Wikipedia kiwiki https://ki.wikipedia.org/wiki/Main_Page MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Thĩ 0 2991 23534 22489 2026-04-03T06:00:36Z Kwamikagami 7399 23534 wikitext text/x-wiki [[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|Thĩ kũringana na cico cia gatũndũ ka NASA]] [[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|frameless|right]][[file:Earth symbol (fixed width).svg|frameless|upright=0.2|🜨]] '''Thĩ ['''ĩrĩa ĩtagwo'' '<nowiki/>'''ala'''<nowiki/>'<nowiki/>'' kana'' '''<nowiki/>'ụwa'<nowiki/>''''' na rũthiomi rwa '''[[Nigeria|'''Igbo''']]''' na igwetwo '''''<nowiki/>'ensi'<nowiki/>''''' na rũthiomi rwa [[Uganda|'''Rũganda''']] ''']''' ĩkoragwo na icigo cia mbara nyũmũ na nĩcio: # [[Abĩrika]] # [[Rũraya]] # [[Asia]] # [[North Amerika]] # [[Amerika ya kuthini]] # [[Australia]] ==Mwonekere wa thĩ== Thĩ nĩ ya gĩthũrũrũko ta mũbira. Nĩ ĩthiũrũrũkaga na mũlaini wa Iqweta. mwisho wa thĩ wa north witagũo north pũrũ, na mwisho wa south ũgetwo south pũrũ. ==Kumenyekana ũrĩa thĩ ihana== Kwĩ hĩndĩ thĩ ĩtoakaine ũraia ĩhana. Kwĩ hĩndĩ yeragwo ni ari rutere na m mũndũ kana meri ikinya rutereini ruu no kugwa na k ũu thĩ. [[Category:Riua]] [[Category:Mathĩ]] [[Category:Asia]] 8l74f4eiitc2s5eubyq7spk9445ln8q Mweri 0 6585 23535 23023 2026-04-03T06:01:28Z Kwamikagami 7399 23535 wikitext text/x-wiki [[File:Picture of moon above Kumapley Auditorium.jpg|thumb|Mbica ya mweri kuma Mũratĩna wa Kwame Nkrumah bũrũri wa [[Ghana]]]] [[file:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|frameless|upright=0.2|☾]] '''Mweri''' nĩguo ngomongo ya mũmwe ya[[Thĩ]]. Nĩ ithũrũka thĩ na ũraihu wa kilomita 384,399 (238,854 mi), {{Efn|Because the Moon follows an elliptical path, its distance from Earth varies over the year, ranging from {{convert|357000|-|407000|km|mi}}.<ref name="NASAfactsheet">{{cite web |title=Moon Fact Sheet |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html |website=NASA National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=2024-01-11 |access-date=2025-08-06 |archive-date=April 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402143754/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html |url-status=dead }}</ref>}} ũgwete ta maita 30 ma ũgwete wa thĩ. == Matiema ma kwonekana kwa mweri == [[File:Far side of the Moon - Lunar phases.png|thumb|Matiema ma mweri Kuuma Thinwa ginya mweri mwerũ]] 7i24he1x53m1clenaq8kak52ku0mdwy Riũa 0 6674 23533 23134 2026-04-03T05:57:14Z Kwamikagami 7399 23533 wikitext text/x-wiki [[File:African sun.jpg|thumb|Riũa rĩkĩthũa]] [[file:Sun symbol (fixed width).svg|frameless|upright=0.2|☉]] '''Riũa''' nĩ [[njata]] ĩrĩa ĩrĩ gatagatĩ ka mũtaratara wa [[:sw:Galileo_Galilei ĩĩũ|Galileo Galilei]] wa ngurario cia njata. Riũa nĩ rĩo rĩkoragwo na [[Gũkenga|ũtheri]] ũrĩa mwĩngĩ mũno igũrũ rĩa [[thĩ]].