Wikipedia kgwiki https://kg.wikipedia.org/wiki/Muk%C3%A2nda_ya_ngudi MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Special Disolo Kisadi Disolo kisadi Wikipedia Disolo Wikipedia Fisye Disolo fisye MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Lusadisu Disolo lusadisu Kalasi Disolo kalasi TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3980 52970 40980 2026-08-16T17:33:12Z Neruda 41 Nsângu ya luzîngu 52970 wikitext text/x-wiki [[Fisye:Jean_Roy_de_Congo.jpg|thumb|Kifwanisi ya Nzinga Nkuwu]]'''Nzinga Nkuwu''' (João I.) vwandaka [[mwéné Kôngo]] to ntinu na kitinu ya [[Kôngo ya Ntotila]] na bamvula ya mafunda kumi mpe tanu. Yandi bakaka mbotika na kilûmbu ya tatu ya ngonda ya tanu mvu 1491 na zina ya kimputulukesi: '''João I do Congo''', kansi yandi vutukaka na lukwikilu ya bakôngo nsuka-nsuka. == Nsângu ya luzîngu == Na mvu 1482, mindele ya Mputu, na lutwadisu ya [[Diogo Cão]], kwendaka kutala Nzadi Kôngo tî na nzyunga ya Matadi ya bubu yai mpi bau salaka kinduku ti Kintinu ya Kôngo. Lutwadisu ya ntinu Nzinga ya Nkuwu, mwana ya Nkuwu ya Ntinu, ke monana nde yau lutaka na zulu ya bantu mingi ya kimvuka ya bakôngo. Diogo Cão vutukaka na Kôngo na mvu 1485 mpe na mvu 1487. Yandi sadisaka lusobasana ya bantumwa na kati ya Mputu na Kôngo. Na mvu 1490, ntumwa mosi ya nene ya Mputulukesi, na nzila ya bamisionere ya Katolika, ditulaka na [[Mbânza Kôngo]], mbânza-kimfumu ya Kôngo, kuna yambamaka mbote na ba mwéné Kôngo. Yandi kotaka na dibundu ya Katolika mpi yandi bakaka zina João I, na ntangu yina mbânza-kimfumu na yandi bakaka zina ya nkaka "São Salvador". Na nsuka ya mvu-nkama yina, Nzinga ya Nkuwu ti mwana na yandi [[Mpanzu ya Nzinga]] vutukaka na lukwikilu ya bakôngo. Bau nwanaka na kênto na yandi, Leonor, ti mwana na yandi ya nkaka, [[Nzinga ya Mwemba]], bayina bikalaka na dibundu ya Katolika. Mavwanga yai na kati ya bampângi yai zôle nataka mvita na nima ya lufwa ya Nzinga ya Nkuwu na ngônda ya sambanu ya mvu 1506. Nzinga ya Mwemba kumaka na kimfumu na nima ya kunûnga mpi kufwa yâya na yandi Mpanzu ya Nzinga. Nzinga ya Mwemba bakaka zina ya mbotika Afonso I. [[Kalasi:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]] [[Kalasi:Repubilika ya Ngola]] d6zypo0351jgsoojdgwswvn4ezzflep 0 5866 52969 43196 2026-08-16T16:56:49Z Neruda 41 Typo 52969 wikitext text/x-wiki '''Mwéné Kôngo''' vwandaka [[ntinu]] ya [[Kôngo ya Ntotila]]. [[Fisye:Kongo audience.jpg|thumb|right|300px|Mwéné Kôngo ke zonzilaka bâna bwala na yandi mpe banzênza ya Mputuki.]] [[fisye:Jean Roy de Congo.jpg|220px|thumb|Nzinga Nkuwu, mwéné Kôngo ya ntete yina vwandaka ya buklisto (mvula 1509).]] == Bantinu ya Kôngo ya Ntôtila == #Ntinu [[Nimi ya Lukeni]] [[1380]]-[[1420]], ntinu ya ntete #[[Nanga]] ([[1420]]-1435) #[[Nlaza]] (1435-1450) #[[Nkuwu