Уикипедиэ kbdwiki https://kbd.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D1%8D%D1%86%D3%80_%D0%BD%D1%8D%D1%85%D1%8A%D1%8B%D1%89%D1%85%D1%8C%D1%8D MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Медиа Служебная Тепсэлъэхьыгъуэ ЦӀыхухэт ЦӀыхухэт тепсэлъэхьыгъуэ Уикипедиэ Уикипедиэм и тепсэлъыхьыгъуэ Файл Файл тепсэлъэхьыгъуэ MediaWiki MediaWiki тепсэлъэхьыгъуэ Шаблон Шаблон тепсэлъэхьыгъуэ ДэӀэпыкъуэгъуэ ДэӀэпыкъуэгъуэ тепсэлъэхьыгъуэ Категориэ Категориэ тепсэлъэхьыгъуэ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 169 48865 48858 2026-04-13T13:18:33Z Marvalomrax 11490 Добавлена ссылка на Португалию 48865 wikitext text/x-wiki [[Файл:SouthAmericaLocation.svg|right|frameless]] [[Файл:Sinusoid-south-america.jpg‎‎‎|right|frameless]] '''Ипшэ Америкэ''' — ипшъэ шӀыпӀэ Америкэм, [[ШӀыгу|ШӀыгум]] ИкъуэхьапӀэмрэ Ипшъэ Лъэныкъуэм щыхэт. ТӀумщыгъуи ишӀыпӀэ гуэрэхэр Ишъхъэрэ Лъэныкъуэм хеубыдэ. Хыхэм Ӏуфэ здиӀар: [[Шъэху Океан|Шъэху океаным]] — къуэхьапӀэмкӀэ, [[Атлантикэ Океан|Атлантикэм]] — къуэкӀыпӀэмкӀэ, и гъунапкъэхэр [[Ишхъэрэ Америкэ|Ишхъэрэ Америкэм]] и де Дариэн ӀузэвымкӀэ, [[Кариб хы|Кариб хымкӀэ]] ирокӀуэ. Ипшэ Америкэм абы пэмыкӀыу бжыгъэ хы тӀыгу амэ хабжэ, абыхэм янэхъыбэхэр къэрал хэтхэм яуэ. [[Кэриб хы тӀыгухэр]] [[Ишъхъэрэ Америкэ|Ишъхъэрэ Америкэм]] хабжэ. Ипшъэ Америкэм икъэрал [[Кариб хы|Кариб хым]] илъхэр абы хэт: [[Колумбиэ]], [[Венесуэлэ]], [[Гайанэ]], [[Суринам]], [[Фрэндж Гуианэ]] яцӀэр — Кэриб Ипшъэ Америкэ Псалъэ "Америкэр" япэдыду ицӀу тезытхар итхыпхъэм Мартин Валдзэмуллер, а итхыпхъэм шӀыпӀэм латиныбзэкӀэ Америго Веспуччи ицӀэр тритха. А хулъхугъэра жызыӀар Христофор Колумбым къыгъуэта шӀыпӀэхэр [[Индиэ|Индиэкъым]], ахэр Хэку КӀэхэ, япэкӀэ [[Еуропэ|Еуропэм]] ямышъахэр. ШӀылъэм иинагъыр — 17,8 милыуан км², джылу дэсыр — 385, 742, 554. == Тхыдэр == [[Файл:Machu Picchu, Peru (2018).jpg|left|thumb]] [[Файл:Columbus Taking Possession.jpg|thumb]] ШӀылъэм итхыдэр щыуэ бгуэч хъуну. Япэрер - лъэпӀкъ исахэм ([[Еуропэ|Еуропэм]] имыубыд кӀышъэ) язэфӀэувэкӀэр, къэру къыщаштам, яхэкӀуэдэжьыгъэр. ЕтӀыуану — [[Еуропэ]] къэралхэм яубыдын щыкӀадзар (Конкиста) — 1500-1800 гъэхэм. А гъэхэм шӀылъэм инэхъыбэр къэралитӀым яӀыгът ([[Эспаниэ|Эспаниэмрэ]] [[Португалэ|Португалиэмрэ]]) Апщыгъуэра лэтин-амэрикэм икъэрал нэхъыбэм ябзэри, экономикэри, къэралыгъуэри щызэфӀэувар. == Къэралхэр == [[Файл:ABC countries.svg|thumb]] {| class="wikitable" |- ! ! Къэралыр ! Инагъыр (км²) ! Джылу дэсыр (2008 гъэмкӀэ) |- ! 