&nbsp; jjpbr5c33qhcp40tt4pyeufcm0wo6xq Waũ 0 6920 23531 2026-04-02T17:14:48Z Sinatrasona 5365 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1346543443|Cognate]]" 23531 wikitext text/x-wiki Thĩinĩ wa thoome wa, '''waũ''' nĩ [[Kiugo|ciugo]] iria irĩ na kĩhumo kĩmwe kana kuuma kũrĩ ithe ũmwe wa rũthiomi rwa tene. == Ngerekano == Ngerekano nĩ kiĩgo ''''ngwa'''<nowiki/>' kuuma [[Gĩgĩkũyũ]] na [[Nigeria|Igbo]] kĩrĩa kĩtaũkaga ta ihenya rĩa [[Gũkenga|ũtheri]]; ngerekano cia nja nĩ ta kiugo gĩaa [[Ngeretha|kĩngeretha]] ''night'' kĩrĩ mabũrũri-inĩ ma [[Bururi wa Rũraya|Rũraya]] ta [[Njĩrĩmani]] {{Lang|de|Nacht}}, Swedish {{Lang|sv|natt}}, Ukrainian {{Lang|uk|ніч}} nich, Russian {{Lang|ru|ночь}} noch, Lithuanian {{Lang|lt|naktis}}, Welsh {{Lang|cy|nos}}, Polish {{Lang|cs|noc}}, Greek {{Lang|el|νύχτα}} nychta, Sanskritnakt-, Albanian {{Lang|sq|natë}}, Latin {{Lang|la|nox}} (gen. sg. {{Lang|la|noctis}}), Italian {{Lang|ita|notte}}, French {{Lang|fr|nuit}}, and Portuguese {{Lang|pt|noite}}. Ici ciothe itaũkaga ta ũtukũ. Kiugo cia Kĩarabu سلام [http://web.archive.org/web/20140301222335/https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Proto-Semitic/%C5%A1al%C4%81m- *shalām-] salām, Kĩhibirania שָׁלוֹם shalom, Kĩasuriya Neo-Aramaic shlama na Kĩamaari selam 'thayũ' nĩ ciambĩrĩirie na Kĩsemia kĩa tene *šalām- ''''thayũ'''<nowiki/>'. == Maũndũ marĩa maronania == Ciugo cia waũ ti bata gũkorũo na [[nongorio]] o ũmwe, tondũ no gũkorũo nĩ ciagariũrĩtio nĩ ũgarũrũku wa ciugo rĩrĩa thiomi gũkuũka na wĩathi.. Kwa ngerekano, rũthiomi rwa Kĩngeretha rwa kũigua ng'aragu na rwa Kĩholandeni rwa 'sterven' na nongorio ya gũkua '[[Gĩkuũ|gũkua]]' ruumaga harĩ rũthiomi rũmwe rwa [[Njĩrĩmani]], *sterbaną 'gũkuua', no rũthiomi rũu rwa Kĩngiretha nĩ rwakundeire nongorio na kũorota o gĩkuũ kĩrĩa [[Kamanaĩ|ngamanaĩ]] nĩ wagi wa irio. qqqw69v1firjoi1gv7xbzjqr6ukmlcd 23532 23531 2026-04-02T17:57:33Z InternetArchiveBot 6989 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 23532 wikitext text/x-wiki Thĩinĩ wa thoome wa, '''waũ''' nĩ [[Kiugo|ciugo]] iria irĩ na kĩhumo kĩmwe kana kuuma kũrĩ ithe ũmwe wa rũthiomi rwa tene. == Ngerekano == Ngerekano nĩ kiĩgo ''''ngwa'''<nowiki/>' kuuma [[Gĩgĩkũyũ]] na [[Nigeria|Igbo]] kĩrĩa kĩtaũkaga ta ihenya rĩa [[Gũkenga|ũtheri]]; ngerekano cia nja nĩ ta kiugo gĩaa [[Ngeretha|kĩngeretha]] ''night'' kĩrĩ mabũrũri-inĩ ma [[Bururi wa Rũraya|Rũraya]] ta [[Njĩrĩmani]] {{Lang|de|Nacht}}, Swedish {{Lang|sv|natt}}, Ukrainian {{Lang|uk|ніч}} nich, Russian {{Lang|ru|ночь}} noch, Lithuanian {{Lang|lt|naktis}}, Welsh {{Lang|cy|nos}}, Polish {{Lang|cs|noc}}, Greek {{Lang|el|νύχτα}} nychta, Sanskritnakt-, Albanian {{Lang|sq|natë}}, Latin {{Lang|la|nox}} (gen. sg. {{Lang|la|noctis}}), Italian {{Lang|ita|notte}}, French {{Lang|fr|nuit}}, and Portuguese {{Lang|pt|noite}}. Ici ciothe itaũkaga ta ũtukũ. Kiugo cia Kĩarabu سلام [https://web.archive.org/web/20140301222335/https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Proto-Semitic/%C5%A1al%C4%81m- *shalām-] salām, Kĩhibirania שָׁלוֹם shalom, Kĩasuriya Neo-Aramaic shlama na Kĩamaari selam 'thayũ' nĩ ciambĩrĩirie na Kĩsemia kĩa tene *šalām- ''''thayũ'''<nowiki/>'. == Maũndũ marĩa maronania == Ciugo cia waũ ti