ya Ntinu]] (Nkuwu ya Lukeni) (1450-1465) #??? (1465-[[1482]]) #[[Nzinga Nkuwu]] (João I) [[1482]]-[[1505]], ntinu ya sambanu #[[Mvemba Nzinga]] (Afonso I) ([[1506]]-[[1543]]) #[[Nkanga ya Mvemba]] (Pedro I) (1543-[[1545]]) #[[Francis I]] (1545-1545) #[[Nkumbi ya Mpudi]] (Diogo I) (1545-[[1561]]) #[[Afonso II]] (1561-1561) #[[Bernard I]] (1561-[[1566]]) #[[Henri I]] (1566-[[1567]]) #[[Nimi ya Lukeni ya Mvemba]] (Alvaro I) (1568-[[1587]]) #[[Nimi ya Nkanga]] (Alvaro II) (1587-[[1614]]) #[[Nimi ya Nkanga]] (Bernard II) (1614-[[1615]]) #[[Nimi ya Mpanzu]] (Alvaro III) (1615-[[1622]]) #[[Nkanga ya Mvika]] (Pedro II) (1622-[[1624]]) #[[Mvemba ya Nkanga]] (Garcia I) (1624-[[1626]]) #[[Nimi ya Nkanga]] (Ambrosio) (1626-[[1631]]) #[[Nzinga ya Nkuwu]] (Alvaro IV) (1631-[[1636]]) #[[Mpanzu ya Nimi]] (Alvaro V) (1636-1636) #[[Nimi ya Lukeni ya Nzenze ya Ntumba]] (Alvaro VI) (1636-1641) #[[Nkanga ya Lukeni ya Nzenze ya Ntumba]] (Garcia II) (1642-[[1661]]) #[[Mvita ya Nkanga]] (Antonio I) ([[1661]]-[[1665]]), ntinu ya dipanda ya nsuka '''Bantinu ya [[Mbânza Kôngo]]''' *Afonso II Afonso (1665) *[[Tusi Mumaza]] Alvaro VII (1665-666) *[[Mvemba ya Mpanzu]] (Alvaro VIII) (1666-1669) *[[Nsimba Ntamba]] (Pedro III) (1669) *[[Mpanzu ya Ntivila]] (Alvaro IX) (1669-1670) *[[Nzinga ya Nkanga]] (Rafael I) (1670-1673) *[[Mvemba ya Nimi]] (Afonso III) (1673-1674) *[[Miala ya Nzimbwila]] (Daniel I) (1674-1678) '''Bantinu ya [[Nkondo]]''' *[[Afonso II]] (1665-669) *[[Mvemba ya Nimi]] (Afonso III) (1669-1673) '''Bantinu ya [[Lemba]] (Mbula)''' *[[Nsimba ya Ntamba]] (Pedro III) (1669-1680) *[[Nzuzi ya Ntamba]] (João III) (1680-1716) '''Bantinu ya [[Kibangu]]''' *[[Nkanga ya Mvemba]] (Garcia III) (1669-1685) *[[Mvizi ya Nkanga]] (André I) (1685) *[[Nzinga ya Nlenke]] (Manuel Afonso) (1685-88) *[[Nimi ya Mvemba]] (Alvaro X) (1688-December 1695) *[[Nusamu ya Mvemba]] (Pedro IV) (1695-1709) '''Bantinu ya Mbânza-Kôngo''' *[[Nusamu ya Mvemba]] (Pedro IV) (1709-1718) *[[Mpanzu ya Nimi]] (Manuel II) (1718-1743) *[[Nkanga ya Mvandu]] (Garcia IV) (27.7.1743-31.3.1752) *[[Misaki ya Nimi]] (Nicolau I) (27.8.1752-1758) *[[Nkanga ya Nkanga]] (Afonso IV) *[[Mvita ya Mpanzu]] (Antonio II) *[[Nkanga ya Nkanga]] (Sebastião I) *[[Ntivila ya Nkanga]] (Pedro V) (1763-1764) *[[Nkanga ya Nkanga]] (Alvaro XI ) (1764-1778) *[[Mpasi ya Nkanga]] (José I) (1778-1785) *Afonso V (1785-1788) *Alvaro XII (1788-?) *[[Mpanzu a Mbandu]] (Alexio I) (?