1. | [[Файл:Flag of Argentina.svg|25px|border]] [[Архентинэ]] | 2,766,089 | 40,677,348 |- ! 2. | [[Файл:Flag of Bolivia.svg|25px|border]] [[Боливиэ]] | 1,098,580 | 8,857,870 |- ! 3. | [[Файл:Flag of Brazil.svg|25px|border]] [[Бразил]] | 8,514,877 | 191,908,598 |- ! 4. | [[Файл:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Венесуэлэ]] | 912,050 | 26,414,815 |- ! 5. | [[Файл:Flag of Guyana.svg|25px|border]] [[Гайанэ]] | 214,970 | 770,794 |- ! 6. | [[Файл:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Колумбиэ]] | 1,138,910 | 45,013,674 |- ! 7. | [[Файл:Flag of Paraguay.svg|25px|border]] [[Парагуай]] | 406,750 | 6,347,884 |- ! 8. | [[Файл:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Перу]] | 1,285,220 | 27,925,628 |- ! 9. | [[Файл:Flag of Suriname.svg|25px|border]] [[Суринам]] | 163,270 | 438,144 |- ! 10. | [[Файл:Flag of Uruguay.svg|25px|border]] [[Уругуай]] | 176,220 | 3,477,778 |- ! 11. | [[Файл:Flag of the Falkland Islands.svg|25px|border]] [[Фолклэнд хы тӀыгухэр]] ([[Архентинэ|Архентинэрэ]] [[Британиэшхуэ|Британиэшхуэрэ]] зэпаубыд) | 12,173 | 2,967 |- ! 12. | [[Файл:Flag of French Guiana.svg|25px|border]] [[Фрэндж Гуианэ]] ([[Фрэндж]]) | 91,000 | 209,000 |- ! 13. | [[Файл:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Чили]] | 756,950 | 16,454,143 |- ! 14. | [[Файл:Flag of Ecuador.svg|25px|border]] [[Экуадор]] | 283,560 | 13,927,650 |- ! 15. | [[Файл:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|25px|border]] [[Ишъхърэ Джэрджэрэ, Ишъхърэ Сандыуч хы тӀыгухэр]] | 3,093 | 20 |} == ЛъэпӀкъхэр == [[Файл:Moxeno.jpg|right|thumb]] ЭтникэмкӀэ Ипшэ Америкэ щыуэ бгуэч хъуну: индехэр, еуропэхэр, африканхэр. Колумбиэ, Экуадор, Венесуэлэ къэралхэм янэхъыбу дэсыр лъэпӀкъ зэхэпхъа (эспанхэмрэ лъэпӀкъ исахэмрэ къатекӀахэр). КъэралитӀ къуэдем: Перурэ Боливиэрэ индехэм янэхъыбаӀуэр. Брэзил, Колумбиэ, Венесуэлэ нэхъыбэ хъухэр африканхэра. Архентинэм, Чили, Брэзилым нэхъыбэхэр еуропэм къикӀахэм ящыщ — Эспаниэмрэ Урымымрэ. Брэзилым португалхэр, джэрмэнхэр, урымхэр, эспанхэр джоуэ янэхъыбу мэпсо. == Бзэр == Ипшэ Америкэм бзэ нэхъ яшъэхэр португалымрэ, эспаныбзэмрэ, Португал бзэмкӀэ здэпсалъэхэр [[Бразил|Бразилым]], ар 50 % джылу хъуам Ипшъэ Америкэм исхэм. Эспаныбзэр