bata gũkorũo na [[nongorio]] o ũmwe, tondũ no gũkorũo nĩ ciagariũrĩtio nĩ ũgarũrũku wa ciugo rĩrĩa thiomi gũkuũka na wĩathi.. Kwa ngerekano, rũthiomi rwa Kĩngeretha rwa kũigua ng'aragu na rwa Kĩholandeni rwa 'sterven' na nongorio ya gũkua '[[Gĩkuũ|gũkua]]' ruumaga harĩ rũthiomi rũmwe rwa [[Njĩrĩmani]], *sterbaną 'gũkuua', no rũthiomi rũu rwa Kĩngiretha nĩ rwakundeire nongorio na kũorota o gĩkuũ kĩrĩa [[Kamanaĩ|ngamanaĩ]] nĩ wagi wa irio. 8w9z7hd5hpt8dh2p2e3ej5ct3e9m7db Kunta Kinte (Kunũnda Kinũnde) 0 6921 23536 2026-04-03T08:01:08Z Sinatrasona 5365 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1346778282|Kunta Kinte]]" 23536 wikitext text/x-wiki [[File:Roots The Saga of an American Family (1976 1st ed dust jacket cover).jpg|thumb|Mambarita ma gĩbuku]] '''''Kunta Kinte''''' ('''Kunũnda''' '''Kinũnde''' na mũtamũkĩre wa [[Gĩgĩkũyũ]]) nĩ mũthaki mũnene wa [[Ibuku]] rĩa 1976 rĩa Roots: The Saga of an American Family (''Mĩĩri: [[Thingithũ (cwa na cwĩ)|Thingithũ]] ya [[Mũciĩ (Tharũ)|Mũciĩ]] wa [[Amerika]]'') rĩa [[Kũandĩka|mwandĩki]] wa Amerika Alex Haley. Kunta Kinte yaheanirwo kũringana na rũgano rwa ngomi cia Haley, [[mũndũ]] wa Gambia ũrĩa waciarirwo ta mwaka wa 1767, kũrutwo [[Ũkombo|ngombo]], na agĩtwarwo Amerika kũrĩa aakuire ta mwaka wa 1822. Haley oigire atĩ ũhoro wake wa muoyo wa Kunta thĩinĩ wa Roots nĩ mũtaratara wa maũndũ ma [[Barigici|ma]] na mangĩ ma memanio. 58zqtk5ofdw8jgdaznfrjlfexlx5e1r Tijuca (Tinjuka) 0 6922 23537 2026-04-03T08:25:31Z Sinatrasona 5365 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1343933773|Tijuca]]" 23537 wikitext text/x-wiki [[File:Bernhard_Wiegandt_-_Tijuca.JPG|thumb|Mbica ya Tijuca ya karine ya 19]] [[File:Praça_Saens_Peña_2.JPG|thumb|Gĩcuukĩro kĩa metro kĩraarĩ Saens Peña Square]] '''Tijuca''' (mũtamũkĩre wa [[Gĩgĩkũyũ]] 'Tinjuka' (na Rũthiomi rwa Tupi rwerĩ kuuga ty ([[maaĩ]])îuk ("maunjuge") ) nĩ ''gĩcigo'' kĩa Northern Zone ya taũni ya [[Rio de Janeiro]], Brazil. Nĩ ĩkoragwo na gĩcigo kĩa Saens Peña na Afonso Pena. Kũringana na ũtari wa andũ wa 2000, gĩcigo kĩu kĩrĩ andũ ta 150,000. Nĩ ĩhakanu na matũũra cia Praça da Bandeira, Maracanã, Vila Isabel, Andaraí, Grajaú na Alto da Boa Vista.    ilcogd7gba7dox5v3d5p1ltluc8wny5 Çijuca (Chinjuka) 0 6923 23538 2026-04-03T08:27:30Z Sinatrasona 5365 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1343933773|Tijuca]]" 23538 wikitext text/x-wiki [[File:Bernhard_Wiegandt_-_Tijuca.JPG|thumb|Mbica ya Tijuca ya karine ya 19]] [[File:Praça_Saens_Peña_2.JPG|thumb|Gĩcuukĩro kĩa metro kĩraarĩ Saens Peña Square]] '''Çinjuca''' (mũtamũkĩre wa [[Gĩgĩkũyũ]] ''''''Chinjuka'''''<nowiki/>' (na Rũthiomi rwa Tupi rwerĩ kuuga ty ([[maaĩ]])îuk ("maunjuge") ) nĩ ''gĩcigo'' kĩa Northern Zone ya taũni ya [[Rio de Janeiro]], Brazil. Nĩ ĩkoragwo na gĩcigo kĩa Saens Peña na Afonso Pena. Kũringana na ũtari wa andũ wa 2000, gĩcigo kĩu kĩrĩ andũ ta 150,000. Nĩ ĩhakanu na matũũra cia Praça da Bandeira, Maracanã, Vila Isabel, Andaraí, Grajaú na Alto da Boa Vista.    h4ikh7nbu8cv1h6bm2ni2ilhbpatobn