-1793) *Joaquim I (1793-94) *[[Masaki ya Mpanzu]] (Henrique I (10.1.1794-1803) *[[Nkanga ya Mvemba]] (Garcia V) (1803-1830) *[[Mvizi ya Lukeni]] (André II) (1830-1842) *[[Mpanzu ya Nsindi ya Nimi ya Lukeni]] (Henrique II) (1842-1857) *[[Ndongo]] (Alvaro XIII) (1857-7.8.1859) *[[Elelo]] (Pedro V) (7.8.1859-1891) *Alvaro XIV Agua Rosada (1891-1896) *[[Tekenge]] (Henrique III) (1896-1901) *[[Mbemba]] (Pedro VI) (1901-10) *Manuel Nkomba (1910-11) *[[Kiditu]] (Manuel III) (1911-1914) iw1009cdxaptrgb3ihrisokhdqjt2st 0 7697 52971 2026-08-16T20:13:38Z Medamuaka 11529 Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/232658452|Aimée Kabila Mulengela]]" 52971 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie2 | image = | légende = }} '''Aimée Mulengela Kabila''', butukaka na Kipushi na mvula 1976 mpe ba fwaka yandi na mpimpa ya 16 janvier 2008 na Mont Ngafula, yandi kele mwana ya nkento ya Laurent-Désiré Kabila, mfumu ya ntama ya insi yina bo fwaka na mvu 2001. 32of1mk3pxhg94w90wjj02h0m96l7jv 0 7698 52972 2026-08-16T20:44:06Z Medamuaka 11529 Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/238633698|Octavie Kabuya]]" 52972 wikitext text/x-wiki '''Octavie Mbuyi Kabuya''', butukaka na makumi février 2000 na [[Kinsâsa|Kinshasa]], kele ntotila-nkento ya kitoko [[Repubilika ya Kôngo Demokratiki|ya Kongo]], muntu ya ke salaka kisalu mpe ntwadisi ya kimvuka. fkfdarpbzgvf0rxb6vgjq8exsfl6qz7 52973 52972 2026-08-16T20:45:34Z Medamuaka 11529 Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/238633698|Octavie Kabuya]]" 52973 wikitext text/x-wiki '''Octavie Mbuyi Kabuya''', butukaka na makumi février 2000 na [[Kinsâsa|Kinshasa]], kele ntotila-nkento ya kitoko [[Repubilika ya Kôngo Demokratiki|ya Kongo]], muntu ya ke salaka kisalu mpe ntwadisi ya kimvuka. Yandi me ponama [[Femina Miss Congo]] na 2024. dn947hgzycfmqqeq56efkmxxtmeikz8 52974 52973 2026-08-16T20:45:59Z Medamuaka 11529 Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/238633698|Octavie Kabuya]]" 52974 wikitext text/x-wiki '''Octavie Mbuyi Kabuya''', butukaka na makumi février 2000 na [[Kinsâsa|Kinshasa]], kele ntotila-nkento ya kitoko [[Repubilika ya Kôngo Demokratiki|ya Kongo]], muntu ya ke salaka kisalu mpe ntwadisi ya kimvuka. Yandi me ponama [[Femina Miss Congo]] na 2024. == Biografi == gyd8iz9q03r7k2rhg4g0vcs4rgqrocu 0 7699 52975 2026-08-16T20:54:42Z Medamuaka 11529 Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/237186292|Antoinette Kankindi Kagoyire]]" 52975 wikitext text/x-wiki '''Antoinette Kankindi Kagoyire''', butukaka na [[Kivu ya Node|Kivu ya Nordi]] na [[Repubilika ya Kôngo Demokratiki|Républika Démocratika du Congo]] na mvula 1950, kele filozofe ya Kongo, muntu ya mayele na ngindu ya Charles Péguy, yina ke sala ntu-dyambu ya kisalu na yandi ya kisalu na mvula 2008, mpe yina yandi ke bakaka, , Yandi kele mpe na kisalu ya kutunga ba nkento mpe kufwanana na bau na babakala. q5gnsdcsw1eh6wm8tnis6j2vmmx4ga4 0 7700 52976 2026-08-17T06:37:04Z Medamuaka 11529 Created by translating the page "[[:fr:Special:Redirect/revision/234859005|Ndagbia Mobutu]]" 52976 wikitext text/x-wiki '''Ndagbia