Ипшъэ Америкэм и нэхъыбэ къэралхэм ибзэ Ӏэташъхьа. Абы пэмыкӀыу индеэхэм ябзэхэр: кечуа ([[Экуадор|Экуадорым]], [[Боливиэ]], [[Перу|Перум]] джоуэ), гуарани ([[Парагуай|Парагуайрэ]] [[Боливиэ|Боливиэрэ]]), араукани бзэр ([[Чили|Чилирэ]] [[Архентинэ|Архентинэрэ]]) Бзэхэмрэ, джылу зезыхьа-псалъэхэмрэ: * [[Эспаныбзэ]] — 194 600 108 * [[Португалыбзэ]] — 191 480 630 * [[Инджылыбзэ]] — 800 000 * [[Нидерландхэбзэ|Нидерландыбзэ]] — 510 000 * [[Фрэнджыбзэ]] — 230 000 {{Continents}} [[Категориэ:Ипшъэ Америкэ]] s2cybnt6fsr9dibfb17u779epy1sh1b 0 8400 48866 48862 2026-04-13T16:51:05Z InternetArchiveBot 8299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 48866 wikitext text/x-wiki '''Боливиэ, Боливие''' ([[Испаныбзэ|исп]].Bolivia, кӏэкӏыхъу Puliwya, айм. Wuliwya, гуар. Mborívia), официальнэ фӏэщыгъэцӏэр — Лъэпкъ куэду зэхэт Боливие Къэрал (исп.Estado Plurinacional de Bolivia [esˈtaðo pluðinasjoˈnal de βoˈliβja]) — [[Америкэ Ипшэ|Америкэ Ипщэм]] и курыкупсэм хэт къэрал. Боливиер ищхъэрэкӏи ищхъэрэ-къуэкӏыпӏэмкӏи Бразилием, ипщэ-къуэкӏыпӏэмкӏэ — [[Парагуай|Парагуайм]] (хым хуэкӏуэркъым), ипщэкӏэ — [[Архентинэ|Архентинэм]], ипщэ-къухьэпӏэмрэ къухьэпӏэмрэ — [[Чили|Чилимрэ]] Перумрэ я гъунэжщ. Парагвайм хуэдэу, Боливиеми хым хуэкӏуэркъым (и щӏыналъэкӏи и цӏыхукӏи нэхъ ин дыдэ америкэ ипщэ къэралыр апхуэдэ щхьэхуэныгъэ иӏэу), арщхьэкӏэ 2010 гъэм Перум зэгурыӏуэныгъэ иращӏылӏа кхъухьтедзапӏэр яухуэн папщӏэ псы ӏуфэ щӏыпӏэ цӏыкӏу илъэс 99-кӏэ бэджэнду етыным теухуауэ. Хы Хуэмым Боливиер къыгуэзыгъэщхьэхукӏыр километри 100-м тӏэкӏу щӏегъу. Административнэ къалащхьэр [[Сукре]], ауэ правительствэм и ӏуэхущӏапӏэхэм я нэхъыбэр [[Ла-Пасым]] щыӏэ. Къэралым къэралыбзэ официальнэу 37 - рэ иӏэ.<ref>Artículo 5, Parágrafo I. de la Constitución Política del Estado de Bolivia</ref> == Географие == Боливием и инагъыр километр зэбгъузэнатӏэ 1 098 581-рэ мэхъу. Абы [[Эфиопие]] нэужьым и инагъкӏэ къэралхэм я спискэм 29-нэ увыпӏэр щиӏыгъщ. Боливие Альтиплано и плъыфэхэр Боливием тенджызым хуэкӏуэркъым 1879 гъэ лъандэрэ, Чилим Хы Хуэм зауэм Антофагаст и ӏуфэ щӏыпӏэр щыфӏэкӏуэдам. Арщхьэкӏэ [[Атлантикэ Хышхуэ|Атлантикэ хышхуэм]] Техьэн Боливием иӏэ - [[Парагуай псы|Парагуай псымкIэ]], 2010 гъэм жэпуэгъуэм и 20-м Боливиемрэ Перумрэ бэджэнд зэгурыӏуэныгъэ зэращӏылӏащ, Боливиер илъэс 99-кӏэ псы ӏуфэм и ӏыхьэ цӏыкӏу порт яухуэн папщӏэ зэӏэпах. Арати, илъэси 127-рэ дэкӏри, Боливием аргуэру хы Щэхуми хыхьащ. Боливием и щӏыналъэм экологие щӏыпӏэ зэмылӏэужьыгъуэ куэд къыщыгъэлъэгъуа. Къэралым и къухьэпӏэ бгы лъагэхэр Андхэм щыӏэ, Альтиплано тафэри яхэту. Къуэкӏыпӏэ тафэ лъахъшэхэм хохьэ амазонскэ тропическэ мэзхэмрэ Чакорэ я щӏыпӏэшхуэхэр. Къэралым и щӏыпӏэ нэхъ лъагэ дыдэр — Оруро департаментым щыӏэ Сахамэ вулкан ужьыхыжарщ (метр 6542-рэ). [[Титикакэ]] гуэлыр Боливиемрэ Перумрэ я гъунапкъэм щыӏэщ. Дунейм щынэхъ ин Дыдэ уюни шыгъушыпсыпӏэр къэралым и ипщэ-къухьэпӏэ лъэныкъуэм, Потоси департаментым щыӏэщ. Боливием и къалэ нэхъ инхэр: Ла-Пас, [[Эль-Альто]], [[Санта-Крус-де-ла-Сьерэ]], [[Кочабамбэ]]. Боливием къэралитхум щӏы гъунапкъэхэр яхуиӏэщ: [[Архентинэ|Архентинэм]] — километр 832 — рэ, [[Бразилэ|Бразилием]] — километр 3423 — рэ, Чилим-километр 860-рэ, Парагуайм-километр 750-рэ, Перум-километр 1075-рэ.<ref>https://web.archive.org/web/20210927041747/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bolivia/</ref> == Зылъытапхъэ == i1qo3tn7qrj0v3e53a3zse6vg6z7umf 0 8401 48863 2026-04-13T13:16:15Z Marvalomrax 11490 создана страница Гайана на черкесском языке 48863 wikitext text/x-wiki '''Гайанэ''' ([[Инджылыбзэ|инджылыз]]. Guyana файлым теухуауэ /ɪaɪˈænə/), официальнэ цӏэ псор — Гайанэ Кооперативнэ Республикэ ([[Инджылыбзэ|инджылыз]]. Co — operative Republic of Guyana[8] /koˈˈəpərətɪv rɪˈpɪblɪkɪvɪaɪˈænə/) - [[Ипшэ Америкэ|Америкэ Ипщэм]] и ищхъэрэ-къуэкӏыпӏэ лъэныкъуэмкӏэ щыӏэ къэрал. Ищхъэрэкӏэ Атлантикэ хым зыщетхьэщӏ, къухьэпӏэмкӏэ [[Венесуелэ|Венесуэлэм]], ипщэкӏэ — [[Бразилэ|Бразилием]], къуэкӏыпӏэмкӏэ — [[Суринам]] я гъунэжщ. Гайанэ Америкэ Ипщэм и континентальнэ къэрал закъуэ, лъэпкъхэм я Зэгу-хьэныгъэм хыхьэу, континентым инджылызыбзэ къэрал закъуэу, Америкэ Ипщэм и континентальнэ къэрал закъуэу зэи къэрал зэхъуэкӏыныгъэ здэщымыӏарщ, ППС-мкӏэ зы цӏыхум ХУЭЗЭУ ВВП материкым щынэхъ лъагэ дыдэ къэрал. Къалащхьэр - [[Джорджтаун]]. Официальнэ бзэр инджылызыбзэ. Ахъшэ ӏыхьэр - [[гайанскэ доллар]]. Правленэм и теплъэр: парламент республикэ. Административно-щӏыналъэ гуэшыныгъэ: щӏыналъи 10.<ref>https://web.archive.org/web/20240418100452/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?a=1&c=001,998,&s=NGDPD,PPPGDP,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1</ref> 7fbcglthccbe3y6wxny8en4lcmzg9aj 48864 48863 2026-04-13T13:16:52Z Marvalomrax 11490 добавлены примечания 48864 wikitext text/x-wiki '''Гайанэ''' ([[Инджылыбзэ|инджылыз]]. Guyana файлым теухуауэ /ɪaɪˈænə/), официальнэ цӏэ псор — Гайанэ Кооперативнэ Республикэ ([[Инджылыбзэ|инджылыз]]. Co — operative Republic of Guyana[8] /koˈˈəpərətɪv rɪˈpɪblɪkɪvɪaɪˈænə/) - [[Ипшэ Америкэ|Америкэ Ипщэм]] и ищхъэрэ-къуэкӏыпӏэ лъэныкъуэмкӏэ щыӏэ къэрал. Ищхъэрэкӏэ Атлантикэ хым зыщетхьэщӏ, къухьэпӏэмкӏэ [[Венесуелэ|Венесуэлэм]], ипщэкӏэ — [[Бразилэ|Бразилием]], къуэкӏыпӏэмкӏэ — [[Суринам]] я гъунэжщ. Гайанэ Америкэ Ипщэм и континентальнэ къэрал закъуэ, лъэпкъхэм я Зэгу-хьэныгъэм хыхьэу, континентым инджылызыбзэ къэрал закъуэу, Америкэ Ипщэм и континентальнэ къэрал закъуэу зэи къэрал зэхъуэкӏыныгъэ здэщымыӏарщ, ППС-мкӏэ зы цӏыхум ХУЭЗЭУ ВВП материкым щынэхъ лъагэ дыдэ къэрал. Къалащхьэр - [[Джорджтаун]]. Официальнэ бзэр инджылызыбзэ. Ахъшэ ӏыхьэр - [[гайанскэ доллар]]. Правленэм и теплъэр: парламент республикэ. Административно-щӏыналъэ гуэшыныгъэ: щӏыналъи 10<ref>https://web.archive.org/web/20240418100452/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?a=1&c=001,998,&s=NGDPD,PPPGDP,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1</ref>. == Зылъытапхъэ == n3vv15e0yg0tsu1573w2u9qmbp3vo8k 0 8402 48867 2026-04-14T08:24:37Z Marvalomrax 11490 создана страница Колумбия 48867 wikitext text/x-wiki '''Колумбиэ''' ([[Испаныбзэ|исп]].Colombia [koˈlombja], официальнэ фӏэщыгъэцӏэр — Колумбие Республикэ, República de Colombia [reˈpuβlika ðe koˈlombja]) — [[Ипшэ Америкэ|Америкэ Ипщэм]] и ищхъэрэ-къухьэпӏэ лъэныкъуэмкӏэ щыӏэ къэрал, [[Америкэ Курыт|Америкэ Курытым]] щыӏэ щӏыналъэхэр иӏэу. Къалащхьэр Боготэ. [[Бразилэ|Бразилиемрэ]] [[Венесуелэ|Венесуэлэмрэ]] къуэкӏыпӏэмкӏэ, ипщэкӏэ — [[Экуадор|Экуадорымрэ]] Перумрэ, къухьэпӏэмкӏэ — [[Панама|Панамэм]] я гъунэжщ. Хым [[Коста-Рика|Коста-Рикэм]], [[Никарагуэ]], [[Хондурас|Гондурасым]], [[Ямайкэ|Ямайкэм]], [[Гаити Республикэ|Гаитим]], Доминикан Республикэм я гъунэжщ. [[Кариб хы|Кариб]] [[Кариб хы|хым]] ищхъэрэкӏэ, [[Щэху Хышхуэ|Хышхуэ Щэхумкӏэ]] — къухьэпӏэмкӏэ-ятхьэщӏ. Цӏыхухэм я бжыгъэмкӏэ къэралым Америкэ Ипщэм Етӏуанэ увыпӏэр Щиӏыгъщ Бразилием и ужькӏэ, 28-р — дунейм, етӏуанэр — [[испаныбзэ]] зыщӏэ цӏыхухэм я бжыгъэмкӏэ. Къалащхьэмрэ къалэ нэхъ инымрэ Боготэ, нэгъуэщӏ къалэшхуэхэр — [[Медельин]], Кали, Барранкилье, нэгъуэщӏхэри. Иджырей Колумбием и щӏыналъэм зэгуэр щыпсэуа хэкурыс лъэпкъхэр, абыхэм я нэхъ зызыужьахэр чибчэ, кимбай, тайрон, къэралыр дуней псом щынэхъ къулей дыдэхэм ящыщ щыпсэу лъэпкъхэмрэ абыхэм къагъэсэбэп бзэхэмрэ я бжыгъэмкӏэ. Иджырей колумбие лъэпкъыр европейхэр, африканхэр, хэкурысхэр щызэхагъэзэрыхьым къэунэхуащ, колумбие Карибхэм Къуэкӏыпӏэ Гъунэгъум къикӏахэм я бжыгъэр щыкуэдщ. Колумбием и щӏыналъэм Щыӏэщ Амазонкэрэ Льянос-Оринокорэ я тропическэ мэзхэр. Колумбиер биологие зэмылӏэужьыгъуэ нэхъыбэ зиӏэ дунейм и етӏуанэ къэралщ. Мыбдеж лӏэужьыгъуэ 54 871-рэ щатха. Ауэ ар хохьэ экологием нэхъ зэран хуэхъу къэралийм. Япэу испан колонизаторхэр колумбие щӏыналъэм щихьар 1499 гъэрщ, XVI лӏэщӏыгъуэм и япэ ӏыхьэм къокӏуэ Богот къалащхьэ Зиӏэ Гранадэщӏэ вице-пащтыхьыгъуэр къызэрызэрагъэпэща къэзэуат жыджэрхэм я лъэхъэнэр. 1819 гъэм Испанием щхьэхуитыныгъэу къалъытащ, ауэ 1831 гъэм Колумбие Иным и федерацэр лъэлъэжащ. Иджырей Колумбиемрэ Панамэмрэ я щӏыналъэм Гранадэщӏэ республикэ къыщызэрагъэпэщащ (1832), итӏанэ Гранад конфедерацэ (1858), нэхъ иужьыӏуэкӏэ — Колумбием и Штат Зэгуэтхэр (1863) ящӏащ. Колумбие Республикэм и цӏэ пыухыкӏар 1886 гъэм фӏащащ, 1903 гъэм Къэралым Къикӏащ [[Панама|Панамэ]].<ref>https://www.cancilleria.gov.co/en/politica/fronteras-terrestres</ref> == Географие == Колумбиер Америкэ Ипщэм и къэралищым яз хы Щэхуми Атлантикэ хыми (нэгъуэщӏ къэралхэр Панамэмрэ Чилимрэ) хуэкӏуэу. Колумбиер къухьэпӏэмкӏэ хы Щэхукӏэ, ищхъэрэ-къухьэпӏэмкӏэ Кариб тенджызкӏэ щатхьэщӏ. Къэралым и къухьэпӏэмкӏэ ищхъэрэкӏэ къыщыщӏэдзауэ ипщэкӏэ зыщаукъуэдия Магдаленэ, Каукэ псыхэм, нэгъуэщӏ нэхъ цӏыкӏухэм зэпаупщӏа Андхэм. Къуэкӏыпӏэмкӏэ Амазонкэм и къуэпсхэм зэпаупщӏ бгыщхьэ тафэр щыӏэ. Хы ӏуфэхэм я кӏыхьагъкӏэ уэххэм зыщаубгъуа.<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%B8</ref> Колумбием и ищхъэрэ лъэныкъуэмкӏэ Щыӏэ Субэкваториальнэ уэгъу климат зиӏэ Прикариб уэхыр. Мыбы щыӏэ къэралым и кхъухь тедзапӏэ нэхъыщхьэхэмрэ хамэ къэрал туристхэр дэзыхьэх курорт нэхъыщхьэхэмрэ. Мыбдежми Щыӏэ Сьерра-Невада-де-Санта-Мартэ бгы щхьэхуэ, Кристобаль-Колон щыгур (метр 5775-рэ) уэс телъу, Ар Колумбием и бгы нэхъ лъагэ дыдэ. Къухьэпӏэ ӏуфэр Хы Хуэм уэх зэвым иубыдащ, илъэс псом уэшх куэд къешхыу, псы къиугъуэшхуэу, абы а щӏыналъэм и пляж-хэр туристхэм нэхъ мащӏэу ягу ирохь. Хы хуэм ӏуфэм ӏут лагунхэр мангр пабжьэ лъэщхэм яубыдащ. Къэралым и ипщэ лъэныкъуэмкӏэ Андхэр Зэбгъурыту шытхищу щызэбгрокӏ, Къухьэпӏэ, Курыт, Къуэкӏыпӏэ Кордильеркӏэ еджэу, ищхъэрэкӏэ километр минищым щӏигъукӏэ зыщаукъуэдийуэ. Бгы зэхуаку аузхэм къэралым и мэкъумэш щӏапӏэ нэхъыщхьэхэр щыӏэщ икӏи Колумбием щыпсэухэм я нэхъыбэр щопсэу. Ауэ вулкан ужьыхыжа, лажьэ куэдым, щӏыналъэм и сейсмичность лъагэм цӏыхухэмрэ хозяйствэмрэ зэран яхуохъу. Оринок уэхым и ипщэ лъэныкъуэм щыӏэ льянос щӏыналъэм и колумбие ӏыхьэр гъащӏэм нэхъ хуэщӏащ, ауэ тхыдэм къызэрыхэщыжымкӏэ Колумбием и щӏыналъэ нэхъ мащӏэу псэупӏэ ящӏа. Гъэмахуэ псыӏэрэ щӏымахуэ гъущэрэ зиӏэ субэкваториальнэ климат хуабэм еубзыху щӏыналъэм хьэцэпэцэ, пальмэ джэбын псыӏэхэм, псыежэххэм я кӏыхьагъкӏэ галерее мэзхэм, къамыл шэдылъэхэм зэрызыщаубгъур. Къэралым и ипщэ-къуэкӏыпӏэр яубыдащ зэпымыууэ-экваториальнэ климат псыӏэм и ӏэгъуэблагъэм ит амазонскэ сельвэм. Узыпхымыкӏыф къэкӏыгъэ ехьэжьамрэ (метр 70-м нэс зи лъагагъ жыг къатитхурэ) псэущхьэ дуней къулеймрэ зэмылӏэужьыгъуэ куэдкӏэ къахощ. Ауэ щӏыуэпс щытыкӏэ хьэлъэхэм я зэранкӏэ а щӏыналъэм щыпсэур къэралым щыпсэухэм я проценти 1 къудей. Климат Колумбием и щӏыналъэм экваториальнэ, субэкваториальнэ климат лӏэужьыгъуэхэр щытепщэщ. Мазэ температурэр ику иту уэххэм +35 °C — м нос, къуршхэм метр 2000-3000 зи лъагагъхэм-+13-м къыщыщӏэдзауэ +16 °C-м нэс. уэшхыу Къыщошх илъэсым мм 150-м къыщыщӏэдзауэ ищхъэрэ-къуэкӏыпӏэмкӏэ миллиметр 10 000-м нэс. Флорэ Тхыгъэ нэхъыщхьэр: Колумбием и Флорэ Дунейм эндемие къэкӏыгъэ лӏэужьыгъуэхэм я проценти 10-м нэблагъэр Колумбием къыщокӏ. Кариб ӏуфэм мангр мэзхэр щытепщэщ, ищхъэрэ уэххэмрэ Хы Хуэм уэхымрэ — сыт щыгъуи щхъуантӏэ къэкӏыгъэ псыӏэщ, ищхъэрэ-къуэкӏыпӏэмрэ ищхъэрэмрэ — джэбынхэр («льянос»жыхуаӏэхэр). Андхэм къэкӏыгъэхэм зыщахъуэж лъагагъым (бгырыпх лъагэм) елъытауэ: мэзхэм щӏагъэна ищӏагъ джабэ нэкӏухэр хуэм-хуэмурэ мэз гъуэтыгъуейм, къуацэ-чыцэм, удз зэмыщхьым, бгы лъагэ хъупӏэхэм хуокӏуэ. Cattleya trianae орхидеер (Трианэ Каттлей) лъэпкъ удз гъэгъауэ къалъытэ, Ceroxylon quindiuense пальмэр (Киндиой шэху пальмэр) Колумбием и лъэпкъ жыгыу къалъытэ. Псэущхьэ Тхыгъэ нэхъыщхьэр: Колумбием и Псэущхьэ Къэралым и псэущхьэри къулейщ икӏи зэмылӏэужьыгъуэ — хьэндырабгъуэхэр, пиранхэр, номинхэр, мыщэхэр, ягуархэр, кондорхэр, блэхэр, колибри.<ref>https://www.usergioarboleda.edu.co/</ref> 90rq7aqhvtidvptcykg45bx283bu8cf