26:12Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XXI საუკუნე კვიპროსში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ათწლეულები კვიპროსში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები აზიაში]] კატეგორია:2020-იანი წლები ევრო... 5411876 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XXI საუკუნე კვიპროსში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ათწლეულები კვიპროსში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები აზიაში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები ევროპაში]] j0pfzja2lpt9usubf5njw81dnbmobym 15 891662 5411877 2026-06-12T11:26:38Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411877 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891663 5411880 2026-06-12T11:40:28Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 6 ოქტომბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7782 |კოდი = S/RES/2311 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2311(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებ... 5411880 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 6 ოქტომბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7782 |კოდი = S/RES/2311 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2311(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = რეკომენდაცია გენერალური მდივნის დანიშვნასთან დაკავშირებით |შედეგი = მიღებულია |სურათი = António_Guterres_2012.jpg |წარწერა = [[ანტონიუ გუტერეში]] }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2311''' {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} cz0tj3fdb6q7uo4xsi8s8uvgn5wna60 5411881 5411880 2026-06-12T11:42:19Z Jaba1977 3604 5411881 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 6 ოქტომბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7782 |კოდი = S/RES/2311 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2311(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = რეკომენდაცია გენერალური მდივნის დანიშვნასთან დაკავშირებით |შედეგი = მიღებულია |სურათი = António_Guterres_2012.jpg |წარწერა = [[ანტონიუ გუტერეში]] }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2311''' მიიღეს 2016 წელს. გაეროს გენერალური მდივნის თანამდებობაზე კანდიდატურის წარდგენის საკითხის განხილვის შემდეგ, საბჭომ გენერალურ ასამბლეას რეკომენდაცია გაუწია, რომ [[ანტონიუ გუტერეში]] დანიშნულიყო ამ თანამდებობაზე 2017 წლის 1 იანვრიდან 2021 წლის 31 დეკემბრამდე ვადით. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} s11g2ze75k27ytbg82e41lgnbgco71s 5411882 5411881 2026-06-12T11:42:47Z Jaba1977 3604 /* სქოლიო */ 5411882 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 6 ოქტომბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7782 |კოდი = S/RES/2311 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2311(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = რეკომენდაცია გენერალური მდივნის დანიშვნასთან დაკავშირებით |შედეგი = მიღებულია |სურათი = António_Guterres_2012.jpg |წარწერა = [[ანტონიუ გუტერეში]] }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2311''' მიიღეს 2016 წელს. გაეროს გენერალური მდივნის თანამდებობაზე კანდიდატურის წარდგენის საკითხის განხილვის შემდეგ, საბჭომ გენერალურ ასამბლეას რეკომენდაცია გაუწია, რომ [[ანტონიუ გუტერეში]] დანიშნულიყო ამ თანამდებობაზე 2017 წლის 1 იანვრიდან 2021 წლის 31 დეკემბრამდე ვადით. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2311(2016) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} co7ns1e2ebgyvt4o0r835sui5jlmeu6 5411883 5411882 2026-06-12T11:43:32Z Jaba1977 3604 5411883 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 6 ოქტომბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7782 |კოდი = S/RES/2311 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2311(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = რეკომენდაცია გენერალური მდივნის დანიშვნასთან დაკავშირებით |შედეგი = მიღებულია |სურათი = António_Guterres_2012.jpg |წარწერა = [[ანტონიუ გუტერეში]] }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2311''' მიიღეს 2016 წელს. გაეროს გენერალური მდივნის თანამდებობაზე კანდიდატურის წარდგენის საკითხის განხილვის შემდეგ, საბჭომ გენერალურ ასამბლეას რეკომენდაცია გაუწია, რომ [[ანტონიუ გუტერეში]] დანიშნულიყო ამ თანამდებობაზე 2017 წლის 1 იანვრიდან 2021 წლის 31 დეკემბრამდე ვადით.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/securitycouncil/|title=United Nations Security Council|website=www.un.org|access-date=December 31, 2020}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2311(2016) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} 388uciud6b5nvc3g3deuokenqibwbfi 5411884 5411883 2026-06-12T11:43:55Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411884 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 6 ოქტომბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7782 |კოდი = S/RES/2311 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2311(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = რეკომენდაცია გენერალური მდივნის დანიშვნასთან დაკავშირებით |შედეგი = მიღებულია |სურათი = António_Guterres_2012.jpg |წარწერა = [[ანტონიუ გუტერეში]] }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2311''' მიიღეს 2016 წელს. გაეროს გენერალური მდივნის თანამდებობაზე კანდიდატურის წარდგენის საკითხის განხილვის შემდეგ, საბჭომ გენერალურ ასამბლეას რეკომენდაცია გაუწია, რომ [[ანტონიუ გუტერეში]] დანიშნულიყო ამ თანამდებობაზე 2017 წლის 1 იანვრიდან 2021 წლის 31 დეკემბრამდე ვადით.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/securitycouncil/|title=United Nations Security Council|website=www.un.org|access-date=December 31, 2020}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2311(2016) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] 5iobben5iwllet3d3yhfus7r66tl5w2 5411885 5411884 2026-06-12T11:44:13Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები გენერალური მდივნის დანიშვნასთან დაკავშირებით]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5411885 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაეროს რეზოლუცია |ნომერი = 2331 |ორგანო = უს |თარიღი = 6 ოქტომბერი |წელი = 2016 |სხდომა = 7782 |კოდი = S/RES/2311 |დოკუმენტი = https://undocs.org/S/RES/2311(2016) |მომხრე = 15 |წინააღმდეგი = 0 |თავი შეიკავა = 0 |არ ესწრებოდა = |არ მონაწილეობდა = |თემა = რეკომენდაცია გენერალური მდივნის დანიშვნასთან დაკავშირებით |შედეგი = მიღებულია |სურათი = António_Guterres_2012.jpg |წარწერა = [[ანტონიუ გუტერეში]] }} '''გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2311''' მიიღეს 2016 წელს. გაეროს გენერალური მდივნის თანამდებობაზე კანდიდატურის წარდგენის საკითხის განხილვის შემდეგ, საბჭომ გენერალურ ასამბლეას რეკომენდაცია გაუწია, რომ [[ანტონიუ გუტერეში]] დანიშნულიყო ამ თანამდებობაზე 2017 წლის 1 იანვრიდან 2021 წლის 31 დეკემბრამდე ვადით.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/securitycouncil/|title=United Nations Security Council|website=www.un.org|access-date=December 31, 2020}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://undocs.org/S/RES/2311(2016) Text of the Resolution at undocs.