Mobutu''', mwana ya nsuka ya mfumu ya yisi ya Zaïre Mobutu Sese Seko na Marie-Antoinette Mobutu, kele muntu ya kisalu ya Kongo. ssl4k5kqr7nrspg0jqnhcc3tb3pfkpa 52977 52976 2026-08-17T06:37:46Z Medamuaka 11529 52977 wikitext text/x-wiki '''Ndagbia Mobutu''', mwana ya nsuka ya mfumu ya yisi ya Zaïre Mobutu Sese Seko na Marie-Antoinette Mobutu, kele muntu ya kisalu ya Kongo. Yandi salaka mpi ke twadisaka kisalu ya luzitu ya bo ke bingaka Azyekos Services, yina ke salaka na [[Repubilika ya Kôngo Demokratiki|République Démocratique du Congo]] mpi na bansi mingi. 0jfn0o2699m8vzn2tkq8eq1w8q0ccdw 52978 52977 2026-08-17T06:38:13Z Medamuaka 11529 52978 wikitext text/x-wiki '''Ndagbia Mobutu''', mwana ya nsuka ya mfumu ya yisi ya Zaïre Mobutu Sese Seko na Marie-Antoinette Mobutu, kele muntu ya kisalu ya Kongo. Yandi salaka mpe ke twadisaka kisalu ya luzitu ya bo ke bingaka Azyekos Services, yina ke salaka na [[Repubilika ya Kôngo Demokratiki|République Démocratique du Congo]] mpi na bansi mingi. 6ugidkixyloblfrq5k0xroo0s1my6hv 52979 52978 2026-08-17T06:38:31Z Medamuaka 11529 52979 wikitext text/x-wiki '''Ndagbia Mobutu''', mwana ya nsuka ya mfumu ya yisi ya Zaïre Mobutu Sese Seko na Marie-Antoinette Mobutu, kele muntu ya kisalu ya Kongo. Yandi salaka mpe ke twadisaka kisalu ya luzitu ya bo ke bingaka Azyekos Services, yina ke salaka na [[Repubilika ya Kôngo Demokratiki|République Démocratique du Congo]] mpe na bansi mingi. niwtof725uik97iv6rgrcdmho7stws8 52980 52979 2026-08-17T06:38:49Z Medamuaka 11529 52980 wikitext text/x-wiki '''Ndagbia Mobutu''', mwana ya nsuka ya mfumu ya yisi ya Zaïre Mobutu Sese Seko na Marie-Antoinette Mobutu, kele muntu ya kisalu ya Kongo. Yandi salaka mpe ke twadisaka kisalu ya luzitu ya ba ke bingaka Azyekos Services, yina ke salaka na [[Repubilika ya Kôngo Demokratiki|République Démocratique du Congo]] mpe na bansi mingi. ce31zgrhignht5g7l7wstg13ewmihbh 52981 52980 2026-08-17T06:39:39Z Medamuaka 11529 52981 wikitext text/x-wiki '''Ndagbia Mobutu''', mwana ya nsuka ya mfumu ya yisi ya Zaïre Mobutu Sese Seko na Marie-Antoinette Mobutu, kele muntu ya kisalu ya Kongo. Yandi salaka mpe ke twadisaka kisalu ya luzitu ya ba ke bingaka Azyekos Services, yina ke salaka na [[Repubilika ya Kôngo Demokratiki|Républika Démocratique du Congo]] mpe na bansi mingi. 9onvoy8n1w0ra0swjn49jy63erwpw02 52982 52981 2026-08-17T06:40:10Z Medamuaka 11529 52982 wikitext text/x-wiki '''Ndagbia Mobutu''', mwana ya nsuka ya mfumu ya yisi ya Zaïre Mobutu Sese Seko na Marie-Antoinette Mobutu, kele muntu ya kisalu ya Kongo. Yandi salaka mpe ke twadisaka kisalu ya luzitu ya ba ke bingaka Azyekos Services, yina ke salaka na [[Repubilika ya Kôngo Demokratiki|Républika Démocratika du Congo]] mpe na bansi mingi. r9q5ild0lei4us5pyxk00bfqgo39244