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები 2016}} [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2016 წლის რეზოლუციები]] [[კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები გენერალური მდივნის დანიშვნასთან დაკავშირებით]] kqe1fw0rjgy9jq19vgowsbfy8y9e78q 1 891664 5411886 2026-06-12T11:44:33Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411886 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 891665 5411890 2026-06-12T11:51:40Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: '''რგოლდამშლელი ნაკადური ხაზი''' — აგრეგატული დანადგარების, მექანიზმების, ხელსაწყოების ერთობლივობა, რომლებიც მდებარეობენ სარელსო რგოლების დაშლის ტექნოლოგიური პროცესის ოპ... 5411890 wikitext text/x-wiki '''რგოლდამშლელი ნაკადური ხაზი''' — აგრეგატული დანადგარების, მექანიზმების, ხელსაწყოების ერთობლივობა, რომლებიც მდებარეობენ სარელსო რგოლების დაშლის ტექნოლოგიური პროცესის ოპერაციების მიმდევრობის შესაბამისად, ასევე სატრანსპორტო დანადგარების, რომლებიც დაშლის დროს გადაადგილებენ სარელსო რგოლებს და მათ ელემენტებს პოზიციიდან პოზიციაზე. == გამოყენება == ხაზები განკუთვნილია [[რკინიგზის ლიანდაგი]]ს [[სარელსო-საშპლე ბადე|სარელსო-საშპლე ბადის]] 12,5 და 25 მეტრიანი, ხის ან რკინა-ბეტონის შპლებით შეკერილი რგოლების დასაშლელად სიგრძით. სარელსო რგოლების დაშლის ტექნოლოგიური პროცესები ხორციელდება [[სალიანდაგო სამანქანო სადგური|სალიანდაგო სამანქანო სადგურების]] საწარმოო ბაზებში. == კონსტრუქცია და მუშაობის პრინციპი == რგოლდამშლელი ნაკადური ხაზი ყენდება [[ჯოჯგინა ამწე|ჯოჯგინა ამწის]] ქვეშ, რომელიც ახორციელებს რგოლების დატვირთვას და ჩამოცლას. ხის შპლებიანი რგოლების დასაშლელად იყენებენ რგოლგანკერვით მანქანას, რგოლდასაშლელ მანქანას და სტაციონარულ სტენდს. რგოლგანკერვითი მანქანა გადაადგილდება დასაშლელი რგოლის [[რელსი|რელსებზე]] და ახორციელებს მხოლოდ ერთ ოპერაციას — რელსებისგან [[შპალი|შპლების]] გამოთავისუფლებას. ''რგოლდამშლელი მანქანა'' მდებარეობს ოთხ ბაქანზე, რომლითაც გაადგილდება სარელსო რგოლები. რგოლების პაკეტი ლიანდაგდამშლელი მატარებლის გორგოლაჭებიანი ბაქნებიდან ჯალამბრით გამოითრევა რგოლდამშლელი მანქანის პაკეტების მიმღებში, სადაც ზედა რგოლს ჩაეჭიდება და იგი შეყავს მიმღებ გორგოლაჭებს. განკერვის აგრეგატში რგოლი სუფთავდება [[ბალასტი (სალიანდაგო მეურნეობა)|ბალასტისგან]] ჯაგრისებით, შპლები შორდება რელსებს სამაგრი ნაწილების მოხსნის შედეგად. ხაზებზე ქვედების [[ომბოხი|ომბოხებთან]] და შპლებთან ერთად გადაადგილებლად დაყენებულია კონვეირები. შპლების გამანაწილებელში ხდება შპლების დახარისხება ვარგისად და უვარგისად. [[წარეკვწინაღი|წარეკვწინაღების]] მოხსნის შემდეგ რელსები დაბლა ეშვება და ლაგდება შტაბელებად ბაქნის ორივე მხარეზე. ხაზის მწარმოებლობა 200 მეტრი სალიანდაგო ბადე საათში.<ref name="ххх">[http://www.zheleska.ru/105/ www.zheleska.ru]</ref> ''რგოლდამშლელი სტენდი'' აღჭურვილია სატრანსპორტო ურიკით, რომელზეც რგოლი მიეწოდება წევითი ჯალამბრით განკერვის აგრეგატში, სადაც ის განცალკევდება შემადგენელ ელემენტებად, შემდეგ ურიკა გადაადგილდება გადამტვირთველისკენ, თავისუფლდება შპლებისგან და რელსებისგან და ბრუნდება საწყის მდგომარეობაში. რელსები გადამტვირთავიდან აიღება კრანით, ხოლო შპლები ეშვება საშპლე ურიკაზე, რომელიც შემდეგ ჯალამბრით მიეწოდება დამხარისხებელში, სადაც შპლები ხარისხდება და მიემართება შესაბამის ბუნკერებში. ქვედები ომბოხებთან ერთად ეწყობა სატრანსპორტო ურიკის ქვესადგამებზე და მას პერიოდულად იღებს კრანი. ხაზის მწარმოებლობა 150 მეტრი სალიანდაგო ბადე საათში.<ref name="ххх" /> სპეციალიზირებულ რგოლდამშლელ ნაკადურ ხაზზე შესაძლებელია რგოლების რემონტი რკინა-ბეტონის შპლებით. ==ლიტერატურა== * [https://search.rsl.ru/ru/record/01001687278 Звеноразборочная поточная линия // Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — С. 158. — ISBN 5-85270-115-7.] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:სალიანდაგო მანქანები]] pexyctdcb62e8lasjmrs9iveqcod8bz 1 891666 5411891 2026-06-12T11:53:10Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5411891 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf