Қазақ хандығы

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Қазақ хандығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5295</id>
    <revision>
      <id>3573245</id>
      <parentid>3564045</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86907" sha1="b8s3j7ds3wvyhymewh8g3x4t6zhvfv8" xml:space="preserve">{{Дереккөздер жетіспейді}}{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                = Қазақ хандығы
 |статусы                        = 
 |байрақ_сипаттамасы   =
 |ұраны                = Алаш!{{Дереккөзі келтірілмеген}}
 |карта                = Map of the Kazakh Khanate.png
 |p1                   = Алтын Орда
 |flag_p1              = Golden_Horde_flag_1339.svg  
 |p2                   = Моғолстан 
 |flag_p2              = Moghulistan.png
 |p3                   = Әбілқайыр Ордасы
 |flag_p3              = Map of the Uzbek Khanate.png
 |s1                   = Ұлы жүз 
 |flag_s1              = Жуз.svg 
 |s2                   = Орта жүз 
 |flag_s2              = Жуз.svg 
 |s3                   = Кіші жүз 
 |flag_s3              = Жуз.svg 
 |s4                   = Ресей Империясы
 |flag_s4              = Flag_of_Russia.svg
 |құрылуы              = [[1465 жыл|1465]]
 |ыдырауы              = [[1847 жыл|1847]]
 |сипаттамасы          = Қазақ хандығы өзінің гүлдену кезеңінде
 |астана               = [[Қозыбасы]] (1465—1466)&lt;br&gt;[[Созақ]] (1466—1469)&lt;br&gt;[[Сығанақ]] (1469—1511)&lt;br&gt;[[Сарайшық]] (1511—1521)&lt;br&gt;[[Сығанақ]] (1521—1599)&lt;br&gt;[[Ташкент]] (1599—1729)&lt;br&gt;[[Түркістан (қала)|Түркістан]] (1740—1781)&lt;br&gt;[[Қаракеңгір]] (1826—1844)&lt;br&gt;[[Сарыкеңгір]] (1844—1847)
 |қалалары             = [[Сауран]]&lt;br&gt;[[Сарайшық]]&lt;br&gt;[[Сығанақ]]&lt;br&gt;[[Ташкент]]&lt;br&gt;[[Түркістан_(қала)|Түркістан]]&lt;br&gt;[[Созақ]]&lt;br&gt;[[Алмалық_(көне_қала)|Алмалық]]&lt;br&gt;[[Ферғана]]&lt;br&gt;
 |тілі                 = [[Шағатай тілі|Түркіше]] (әдеби)&lt;br&gt;[[Қазақ тілі|Қазақша]]&lt;br&gt;[[Араб тілі|Арабша]] (жазбаша)
 |діні                 = [[Сунниттер|сунниттік]] [[ислам]]
 |қосымша_параметр     = Заңдары
 |параметр_мазмұны     = [[Қасым ханның қасқа жолы]]&lt;br&gt;[[Есім ханның ескі  жолы]]&lt;br&gt;[[Жеті жарғы]]
 |аумағы               = 2,5 млн км²
 |халқы                = [[қазақтар]], [[қарақалпақтар]], [[қырғыздар]], [[ноғайлар]], [[өзбектер]], [[сарттар]]
 |басқару_формасы      = Жартылай сайлаулы [[монархия]]&lt;br&gt;Қысқасы [[Монархия|Хандық Монархия]]
 |династиясы           = [[Төре|Төре әулеті]]
 |басқарушылар_титулы  = Бірінші хандар
 |басқарушы1           = [[Керей хан]]
 |басқарушы_жылы1      = 1465—1474
 |басқарушылар_титулы2 = Соңғы хан
 |басқарушы2           = [[Кенесары хан]]
 |басқарушы_жылы2      = 1841—1847
 |дейін = 
 |д1    = 
 |д2    = 
 |кейін = 
 |к1    = 
 |к2    = 
 |к3    = 
}}
'''Қазақ хандығы''', '''Қазақ ордасы''', '''Ұрыс жұрты''' — [[1465 жыл]]ы [[Алтын Орда]]ның және [[1468 жыл]]ы [[Әбілқайыр Ордасы]]ның ыдырау кезінде қалыптасқан, қазіргі [[Қазақстан]] мен оған іргелес мемлекеттер аумағындағы [[Қазақтар|қазақ]] мемлекеті. Оның аумағының көбісі [[Орталық Азия|Орта Азияда]] болып, бір бөлігі [[Шығыс Еуропа|Шығыс Еуропада]] орналасқан. XV ғасырда қазақтар [[Әбілқайыр Ордасы|Өзбек хандығындағы]] жемқорлық, саяси тұрақсыздық пен әлсіз үкіметтен шаршап, қазақтарды [[Жетісу|Жетісуда]] жинаған [[Керей хан|Керей]] мен [[Жәнібек хан]] 1465 жылда Қазақ хандығын құрған. Тарих бойы Қазақ хандығы өз аумақтарын үлкейтіп, қазіргі [[Қазақстан|Қазақстанның]] территорияларының көбісіне ие болған.&lt;ref&gt;[http://www.testent.ru/index/xv_gasyr_xviii_gasyrdy_basyndagy_kazakh_khandygy/0-613]&lt;/ref&gt; XVII ғасырда қазақтар [[Жоңғар хандығы|Жоңғарлармен]] [[Қазақ-жоңғар соғыстары|соғысып]], әлсізденген де, келесі ғасырда хандықты [[Ресей империясы|Ресей патшалығы]] [[Қазақ хандығының Ресей құрамына кіруі|жаулап]] алған.{{Дереккөзі келтірілмеген}}

Қазақ хандығы [[Еділ]]ден [[Жайық]]қа дейінгі территорияны, [[Сырдария]] мен [[Әмудария]] өзендерінің аралығын, [[Хорасан]] жерін қамтыған.

Қазақ хандығының мемлекеттік құрылымы дала демократиясына негізделген [[монархия]]ға негізделген. Мемлекет басшысы — [[хан]]дар саяси билік жүргізетін. Олар [[төре]] тұқымынан шыққан [[сұлтан]]дар арасындағы таңдау негізінде сайланатын.

Қазақ хандығының тұңғыш ханы — [[Керей хан|Керей]], соңғы ханы — [[Кенесары хан|Кенесары Қасымұлы]].

== Тарихы ==
{{Main|Қазақ хандығының тарихы}}[[Сурет:Map of Kazakh khanate (kk-cyrillic).png|сүрмесіз|630x630 нүкте]]{{Main|Қазақ хандығының жылнамасы}}
=== Керей мен Жәнібек хандар ===
Қазақ хандығының пайда болуы [[Қазақстан]] жерінде 14-15 ғғ. болған әлеуметтік-экономикалық және этникалық-саяси процестерден туған заңды құбылыс. Өндіргіш күштердің дамуы, көшпелі ақсүйектердің экономикалық қуатының артуы, феодалдық топтардың тәуелсіздікке ұмтылуы, осы негізде [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілхайыр]] хандығы мен Моғолстан арасындағы тартыстың өршуі, әлеуметтік қайшылықтардың үдеуі 15 ғ. 2 жартысында бұл мемлекеттердің құлдырап ыдырауына апарып соқтырды.

Әсіресе Әбілхайыр(1428-1468) [[Жошы хан|Жошы]]-[[Шайбани әулеті|Шайбан]]- Дәулет-Шайх оғланның ұлы хандығы өте нашар еді. Территориясы батысында Жайықтан бастап, шығысында Балқаш көліне дейін, оңтүстігінде Сырдың төменгі жағы мен Арал өңірінен, солтүстігінде Тобылдың орта ағысы мен Ертіске дейінгі жерді алып жатты. Бір орталыққа бағынған мемлекет болмады. Көптеген ұлыстарға бөлінді. Олардың басында Шыңғыс әулетінің әр тармақтағы ұрпақтары, көшпелі тайпалардың билеушілері тұрды. Әбілхайыр билік еткен кезде халық өзара қырқыс пен соғыстан шаршады. 30 жж. ол Тобыл бойында Шайбани ұрпағы Махмұт Қожаханды талқандады. Сыр бойындағы далада Жошы әулетінің Махмұтханы мен Ахметханын(Тоқа Темір тұқымы) жеңді.

[[1446 жыл]]ы Әбілхайыр Темір ұрпақтары мен Ақ Орда хандары ұрпақтарынан Сыр бойы мен Қаратау баурайындағы — [[Сығанақ]], [[Созақ]], Аққорған, Өзгент, Аркүк сияқты қалаларды басып алады.

1457 ж. Өз-Темір тайшы бастапан ойраттардан (жайылым жер іздеген) [[Түркістан (қала)|Түркістан]] өңірінде жеңіліп қалды. Масқара ауыр шарт жасасып, ойраттар Шу арқылы өз жерлеріне кетті. Ал Әбілхайыр өз ұлысында , қатал тәртіп шараларын орнатуға кіріседі. Бұл халық бұқарасының оған деген өшпенділігін күшейтті. Нәтижесінде халықтың жартысы Шығыс Дешті Қыпшақтан [[Түркістан (қала)|Түркістан]] алқаптарына және Қаратау бөктерлерінен Жетісудың батыс өңіріне көшіп барулары еді. Оны Жәнібек пен Керей басқарды.
 
[[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]] пен Жетісудағы көшпелі бұқара феодалдық қанаудың күшеюіне, соғыстарға наразылық ретінде , хандар мен феодалдардың қол астынан көшіп кетіп, қоныс аударды. Сөйтіп, 15 ғ. 50-70 жж, яғни 1459ж. Әбілхайыр хандығынан Жетісудың батысына Есенбұға хан иелігіне Шу мен Талас өзендерінің жазықтығына көшіп келді. Олардың қоныс аударуының бір себебі, оларды Шыңғыс әулетінен шыққан Керей хан мен Жәнібек ханның жаңа қалыптасып келе жатқан қазақ халқының дербес мемлекетін құру, оның тәуелсіз саяси және экономикалық дамуын қамтамасыз ету жолындағы қадамы мен қызметі өз ықпалын тигізді. Жетісу рулар мен тайпалар мемлекет бірлестігінің орталығына айналды. Олардың саны 200 мың адамға жетті. Моғолстан ханы Есенбұға өзінің солтүстік шекарасын қорғату үшін, сондай-ақ өзінің бауыры Тимурид Абу Саид қолдап отырған Жүністің шабуылынан батыс шекарасын қорғату үшін пайдаланғысы келді. Жәнібек қазақ хандығының тұңғыш шаңырағын көтерген Барақ ханның ұлы, ал Керей оның ағасы Болат ханның баласы. Барақтан басталатын қазақтың дербес мемлекеттігі жолындағы күресті оның туған ұлы мен немересінің жалғастыруы табиғи құбылыс. Мырза Мұхамед хайдар Дулати [[Қазақтар|Қазақ]] хандығының құрылған уақытын хижраның 870 жылына (1465-1466 жж.) жатқызады.

[[Сурет:Жәнібек пен Керей.jpg|thumb|300px|Астана қаласындағы Жәнібек пен Керей мүсіні]]
Қазақтың алғашқы ханы болып Керей жарияланды (1458-1473 жж.). Одан кейін қазақ ханы болып Жәнібек сайланды (1473-1480 жж.). Бұлардың тұсында Жетісу халқы, 1462 жылы [[Моғолстан]] ханы [[Есенбұға|Есенбұға хан]] өлгеннен кейін ондағы тартыстың күшеюіне байланысты, өзара ынтымақтықты нығайтуға үлес қосты. Әбілхайыр хандығынан көшіп келушілер Жәнібек пен Керейдің қазақ хандығын күшейте түсті. Едәуір әскери күш жинаған және Жетісуда берік қорғанысы бар Жәнібек пен Керей, Жошы әулетінен шыққан сұлтандардың Шығыс [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақты]] билеу жолындағы күресіне қосылды. Бұл күрес 1468 ж. Әбілхайыр өлгеннен кейін қайтадан өршіді. Қазақ хандарының басты жаулары Әбілхайырдың мұрагерлері- оның ұлы Шайх -хайдар мен немерелері Мұхамед Шайбани мен Махмұд сұлтан болды.

[[File:Казахское ханство1465.png|thumb| alt=A.| ''[[Қазақ хандығының құрылуы]]''.]]
Сыр өңірі мен Қаратау — қазақ хандарының Батыс Жетісудағы иеліктеріне ең жақын болды. Жәнібек пен Керей хандар сауда-экономикалық байланыстардың маңызды орталықтары және күшті бекініс болатын Сыр бойындағы қалаларға өз құқықтарын орнатуға тырысты. Сондай-ақ, Сырдың төменгі және орталық сағаларының жерлері қазақтың көшпелі тайпалары үшін қысқы жайылым да еді.

70-жылдары Сауран, Созақ түбінде, үлкен шайқастар болды. Асыны (Түркістанды), Сығанақты біресе қазақ хандары, біресе [[Мұхаммед Шайбани|Мұхамед Шайбани]] басып алып отырды. Осындай шайқастардың бірінде көрнекті қолбасшы Керейдің ұлы Мұрындық болды. Ол 1480 жылдан бастап хан болды. Соның нәтижесінде 15 ғ. 70-ж-да қазақ хандығының шекарасы кеңейе берді. Оңтүстік қазақстан қалалары үшін Шайбани әулетімен арадағы соғыстар Жәнібек ханнан кейін қазақ хандығын билеген Бұрындық хан (1480-1511 жж.) тұсында да толастамады. Батыс Жетісудағы иеліктеріне оңтүстіктегі өздеріне қараған қалаларға ([[Созақ]], [[Сығанақ]], [[Сауран]]) сүйене отырып, алғашқы қазақ хандары Дешті Қыпшақтағы өкімет билігіне талаптанушы барлық хандарды жеңіп, өз иеліктерін үлкейтті. [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақта]] қазақ хандары билігінің орнығуы, [[Мұхаммед Шайбани]]ды Дешті Қыпшақтағы тайпалардың кейбір бөлігін соңына ертіп Мәуереннахрға кетуге мәжбүр етті. Мұнда ол Темір әулеті арасындағы өзара тартысты пайдалана отырып, өкімет билігін басып алды.

Сонымен қазақ хандығының құрылуына ұйтқы болған себептер — саяси және этникалық процестер болды. Оның басты этапы — Керей мен Жәнібектің қол астындағылармен бірге көшпелі өзбектердің басшысы Әбілхайырдан кетіп, Моғолстанның батысына қоныс аударуы. Мұндағы маңызды оқиға — Керей мен Жәнібекті жақтаушылардың өзбек-қазақтар, кейін тек қазақтар деп аталуы. Әбілхайырдың өлімінен кейін Керей мен Жәнібектің Өзбек ұлысына келіп, үкімет билігін басып алуы. Жаңа мемлекеттік бірлестік Қазақстан атана бастады.

=== Қасым хан кезеңі===
[[File:Khanate of Kasym (Kazakh) in the period of power.png|thumb| alt=A.| Қасым ханның тұсындағы Қазақ хандығы.]]
16-17 ғғ. Қазақ хандығы нығайып, оның шекарасы едәуір ұлғая түсті. Өз тұсында «жерді біріктіру» процесін жедел жүзеге асырып, көзге түскен хандардың бірі Жәнібектің ұлы Қасым. [[Қасым хан]]ның (1511-1523 жж.) тұсында Қазақ хандығының саяси және экономикалық жағдайы нығая түсті. Ол билік құрған жылдары қазақ халқының қазіргі мекен тұрағы қалыптасты.Бірсыпыра қалалар қосылды, солтүстікте Қасым ханның қол астындағы қазақтардың жайлауы Ұлытаудан асты. Оңтүстік-шығыста оған Жетісудың көп бөлігі ([[Шу]], [[Талас]], [[Қаратал]], [[Іле]] өлкелері) қарады. Қасым ханның тұсында [[Орта Азия]],[[Еділ]] бойы, Сібірмен сауда және елшілік байланыс жасалды. Орыс мемлекетімен байланыс болды. Ұлы князь III [[Василий]] (1505-1533) билік құрған кездегі Мәскеу мемлекеті еді. Батыс Еуропа да қазақ хандығын осы кезде танып білді.

«Қасым ханның қасқа жолы» деген әдет-ғұрып ережелері негізінде қазақ заңдары жасалды.

Дегенмен Қасым хан тұсында Қазақ хандығы бір орталыққа бағынған мемлекет болмады. Ол Қасым өлгеннен кейін бірден байқалды. Өзара қырқыс, таққа талас басталды. Моғол және өзбек хандарының қазақ билеушілеріне қарсы одағы қалыптасты.

Өзара тартыс кезінде Қасым ханның ұлы және мұрагері Мамаш қаза тапты. Қасым ханның немере інісі Таһир (1523-1532) хан болды. Оның айырықша елшілік әне әскери қабілеті болмады. Маңғыт және ойрат хандарымен әскери қақтығыстар басталды. Бұл соғыстар қазақтар үшін сәтті болмады. Қазақ хандығы оңтүстіктегі және солтүстік-батыстағы жерінің бір бөлігінен айрылып, оның ықпалы тек Жетісуда сақталып қалды. ТаҺир ханның інісі Бұйдаштың (1533-1534) тұсында да феодалдық қырқысулар мен соғыстар тоқтаған жоқ.

===Хақназар хан кезеңі ===
[[File:Себастьян Мюнстердің картасындағы Қазақ Ордасы (Kosaki Orda).jpg|thumb|left|XVI ғасырдың 60-шы жылдары жарық көрген Себастьян Мюнстердің картасындағы Қазақ Ордасы (''Kosaki Orda'')]]
16 ғ. 2 ж. әлсіреген хандықты біріктіруде [[Қасым хан]]ның баласы [[Хақназар хан|Хақназар]] ([[1538 жыл|1538]]-[[1580 жыл|1580]] жж.) өз үлесін қосты. Ноғай Ордасындағы алауыздықты сәтті пайдаланған ол, Жайық өзенінің сол жағындағы жерді қосып алды. Оның тұсында [[Жетісу]] мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шаньды]] басып алуды көздеген [[Моғол]] ханы [[Абд ар-Рәшид хан|Абд-Рашидке]] қарсы ұтымды күрес жүргізілді. [[Хақназар хан|Хақназар]] өзара тартыста өзбек ханы Абдулланы қолдау арқылы Сыр бойындағы қалаларды (Сауран, Түркістан) өзіне бағындырды. Оның Абдулламен байланысынан қорыққан [[Ташкент]]тің ұлыстық әміршісі Баба сұлтан жансыздары арқылы Хақназарды у беріп өлтірді.

Қасым ханның баласы [[Хақназар хан]] (1538-1580) тұсында Қазақ хандығы қайта бірігіп, дами түсті. Ол хандық билікті нығайтуға және күшейтуге қажырлы қайрат жұмсады. Өзінен бұрын бытыраңқы жағдайға түскен Қазақ хандығын қайта біріктірді. Хақназар қазақ-қырғыз одағын одан әрі нығайтты, сол заманның тарихи деректерінде оны «қазақтар мен қырғыздардың патшасы» деп атады. Ол осы қазақ-қырғыз одағына сүйене отырып, [[Моғолстан]] хандарының Жетісу мен Ыстықкөл алабын жаулап алу  әрекетіне тойтарыс берді. 
Хақназар хандық құрған кезде Қазақ хандығының сыртқы жағдайында аса ірі тарихи оқиғалар болып жатты. Мемлекеттің солтүстігінде Ресей өз иеліктерін қазақ даласына едәуір жылжытты. Қазан мен Астраханьды басып алғаннан кейін Еділ өзенінің барлық аңғары Ресейдің қол астына кірді. Башқұрт және Сібір хандықтары Ресей құрамына енгеннен кейін, ноғайлар Қазақ хандығының солтүстік-шығысына ығыса бастады. Олар Еділден Ертіске дейінгі аралықта көшіп-қонып жүрді. Башқұрттар мен Сібір татарлары да қазақ жерлеріне енуін тоқтатпады. [[Сырдария]]ның төменгі ағысына қарақалпақтар келе бастады.

Еділ мен Жайық арасындағы өңірді мекендеген [[Ноғай ордасы]] ыдырай бастады. Ноғай одағы ыдырап, ауыр дағдарысқа тап болды. Оған қарасты көшпелі тайпалардың бір бөлегі Қазақ хандығына келіп қосылды. Хақназар Ноғай Ордасының көп ұлысын (бұлардың көбі қазақтың Кіші жүзі – алшын одағына енген тайпалар) өзіне қаратып алды. Тарихи деректерде Хақназарды «қазақтар мен ноғайлардың ханы» деп атаған. Сөйтіп, ХҮІ ғасырдың 60-жылдары Ноғай Ордасы ыдырап, бұрын оған қараған қазақ тайпалары және олардың этникалық территориясы Қазақ хандығына бірікті. Бұрын Ноғай Ордасының астанасы болып келген [[Сарайшық|Сарайшық қаласы]] да Қазақ хандығына өтті. Бұл жағдай Қазақ хандығының солтүстік-батыс және солтүстік жағындағы жағдайда өзгеріс тудырды. Орыс мемлекеті мен Қазақ хандығы арасындағы кең өңірді алып жатқан Ноғай Ордасының ыдырауы, оның бір бөлігінің Қазақ хандығына қосылып, енді бір бөлегінің орыс патшасына бағынуы, шығысқа қарай кеңейіп келе жатқан орыс мемлекетінің шекарасын Қазақ хандығына жақындата түсті.

1563 жылы [[Сібір хандығы]]ның билігіне келген Көшім хан Қазақ хандығына дұшпандық саясат ұстанды. Оның үстіне моғол билеушілері мен қазақ хандары арасында да қақтығыстар болып тұрды. Осындай күрделі жағдайларда [[Хақназар хан]] Қазақ хандығының сыртқы саясатын өзгертті. Өзінен бұрынғы қазақ хандары үнемі жауласып келген Мауераннахрдағы шайбани әулетімен одақтастық байланыс орнатуға ұмтылды. Сөйтіп, шайбанилық Бұхара ханы Абдолла ІІ-мен одақтық келісім-шарт жасасты. Соғыс қимылдары тоқтап, бейбітшілік орнады, қазақтардың [[Орта Азия]] халқымен сауда-саттық қарым-қатынасы, экономикалық байланысы жиіледі. Мұның өзі Қазақ хандығының ішкі жағдайын жақсартуға, шаруашылық өмірдің оңалуына тиімді болды. Қазақ хандығы нығайа түсті. 
Бірақ Хақназар ханды [[1580]] жылы Абдолла ханның қарсыласы [[Ташкент]] билеушісі Баба сұлтан астыртын өзінің адамын жіберіп өлтіртті. Қадырғали Жалайырдың айтуынша «Оның да атағы мен абыройы туралы көп айтылады. Алайда [[Хақназар хан]] өз араларында болған қақтығыстарда қаза болған».

===Тәуекел хан кезеңі===
[[File:Kazakh Horde under Tauekel Khan 1598.png|thumb| alt=A.]]
Хақназардың мұрагері Жәдіктің баласы және Жәнібек ханның немересі қартайған Шығай (1580-1582) болды. Ол өзінің баласы Тәуекелмен (1586-1598 хан болған) бірге Баба сұлтанға қарсы күресінде Бұқар ханы Абдоллаға келді. Абдолла Шығайға Хожант қаласын сыйға тартып онымен қосылып Баба сұлтанға қарсы Ұлытау жорығына шығады. Осы жорықта Шығай қайтыс болады. Қазақ хандығының иелігі енді Тәуекелге көшеді.

1582 жылы Шығай хан қайтыс болғаннан кейін таққа Тәуекел (1582-1598 жж.) отырды.  Тәуекел хан [[Бұхара]] ханы Абдолламен жасасқан шартты бұзып, қазақ және өзбек билеушілері арасындағы жаугершілік қайта қоздады. Абдолла ханмен одақтан Тәуекел ханның бас тартуының себебі, біріншіден, Абдолла әуелдегі Түркістаннан төрт қала беруі туралы уәдесінен бас тартады, екіншіден, біздің ойымызша, басты себеп – Абдолла Тәуекел ханның беделінен, батырлығы мен батылдығынан қорқа бастайды, яғни Тәуекел ханнан өзінің бақталасы ретінде қауіп төнгенін сезді. Өйткені кезінде бүкіл Мәуереннахрды Тәуекелдің көмегімен Шайбани  мемлекетінің қол астына біріктірген болатын. [[Тәуекел хан]] да Жошы ұрпағы болғандықтан, бүкіл Орта Азияны билеуіне толық құқығы болды.

Тәуекел сыртқы саясатында хандықтың оңтүстігіндегі қалаларда билікті нығайтуға күш салады. Ендігі жерде ол Сыр  бойындағы қалалар үшін Абдолламен  күресті бастайды.
[[Сурет:Medieval cities located along the Syr Darya River (kk-cyrillic).png|нобай|499x499 нүкте|Сырдария бойында орналасқан ортағасырлық қалалар.]]
1586 жылы  Ташкентті алуға әрекет жасайды. Абдолланың негізгі күштері Мәуереннахрдың солтүстігінде шоғырланды. Бұны білген Тәуекел хан Мәуереннахрдың оңтүстік аймақтарына шабуыл жасайды. Оның шабуылы Түркістан, Ташкент, Самарқанд қалаларына қауіп төндіреді. Бірақ Тәуекел ханның Ташкентті алуға жасалған алғашқы жорығы сәтсіз аяқталады. 
Тәуекел хан қазақ хандығының сыртқы саясатын нығайту барысында  орыс мемлекетімен дипломатиялық қарым-қатынастарды жандандырды. Қазақ ханы сыртқы саясатта өзін қолдайтын одақтастар іздеді. 

1594 жылы Тәуекел хан Ресейге достық келісім жасасу үшін [[Құлмұхаммед елшілігі|Құлмұхаммед]] басқарған Қазақ хандығының тұңғыш ресми елшілігін жібереді. Тәуекел ханның бұндағы мақсаты Ресей мемлекетінің көмегімен Абдоллаға қарсы күресті жандандыру, Сібір ханы Көшімге қарсы одақ құру және 1588 жылы орыс әскерлері ұстап әкеткен өзінің немере інісі, Ондан сұлтанның баласы Оразмұхаммедті тұтқыннан босату болды. Оның жанында қазақтың әйгілі тарихшысы Қадырғали Жалайыр бар еді.

1595 жылы елшіге орыс патшасының жауап грамотасы тапсырылды. Онда орыс патшасы Тәуекел ханға Қазақ хандығын «өзінің патшалық қол астына алатынын» және «оқ ататын қару» жіберетінін уәде етті. Сонымен бірге мынадай талап қойды: «біздің патшалық қоластымызда болғандықтан және біздің патшалық әміріміз бойынша Бұқара патшасымен және бізге опасыздық жасаған Сібір патшасы Көшіммен соғысып, біздің ұлы мәртебелі патшамызға жол салатын боласыздар». Орыс мемлекеті  Қазақ хандығымен әскери одақ құрудан бас тартқанымен, Тәуекел хан орыс мемлекетімен дипломатиялық қарым-қатынасты үзген жоқ. 1595 жылы Мәскеуден орыс елшісі [[Вельямин Степанов]] Қазақ хандығына келді. Нәтижесінде екі мемлекет арасында сауда байланыстары жанданды.
Бұл кезде ойраттардың бір бөлігі Тәуекел ханға тәуелді болды. Сондықтан ол өзінің Мәскеуге жолдаған грамотасында өзін «қазақтар мен қалмақтардың патшасы» деп атады.

1597 жылы Бұхар хандығында ішкі тартыс, ырың-жырың басталды, онда ықпалды адамдардың қолдауымен Абдолланың ұлы Абдылмомын әкесіне қарсы шықты. Осы қырқысты пайдаланып, Тәуекел Ташкент қаласының түбінде Абдолла ханның әскерін талқандады. 1598 жылы наурызда Абдолла хан қайтыс болып, Абдылмомын хан болды. Осы орайды пайдаланған Тәуекел хан жүз мың әскермен Мәуераннахрға басып кіріп, Ахси, Әндіжан, Ташкент, Самарқан қалаларын басып алды. Бірақ Бұхараны қоршау кезінде Тәуекел хан ауыр жараланып, Ташкентке қайтып келіп қаза болды. Сөйтіп, ол өз мемлекетінің солтүстік-батыс шекарасындағы бейбіт жағдайды және Орта Азиядағы шайбанилықтардың алауыздығын, бұл әулеттің Аштарханилықтар- дың жаңа әулетімен ауыстырылғанын пайдаланып, сырдариялық қалалар үшін ұзаққа созылған күресті табысты тәмамдады. Абдолла ұрпақтарының өзара билікке таласы нәтижесінде Шайбани әулеті өмір сүруін тоқтатады.

Тәуекел Орта Азияға жорығында тек қарулы күшке емес, Орта Азия халықтарының белгілі бір әлеуметтік топтарына сүйенді. Атап айтқанда, Тәуекел ханды дін иелері қолдады. Сонымен бірге Ескендір Мұңшы Тәуекел әскерінің құрамында «Түркістан тайпаларының және қырдағы өзбектердің» жауынгерлері болғанын айтады. Жалпы, Шайбани ұрпақтарының өзара  қақтығыстарынан шаршаған Орта Азия халықтарының басым бөлігі Тәуекел ханды қолдады десек қателеспейміз. Өйткені Шайбани тармағынан тараған Жошы ұрпақтарының өзі Мәуераннахрда Шайбани әулетін қазақ хандарының әулетімен алмастыруға ниет білдірген. Өкінішке орай, Мәуераннахр қазақ хандарының қолына толығымен көшпеді. Сөйтсе де,  Ташкент және оның аймағы 200 жыл бойы Қазақ хандығының құрамында болды. Түркістан қаласы Қазақ хандығының орталығына айналды.

=== Есім ханның тұсында Қазақ хандығы ===
[[File:1607 жылы Амстердамда жарық корген нидерланд картасындағы қазақтар (Caßackia). Фрагмент.jpg|left|thumb|320px|1607 жылы Амстердамда жарық корген нидерланд картасындағы қазақтар (Caßackia). Фрагмент.]]
[[Есім хан]] (1598-1628 (1645) ж.ж. билік құрған)  Шығайұлы [[Есім хан]] (1628-1645) – Қазақ хандығының ханы, [[Шығай хан]]ның баласы, атақты [[Тәуекел хан]]ның туған інісі. [[Есім хан]] туралы халық жадында сақталған аңыз -әңгімелер, дастан-жырлар көп. Оны халқы «Еңсегей бойлы ер Есім» деп ардақтайды.

Есім хан билік басына ағасы [[Тәуекел]] өлгеннен кейін келді. Бұл кезде Қазақ хандығының шығысындағы жағдай Тәуекел тұсындағыдан әлдеқайда күрделене түскен еді. Мұнда ойрат тайпаларының бірігіу процесі жүріп жатты. Сондықтан ол көршілерінде болып жатқан жағдайды жіті қадағалап, олардың тайпалары арасындағы алауыздықты өз пайдасына шешуге ұмтылып бақты.

Ойраттардың бір жағынан [[Ембі]], [[Жайық]], Еділ бойындағы ноғайлармен шарпысуы, екінші жағынан орыс қамалдарының гарнизондарымен қақтығысуы [[Есім хан]] саясатының ықпалды болуына елеулі жағдай жасады. Ақырында үш жақты соғыстың өздеріне қырғын таптыратынын сезген ойрат әміршілері [[Есім хан]]ның үстемдігін мойындап, тату көршілікте тұру мақсатында ұсыныс жасап, елшілерін жіберуге мәжбүр болады.

Хандығының шығысындағы жағдайды осылайша өз пайдасына шешкен [[Есім хан]] оңтүстігін де ойдан шығармайды.

Хандығының шекарасын кеңейте түсу саясатын мұнда да батыл жүргізіп бағады. Оған жағдай да көмектесе түседі. Себебі, бұл кезде қайтыс болған Бәки Мұхаммед ханның орнына оның інісі Уәли Мұхаммед пен [[Герат]]-[[Хорасан]]ның билеушісі Дінмұхаммед баласы Иманқұлы таласып жатқан еді. Осы қақтығысты өз пайдасына асыруда [[Есім хан]] үлкен ептілік танытады. Ол әуелі Уәли Мұхаммедке көмектесемін деп уәде беріп, кейін Иманқұлы жағына аунап түседі. Соның нәтижесінде онымен бірігіп, Уәли Мұхаммедті өлтірісіп, Иманқұлымен одақ жасасады да, сол жылы Иманқұлыға қарсы шығып, [[Самарқан|Самарқантқа]] әскер жөнелтеді.

Бұл кезде Иманқұлының Есіммен соғысарлық шамасы жоқ еді. Сондықтан онымен шартқа отырып, [[Ташкент]] пен оның төңірегінің түгелдей қазақтардың иелігі екенін ресми түрде мойындайды.

Бұдан кейін [[Есім хан]] [[Моғолстан]] ханы Әбдірахымның қызы Падшахқа үйленіп, ағасы Күшік сұлтанның қызын Әбдірахымға беріп, қарсы құда болу арқылы оны өзінің жақтасы етіп, соның көмегімен өзіне опасыздық жасаған Тұрсын ханды талқандап, дара билікке қол жеткізеді.

[[Есім хан]]ның билігі тұсында ([[1598 жыл|1598]]-[[1645 жыл|1645]]) халық жадында «[[Есім]] салған ескі жол» деген атпен қалған әдет-ғұрып нормаларын қалыптастырған конституциялық құжат болғаны белгілі. Мұны «Есімнің заңы» деп ұққан жөн. Бірақ оның көктен алынбағанын, өз заманының орайы мен талабына қарай [[Есім хан]] мен оның кеңесшілері өңдеп, толықтырған баяғы «Қасым салған қасқа жолдың» бір нұсқасы екенін де естен шығармаған абзал. Түптеп келгенде, «Есім салған ескі жол» деген сөздің мәні де [[Есім хан]]ның тұсында жасалған даналық заңдарға байланысты айтылған. Қоныс-тұраққа, мал-мүлікке, адамдар арасындағы қарым-қатынасқа қатысты туындайтын дау-шардың шешімдері осы кезде сараланды.

Мұның өзі кейін Тәукенің әйгілі «Жеті жарғысына» негіз болып, қазақ халқының мәдени-рухани және салт-дәстүр қалыптарының төлтумалығын шыңдай түсуге ықпал етті. Жалпы көшпелілер мемлекетінің хандары сияқты, [[Есім хан]] да тақ үсті мен ат үстінде бірдей танылған біртуар тұлға. Оны халқының «Еңсегей бойлы Ер Есім» атанған атақты ханның қайтыс болған жылы – [[1645]] жыл деген шындыққа келетін сияқты.

[[Есім хан]] дүние салған соң қазақ хандығының тағына [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір хан]] ([[1643 жыл|1643]]—[[1652 жыл|1652]]) отырды. Халық оны ел үшін жасаған ерлігіне орай «Салқам Жәңгір» деп атанған. Хан ордасын Түркістан қаласында ұстау [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір хан]] тұсында басталды.

[[Есім хан]] қазақ тарихында «Еңсегей бойлы ер Есім» деген атпен әйгілі болды, оған бұл атақ [[1598 жыл]]ы ағасы Тәуекел ханмен бірге Мауреннахрға жасаған жорықта ерекше көзге түскені үшін берілген екен. Есім хан — Шығай ханның баласы, ол бұрын қазақ хандығының [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласындағы хан ордасында тұрған. Хан тағына отырған соң Бұхарамен бітім-шартын жасасып, Орта Азия қалаларымен бейбіт, экономикалық байланыс орнатуға ұмтылды. Қазақ хандығын бір орталыққа бағынған мемлекет етіп құруды көздеді. «[[Есім хан]]ның ескі жолы» деп аталған заңды құрастырды. [[Есім хан]]ның қазақтарды бір орталыққа бағындыру саясатына қарсы болған сұлтандар қазақ хандығын бөлшектеуге тырысты.

[[Ташкент]] қаласы қазақ хандығына қараған соң оны [[Жәнібек хан|Жәнібек ханның]] немересі, Жалым сұлтанның баласы Тұрсын Мұхаммед сұлтан басқарған еді.Ол көп ұзамай тәуелсіз [[хан]] болуға әрекет жасады. Тіпті өз атынан ақша соқтырып, «бажы және хараж» алым-салықтарын жинады. Сонымен, қазақ хандығын екіге бөліп, Түркістан қаласын орталық еткен [[Есім хан]], [[Ташкент]] қаласын орталық еткен Тұрсын хан билеген еді. Бұлардың арасында соғыс қақтығыстар болды. Бұл екі жақ ұйғыр, қырғыз, қарақалпақ билеушілерінен өздеріне одақтас-жақтастар іздеуге кірісті. Есім хан тобы Яркент хандығына қарсы болып Тұрпанды билеген Әбдірахим ханмен одақтасты. Ал Тұрсын [[Мұхаммед хан]] жағы [[Яркент]] билеушісі Шажай Ахметтің жақтасы болды. Бұлармен одақтасып отырған Әбдірахим мен [[Ахметтер]] де бір-бірімен жауласып отырған билеушілер болатын. [[Есім хан]] өзіне мықты сүйеніш ету үшін [[Жаркент|Яркент]] ханы Әбдірахиммен құдандалық байланыс орнатты.

Есім хан Әбдірахимнің қызы Патша ханымға үйленді де, ағасы Күшік сұлтанның қызын Әбдірахимге берді. [[Есім хан]] мен Тұрсын хан арасында күрес шиеленісе берді, 1627-жылы [[Есім хан]] Тұрсын ханды өлтіріп, қазақ хандығын өз қол астына біріктірді. [[Есім хан]]ның феодалдық бытыраңқылықты жеңіп, қазақ хандығын біріктіру жолындағы күрестері қазақтың «Еңсегей бойлы ер Есім» атты тарихи жырына өзек болған. [[Есім хан]] [[Ташкент]] қаласына білдіртпей түнде кіріп, хан сарайының күзетшілерін байлап тастап, Тұрсын ханды қаперсіз ұйықтап жатқанда қапылыста өлтіреді, сонда Есім ханның қасындағы Төлеген (Марқасқа) жырау оны мынадай жырмен оятады:

:«Ей, Қатаған, хан Тұрсын!
:Кім арамды ант ұрсын.
:Жазықсыз елді жылатып,
:Жер тәңірісің, жатырсың,
:Хан емессің, қасқырсың,
:Қара албасты басқырсың!
:Алтын тақта жатсаң да
:Қазаң жетті, қапылсың!
:Еңсегей бойлы ер Есім,
:Есігіңе келіп тұр,
:Шашқалы тұр қаныңды,
:Алғалы тұр жаныңды,
:Кешікпей содан қатарсың!»

Есім хан шошып оянған Тұрсын ханның басын алады.

«Бахыр әл асырардың» авторы Махмұд ибн Уәлидің айтуына қарағанда, Есім хан 1628-жылы қайтыс болған. Ал «Қазақ совет энциклопедиясының» мәліметіне қарағанда 1645-жылы қайтыс болған делінеді.

=== Тәуке хан кезеңі ===
1680 ж. Жәңгірдің баласы Тәуке (1680-1718) хан болды. Оның тұсында «Жеті жарғы» деген заңдар жинапы құрастырылды. Жеті жарғы көшпелілердің ел билеу заңы болып табылады. Оның негізгі баптарының мазмұны:
қанға қан алу, яғни біреудің кісісі өлтірілсе, оған ердің құнын төлеу (ер адамға 1000 қой, әйелге 500);
ұрлық, қарақшылық, зорлық-зомбылыққа өлім жазасы кесіледі, жазаны ердің құнын төлеу арқылы жеңілдетуге болады;
денеге зақым келтірсе, оған сәйкес құн төленеді (бас бармақ 100 қой, шынашақ 20 қой);
егер әйел ерін өлтірсе өлім жазасына кесіледі (егер ағайындары кешірім жасаса, құн төлеумен ғана құтылады, мұндай қылмысты екіқабат әйел жасаса жазадан босатылады);
төре мен қожаның құны қарашадан 7 есе артық төленеді; егер ері әйелін өлтірсе, әйел құнын төлейді.
=== Абылай ханның тұсында Қазақ хандығы ===
[[File:2000 Stamp of Kazakhstan - Abylai Khan.jpg|thumb|right|''[[Абылай хан]]''.]]
[[File:Kazakh zhuzes under Abylai Khan.png|thumb| left| alt=A.|]]
1742 жылы 20 тамызда Ор қаласында Ресей, жоңғар және қарақалпақ, қазақтардың Кіші, Орта және Ұлы жүздің өкілдері қатысқан келіссөз жүргізілді. Онда Ресей өкілі қазақ пен жоңғар арасындағы қақтығысқа байланысты уәж айтпақшы болды. Бірақ жоңғарлар оны тыңдаған жоқ. Олар орыс қамал-бекіністеріне, қазақ қоныстарына жақын жерде 20 мың әскер ұстап, қазақты мазалауын қоймады. Ендігі жерде қазақтар өз күшіне ғана сенуіне тура келді. Осы идеяны орнықтыруға Абылай хан зор күш жұмсады.

1711 жылы дүниеге келген Абылай Уәлиұлының бастапқы есімі Әбілмансұр болды. Ол жастай жетім қалды. 1731 жылы жоңғарлармен шайқаста көзге түсті.

Жоңғарияның ханы Қалдан Серен 1745 жылы өліп, оның мұрагерлері таққа таласты. Осы кезде оған Цинь империясы тиісе бастайды. Абылай осы сәтті пайдаланды. Ол сыр бойындағы қалаларды азат етуге кірісті. Ол бұл жорықта қазақ әскерлерін үш топқа бөлді. Оның бірінші тобын Қанжығалы Бөгенбай мен Үмбетей жырау басқарды. Бөгенбай басқарған 10 мың әскер Түркістанның солтүстік жағына, Созақ бекінісіне барып тиісуге тиіс еді.

Екінші қолды Жәнібек батыр басқарды. Оған Тәтіқара жырау қосылды. Олар Сырдың төменгі ағасына қарай кетті.
Үшінші негізгі қолды Абылайдың өзі басқарды. Жорыққа қатысушылар Шиелі, Жаңақорған бойымен Түркістанның күнбатыс жағына қарай жылжыды. Бұл топта Қабанбай, Баян, Сырымбет, Малайсары, Жанұзақ болды.

Жоңғар әскерін басқарған Қалдан Сереннің ортаншы ұлы Цевен Доржи де өз әскерін үшке бөлді. Ол өзінің басты күшін Абылайға қарай бағыттады. Оның қару-мылтығы, түйе үстіне орнатқан 15 зеңбірегі бар еді. Қазақ жасақтары сойыл, шоқпар, садақпен қаруланды.

Цевен Доржи өзінің ауыр қолымен Абылай әскерлерінен бұрын келіп, Жаңақорғанға бекініп алды. Абылай Жаңақорған бекінісін алуды Қабанбайға тапсырды. Сырымбетті оң жақ қанатқа, Баянды әскердің сол жақ қанатына қойды. Олардың сыртынан үш мың қолы бар Малайсары, Оразымбет батырлардың әскерін топтастырды.

Бұл соғыс екі айға созылды. Қазақ әскерлері Жаңақорғанды, Шымкентті жаудан тазартты. Түркістанға дейін жетті. Бөгенбай басқарған әскерлер Созақ пен Сайрамды босатты. Батыр Баян Талас өзеніне дейін барды. Жәнібек батырдың әскерлері қарақалпақ жерін босатып, қалмақтарды Сырдың жоғарғы сапасына шегіндірді. Амалы таусылған Цевен Доржи Абылайдан бітім сұрауға мәжбүр болды.

Келісім бойынша Созақ, Сайрам, Манкент, Шымкент қалалары Әбілмәмбеттің қарамағына өтті. Түркістан туралы мәселе кейінірек шешілетін болды. Абылай бұл жолғы жеңістерін жоңғар хандығының күйреуінің бастамасы деп есептеді. 1745 жылғы соғыс осымен бітті.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;

Қазақ жерін қалмақтардан толық тазарту мақсатымен Абылай бастаған қазақ жасақтары 1750 жылы жауды Жоңғар қақпасы маңында оңдырмай талқандады.

1755 жылы жоңғарлар бірнеше ұсақ иеліктерге бөлініп кетті. Осыдан кейін 1758 жылы Жоңғар мемлекеті біржолата құлады. 1758 ж. Цинь қытайлары Шығыс Түркістандағы қазіргі Шыңжаң жерін басып алды. Цинь империясының батыс шекарасы қазақ жерімен шектесті. Қытайлар дүркін-дүркін шабуыл жасап қазақтарға тыным бермеді.{{Дереккөзі келтірілмеген}} Абылай келісімге келу туралы Бейжінге адамдар жіберді. Сөйтіп, Қытаймен сауда, экономикалық қатынас орнату жолдарын іздестірді. Ол Ресеймен де қарым-қатынас орнатты.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;

1771 жылы Әбілмәмбет хан өлгеннен кейін, Түркістанда Абылайды Орта жүздің ханы етіп сайлады.
Бір жылдан кейін 1772 жылы вице-канцлер М.Л. Воронцовтың жарлығымен Абылайға арналып Есіл өзеніне таяу жерде Жаңғызтөбеге ағаш үй салынды. Абылай 1780 жылы мамыр айында Ташкентте 69 жасында қайтыс болды. Орнына Уәли сайланды.&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. – Алматы.  «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;

==Қазақ халқының басқа тайпалармен күресі==
=== Қазақ халқының ойраттарға қарсы күресі ===
[[File:С.У.Ремезовтың сызба кітабы. Фрагмент.jpg|thumb|left|320px|С.У.Ремезовтың сызба кітабындағы Қазақ Ордасы (''Земля Казачьи Орды''). Фрагмент.]]
[[File:XVIII ғасырдың бірінші ширегінде қалыптасқан геосаяси жағдайды сипаттайтын француз картасы.jpg|thumb|320px|XVIII ғасырдың бірінші ширегінде қалыптасқан геосаяси жағдайды сипаттайтын француз картасы]]
[[File:Казахское ханство1535.png|thumb| alt=A.| ''[[Қазақ хандығындағы 1-азаматтық соғыс]]''.]]
16 ғасырдың соңында ойраттар(қалмақтар) төрт тайпалық бірлестіктен тұрды. Олар Тарбағатайдан Шығысқа қарайғы өңірді алып жатқан торғауыттар, Ертістің жоғары ағысында қоныстанған дербеттер, қазіргі Дихуа қаласының маңындағы хошауыттар, Іле өзенінің жоғары жағындағы шоростар еді.

Қазақтар мен ойраттар арасындағы жайылым жер үшін күрес 15 ғасырда-ақ басталды. 16 ғ. соңында ойраттардың шағын бөлігі қазақ ханы Тәуекелге бағынды. 1635 ж. Хонтайшы Батурдың бастауымен Жоңғар хандығы құрылды. Қазақ-жоңғар қатынастары Батур хонтайшы (1634-1654) билік құрған кезде шиеленісе түсті. Онан кейінгі жоңғар хандары (Сенге, халдан) Оңтүстік қазақстанды, маңызды сауда жолдары өтетін қалаларды өздеріне қаратуға тырысты.

=== Қазақ халқының жоңғарларға қарсы күресі ===
1718 жылы Тәуке хан қайтыс болып, орнына Болат хан болды. Оның кезінде қалмақтардың қазақ жеріне жорығы күшейді. Бұл жорықтардың табысты болуына шведтің артиилерия сержанты Иоганн Густав Ренаттың әсері күшті болды. 1709 жылы Полтава түбінде орыстардың қолына түскен Ренат Тобыл қаласына айдалды, осында Ертістің бойында Бухгольцтің экспедициясы құрамында Кереку қаласының маңында 1715 жылы қалмақтарға тұтқынға түседі. 1733 жылға дейін қалмақтардың қолында болды. Ол қалмақтарға зеңбірек құюды, баспахана жасап, әріп құюды үйретеді.

Жан-жақты әскери дайындығы бар жоңғарлар 1710-1711 жж. қазақ жеріне басып кіріп соғыс жүргізді. Олар 1717 жылы жазда Аякөз өзені жағасында қазақтардың 30 мың жасағын талқандады. Келесі жылы жоңғарлар қазақтарды Бөген, Шаян, Арыс өзендері бойында тағы да қырады.
=== Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама ===
1723 жылы ерте көктемде жоңғарлар қазақ жеріне тағы да соғысуға келді. Шуна Дабо деген қалмақ басқарған бұл шайқас екі бағытта жүруі тиіс еді. Бірінші бағыт Қаратауды басып өтіп, Шу мен талас өзендеріне шығу болса, екінші бағыт қазақтарға соққы беріп, Шыршық өзеніне жету болатын. Бұл жоспарды іске асыру үшін әскерлер жеті топқа бөлініп, оның бірі Жетісу Алатауының етегіндегі Балқаш көліне құятын төрт өзеннің бойына топтастырылды. Қалмақтың ірі қолбасшысы Амурсана басқарған 70 мың адамнан тұратын екінші бір тобы Іле өзені бойына, Кеген өзенінің солтүстік жағасына, Нарын өзенінің күншығыс жағынадғы Кетпен тауы баурайына орналасты.

Бейғам отырған қазақтар аямай қырылды. Жоңғарлар Жетісуды, Ұлы жүзді қырып-жойып, Ұлы жүз, Кіші жүз жеріне де жетті. Халық басы ауған жаққа шұбырды. Ұлы Жүз бен Орта Жүздің қазақтары Самарқан пен Хожантқа қарай шұбырды. Кіші жүз қазағы хиуа мен Бұхараға ағылды. Босқындардың біразы Сырдың сол жағындағы Алакөл маңына топтасты. Халық бұл кезеңді «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деп атады. «Елім-ай» деген ән туды.

Халық ең соңында бірігудің қажеттігін түсінді. 1728 жылы Әбілхайыр бастапан Кіші жүз жасақтары, Тайлақ батыр, Саурық батыр бастапан әскерлер Ырғыз уезінің оңтүстік шығыс бетіндегі Бұланты өзенінің жағасында «Қара сиыр» деген жерде қалмақтарға қарсы соққы берді.

1730 жылы көктемде Балқаш көлі маңында тағы соғыс басталды. Бөгенбай, Қабанбай, Наурызбай, сияқты батырлар бастапан қазақ жасақтары жоңғарларға аяусыз соққы берді. Бұл жер кейін «Аңырақай» деп аталып кетті. Шуно Дабо бастапан қалмақтар Іле өзені бойымен шығысқа қарай қашуға мәжбүр болды. Қазақ жерін азат ету жолындағы соғысты жеңіспен аяқтау үшін Үш жүздің әскерлері Шымкентке таяу Ордабасы деген жерге жиналды. Қолбасшы болып Әбілхайыр мен Бөгенбай сайланды.

Осы тұста Тәуке ханның баласы Үлкен Орда иесі Болат хан қайтыс болды. Таққа талас басталды. Болат ханның інісі, Орта Жүздің ханы Сәмеке (Шахмұхамед) тақтан үміткер болды. Сондай-ақ қалмақты қыруда үлкен ерлік танытқан Кіші жүз ханы Әбілхайырда тақтан дәмеленді. Алайда аға хан болып Болаттың үшінші ұлы Әбілмәмбет сайланды. Әбілхайыр бұған наразы болып, майдан шебінен әскерін алып кетті. Сәмеке де Шу бойымен Бетпақдалаға қарай өз әскерін алып кетті. Жоңғарларға қарсы майдан әлсірей бастады. Ұлы Жүздің ханы Жолбарыс жоңғарлармен мәмлеге баруға мәжбүр болды.

Осы тұста әрбір жүздің ішінде феодалдың бытыраңқылық күшейді. Кіші жүз сұлтандары Батыр мен Нұралы (Әбілхайырдың баласы) өз алдына ел биледі. Сол сияқты Орта жүзде Күшік пен барақ сұлтандардың да өз иеліктері болды. Қазақ хандығының Бұхара, хиуамен қатынасы да нашар болды. Еділ өзені бойында қалмақтар мен башқұрттар Кіші Жүздің жеріне шабуыл жасап, үнемі қауіп туғызды.

== Қазақ хандығының саяси-әлеуметтік жағдайы==
=== Қазақтардың өзара саяси қарым-қатынасы ===
[[16 ғасыр|16 ғасырда]] қазақ хандығы [[Сібір|солтүстікте]] құрылған [[Сібір хандығы|Сібір хандығымен]] (орталығы [[Түмен]]) шектесті. [[1563 жыл|1563 жылы]] [[Шайбани әулеті]] мен [[Тайбұғалықтар|Тайбұғы руы]] арасындағы ұзақ жылдар бойы жүргізілген күрестен кейін [[Сібір хандығы]] [[Шайбани әулеті]] [[Көшім хан|Көшім ханның]] қолына көшті.

[[Сібір хандығы|Сібір хандығының]] халқы [[Түркі тілдері|түркі тілдес]] қырық рудан құрылған және угар тайпаларының жиынтығынан тұрды. Хандықтың негізгі халқы түркі тілдес [[Сібір татарлары|«Сібір татарлары»]] деген атпен белгілі болды. [[Сібір хандығы]] Қазақс хандығымен саяси және сауда байланысын жасап тұрды.

[[1552 жыл|1552 ж]]. [[Ресей]] [[Қазан (қала)|Қазан қаласын]] жаулап алғаннан кейін, ол [[Сібір хандығы|Сібір хандығымен]] көрші болып шықты. [[1581 жыл|1581 ж]]. Ермактың [[Сібір|сібірге]] жорығы басталды. [[Көшім хан]] жеңілгенмен, Ермак жеңісті баянды ете алмады, ол [[1584 жыл|1584 ж]],. қаза тапты. Бірақ [[Сібір хандығы]] да көтерілмеді. Сөйтіп ол [[1598 жыл|1598 жылы]] [[Ресей]] құрамына енді.

17 ғ. 2 ж. Қазақ хандығының жағдайы нашар болды. Өзара қырқысты пайдаланған жоңғарлар Жетісудың бір бөлігін басып алып осы аймақта көшіп жүрген қазақтар мен қырғыздарды бағындырды. Бұқара әскерлері Ташкентті алып, қазақтарды ығыстыра бастапан кезде, қазақ хандарының бірі Жәңгір Бұқар әміршісін жоңғарларға қарсы күресу үшін әскери одақ жасауға көндірді. Жәңгір жоңғарларға қарсы жорықта 1652 ж. қаза тапты. 17 ғ. 90-ж-да жоңғарлардың қазақ жеріне шабуылы бәсеңдеді. Бұл кезде қазақ хандығының нығаюы, қырғыздар мен қазақтар арасындағы одақ және оған қарақалпақтардың қосылуы күшті жүрді.

=== Қазақ хандығының саяси-әлеуметтік шағы ===
Феодалдық қанау көптеген салық түрін енгізді. Малшыдан зекет, егіншіден ұшыр жиналды. Ең жоғары басқарушы хандар болды. Олар тек [[Шыңғыс хан|Шыңғыс тұқымынан]] шықты. Феодалдық шартты жер иеленушілік, жерге меншіктің тұрақты түрлері, әсіресе Қазақстанның оңтүстік аудандарында, Сыр бойындағы қалалар аймағында қалыптасты. Олардың сойырғал, иқта, милк, вакуф сияқты түрлері болды. Ханнан тархандық құқық алып, сыйлық жерді иеленушілер онда тұратын егіншілерден, қолөнершілерден өз пайдасына салық жинады. Қазақ қоғамын әлеуметтік-таптық топтарға бөлу негізіне әл-ауқаттылық жағдайынан гөрі, әлеуметтік шығу тегі негізге алынды. Жоғары аристократтық топ ақсүйектерге Шыңғыс әулеттері хандар, сұлтандар, оғландар төрелер, қожалар жатты. Ал басқа халық әл-ауқатына қарамастан қара сүйекке жатқызылды.

==Қазақ хандығының аймақтық-әкімшілік бөлінісі==
{{Main|Қазақ хандығының дәстүрлі аймақтық-әкімшілік құрылымы}}
[[Қасым хан]] кезінде Қазақ хандығы велаяттарға бөлінді.
[[Сурет:Казахское ханство.png|thumb|Қазақ хандығының [[Қасым хан]] кезіндегі аймақтық-әкімшілік бөлінісі]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! &lt;small&gt;Велаят&lt;/small&gt; || Ауданы || Астанасы || Алғашқы ханы
|-
|----- style=&quot;background:#CCCCFF; height:2px&quot;
|colspan=&quot;4&quot; |
|-----
|align=&quot;center&quot;|'''[[Түркістан велаяты|Түркістан]]''' ||align=&quot;center&quot;|[[Оңтүстік Қазақстан]] ||align=&quot;center&quot;|[[Сығанақ]] ||align=&quot;center&quot;|[[Өсек сұлтан|Өзек сұлтан]]
|-
|----- style=&quot;background:#CCCCFF; height:2px&quot;
|colspan=&quot;4&quot; |
|-----
|align=&quot;center&quot;|'''[[Ұлытау велаяты|Ұлытау]]''' ||align=&quot;center&quot;|[[Орталық Қазақстан|Орталық]], [[Солтүстік Қазақстан|Солтүстік]] және [[Шығыс Қазақстан]] ||align=&quot;center&quot;|[[Орда-базар]] ||align=&quot;center&quot;|[[Айтбек сұлтан]]
|-
|----- style=&quot;background:#CCCCFF; height:2px&quot;
|colspan=&quot;4&quot; |
|-----
|align=&quot;center&quot;|'''[[Жетісу велаяты|Жетісу]]''' ||align=&quot;center&quot;|[[Жетісу]] ||align=&quot;center&quot;|[[Алмалық (көне қала)|Алмалық]] || align=&quot;center&quot; |—
|-
|----- style=&quot;background:#CCCCFF; height:2px&quot;
|colspan=&quot;4&quot; |
|-----
|align=&quot;center&quot;|'''[[Сарайшық велаяты|Сарайшық]]''' ||align=&quot;center&quot;|[[Батыс Қазақстан]] ||align=&quot;center&quot;|[[Сарайшық]] ||align=&quot;center&quot;|[[Жәдік сұлтан]]
|-
|}
[[Тәуке хан]] кезінде Қазақ хандығы жүздерге бөлінді.
[[Сурет:Қазақ хандығы.png|thumb|Қазақ хандығының [[Тәуке хан]] кезіндегі аймақтық-әкімшілік бөлінісі]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! &lt;small&gt;Жүз&lt;/small&gt; || Ауданы || Астанасы || Алғашқы ханы
|-
|----- style=&quot;background:#CCCCFF; height:2px&quot;
|colspan=&quot;4&quot; |
|-----
|align=&quot;center&quot;|'''[[Ұлы жүз]]''' ||align=&quot;center&quot;|[[Оңтүстік Қазақстан]] ||align=&quot;center&quot;|[[Ташкент]] ||align=&quot;center&quot;|[[Қарт-Әбілқайыр хан]]
|-
|----- style=&quot;background:#CCCCFF; height:2px&quot;
|colspan=&quot;4&quot; |
|-----
|align=&quot;center&quot;|'''[[Орта жүз]]''' ||align=&quot;center&quot;|[[Орталық Қазақстан|Орталық]], [[Солтүстік Қазақстан|Солтүстік]] және [[Шығыс Қазақстан]] ||align=&quot;center&quot;|[[Түркістан (қала)|Түркістан]] ||align=&quot;center&quot;|[[Қайып хан]]
|-
|----- style=&quot;background:#CCCCFF; height:2px&quot;
|colspan=&quot;4&quot; |
|-----
|align=&quot;center&quot;|'''[[Кіші жүз]]''' ||align=&quot;center&quot;|[[Батыс Қазақстан]] ||align=&quot;center&quot;|[[Қазалы]] ||align=&quot;center&quot;|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]]
|-
|}

==Қазақ хандығының хандары==
===Хандарды сайлау дәстүрі===
{{Main|Хан көтеру}}
Таққа үміткер сұлтандар мен ақсүйектердің көпшілігінің келісімін алған соң, хандықтағы ең беделді сұлтандар мен билер оны жұқа ақ киізге отырғызған, киіз шетінен ұстап үш рет көтеріп, бірнеше рет “Хан! Хан! Хан!” деп айқайлаған”. Ақ киіз дала шөбіне тиер-тиместе көпшілік оны аспанға қайта-қайта көтеріп түсірген. Содан кейін жиналған жұртшылық хан отырған тақ есебіндегі киізді “хан талапай” жасап осы тарихи оқиғаға қа-тысуының куәсі әрі тәбәрік ретінде бөліп-бөліп алған. Кейін той басталып, ол бірнеше күнге жалғасқан. Хан көтеруге келген көпшілік мұнда бірнеше күн тыныққан, сондай-ақ беделді қайраткерлер мемл. маңызды істерді ақылдасқан. Жаңа ханға ел ішіндегі жайттарды мәлімдеген.
===Хандар тізімі===
{{Main|Қазақ хандары}}
{{Main|Қазақ хандарының шежіресі}}
# [[Керей хан]], [[Болат сұлтан]] ұлы, [[Орыс хан]] шөбересі 1465—1473 жылдары билеген.
# [[Жәнібек хан|Әз-Жәнібек хан]], [[Барақ хан]] ұлы, [[Орыс хан]] шөбересі 1473—1480 жылдары билеген.
# [[Бұрындық хан]], [[Керей хан]] ұлы, 1480—1511 жылдары билеген.
# [[Қасым хан]], [[Жәнібек хан|Әз-Жәнібек хан]] ұлы, 1511—1521 жылдары билеген.
# [[Мамаш хан]], [[Қасым хан]] ұлы, 1521—1523 жылдары билеген.
# [[Тахир хан]], [[Әдік сұлтан]] ұлы, 1523—1533 жылдары билеген.
# [[Бауыш хан]], [[Әдік сұлтан]] ұлы, 1529—1533 жылдары билеген.
# [[Бұйдаш хан]], [[Әдік сұлтан]] ұлы, 1533—1538 жылдары [[Жетісу]] өңірін билеген.
# [[Тоғым хан]], [[Жәдік сұлтан]] ұлы, 1533—1537 жылдары билеген.
# [[Ахмет хан|Ахмат хан]], [[Жаныс сұлтан|Жаныш сұлтан]] ұлы, 1533—1535 жылдары [[Сырдария]] маңын билеген.
# [[Хақназар хан]], [[Қасым хан]] ұлы, 1538—1580 жылдары билеген.
# [[Шығай хан]], [[Жәдік сұлтан]] ұлы, 1580—1582 жылдары билеген.
# [[Тәуекел хан]], [[Шығай хан]] ұлы, 1582—1598 жылдары билеген.
# [[Есім хан]], [[Шығай хан]] ұлы, 1598—1628 жылдары билеген.
# [[II Жәнібек хан|Жәнібек хан]], [[Есім хан]] ұлы, 1628—1643 жылдары билеген.
# [[Салқам Жәңгір хан]], [[Есім хан]] ұлы, 1643—1652 жылдары билеген.
# [[Батыр (Баһадүр) хан|Батыр хан]], [[Бөлекей|Бөлекей сұлтан]]  ұлы ([[Жәнібек хан|Әз-Жәнібек хан]] ұлы, [[Өсек сұлтан|Өсеке сұлтанның]] ұрпағы), 1652—1680 жылдары билеген.
# [[Тәуке хан]], [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір хан]] ұлы, 1680—1715 жылдары билеген.
# [[Қайып хан]], [[Құсрау сұлтан]] ұлы ([[Есім хан]] ұрпағы), 1715—1718 жылдары билеген.
# [[Болат хан]], [[Тәуке хан]] ұлы, 1718—1729 жылдары билеген.
# [[Әбілмәмбет хан]], [[Болат хан]] ұлы, 1740—1771 жылдары билеген.
# [[Абылай хан]], [[Көркем Уәли сұлтан]] ұлы, 1771—1781 жылдары билеген.
# [[Кенесары хан|Кене хан]], [[Қасым сұлтан]] ұлы, ([[Абылай хан]] немересі) 1841—1847 жылдары билеген.

== Қазақ хандығының мәдениеті ==
Қазақ поэзиясының аса ірі тұлғалары [[Шалкиіз Тіленшіұлы|Шалкиіз]] (15 ғ.), [[Доспамбет жырау|Доспамбет]] (16 ғ.), [[Жиембет жырау|Жиембет]] (17 ғ.). Қазақтың батырлар жыры тарихи оқиғаларға құрылған. Мысалы: [[Қобыланды]], [[Ер Тарғын]], [[Алпамыс батыр|Алпамыс]], [[Ер Сайын]], [[Қамбар батыр (жыр)|Қамбар батыр]] дастандары. [[Ислам діні]] толық тарады. [[Араб жазуы]] қолданылды.

18 ғасырда қазақтар үз жүзге бөлініп өмір сүріп жатты. Әр жүздің өз ханы болды. Кіші жүзді [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілхайыр]], Орта жүзде [[Сәмеке хан|Сәмеке]] (Шахмұхамед), Ұлы Жүзде - [[Жолбарыс]], [[Түркістан қаласы]]н астана еткен Үлкен Орданың ханы [[Тәуке]] еді. Қазақ жерінде орталықтанған мемлекет болмауын көршілері өз пайдасына шешуді ойлады. Оңтүстік-батыстан [[Жайық казак-орыс әскері|Жайық казактарының]] қолдауымен [[Еділ]] бойындағы башқұрттар, қалмақтар Кіші жүзге тынымсыз шабуыл жасады. Солтүстіктен [[Қазақстан аумағындағы казак әскерлері|Сібір казактары]] тыным бермеді. Орта Азиядағы [[Бұқара]] мен [[Xиуа]] хандықтары да қазақ жерінен дәмелі болды. Олардың бәрінен асып түскен [[жоңғарлар]] еді.

== Қазақ хандығының батырлары ==
* [[Өтеген Өтеғұлұлы|Өтеген батыр]] — [[Дулат]]
* [[Райымбек батыр]] — [[Албан руы|Албан]]
* [[Есет Көкіұлы|Есет батыр]] — [[Тама]]
* [[Қабанбай батыр]] — [[Найман]]
* [[Есет Көтібарұлы|Есет батыр]] — [[Шекті]]
* Бақай батыр — [[Тама]]                    
* Төленді батыр — [[Адай]]
* [[Баян Қасаболатұлы|Баян батыр]] — [[Уақ]]
* Тоқсанбай батыр — [[Тама]]
*[[Баян Байболатұлы|Баян батыр]] — [[Тама]]
*[[Бақ батыр]] — [[Тама]]
*[[Бұзау Жарасұлы|Бұзау батыр]] — [[Тама]]
*Қонақай батыр — [[Найман]]
*[[Қойгелді Сартұлы|Қойгелді батыр]] — [[Дулат]]
*[[Ақпан батыр]] — [[Дулат]]
*[[Наурызбай батыр]] — [[Шапырашты]]
*[[Алатау батыр]] — [[Қоңырат]]
*[[Алтай Ебескіұлы|Алтай батыр]] — [[Кете (ру)|Кете]]
*[[Арал батыр]] — [[Кете (ру)|Кете]]
*[[Есберді батыр]] — [[Найман]]
*[[Ер Қаптағай батыр]] — [[Найман]]
*[[Жайнақ батыр]] — [[Жалайыр]]
*Бөлек батыр — [[Суан]]
*[[Барақ батыр]] — [[Найман]]
*[[Жидебай батыр]] — [[Арғын]]
*[[Досқара батыр]] — [[Керей (тайпа)|Керей]]
*[[Көктаубай батыр]] — [[Есентемір]]
*[[Көбек батыр]] — [[Арғын]]
*[[Тұрлан батыр]] — [[Шеркеш]]
*[[Саурық батыр]] — [[Шапырашты]]
*[[Смайыл батыр]] — [[Қоңырат]]
*[[Жантай батыр]] — [[Арғын]]
*[[Жаназар батыр]] — [[Төлеңгіттер|Төлеңгіт]]
*[[Жарылғап батыр]] — [[Арғын]]
*[[Елшібек батыр]] — [[Суан]]
*[[Баубек батыр]] — [[Арғын]]
*[[Ер Жәнібек Төлекұлы|Ер Жәнібек батыр]] — [[Керей (тайпа)|Керей]]
*[[Сыпатай батыр]] — [[Дулат]]

== Қазақ хандығының 550 жылдығы ==
{{Main|Қазақ хандығының 550 жылдығы}}
Мерейтойдың  шығыны шамамен 23 млрд теңге ($124,19 млн) болады деп күтілуде. Қазақ хандығының 550 жылдығы [[Қазақстан]]ның бүкіл аймақтарында тойланады. Ал маңызды іс-шаралар қыркүйек айында [[Жамбыл облысы]], [[Тараз]] қаласында өтеді. Себебі осы аумақта хандықтың негізі қаланған деп есептелінеді. Тараздағы іс-шараларды өткізуге 13,47 млрд теңге жұмсалады. Бірақ, кейбір тарихшылар Жәнібек пен Керей хандардың мемлекетінің орталығы [[Алматы]]ға жақын аумақта болған деп, мерейтой жоспарын сынға алды. Қазақ хандығының мерейтойын тойлау шеңберінде 1 млрд теңгеге 10 бөлімді [[Қазақ елі (телесериал)|«Қазақ елі»]] атты сериал мен осы атаулы 375 млн теңгеге анимационды сериал түсіріледі. Қазақ хандығы туралы деректі фильм түсіруге 250 млн теңге бөлінеді. [[Ілияс Есенберлин]]ның «Көшпенділер» трилогиясын баспадан шығаруға 106,6 млн теңге бөлінеді. Таразда шығыны 506,8 млн теңге болатын театрланған қойылым болады. «Мәңгілік ел» тақырыбына ақындар айтысы өтеді. 550 жылдық құрметіне монумент тұрғызылады (501,8 млн теңге). «Тараз — ғасырлар куәсі» атты көрме өтеді. Қазақша күрес пен басқа да ұлттық спорт түрлерінен халықаралық турнир өтеді. Басқа да шығындар: «Ұлы көш» фильмі (150 млн теңге) түсірілуіне, «Тамгалы» Мемлекеттік тарихи-мәдени табиғи қорық-музей құрылысына (100 млн теңге), «Керей-Жәнібек», «Қазақ елі» спекталі қойылуына және «Қазақ хандығы» балетіне (68 млн теңге), [[Қожа Ахмет Ясауи]] кесенесін қалпына келтіру жұмыстарына (20,4 млн теңге) жұмсалады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mfa.kz Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29 }}
&lt;!-- * [http://kazakhstan.awd.kz/theme/t10_2.html Қазақ хандығы] Битий лінк --&gt;
* [http://www.hrono.info/geneal/geanl_ok_2.html Орыс-хан. Қазақ хандығы]
* [http://www.unesco.kz/natcom/turkestan/r07_turkest_cap.htm Түркістан - Қазақ хандығының елордасы]
* [http://www.unesco.kz/heritagenet/kz/content/ Юнеско сайтындағы Қазақстан тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151025041259/http://www.unesco.kz/heritagenet/kz/content/ |date=2015-10-25 }}
&lt;!-- * [http://www.1465.kz Қазақ хандығына арналған сайт] Битий лінк --&gt;
* [http://www.550kazakhan.kz Қазақ хандығының 550-жылдығына арналған сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910052832/http://550kazakhan.kz/ |date=2015-09-10 }}

{{wikify}}
{{Қазақ хандары}}

[[Санат:Қазақ хандығы]]
[[Санат:Қазақ мемлекеті]]
[[Санат:Еуропа тарихи мемлекеттері]]
[[Санат:Азияның тарихи мемлекеттері]]
[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:1731 жылы таратылғандар]]
[[Санат:Түркі мемлекеттері]]
[[Санат:Түркі әулеттері]]</text>
      <sha1>b8s3j7ds3wvyhymewh8g3x4t6zhvfv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Либерия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6240</id>
    <revision>
      <id>3572954</id>
      <parentid>3572018</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurbek2007</username>
        <id>178902</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылауы]]) істеген нөмір 3572018 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3572954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24333" sha1="92phufr4ogwpi51xuqa1udpbyo7lbqh" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Либерия Республикасы
 |Шынайы атауы           = Republic of Liberia
 |Септік                 = Либерия
 |Елтаңба                = Coat of arms of Liberia.svg
 |Байрақ                 =  
 |Ұраны                  = The love of liberty brought us here (Бостандыққа деген сүйіспеншілік бізді осында алып келді)
 |Әнұранның аты          = ''All Hail, Liberia, Hail!''
 |Аудио                  = All Hail, Liberia, Hail (instrumental).oga
  |lat_dir                 = N |lat_deg = 6 |lat_min = 25 |lat_sec = 0 
  |lon_dir                 = W |lon_deg = 9 |lon_min = 21 |lon_sec = 0
  |region                  = LR
  |CoordScale              = 2000000
 |Картада                = Location Liberia AU Africa.svg
  |карта тақырыбы        =
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі            = [[Президенттік республика]]
 |Құрылды                = [[26 шілде]] [[1847 жыл]]
 |Тәуелсіздік күні       = 
 |Тәуелсіздігін алды     = 
 |Тілі                   = [[ағылшын тілі]]
 |Мемлекеттік діні       = 
 |Астанасы               = [[Монровия]]
 |Ірі қаласы         = Монровия
 |Басшы қызметі          = [[Либерия президенттерінің тізімі|Президенті]]&lt;br /&gt;Вице-президенті
 |Басшылары              = [[Джордж Веа]]&lt;br /&gt;[[Джуэл Тейлор]]
 |Жер аумағы             = 111 369
 |Жер аумағы бойынша орны = 102-ші
 |Судың үлесі            = 13,514
 |Этнохороним            = 
  |Жұрты                 = {{өсім}} 4 503 000&lt;ref name=WorldBank&gt;{{cite web |url=http://www.worldbank.org/en/country/liberia |title=Liberia |work=The World Bank country page for Liberia |publisher=The World Bank |year=2015 |accessdate=September 4, 2014}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны  = 125-ші
  |Сарап жылы           = 2015
  |Санақ бойынша халық саны = 3 476 608
  |Санақ жылы           = 2008
  |Халық тығыздығы      = 40,43
  |Тығыздық бойынша орны   = 180-шы
 |ЖІӨ                   = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы   = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ      = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны  = 
 |ЖІӨ (АҚТ)             = 4,123 млрд.&lt;ref name=IMF_GDP&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=98&amp;pr.y=20&amp;sy=2014&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=668&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Liberia |publisher=International Monetary Fund }}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы  = 2018
 |ЖІӨ (АҚТ) орны        = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 897&lt;ref name=IMF_GDP/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 
 |ЖІӨ (номинал)         = 2,335 млрд.&lt;ref name=IMF_GDP/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2018
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 475&lt;ref name=IMF_GDP/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 
 |АДИ                    = {{өсім}} 0,435&lt;ref&gt;http://hdr.undp.org/en/2018-update {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181118122652/http://hdr.undp.org/en/2018-update |date=2018-11-18 }}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі       = 2017
 |АДИ бойынша орны       = 181-ші
 |АДИ деңгейі            = &lt;span style=&quot;color:#e0584e&quot;&gt;төмен&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы         = 
 |Валютасы               = [[либерия доллары]]
 |Интернет үйшігі        = [[.lr]]
 |ISO                    = 
 |Телефон коды           = 231
 |Уақыт белдеуі          = 
 |Түсініктемелер         = 
}}
'''Либерия''' ({{lang-en|Liberia}} {{IPA|[laɪˈbɪəɹɪə]}}), ресми — '''Либерия Республикасы''' ({{lang-en|Republic of Liberia}}) — Батыс [[Африка]]дағы мемлекет. Жер аумағы 111,4 мың км². Халқы 3,2 млн. (2000), 5,2 млн. (2021). Халқының 95%-ын жергілікті тайпалар (''[[кпелле]], [[басса]], [[гио]], [[кру (халық)|кру]]'') құрайды. Астанасы — [[Монровия]] қаласы Әкімшілік жағынан 13 графтыққа бөлінеді. Ресми тілі — [[ағылшын тілі]]. Халқының 43%-ы жергілікті діндерді ұстанады, 15%-ы — [[мұсылмандар]], 40%-ы — [[христиандар]]. [[Конституция]]сы 1847 ж. қабылданған. Мемлекет басшысы — президент. Жоғарғы заң шығарушы органы — қос палаталы [[парламент]], (''[[Сенат]] пен [[Ұлттық Ассамблея]]''). Жоғарғы атқарушы органы — үкімет. Ақша бірлігі — Либерияның доллары. Ұлттық мейрамы — Тәуелсіздік күні (26 шілде), БҰҰ-ның, Африкалық Бірлік өйымының (ОАЕ) мүшесі.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Ходош И.А., Либерия (исторический, очерк), М., 1961&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;source2&quot;&gt;Френкель М.Ю., АҚШ и Либерия, М., 1964&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;source3&quot;&gt;Страны мира, Полный универсальный информационный справочник, 2-е изд&lt;/ref&gt;

== Табиғаты ==
Жер бедері ойпатты жазық, солтүстігін [[Леоне-Либерия қыраты]] алып жатыр. Ең биік шыңы [[Нимба]] (1752 м). Климаты — экваторлық. [[Атлант мұхиты]] әсерінен ылғалды келеді. Айлық орташа температурасы 24ӘС шамасында. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 1500 — 2000 мм. Басты пайдалы қазбалары — [[темір]], [[алмас]], [[алтын]]. Жерінің 1/3 бөлігін мәңгі жасыл тропиктік ормандар алып жатыр. 

== Тарихы ==
Либерияның ежелгі және орта ғасырлар тарихы аз зерттелген. 15 ғасырдың 2-жартысында қазіргі Либерия аумағына [[португалдықтар]] келіп, құл саудасын жүргізді. 1821 ж. желтоқсанда [[америка]]лық отаршылар жергілікті көсемдерден жағалаудағы жер үлесін сатып алып, АҚШ-та еркіндік алған құлдарды орналастырды. Жаңа қоныс [[АҚШ]] президенті [[Дж. Монро]]ның құрметіне [[Монровия]]деп аталды. Кейін бірнеше иеліктерден құралған аумақ Либерия (''латын тілінде “lіber” — “азаттық”'') атанды. Либерия 1847 ж. 26 шілдеде республика болып жарияланды. 19 ғасырдың 2-жартысында [[Франция]] мен [[Ұлыбритания]] Либерияны отарлап алуға тырысты. 1912 ж. аумағының 44%-ынан айырылған Либерия АҚШ-тың көмегімен өз тәуелсіздігін Ұлыбритания мен Францияның ресми мойындауына қол жеткізді. 1918 жылдың басында Либерия АҚШ-тың қысымымен 1-дүниежүзілік соғысқа араласты. Соғыстан кейін АҚШ капиталы Либерия экономикасында үстемдік етті. 1980 ж. елде әскери төңкеріс болып, саяси жағдай шиеленісті. Нәтижесінде елде билік үшін тайпааралық азамат соғысы басталды. Соғыс барысында Либерияда 15 мыңға жуық адам қаза тауып, 1 млн. халық шетелдерге қоныс аударды. 1990 ж. тамызда Батыс Африка экономикалық қауымдастығының шешімімен Либерияға африкалық әскери күштер енгізілді. 1992 ж. қарашада БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесі Либерияға қару сатуға тыйым салды. Сыртқы күштердің көмегімен жағдай тұрақтандырылып, 1997 ж. 19 шілдеде Либерияда президент пен парламент сайлауы өтті.

=== Жергілікті тайпалар 1200-1800 жж ===
Антропологиялық және археологиялық зерттеулер Либерия аумағын кем дегенде XII ғасырдан бастап мекендейтіндігін көрсетеді.

Менде тілдес халықтар батысқа қарай жылжып, көптеген шағын этникалық топтарды Атлант мұхитына қарай оңтүстікке жылжуға мәжбүр етті. Деи, Басса, кру, гола және кисси алғашқы қоныстанушылар болды. Бұл ағым 1375 жылы Батыс-Судан Мали империясының және 1591 жылы Сонгай империясының құлдырауының басталуымен күшейе түсті. Сонымен қатар, ішкі аймақ шөлейттенуге ұшырады, ал олардың тұрғындары ылғалды жағалау аймақтарына көшуге мәжбүр болды. Бұл қоныс аударушылар Мали мен Сонгай империяларынан мақта иіру, тоқу, темір қорыту, күріш пен құмай өсіру, сондай-ақ қоғамдық-саяси институттар бойынша дағдылар алды.

Мане тайпасы (Мали империясының бұрынғы жауынгерлері) аймақты жаулап алғаннан кейін көп ұзамай вай халықтары Гранд Кейп тауы аймағына қоныс аударды. Вайлар Мали империясының құрамына кірді, бірақ 14 ғасырда империя құлаған кезде жағалауға қоныс аударуға мәжбүр болды. Кру халықтары өз территориясына Вайдың келуіне қарсы болды. Мане мен кру альянсы өздерінің ілгерілеуін тоқтатты, бірақ Вай Гранд Кейп-Маунт аймағында қалды (қазіргі уақытта Робертспорт қаласы орналасқан).

Жағалау аймағының халқы каноэ салып, Батыс Африканың басқа тұрғындарымен Кабо-Вердеден қазіргі Гана аумағына дейін сауда жасады. Кейінірек еуропалық көпестер кемеде борттарын көтеріп, жергілікті тұрғындармен сауда жасай бастады. Бастапқыда ағаштар еуропалықтармен тек тауар айырбастады, бірақ кейінірек олар африкалық құл саудасына белсенді қатысты.

Кру өз аумақтарын плантацияларда және құрылыста ақылы жұмысшылар ретінде жұмыс істеуге қалдырды. Олардың кейбіреулері тіпті Суэц пен Панама каналдарының құрылысында жұмыс істеді.

Аймақтың тағы бір этникалық тобы -  гребо. Жаулап алу нәтижесінде мане ескекшілері жағалаудың кейінірек Либерияға айналатын бөлігіне көшуге мәжбүр болды.

1461 жылдан бастап 17 ғасырдың аяғына дейін португал, голланд және британдық саудагерлер қазіргі Либерия аумағында сауда бекеттерін басқарды. Португалдар бұл аймақты Costa da Pimenta (Бұрыш жағалауы) деп атады, кейіннен Мелегета бұрышының дәндерінің көптігіне байланысты Астық жағалауы деп аударылды.

=== АҚШ-тан келген иммигранттар ===
Либерияның мемлекеттілігінің тарихы алғашқы қара америкалық қоныстанушылар — ''америкалық-либериялықтар'' деп Африкада олар өздерін осылай атаған болса, америкалық отарлау қоғамының қамқорлығымен 1822 жылы ''«түсті еркін адамдар» (free men of color)'' колониясын құрды. Жергілікті тайпалардың көсемдерімен келісім бойынша қоныстанушылар 13 мың км²-ден астам аумақты — 50 АҚШ долларына тауар сатып алды.

1824 жылы бұл колония Либерия деп аталды және оның конституциясы қабылданды. 1828 жылға қарай қоныстанушылар қазіргі Либерияның бүкіл жағалауын (ұзындығы 500 км) басып алды, содан кейін қазіргі [[Сьерра-Леоне]] мен [[Кот-д'Ивуар]] жағалауларының біраз бөлігін басып алды.

1847 жылы 26 шілдеде америклық қоныс аударушылар Либерия Республикасының тәуелсіздігін жариялады. Қоныс аударушылар өздерінің ата-бабалары құлдыққа алынған [[құрлық|континент]]ті «уәде етілген жер» деп қабылдады, бірақ африкалық қауымдастыққа қосылуға ұмтылмады. Африкаға келген олар өздерін америкалықтар деп атады және жергілікті халық та, көршілес Сьерра-Леоның британдық отаршыл билігі де дәл америкалықтар деп саналды. Олардың мемлекеттік рәміздері (жалауша, ұран және мөр), сондай-ақ таңдалған басқару формасы америкалық-либериялықтардың америкалық өткенін көрсетті.

Америкалық-либериялықтардың діні, әдет-ғұрыптары және әлеуметтік-мәдени стандарттары соғысқа дейінгі Американың оңтүстігінің дәстүрлеріне негізделді. Теңіз жағалауындағы америкалықтар мен ішкі аудандар арасындағы өзара сенімсіздік пен араздық америкалық-либериялық азшылықтың тарих бойына өздерін варварлар және төменгі деңгейдегі адамдар деп санайтын жергілікті қара нәсілділерге үстемдік ету әрекеттерін сәтті жалғастырды.

Либерияның негізін қалауға Американың жеке топтары, негізінен Америкалық отарлау қоғамы демеушілік жасады және бұл ел [[АҚШ]] үкіметінің бейресми қолдауына ие болды. Либерия үкіметі Америка үкіметінен үлгі алды және формасы жағынан демократиялық болды, бірақ мәні жағынан әрқашан емес. 1877 жылдан кейін Нағыз вигилер партиясы елдегі билікті монополиялады және барлық маңызды лауазымдар осы партия мүшелеріне тиесілі болды.

Либерия билігінің алдында тұрған үш проблема - көршілес отаршыл державалармен, [[Ұлыбритания]]мен және [[Франция]]мен территориялық қақтығыстар, қоныстанушылар мен жергілікті тұрғындар арасындағы соғыс қимылдары және қаржылық төлем қабілетсіздігі қаупі елдің [[егемендік|егемендігі]]не күмән келтірді. Либерия [[Африканың отарлық бөлінуі]] кезінде тәуелсіздігін сақтап қалды, бірақ XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Англия мен Франция қосып алған территорияның бұрын басып алған маңызды бөлігін жоғалтты. 1911 жылы Манера мен Кавалли өзендерінің бойында Либерияның Британия және Франция отарларымен шекаралары ресми түрде орнатылды. XIX ғасырдың аяғындағы экономикалық дамуды Либерия тауарлары нарығының жетіспеушілігі және бірқатар несиелер бойынша қарыз міндеттемелері ұстап тұрды, бұл төлем экономиканы құлдыратты.

Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Либерия 1914 жылға қарай Либерияның сыртқы сауда айналымының жартысынан көбін құрайтын Германиямен сауда қатынастарын сақтауға үміттеніп, өзінің бейтараптығын жариялады. Алайда, Антанта елдері енгізген теңіз сауда жолдарының қоршауы Либерияны осы маңызды сауда серіктесінен айырды. Өнеркәсіп тауарларының импорты толығымен дерлік тоқтап, азық-түлікке байланысты күрделі қиындықтар туындады.

== Экономикасы ==
Либерия — тау-кен өнеркәсібі біршама дамыған аграрлы ел. Ауыл шаруашылық өнімдері мен минералдық қорларды, негізінен, шетел компаниялары өңдейді. Ауыл шаруашылық экспорттық өнім — [[кофе]], [[какао]], [[каучук]] өндіруге бағытталған. Сонымен бірге, [[күріш]], [[кассава]], [[пальма жаңғағы]], тропиктік жемістер егіледі. Либерияда 9 теңіз порты қызмет көрсетеді. Сырттан азық-түлік, отын әкелінеді. Ұлттық жалпы өнімнің жан басына шаққандағы мөлшері 1000 АҚШ доллырына тең (1997). Негізгі сауда серіктестері — [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Италия]], [[Германия]].

== Либерияның сыртқы саясаты ==
Либерияның сыртқы саясаты-Либерияның халықаралық істердегі жалпы бағыты. Сыртқы саясат Либерияның басқа мемлекеттермен қарым-қатынасын реттейді. Бұл саясатты Либерия Сыртқы істер министрлігі жүзеге асырады.

Либерия Батыс әлем елдерімен дәстүрлі жылы қарым-қатынасты сақтайды. Қытай мен Ливия Либерияны қалпына келтіруде ірі халықаралық серіктестер болды. Либерия сонымен бірге Кубамен дипломатиялық қарым-қатынасты сақтайды. Либерия Біріккен Ұлттар Ұйымының және оның мамандандырылған мекемелерінің негізін қалаушылардың бірі, сондай-ақ Африка одағының (АС), Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қоғамдастығының (ЭКОВАС), Африка Даму Банкінің (АДБ), Мано өзені бассейні мемлекеттерінің Одағының және Қосылмау қозғалысының мүшесі болып табылады.

Либерия көршілес Гвинея және Сьерра-Леоне елдерімен бірге 1973 жылы құрылған Мано өзенінің бассейніндегі мемлекеттер одағына кіреді. Үш ел арасындағы күрделі саяси қатынастардың арқасында терең саяси интеграцияны бастау мүмкін болмады. 2004 жылдың мамырында Мано өзенінің бассейні елдерінің Одағы өзара қауіпсіздікті қамтамасыз етуге баса назар аудара отырып, өз қызметін қайта бастады. Либерия бойынша халықаралық байланыс тобы 2002 жылдың қыркүйегінде құрылды, оған Нигерия мен Еуропалық комиссия кірді, ал ECOWAS Хатшылықтың функцияларын орындайды. БҰҰ, Африка Одағы, АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Германия, Швеция, Гана және Дүниежүзілік банк мүшелері болып табылады. Халықаралық деңгейде мандат 2004 жылдың қыркүйегінде кеңейтіліп, Гвинея, Гвинея-Бисау, Кот-д ' Ивуар және Сьерра-Леонаны қоса бастады, ал атауы Мано өзенінің бассейні бойынша халықаралық байланыс тобына өзгертілді, дегенмен Либерия бойынша халықаралық байланыс тобы әлі күнге дейін Монровияда Жергілікті деңгейде қолданылады

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Либерия
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Африка елдері
 |Африка одағы
}}

[[Санат:Либерия|*]]

{{stub}}</text>
      <sha1>92phufr4ogwpi51xuqa1udpbyo7lbqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572959</id>
      <parentid>3572954</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T19:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbek2007|талқылауы]]) істеген нөмір 3572954 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3572959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24333" sha1="p0m9g523fcdpmb6ybixsb9j6l5m15i1" xml:space="preserve">{{Мемлекет
 |Қазақша атауы          = Либерия Республикасы
 |Шынайы атауы           = Republic of Liberia
 |Септік                 = Либерия
 |Елтаңба                = Coat of arms of Liberia.svg
 |Байрақ                 =  
 |Ұраны                  = The love of liberty brought us here (Бостандыққа деген сүйіспеншілік бізді осында алып келді)
 |Әнұранның аты          = ''All Hail, Liberia, Hail!''
 |Аудио                  = All Hail, Liberia, Hail (instrumental).oga
  |lat_dir                 = N |lat_deg = 6 |lat_min = 25 |lat_sec = 0 
  |lon_dir                 = W |lon_deg = 9 |lon_min = 21 |lon_sec = 0
  |region                  = LR
  |CoordScale              = 2000000
 |Картада                = Location Liberia AU Africa.svg
  |карта тақырыбы        =
 |Картада2               = 
 |Үкімет түрі            = [[Президенттік республика]]
 |Құрылды                = [[26 шілде]] [[1847 жыл]]
 |Тәуелсіздік күні       = 
 |Тәуелсіздігін алды     = 
 |Тілі                   = [[ағылшын тілі]]
 |Мемлекеттік діні       = 
 |Астанасы               = [[Монровия]]
 |Ірі қаласы         = Монровия
 |Басшы қызметі          = [[Либерия президенттерінің тізімі|Президенті]]&lt;br /&gt;Вице-президенті
 |Басшылары              = [[Джордж Веа]]&lt;br /&gt;[[Джуэл Тейлор]]
 |Жер аумағы             = 111 369
 |Жер аумағы бойынша орны = 102-ші
 |Судың үлесі            = 13,514
 |Этнохороним            = 
  |Жұрты                 = {{өсім}} 4 503 000&lt;ref name=WorldBank&gt;{{cite web |url=http://www.worldbank.org/en/country/liberia |title=Liberia |work=The World Bank country page for Liberia |publisher=The World Bank |year=2015 |accessdate=September 4, 2014}}&lt;/ref&gt;
  |Халық саны бойынша орны  = 125-ші
  |Сарап жылы           = 2015
  |Санақ бойынша халық саны = 3 476 608
  |Санақ жылы           = 2008
  |Халық тығыздығы      = 40,43
  |Тығыздық бойынша орны   = 180-шы
 |ЖІӨ                   = 
 |ЖІӨ сараптаған жылы   = 
 |ЖІӨ бойынша орны         = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ      = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны  = 
 |ЖІӨ (АҚТ)             = 4,123 млрд.&lt;ref name=IMF_GDP&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=98&amp;pr.y=20&amp;sy=2014&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=668&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Liberia |publisher=International Monetary Fund }}&lt;/ref&gt;
 |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы  = 2018
 |ЖІӨ (АҚТ) орны        = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ)       = 897&lt;ref name=IMF_GDP/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны  = 
 |ЖІӨ (номинал)         = 2,335 млрд.&lt;ref name=IMF_GDP/&gt;
 |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы         = 2018
 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны            = 
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал)   = 475&lt;ref name=IMF_GDP/&gt;
 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны  = 
 |АДИ                    = {{өсім}} 0,435&lt;ref&gt;http://hdr.undp.org/en/2018-update {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181118122652/http://hdr.undp.org/en/2018-update |date=2018-11-18 }}&lt;/ref&gt;
 |АДИ жылдық есебі       = 2017
 |АДИ бойынша орны       = 181-ші
 |АДИ деңгейі            = &lt;span style=&quot;color:#e0584e&quot;&gt;төмен&lt;/span&gt;
 |Әуе компаниясы         = 
 |Валютасы               = [[либерия доллары]]
 |Интернет үйшігі        = [[.lr]]
 |ISO                    = 
 |Телефон коды           = 231
 |Уақыт белдеуі          = 
 |Түсініктемелер         = 
}}
'''Либерия''' ({{lang-en|Liberia}} {{IPA|[laɪˈbɪəɹɪə]}}), ресми — '''Либерия Республикасы''' ({{lang-en|Republic of Liberia}}) — Батыс [[Африка]]дағы мемлекет. Жер аумағы 111,4 мың км². Халқы 3,2 млн. (2000), 5,2 млн. (2021). Халқының 95%-ын жергілікті тайпалар (''[[кпелле]], [[басса]], [[гио]], [[кру (халық)|кру]]'') құрайды. Астанасы — [[Монровия]] қаласы Әкімшілік жағынан 13 графтыққа бөлінеді. Ресми тілі — [[ағылшын тілі]]. Халқының 43%-ы жергілікті діндерді ұстанады, 15%-ы — [[мұсылмандар]], 40%-ы — [[христиандар]]. [[Конституция]]сы 1847 ж. қабылданған. Мемлекет басшысы — президент. Жоғарғы заң шығарушы органы — қос палаталы [[парламент]], (''[[Сенат]] пен [[Ұлттық Ассамблея]]''). Жоғарғы атқарушы органы — үкімет. Ақша бірлігі — Либерияның доллары. Ұлттық мейрамы — Тәуелсіздік күні (26 шілде), БҰҰ-ның, Африкалық Бірлік өйымының (ОАЕ) мүшесі.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Ходош И.А., Либерия (исторический, очерк), М., 1961&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;source2&quot;&gt;Френкель М.Ю., АҚШ и Либерия, М., 1964&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;source3&quot;&gt;Страны мира, Полный универсальный информационный справочник, 2-е изд&lt;/ref&gt;

== Табиғаты ==
Жер бедері ойпатты жазық, солтүстігін [[Леоне-Либерия қыраты]] алып жатыр. Ең биік шыңы [[Нимба]] (1752 м). Климаты — экваторлық. [[Атлант мұхиты]] әсерінен ылғалды келеді. Айлық орташа температурасы 24ӘС шамасында. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 1500 — 2000 мм. Басты пайдалы қазбалары — [[темір]], [[алмас]], [[алтын]]. Жерінің 1/3 бөлігін мәңгі жасыл тропиктік ормандар алып жатыр.

== Тарихы ==
Либерияның ежелгі және орта ғасырлар тарихы аз зерттелген. 15 ғасырдың 2-жартысында қазіргі Либерия аумағына [[португалдықтар]] келіп, құл саудасын жүргізді. 1821 ж. желтоқсанда [[америка]]лық отаршылар жергілікті көсемдерден жағалаудағы жер үлесін сатып алып, АҚШ-та еркіндік алған құлдарды орналастырды. Жаңа қоныс [[АҚШ]] президенті [[Дж. Монро]]ның құрметіне [[Монровия]]деп аталды. Кейін бірнеше иеліктерден құралған аумақ Либерия (''латын тілінде “lіber” — “азаттық”'') атанды. Либерия 1847 ж. 26 шілдеде республика болып жарияланды. 19 ғасырдың 2-жартысында [[Франция]] мен [[Ұлыбритания]] Либерияны отарлап алуға тырысты. 1912 ж. аумағының 44%-ынан айырылған Либерия АҚШ-тың көмегімен өз тәуелсіздігін Ұлыбритания мен Францияның ресми мойындауына қол жеткізді. 1918 жылдың басында Либерия АҚШ-тың қысымымен 1-дүниежүзілік соғысқа араласты. Соғыстан кейін АҚШ капиталы Либерия экономикасында үстемдік етті. 1980 ж. елде әскери төңкеріс болып, саяси жағдай шиеленісті. Нәтижесінде елде билік үшін тайпааралық азамат соғысы басталды. Соғыс барысында Либерияда 15 мыңға жуық адам қаза тауып, 1 млн. халық шетелдерге қоныс аударды. 1990 ж. тамызда Батыс Африка экономикалық қауымдастығының шешімімен Либерияға африкалық әскери күштер енгізілді. 1992 ж. қарашада БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесі Либерияға қару сатуға тыйым салды. Сыртқы күштердің көмегімен жағдай тұрақтандырылып, 1997 ж. 19 шілдеде Либерияда президент пен парламент сайлауы өтті.

=== Жергілікті тайпалар 1200-1800 жж ===
Антропологиялық және археологиялық зерттеулер Либерия аумағын кем дегенде XII ғасырдан бастап мекендейтіндігін көрсетеді.

Менде тілдес халықтар батысқа қарай жылжып, көптеген шағын этникалық топтарды Атлант мұхитына қарай оңтүстікке жылжуға мәжбүр етті. Деи, Басса, кру, гола және кисси алғашқы қоныстанушылар болды. Бұл ағым 1375 жылы Батыс-Судан Мали империясының және 1591 жылы Сонгай империясының құлдырауының басталуымен күшейе түсті. Сонымен қатар, ішкі аймақ шөлейттенуге ұшырады, ал олардың тұрғындары ылғалды жағалау аймақтарына көшуге мәжбүр болды. Бұл қоныс аударушылар Мали мен Сонгай империяларынан мақта иіру, тоқу, темір қорыту, күріш пен құмай өсіру, сондай-ақ қоғамдық-саяси институттар бойынша дағдылар алды.

Мане тайпасы (Мали империясының бұрынғы жауынгерлері) аймақты жаулап алғаннан кейін көп ұзамай вай халықтары Гранд Кейп тауы аймағына қоныс аударды. Вайлар Мали империясының құрамына кірді, бірақ 14 ғасырда империя құлаған кезде жағалауға қоныс аударуға мәжбүр болды. Кру халықтары өз территориясына Вайдың келуіне қарсы болды. Мане мен кру альянсы өздерінің ілгерілеуін тоқтатты, бірақ Вай Гранд Кейп-Маунт аймағында қалды (қазіргі уақытта Робертспорт қаласы орналасқан).

Жағалау аймағының халқы каноэ салып, Батыс Африканың басқа тұрғындарымен Кабо-Вердеден қазіргі Гана аумағына дейін сауда жасады. Кейінірек еуропалық көпестер кемеде борттарын көтеріп, жергілікті тұрғындармен сауда жасай бастады. Бастапқыда ағаштар еуропалықтармен тек тауар айырбастады, бірақ кейінірек олар африкалық құл саудасына белсенді қатысты.

Кру өз аумақтарын плантацияларда және құрылыста ақылы жұмысшылар ретінде жұмыс істеуге қалдырды. Олардың кейбіреулері тіпті Суэц пен Панама каналдарының құрылысында жұмыс істеді.

Аймақтың тағы бір этникалық тобы -  гребо. Жаулап алу нәтижесінде мане ескекшілері жағалаудың кейінірек Либерияға айналатын бөлігіне көшуге мәжбүр болды.

1461 жылдан бастап 17 ғасырдың аяғына дейін португал, голланд және британдық саудагерлер қазіргі Либерия аумағында сауда бекеттерін басқарды. Португалдар бұл аймақты Costa da Pimenta (Бұрыш жағалауы) деп атады, кейіннен Мелегета бұрышының дәндерінің көптігіне байланысты Астық жағалауы деп аударылды.

=== АҚШ-тан келген иммигранттар ===
Либерияның мемлекеттілігінің тарихы алғашқы қара америкалық қоныстанушылар — ''америкалық-либериялықтар'' деп Африкада олар өздерін осылай атаған болса, америкалық отарлау қоғамының қамқорлығымен 1822 жылы ''«түсті еркін адамдар» (free men of color)'' колониясын құрды. Жергілікті тайпалардың көсемдерімен келісім бойынша қоныстанушылар 13 мың км²-ден астам аумақты — 50 АҚШ долларына тауар сатып алды.

1824 жылы бұл колония Либерия деп аталды және оның конституциясы қабылданды. 1828 жылға қарай қоныстанушылар қазіргі Либерияның бүкіл жағалауын (ұзындығы 500 км) басып алды, содан кейін қазіргі [[Сьерра-Леоне]] мен [[Кот-д'Ивуар]] жағалауларының біраз бөлігін басып алды.

1847 жылы 26 шілдеде америклық қоныс аударушылар Либерия Республикасының тәуелсіздігін жариялады. Қоныс аударушылар өздерінің ата-бабалары құлдыққа алынған [[құрлық|континент]]ті «уәде етілген жер» деп қабылдады, бірақ африкалық қауымдастыққа қосылуға ұмтылмады. Африкаға келген олар өздерін америкалықтар деп атады және жергілікті халық та, көршілес Сьерра-Леоның британдық отаршыл билігі де дәл америкалықтар деп саналды. Олардың мемлекеттік рәміздері (жалауша, ұран және мөр), сондай-ақ таңдалған басқару формасы америкалық-либериялықтардың америкалық өткенін көрсетті.

Америкалық-либериялықтардың діні, әдет-ғұрыптары және әлеуметтік-мәдени стандарттары соғысқа дейінгі американың оңтүстігінің дәстүрлеріне негізделді. Теңіз жағалауындағы америкалықтар мен ішкі аудандар арасындағы өзара сенімсіздік пен араздық америкалық-либериялық азшылықтың тарих бойына өздерін варварлар және төменгі деңгейдегі адамдар деп санайтын жергілікті қара нәсілділерге үстемдік ету әрекеттерін сәтті жалғастырды.

Либерияның негізін қалауға Американың жеке топтары, негізінен Америкалық отарлау қоғамы демеушілік жасады және бұл ел [[АҚШ]] үкіметінің бейресми қолдауына ие болды. Либерия үкіметі америка үкіметінен үлгі алды және формасы жағынан демократиялық болды, бірақ мәні жағынан әрқашан емес. 1877 жылдан кейін Нағыз вигилер партиясы елдегі билікті монополиялады және барлық маңызды лауазымдар осы партия мүшелеріне тиесілі болды.

Либерия билігінің алдында тұрған үш проблема - көршілес отаршыл державалармен, [[Ұлыбритания]]мен және [[Франция]]мен территориялық қақтығыстар, қоныстанушылар мен жергілікті тұрғындар арасындағы соғыс қимылдары және қаржылық төлем қабілетсіздігі қаупі елдің [[егемендік|егемендігі]]не күмән келтірді. Либерия [[Африканың отарлық бөлінуі]] кезінде тәуелсіздігін сақтап қалды, бірақ XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Англия мен Франция қосып алған территорияның бұрын басып алған маңызды бөлігін жоғалтты. 1911 жылы Манера мен Кавалли өзендерінің бойында Либерияның Британия және Франция отарларымен шекаралары ресми түрде орнатылды. XIX ғасырдың аяғындағы экономикалық дамуды Либерия тауарлары нарығының жетіспеушілігі және бірқатар несиелер бойынша қарыз міндеттемелері ұстап тұрды, бұл төлем экономиканы құлдыратты.

Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Либерия 1914 жылға қарай Либерияның сыртқы сауда айналымының жартысынан көбін құрайтын Германиямен сауда қатынастарын сақтауға үміттеніп, өзінің бейтараптығын жариялады. Алайда, Антанта елдері енгізген теңіз сауда жолдарының қоршауы Либерияны осы маңызды сауда серіктесінен айырды. Өнеркәсіп тауарларының импорты толығымен дерлік тоқтап, азық-түлікке байланысты күрделі қиындықтар туындады.

== Экономикасы ==
Либерия — тау-кен өнеркәсібі біршама дамыған аграрлы ел. Ауыл шаруашылық өнімдері мен минералдық қорларды, негізінен, шетел компаниялары өңдейді. Ауыл шаруашылық экспорттық өнім — [[кофе]], [[какао]], [[каучук]] өндіруге бағытталған. Сонымен бірге, [[күріш]], [[кассава]], [[пальма жаңғағы]], тропиктік жемістер егіледі. Либерияда 9 теңіз порты қызмет көрсетеді. Сырттан азық-түлік, отын әкелінеді. Ұлттық жалпы өнімнің жан басына шаққандағы мөлшері 1000 АҚШ доллырына тең (1997). Негізгі сауда серіктестері — [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Италия]], [[Германия]].

== Либерияның сыртқы саясаты ==
Либерияның сыртқы саясаты-Либерияның халықаралық істердегі жалпы бағыты. Сыртқы саясат Либерияның басқа мемлекеттермен қарым-қатынасын реттейді. Бұл саясатты Либерия Сыртқы істер министрлігі жүзеге асырады.

Либерия Батыс әлем елдерімен дәстүрлі жылы қарым-қатынасты сақтайды. Қытай мен Ливия Либерияны қалпына келтіруде ірі халықаралық серіктестер болды. Либерия сонымен бірге Кубамен дипломатиялық қарым-қатынасты сақтайды. Либерия Біріккен Ұлттар Ұйымының және оның мамандандырылған мекемелерінің негізін қалаушылардың бірі, сондай-ақ Африка одағының (АС), Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қоғамдастығының (ЭКОВАС), Африка Даму Банкінің (АДБ), Мано өзені бассейні мемлекеттерінің Одағының және Қосылмау қозғалысының мүшесі болып табылады.

Либерия көршілес Гвинея және Сьерра-Леоне елдерімен бірге 1973 жылы құрылған Мано өзенінің бассейніндегі мемлекеттер одағына кіреді. Үш ел арасындағы күрделі саяси қатынастардың арқасында терең саяси интеграцияны бастау мүмкін болмады. 2004 жылдың мамырында Мано өзенінің бассейні елдерінің Одағы өзара қауіпсіздікті қамтамасыз етуге баса назар аудара отырып, өз қызметін қайта бастады. Либерия бойынша халықаралық байланыс тобы 2002 жылдың қыркүйегінде құрылды, оған Нигерия мен Еуропалық комиссия кірді, ал ECOWAS Хатшылықтың функцияларын орындайды. БҰҰ, Африка Одағы, АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Германия, Швеция, Гана және Дүниежүзілік банк мүшелері болып табылады. Халықаралық деңгейде мандат 2004 жылдың қыркүйегінде кеңейтіліп, Гвинея, Гвинея-Бисау, Кот-д ' Ивуар және Сьерра-Леонаны қоса бастады, ал атауы Мано өзенінің бассейні бойынша халықаралық байланыс тобына өзгертілді, дегенмен Либерия бойынша халықаралық байланыс тобы әлі күнге дейін Монровияда Жергілікті деңгейде қолданылады

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}

{{Навигациялық блок
 |тақырып       = Либерия
 |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};
 |state         = collapsed
 |Африка елдері
 |Африка одағы
}}

[[Санат:Либерия|*]]


{{stub}}</text>
      <sha1>p0m9g523fcdpmb6ybixsb9j6l5m15i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстандағы хоккей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9758</id>
    <revision>
      <id>3573059</id>
      <parentid>3525210</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3657" sha1="juak8n86povx753xff9obfgqbigl4h2" xml:space="preserve">[[Сурет:Kazakhstan Sports Palace's Hockey Rink Panorama.jpg|нобай|350px|«Қазақстан» спорт сарайында жүріп жатқан ойын]]
[[Сурет:Kazakhstan Sports Palace.jpg|нобай|350px|«Қазақстан» спорт сарайы]]
'''Қазақстандағы [[хоккей]]''' — 1950 жж. аяғында дами бастады.

1954 жылы [[Өскемен]]де, кейінірек [[Петропавл]]да, [[Алматы]]да, [[Қарағанды]]да хоккей командалары құрылады.

Қазақ КСР-дегі петропавлдық «Металлист» жеңіп шыққан алғашқы ел біріншілігі 1955-1956 жж өтеді. Келесі маусымнан бастап жарты ғасыр дерлік ел біріншілігінің жеңімпазы өскемендік команда болды. 60 жж ортасына қарай республиканың әр қаласынан (Қарағанды, Теміртау, Ақтөбе, Қостанай, Рудный, [[Алтай (қала)|Алтай]], Глубокое мен Первомай ауылдарында (ШҚО), Павлодар, Целиноград (қазіргі Астана), Ермак (Павлодар облысы), Лисаковск, Орал, Жезқазған т.б.) 20-дай команда болды.

Бүгінгі күнгі Қазақстан командалары: [[Ресей]] жоғарғы лигасында өнер көрсететін үш мықты — «[[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Торпедо]]» (Өскемен), «Қазақмыс» (Сәтпаев), астаналық «[[Барыс (шайбалы хоккей)|Барыс]]», сонымен қатар Ресей бірінші лигасында ойнайтын қарағандылық «[[Сарыарқа (шайбалы хоккей)|Сары-Арқа]]», «Горняк» (Рудный), павлодарлық «Ертіс», Қазақстан біріншілігінде алдыңғылармен бірге ойнайтын алматылық «Еңбек» клубы.

1992 жылдың көктемінде Қазақстан [[Халықаралық шайбалы хоккей федерациясы]]на (ағылшынша — IIHF) қабылданады

== Пошта маркаларында ==
&lt;gallery&gt;
Stamp of Kazakhstan 278.jpg|
Stamp of Kazakhstan 277.jpg|
Stamp of Kazakhstan 364.jpg|
Stamps of Kazakhstan, 2014-043.jpg|
&lt;/gallery&gt;
== Тағы қараңыз ==
&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot;
|valign=&quot;top&quot;|
* [[Қазақстандағы шайбалы хоккей]]
* [[Қазақстандағы допты хоккей]]
* [[Қазақстандағы көгалдағы хоккей]]
|valign=&quot;top&quot;|
* [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы]]
* [[Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы]]
* [[Қазақстан көгалдағы хоккей құрамасы]]
|valign=&quot;top&quot;|
* [[Шайбалы хоккейден Қазақстан чемпионаты]]
|}&lt;/div&gt;
{{Portal|Хоккей}}
==Сілтемелер==
*[https://olympic.kz/kk/sport/32-kazakhstanskaya-federatsiya-khokkeya-s-shayboy-roo?page=2 Қазақстан шайбалы хоккей федерациясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220304135922/https://olympic.kz/kk/sport/32-kazakhstanskaya-federatsiya-khokkeya-s-shayboy-roo?page=2 |date=2022-03-04 }}

[[Санат:Қазақстандағы спорт түрлері]]</text>
      <sha1>juak8n86povx753xff9obfgqbigl4h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстандағы атомдық өнеркәсіп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9859</id>
    <revision>
      <id>3573251</id>
      <parentid>1960907</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23843" sha1="phvpwci5iacy3pqcfhfqzodcsl17f1p" xml:space="preserve">==Тарихы==
Өткен ғасырдың 40-ыншы жылдары Кеңестер Одағында елдің атом саласын құру мен дамыту бағдарламасы жасалды. Соған байланысты [[КСРО]] Мемлекеттік Қорғаныс комитеті 1944 жылы Қазақстанда және Одақтың басқа да аймақтарында [[уран]] кен орындарын іздеп табуға барлық геологиялық ұйымдарды жұмылдыруды Геология жөніндегі комитетке арнайы тапсырды. Одақта жаппай уран іздеу ісі осы қаулыдан бастау алады.

Сөйтіп, Кеңестер кезінде республикада жеткілікті дәрежеде қуатты, дамыған инфрақұрылымы және білікті мамандары бар уран саласының мықты өнеркәсібі қалыптасқан-ды. Уран өндірумен төрт комбинат шұғылданып, олардың өндірістік қуаты КСРО-дағы өнім көлемінің 30% -дан астамын өндіруге мүмкіндік беретін.

Қазақстандағы бастапқы геологиялық барлау жұмыстары 1947 жылы құрылған Волков экспедициясы (қазіргі “Волковгеология”) еншісінде. Ал еліміздегі алғашқы уран кен орны - 1951 жылы ашылған Қордай кеніші. Соғыстан кейін, яғни 1947-1965 жылдар аралығында уран іздеудің белсенді әрекеттері одан әрі жалғасты. 60-жылдардың басында “Волковгелогия”, “Краснохолмгеология”, “Степгеология”, “Кольцовгеология” өндірістік-геологиялық бірлестіктері геолог-барлаушыларының күшімен Қазақстан аумағында уранның минералды-шикізат қорын жасаудың бірінші сатысы аяқталды. Бұл өз кезегінде Целинный (кейінірек – “ЦГХК”), Прикаспийск (“Каскор”) және Қара-Балта (“КГРК”) қайта өңдеу комбинаттарының тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етті.

'''Уран өндіру'''

60-жылдардың екінші жартысында жерасты ұңғымалық шаймалау әдісімен инфильтрациялық қабатты кен орындарындағы нашар рудалардан уран өндіру мүмкіндігі АҚШ-та дәлелденді. Бұл Қазақстанның шикізат базасындағы жағдайды түбегейлі өзгертіп жіберді. 70-жылдардың соңына таман Ыңғай, Мыңқұдық, Мойынқұм, Қанжуған, Солтүстік және Оңтүстік Қарамұрын сияқты тағы басқа бірегей кен орындары табылды.

1980-1982 жылдары Қазақстанда уран өнімдерін шығару ең жоғары деңгейге жетті. Дерлік 30 кен орнында уран өндірілді. Атом өнеркәсібі кәсіпорындарында еңбек ететін жұмысшы-қызметкерлер саны 70 мыңнан асып жығылды.

1953 жыл мен 1999 жылдар аралығында республика аумағында уран өндіру көлемі 225 миллион фунт U308 жетті. 90-жылдардың басында өндірістің кәдуілгі әдіс-тәсілдері кең қолданылып, ол жалпы өнімнің 70% құрады. Алайда жоғарыдан басқарылатын экономикадан нарықтық қатынастарға ауысу бірыңғай жерасты шаймалау технологиясы қажеттігін көрсетті.

Алғаш рет уранға деген мемлекеттік тапсырыстың төмендеуі 1983 жылы тіркелді. Өндіріс 25-30%-ға құлдырап, одан кейінгі жылдарда да сол деңгейде қалып қойды.

80-жылдардың ортасына таман басталған қарусыздану саясаты салдарынан және атышулы Чернобыль оқиғасынан кейін (әсіресе 1988 жылдан бастап) атом энергетикасын дамыту бағдарламасы кейінге ысырылды да, Целинный мен Прикаспийск өндірістік кеніштерінде және қайта өңдеуші комбинаттарда уран өндіру көлемі одан әрі қысқартыла берді. Шахталық және карьерлік өндірудің тиімсіздігінен және әлемдік рыноктағы бағаның төмендігінен Қазақстанда 6 кен басқармасы жабылып, 2 басқармада өнім өндіру мүлде тоқтатылды.

'''Дағдылы әдіспен өнім өндіру'''

Целинный тау-кен өндірістік және қайта өңдеуші комбинаты (Степногорск қ.) 1995 жылы өндірістің нәтижесіздігінен өзінің Грачев және Шығыс кеніштерінде руда өндіруді аяқтады.

Уран концентраты біріккен өнім ретінде Ақтаудағы балық сүйектері қазбаларынан фосфор қышқылын шығаратын бұрынғы Прикаспийск тау-кен өндірістік және қайта өңдеуші комбинатында да (АО “КАСКОР”) дайындалатын. Номинальды қуаты жылына 5,2 миллион фунт U308 болған бұл кәсіпорын бәсекеге қабілетсіздігінен 1993 жылы консервацияланды.

'''Жерасты шаймалау әдісімен өнім өндіру'''

Республикамыз жерасты шаймалау әдісімен алынатын бай уран қорына ие. МАГАТЭ-нің соңғы Қызыл Кытабына (1999 ж.) сәйкес, барланған және алдын ала бағаланған 433,940 МТ U (1,1 миллиард фунт U308) Қазақстан уранының қоры ең аз шығын талап ететін 1-інші категорияға жатқызылған және ол осы шығындар классификациясындағы әлемдік уран қорының 35% құрайды. Бұл ресурстардың басым бөлігі Оңтүстік Қазақстандағы Шу-Сарысу және Сырдария бассейнінде шоғырланған.

Жерасты шаймалау әдісімен өндірілген кезеңдегі өнімнің жалпы көлемі 1990 жылы 4,9 миллион фунт U308 жеткенімен, 1997 жылы 2,5 миллион фунтқа дейін төмендеп кетті. Алайда, 1999 жылы қолданыстағы инфрақұрылымдарды жаңғыртуға қаржы салудың ұлғаюына байланысты 3,6 миллион фунтқа U308 өсті.

Кен басқармалары бойынша бұл көрсеткіш мынадай көрініс табады:
'''“СТЕПНОЕ”'''

Жерасты шаймалау әдісімен өнеркәсіптік өндіріс мұнда 70-жылдардың соңына қарай Уанас және Мыңқұдық кеніштерін игеруден басталды. 1990 жылы “Степное”-дағы өнім мөлшері 2,4 миллион фунтты U308 құрады, бұл номинальды жылдық өндірістік қуаттың (2,6 миллион U308) 90%-дан астамы еді. Әйтсе де, өнім өндіру көлемі 90-жылдардың ортасына дейін жыл сайын құлдырап, 1,0 миллион фунтқа U308 жетті.

'''«ЦЕНТРАЛЬНОЕ»'''

Жерасты ұңғымалы шаймалау әдісімен уран өндіру 1982 жылы уран қоры 50 миллион фунтты U308 (орташа кен құрамы 0,45%) құрайтын Қанжуған кенішінде басталды. Ал номинальды өндірістік қуаты - жылына 2,6 миллион фунт U308. 90-жылдардың ортасына дейін өнім өндіру көлемі орташа есеппен әлеуеттік деңгейдің 50%-да болып, 90-жылдардың соңына қарай жылына 1 миллион фунтқа U308 азайды.

'''№6 КЕН БАСҚАРМАСЫ'''

Уран өндіру 1985 жылы Солтүстік Қарамұрын (50 миллион фунт U308 орташа құрамы 0,08 % U308) кен орнында басталды. Номинальды өндірістік қуаты жылына 1,6 миллион фунт U308, алайда 1995-1996 жылдары өндіріс көлемі 0,5 миллион фунтқа U308 түсіп кетті.

'''УРАНДЫ ҚАЙТА ӨҢДЕУ'''

Уранды қайта өңдеу жұмыстары 1955 жылы құрылған Целинный таукен-химия комбинатында және 60-жылдардың басында ашылған Прикаспийск таукен-металлургия комбинатында жүргізілді. Бұл екі кәсіпорынның құрылуы Қазақстанды КСРО-дағы уран өнімдерін өндіретін көшбасшы республикалар қатарына қосқан-ды.

Үлбі металлургия зауыты (Өскемен қаласы) 1949 жылы пайдалануға берілген. Зауыт негізінен КСРО әскери-өнеркәсіптік кешеніне қызмет көрсетті, сондықтан да мұнда ең озық технология, жоғары сапалы қондырғылар мен құрал-жабдықтар, сондай-ақ металлургия және атом өнеркәсібі саласындағы білікті мамандар шоғырланды. ҮМЗ басты өнімі - атом стансаларына арналған (КСРО-дағы сұраныстың 85%) отын таблеткалары болды. Зауыт уран өнімдерінен басқа бериллий, тантал, ниобий және балқымалы қышқылдар шығарған.

Географиялық орналасуына орай “Степное” және “Централное” кеніштерінде алынған “сары кек”-тің бір бөлігі Қырғызстанның Қара-Балта қаласындағы тау-кен комбинаты басқаруындағы гидрометаллургия зауытына темір жол арқылы жіберіліп отырылды. Сол сияқты, №6 Кен басқармасынан шыққан “сары кек” ШығысСирекМеталл (Хожант, Тәжікстан) өндірістік қауымдастығы басқаруындағы Чкалов гидрометаллургия зауытына да жіберілген.

'''ТӘЖІРИБЕЛІК РЕАКТОРЛАР'''

Атом индустриясын дамыту ісінде тәжірибелік реакторлар маңызды рөл атқарды. 1972 жылы Ақтау қаласында КСРО-да тұңғыш рет БН-350 жылдам нейтронды тәжірибелік-өнеркәсіптік реакторы іске қосылып, ол Маңғыстау энергокомбинатының (МАЭК) құрамдас бөлшегіне айналды.

Келесі бір зерттеу реакторы Алатау кентінде (Алматыдан 20 шақырым) қоныс тепкен Қазақ Ғылым Академиясының ядролық физика институ жанынан құрылды. Тағы үш зерттеу реакторы Семей ядролық полигоны аумағындағы “Луч” ғылыми-өндірістік бірлестігінде орналасқан.

1986-1990 жылдар аралығында қолданыстағы атом стансаларының қуаты бесжылдық жоспарда жоспарланғаннан 40% аз болды. Жақын және алыс қашықтықтағы зымырандардан ядролық жауынгерлік қондырғылар шешіп алынды. Атом өнеркәсібі алғаш рет уранды қайта өндіру проблемасымен бетпе-бет келді.

== Саланың дағдарысы==

1991 жылы, яғни еліміз өз тәуелсіздігін алғаннан кейін Қазақстан аумағындағы атом өнеркәсібінің барлық кәсіпорындары республика Үкіметі құзырына өтті. Саланың дағдарысы 1998 жылға дейін жалғасты. Өнеркәсіптің құрылымын өзгерту нәтижесінде өнімділік 90-жылдардың басындағы 8,0 миллионнан 1997 жылы 2,0 миллион фунтқа U308 құлдырап кетті. Осы кезеңдегі атом саласының басты проблемалары мыналар еді:

- бұрын КСРО Орта машина жасау министрлігі құрамында болған кәсіпорындардың бытыраңқылығы;

- республикадан сыртқа шығарылатын ядролық материалдарды бақылайтын мемлекеттік органның болмауы экспорттық табыстан айырумен қатар, әлемдік рынокта Қазақстан имиджына да көлеңке түсірді;

- Ресей рыногынан айырылу өнім өндіру көлемін төмендетуге әкеп соқтырды;

- бұрынғы КСРО мен жас тәуелсіз мемлекеттер достастығы ТМД-ға бағытталған демпингке қарсы әрекет;

- уран бағасының арзандауы (1979 және 1986 жылдардағы АҚШ пен КСРО АЭС-ларында болған апаттар атом электр стансалары бойынша бағдарламаларды тоқтатуға себеп болса, қарусыздану саясаты нәтижесінде уранның артық өндірілетіні байқалды);

- уран өндірудің өзіндік құны рыноктық бағасынан асып кеткендіктен кеніштерді жабудың анық қаупі төнді;

- кәсіпорынның кадрлық әлеуетін сақтау.

1991 жылдың соңына таман бұрын КСРО-ның біртұтас ядролық-отын кешені құрамына кірген 8 кәсіпорын ғана жұмыс істеді: «Центральное», «Степное», №6 кен басқармалары, «Волковгеология», Целинный тау-кен-химия комбинаты, «Каскор», Үлбі тау-химия комбинаты, Маңғыстау атом комбинаты.

КСРО тұсындағы кооперациялық байланыстардың бұзылуына байланысты сол кездегі Қазақстан экономикасының ауыр халіне қарамастан, уран индустриясы дағдарысты жеңу үшін жеткілікті қорға ие еді. Табиғи уранның барланған арзан қорлары, ядролық-отындық циклдың кей кезеңдері бойынша айтарлықтай ғылыми-өндірістік әлеует, сирек металдар өндірісі бойынша бірегей қуаттардың сақталуы осындай мүмкіндіктер берді.

== Тәуелсіздік және жаңғыру жолымен ==

1992 жылдан бастап Ресей қазақ табиғи уранынан бас тартып, нәтижеде саланың тау-кен өндіруші және өңдеуші кәсіпорындары үшін қиын кезең туындады. Соған байланысты, Қазақстан Республикасының Үкіметі атом энергетикасы мен өнеркәсібі жүйесіне жататын барлық кәсіпорындарды Қазақ мемлекеттік атом энергетикасы мен өнеркәсібі кәсіпорындарының корпорациясына (КАТЭП) біріктіруге ұйғарды. Жаңа ұйымның алдына нақты міндеттер қойылды: бұрынғы орта машина жасау кәсіпорындарын біріктіру; саланы сақтап қалу және одан әрі жаңғырту стратегиясын жасап шығу; әлемдік уран рыногында егеменді елдің және оның кәсіпорындарының мүддесін қорғау; өндірістік және кадрлық әлеуетін ескере отырып кәсіпорындарды конверсиялау мен диверсификациялау жұмыстарын жүргізу.

Қазақстан уранын әлемдік рынокқа алып шығу және бұрынғы Одақтас республикалардың барлығының басына түскен тығырықтан жол табу оңай соққан жоқ.

'''ӘЛЕМДІК НАРЫҚТАҒЫ АУЫРТПАЛЫҚТАР'''

90-жылдардың басында Кеңестер Одағы жаппай қаруланудың тоқтатылуына байланысты «Конкорд-Нуэкско» америкалық сауда фирмасының делдалдығымен АҚШ-қа табиғи уранды экспорттай бастады. Бұл уран бағасының бір фунты 8 долларға дейін төмендеп кетуіне және КСРО-ға бағытталған демпингке қарсы істің қозғалуына әкеп соқтырды. Аталмыш іс 1991 жылғы 29 қарашада басталып, 1992 жылғы 25 наурызда АҚШ-тың Сауда департаменті тергеу амалдарын ТМД-ның басқа да елдеріне қатысты жалғастыру керек деп шешті.

Сол тұста шешуші қадамдар жасау қажет болды. Республика Премьер-министрінің өкіміне сәйкес КАТЭП мамандарынан жұмыс тобы жасақталды. Корпорация “Шерман и Стерлинг” заң фирмасын жалға алды, сондай-ақ “Меркейтор” фирмасының мамандары жұмысқа тартылып, АҚШ рыногындағы Қазақстан мүддесін қорғау тұжырымдамасы дайындалды.

Ұзаққа созылған келіссөздерден кейін қазақстандық делегацияның тұжырымдамасы қабылданып, 1992 жылғы 16 қазанда “Қазақстан Республикасына қарсы антидемпингтік үдерісті тоқтату туралы Келісімге” қол қойылды. Келісімге қол жеткізілуі (американ рыногында уран саудалаудың квотасы алынды) — жас та тәуелсіз мемлекеттің үлкен жетістігі еді. Бұл Қазақстанға — ТМД елдері ішіндегі жалғыз мемлекетке 1993 жылы АҚШ рыногына 760 тонна тотықтырылған-шала тотықтырылған уран жеткізіп беруге мүмкіндік туғызды.

1993 жылғы 31 тамызда Республика Министрлер Кабинетінің қаулысымен аталмыш корпорация “КАТЭП” Ұлттық акционерлік компаниясы болып қайта құрылды. Бұл қадам кешікпей оң нәтижесін көрсетті – ел аумағынан ядролық материалдарды бақылаусыз экспорттау мүмкіндігін жоққа шығарды. Сол кезден бастап ([[Франция]] мен [[Германия]]дағыдай) елдің әлемдік уран рыногындағы ұстанымын нығайту үшін Қазақстан уранды өндіру, тасымалдау және экспорттауды жүзеге асыратын біріккен бір заңды тұлғаны ұсынды.

Атом энергетикасы жөніндегі ұлттық агенттік құрылып, Қазақстан Атом энергетикасы бойынша халықаралық агенттікке мүше болды.

“КАТЭП”-тің бес жылдық жұмыс тәжірибесі көрсеткеніндей, уран өндірісінің саласын стратегиялық және үйлестіруші жоспарлау, кәсіпорындардың өндірісті қызметін басқару, несие және инвестицияны, қаржы және әкімшілік бақылауды қызметін қамтамасыз ететін басқарудың қазіргі ұйымдық құрылымы тұсында тапсырма-міндеттерді жаһандандыру міндеті алда тұрды. Өндірістің спецификасы, уран минералды ресурстарының стратегиялық мән-маңызы, технологияның құпиялылығы, уран рыногының шектеулігі мен өзіне ғана тән ерекшеліктері уран өндірісіндегі монополияны сақтау қажеттігін аңғартты.

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазатомөнеркәсіп]]

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Атомдық өнеркәсіп]]
[[Санат:Қазақстан экономикасы]]</text>
      <sha1>phvpwci5iacy3pqcfhfqzodcsl17f1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ескендір Зұлқарнайын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10859</id>
    <revision>
      <id>3573238</id>
      <parentid>3397899</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32470" sha1="pff8lq05zzz7sprliognbu6w66h069i" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = монарх
 | Қазақша есімі        = Ескендір Зұлқарнайын
 | Шынайы есімі         = Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας&lt;br&gt;{{lang-en|Alexandre the Great}}
 | Суреті               = Bust Alexander BM 1857.jpg
 | Атауы                = ''Ескендір Зұлқарнайын''
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = [[Ежелгі_Македония|Македония патшасы]]
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = Flag of Greek Macedonia.svg
 | Басқара бастады      = [[Б.з.д. 336 жыл|б.з.д. 336]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[10 маусым]] [[б.з.д. 323 жыл]]
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = [[ІІ Филипп]] 
 | Ізбасары             = [[Филипп III Арридей]]
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   =
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады =  
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады = 
 | регент1Басқаруын аяқтады = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады = 
 | регент2Басқаруын аяқтады = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = 
 | Туған күні         = [[20 шілде]] [[б.з.д. 356 жыл|б.з.д. 356]]
 | Туған жері         = [[Пелла (қала)]], [[Ежелгі Македония]]
 | Қайтыс болған күні   = [[10 маусым]] [[б.з.д. 323 жыл|б.з.д. 323]] (32 жас)
 | Қайтыс болған жері   = [[Вавилон]], [[Ежелгі Македония]]
 | Жерленді             = [[Александрия]], [[Мысыр]]
 | Династия             = [[Аргеад әулеті]]
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Әкесі                = [[ІІ Филипп]] 
 | Анасы                = [[Олимпиада Эпир]]
 | Жұбайы               = 1) [[Роксана]]&lt;br&gt;2) [[Статира (Ескендір Зұлқарнайынның жұбайы)|Статира]]&lt;br&gt;3) [[Парисат]]
 | Балалары             = 1) [[Геракл (Ескендір Зұлқарнайынның ұлы)|Геракл]] (некесіз [[Барсина]]дан)&lt;br&gt;2) [[Александр IV Македониялық|Александр]] ([[Роксана]]дан)
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}

'''Ескендір Зұлқарнайын''', немесе  '''ІІІ Ұлы Александр''' ({{lang-grc|Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Μέγας}}, {{lang-la|Alexander III Magnus}}, [[20 шілде]] [[Б. з. д. 356 жыл|б. з. д. 356 ж. ш.]] — [[10 маусым]] [[Б. з. д. 323 жыл|б. з. д. 323 ж. ш.]]) — Аргеадтар (Теменидтер) әулетінен шыққан [[Б. з. д. 336 жыл|б. з. д. 336 жылдан]] бастап [[Ежелгі Македония]]ның патшасы, әлемдік державаның басшысы, адамзат тарихының ең ұлы қолбасшыларының бірі&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://books.google.com/books?id=wzvhZXHOlFYC&amp;pg=PA22 | title=Александр Македонский | publisher=Большая историческая энциклопедия | pages=22}}&lt;/ref&gt;.

Оның жорықтарының қазақ даласына байланысты тұстары жайында ''«Қазығұрт: аңыз бен ақиқат»'' атты кітапта жазылған.
{{Дәйексөз|Жалғыз ғана қазақ арасында емес бүкіл Шығыс әлемінде Ескендір Зұлқарнайын деп аталып кеткен кісі — македониялықтардың әйгілі қолбасшысы Македониялық Александр.}} 
Александр шын мәнінде Филипп патшаның ұлы, «Македониялық» деген қосымша есімі, ал Шығыс халықтарының арасында осы қолбасшының қос мүйізі бар екен деген лақап тарап кеткен. Сондықтан ол ''Зу-ль-Карнейн'' («Қос мүйізді») аталыпты.

Осы Зұлқарнайын, яғни Македониялық патша да қазақ даласын жаулап алуды қалаған. Ол қол астындағы жауынгерлерге қарағанда әлденеше есе көп әскері бар Дарий патшаны күйрете жеңген соң өзі жаулап алған жерлердің көбінде қала тұрғызып, грек-эллин мәдениетін енгізе бастайды. Оның күл-талқан етіп жойып жіберген қаласының бірі [[Кир]] қаласы – ''Кирополис''. Осы қаланың қай тұста екені, яғни нақтылы орны қайда екені ғалымдардың арасында әлі күнге дейін дау туғызып келеді. Дегенмен көпшілік ғалымдар оны қазіргі [[Қоқан]] қаласының маңында немесе [[Хожант]] қаласының орнында болған деген тұжырымға тоқтайды. Қазіргі кезде анықтама деректерде осылай көрсетілген. Ескендір осы өзі жаулап алған [[Азия]] аймағында тез арада-ақ өз есімі берілген онға жуық қала тұрғызыпты. Соның бірі ''Александрополис'' немесе ''Александрия Эсхата'' (Шеткі Александрия). Ғалымдар осы қаланы да Хожант қаласының маңынан немесе дәл орнынан іздейді. [[Археолог]]тар қазба жұмысын жүргізіп көргенде жер қыртысынан Ескендір заманынан бұрынғы дәуір мәдениетінің де бұйымдары кездескен. Мүмкін ол бұрынғы Кирополистың қалдығы болар. Біздің осы бір [[Сырдария]] өзенінің бойына салынған Александр қаласының тарихын тәптіштеп жатқанымыздың да сыры бар. Өйткені, Ескендір жорығының қазақ даласына қарай жасаған бағыты осы маңнан онша қашыққа бармаған. Бұл ең шеткі қаласы еді. Ал басқалары Ариялық Александрия (Герат), Окс өзеніндегі Александрия (Термез немесе Куляб маңында), Маргиланиялық Александрия (қазіргі Байрам Али) Бақтра қаласының маңындағы Александрия, т.б.

Ескендірдің жорығына байланысты оның соңғы рет өтіп, тауы қайтқан соң шегінген өзені жөнінде тарихи жазбалар бар. Солардың үшеуінің авторлары [[Арриан]] (біздің дәуіріміздің бірінші ғасырында өмір сүрген грек ғалымы), [[Аммиан Марцелин]] (330–400 жылдар шамасында өмір сүрген тарихшы) мен [[Квинт Курций]] (біздің дәуіріміздің бірінші ғасырында өмір сүрген Рим жазушысы). Ескендір жорығының бағытын күрт өзгертіп, Орталық Азиядан [[Кавказ]]ға қарай сүйреп жүрген осы Квинт Куций. Ол Ескендірдің өткен өзенін [[Танаис]] (Дон) деп жазады да [[Парапамизус]]ты Кавказ деп көрсетіп, Каспийді [[Азов]] теңізімен шатастырады. Курцийдің осы қателігін (сол сияқты Македонский тарихшыларының да қателігін) кезінде [[Страбон]] дәл айтып берген болатын. Біріншіден, ''Квинт Курций еңбегі'' ақыл-уағыз айтуға бағышталған көркем шығарма. Ескендір жорығы мұнда мысал үшін келтіріліп отырады. Екіншіден, ол Ескендірдің бейнесін өз деңгейінен әлдеқайда жоғары көтеру үшін Донға апарып, Еуропаны да жаулап алып еді деген ұғым туғызғысы келеді. Оның үстіне Кавказды атап отырғаны баяғы ежелгі дүние тарихында от иесі Прометейдің сол заманда жердің шеті саналатын Кавказ тауында құрсауланып тасталғанын есте сақтау керек. Осылайша Ескендірдің абыройын артқыза түспек болған.

Дәл осындай қатені Ескендір тарихын жазған тарихшылардың ішінде [[Арриан]] да жіберген. Ол өз еңбегінде бұл өзеннің Дон емес екенін дәлелдей отырып, атын [[Танаис]] деп жазып, бастау алатын жерін Кавказ таулары деген. Ал кей жерлерінде өзеннің атын бірде ''Орксантес'', бірде ''Оксиартес'' деп те атаған.

Страбон осы жазушының қасақана жасаған қателігін анық дәлелдеп берумен қатар [[Сырдария]] өзенін [[Яксарт]] деген атаумен атап, [[Үндістан]] жерінен бастау алып, соғдылықтар мен көшпелі скифтердің шекарасы болып ағып жатқанын, бұл өзен [[Персия]] елінің қиыр шеті екенін әрі Ескендір күйреткен Кирополис қ-ның осы өзеннің бойында болғанын айтқан. Страбон өз еңбегінде көшпенді скифтердің негізгі тайпалары ретінде сақтарды, дайларды, массагеттерді айтады. Ал [[Птолемей]] Сырдарияны [[Яксарт]] деп атап, ол үш иеліктің — [[сақ]]тар, [[соғдылар]] және [[скиф]]тер жерін суландырып жатқанын дәлелдеп, Сырдарияның [[солтүстік]] бетін жайлағандар саны көп халық яксарттар еді дейді.

Осы бір дауларды шешуге өз үлесін қосқан, қызғыштай қорғаған орыс ориенталисі, ''«қазақ тарихының Геродоты»'' аталып жүрген [[Алексей Ираклиевич Левшин]] осы жұмбақтарға мынадай үлес қосты.
[[Сурет:Diadochen1.png|thumb|350px|Ескендір өлгеннен кейінгі жердің бөлінуі]]

# [[Бақтрия]] мен Соғдыны жаулап алған Ескендірдің қадамын енді Сырдарияның бойынан сонау [[Еуропа]]да жатқан Донның жағасына алып бару ешбір ақылға сыймайды. 
# Аррианның жазбалары бойынша жеңістен жеңіске жеткен Ескендір сол даңқтың буына мас болып, тек қана даңқ қосу үшін сақтарға жасаған жорығын Марақанда (Самарқан) қаласынан бастаған.
# [[Квинт Курций]] өз жазбаларында жарақат алған Ескендір өзен бойынан аттанып [[Самарқан]] қаласына төртінші күнде жеткенін айтады (осы қашықтық Сырдарияның Шыназ төңірегіндегі өткелінен Самарқанға дейінгі қашықтықты меңзеп тұр). 
# Нақ осы Квинт Курцийдің тарихи поэмасындағы скиф елшілерінің (Левшин атауы) Ескендірге айтқан сөздерінен олардың елдерінің де, ордасының да қайда жатқанын анық меңзеуге болады.

Әрине, А. И. Левшин дәл осылай етіп, нақтылы тұжырым жасамаған. Ол өз еңбегінде («Описание киргиз-казахских или киргиз-кайсацких орд и степей». А., [[1996]]) Сырдарияның тарихына шолу жасағанда ежелгі және көне дәуір тарихшыларының еңбектеріне талдау жасап, әркім әр жаққа жүгіртіп жүрген өзеннің Сырдария өзені екенін дәлелдеуді мақсат еткен. Ал сол жазбаларға тереңірек үңіліп, сол кісі атаған еңбектердің бірқатарына көз жүгіртіп өтсеңіз дәл осындай тұжырым жасауға болады. Енді осы мәселе Ескендірдің Сырдариядан өтіп соғыс салуы мен сақтар жеріне тұңғыш рет әрі соңғы рет аяқ басуы туралы. Ал осы соғыс қай жерде өтті?

Біз жоғарыда Арриан мен Квинт Курцийдің дәлелдерін келтірдік. Оның біріншісі Ескендірдің сақтар даласына Самарқаннан аттанып барып, Сырдан өткенін айтса, екіншісі шайқастан соң жараланған қолбасшының Самарқанға төртінші күн дегенде жеткенін айтады. Демек Сырдариядағы өткел Самарқаннан қашық емес. Кейбір авторлардың осы өткелді, тіптен Александрия қаласының өзін де Сырдарияның Арал теңізіне құяр сағасына апарып орналастыруын кезінде А.Левшин батыл сынап, Сырдариядан өту үшін бұлай қарай бағыт алған болса құм даламен жарты айлық немесе бір айлық жол екенін айтады. Ескендір, әрине, өз әскерін құмға айдамайды, керісінше елді мекені көп, сулы жермен жүруге тырысатыны белгілі. Сондықтан бұл қолбасшының да Сырдариядан өткен жері баяғы Кир патшаның өткен өткелі болса керек. Тек бұл жолы сақтар үш күндік жерге шегініп кеткен жоқ, жауына алғашқы соққыны тура өзеннің жағасында берді. Өзеннен өтіп жатқан македониялықтарға садақ оғын қардай боратты, сонан соң жер жағдайы өздеріне әбден танымал болғандықтан бірде шегініп, бірде ұмтылып, кейбір кезде бүйірінен тиісіп отырды. Дегенмен осы шайқас дәл өзеннің жағасынан әрі жылжымады деу әбестік болар еді. Өзеннен өткен македониялықтар ілгері ұмтылуға тырысатыны анық. Өйткені соңдарынан келе жатқан қосындары сол өзеннен жайбарақат өтуі керек. Артынып-тартынып келе жатқан қосымша лектің сақадай сай тұрған жауынгерлері қардай бораған жебенің астында өтуі мүмкін емес. Ал сақтар болса бұл шайқастың тек өзен жағасында ғана аяқтала қоймайтынын жақсы түсінеді. Олар үшін жер ыңғайына қарай шегіне соғысу тиімді. Оның үстіне осы жерде біз Т. Жұртбаевтың кітабында келтірілген дерекке сілтеме жасап көрейік. Автор өз кітабында Ескендір өзінің әскери Ордасын Ванкент қаласында орналастырды дейді де, оны қазіргі Хожант қаласының маңынан іздеуді меңзейді. Біздіңше бұл дұрыс емес. Автордың Ванкент деп отырғаны [[Бенакент]] (кейбір деректерде Бинакент, Фенакент) қаласы болу керек. Бұл Сырдариядан өткеннен кейін әудем жерге орналасқан қазіргі [[Шыназ]] (Шахрухия) қаласы. Ескендір өзеннен өткеннен кейін қол астындағы қыруар әскерді басқару үшін әскери орда (штаб) құруы қажет қой. Оның үстіне македондықтар өзеннен бері өте салып, сол замат ары өтіп, кейін кетпеген.

Ескендір нақ осы шайқаста бірінші рет жарақаттанып, бірнеше күн шатырынан шықпай жатып алған. Ал бұл кезде сақтардың тек қана көшпенді өмір сүрмей отырықшылықпен айналысатын тобы болғанын жоғарыда Квинт Курций шығармасындағы мына бір жолдар айқындайды: 
{{Дәйексөз|Сақтар аспандағы сұңқар сияқты. [[Яксарт]]тар күніне жүз рет ары-бері кесіп өтсе де өз еркі. Өйткені, бұл біздің отанымыз! Сенің отаныңа біз қиянат жасағамыз жоқ. Біліп қой: Тәңірім бізге өгіздің мойынтұрығын, соқаны, найзаны, жебені және тостағанды сыйлады. Өгіздің күшімен еккен дәнімізді достарымызбен бөлісеміз, тәңірімізге мінажат етіп, тостағанымыздағы шарапты соларға құйып береміз. Ал жебемен жауымызды жайратамыз, жақындаса найзамызды шаншимыз.}}

Демек, сақтар егіншілікпен айналысатын жер негізінен Қазақстаннның оңтүстігі, ал мына айтылып отырған оқиғаларға келетін болсақ және де [[Келес]] өңірі, [[Шыршық]], Өгем, [[Бадам (өзен)|Бадам]], [[Арыс]] өзендерінің аңғарлары. Отырықшылық болған соң қаланың да жұрнағы болуы әбден ықтимал. Ал осы Ескендір заманынан екі жүз жылдан кейін осы аймаққа келген қытай жиһанкездері мұнда егіншілігі де, көшпенділігі де, қалалары мен кенттері де бар, қол өнері де өркендеген Қангюй мемлекеті болғанын көздерімен көрген. Ескендірмен шайқасқан сақ көсемдері мен қолбасшыларының есімдерін біз Жұртбаев кітабынан келтірейік: Ұлы кеңестің биі [[Тамыр]], қолбасшы [[Ботақан]], [[Күдіре батыр]], [[Садырақ батыр]], жау тылында әрекет жасаған Сыпатай батыр (Спитамен). Сыпатай жөнінде бірер сөз В.Ян кітабы бойынша оның әкесі соғды, шешесі сақ қызы. Өмір талқысымен әкесін іздеп Афинаға да барған, Ескендір соғыс тактикасын да жақсы меңгерген. Соңынан елінің азаттығы үшін күрескен батыр Ескендір қолы Сырдариядан өтіп, сақтармен шайқасып жатқанда Сыпатай қол жинап, Самарқанға шабуыл жасайды. Осындағы македониялықтарды қаладан қуып шығып, өзендегі аралды паналауды мақсат етіп барған жерлерінде жойып жіберген (шамасы, Зеравшан өзенінде болса керек). Ол жауларымен үш жыл бойы шайқасқан. Шайқасқанда қазіргі тілмен айтқанда партизан соғысын ұйымдастырған. Солай бола тұрса да ол Ескендірдің ең таңдаулы әскербасы Фарнухтың жасағының күл-талқанын шығарған.

Осы бір елін қорғаған отаншыл жөніндегі деректерге жүгінетін болсақ академик В. Струбе ''«Кавказ бен Орта Азия жөніндегі дерекнамалар»'' деген кітабында былай деп жазған екен: {{Дәйексөз|Ескендір Зұлқарнайынға қарсы соғыста Орта Азия халқының бостандығын сақтап қалған Сыпатайдың соңғы жорығы туралы Аррианның әңгімесіндегі оқиға сақтардың Ұлы Ордасы орналасқан кең даланың құпия сырын толық ашып береді. Сыпатай соғдианаға жасырын өтіп кетіп, македониялықтарға соққы бергісі келді, ал Сыпатайдың шабуылынан сескенген Ескендір Соғдианада қыстап қалды (65-бет).}}

Міне, дүниені түгел билесем деген қолбасшының сақ жеріне келіп қайтуының сыры осылай. Ал сол шайқас қай тұста өтті деген сұраққа жоғарыда айтылған әңгімелердің бәрін жүйелеп көрген зерделі оқырманның өзі-ақ тұжырым жасауына болады. Бұл тұс және де Келес өңірі, қасиетті Қазығұрттың маңы, Қазығұртты айтқанда біз барлық оқиғаны сол бір таудың іргесіне апарып тіреп қоюдан аулақпыз – бүкіл [[Қазығұрт]] өңірін қоса айтып отырмыз. Осылайша қазақ даласының және бір жойқын апаттан аман қалғанына қасиетті Қазығұрт куә. Осы жерде және бір айта кететін нәрсе – Қазығұрт аймағындағы Ескендірдің атына байланысты айтылатын ''«Ескендір төбесі»'', ''«Ескендір көпірі»'' сияқты атаумен аталатын орындардың барлығы. [[Шымған]] тауының маңында Ескендір деп аталатын ауыл да бар. Белгілі қазақ мәдениеттанушысы, әдебиеттанушысы [[Мекемтас Мырзахметұлы]]ның еңбегінде келтірілген [[Оңтүстік Қазақстан]] аймағында қыздардың жігіттерді сынағанда айтатын ''«Ескендір тауға шықтың ба?»'' деп басталатын жыр үлгілерінің сақталғанын мысалға келтіреді. Бұл да тұжырымдардың бір нышаны.

Ал сол көне дәуірде сақтардың ''«Ұлы Ордасы»'' деп аталатын орны Қазығұрт төбесіндегі жазықта әлі күнге дейін ''«Орда қонған»'' деп аталатын орын болуы әбден мүмкін. Қамалға айналдырылған қорғаныс орындары — Өгем шатқалындағы ескі қаланың орны&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. — Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;.

== Ескендір Зұлқарнайын жорықтары ==
* [[Б. з. д. 334 жыл]] Граник өзенінің жағасы Е. Зұлқарнайын парсылардың әскерін талқандады. Кіші Азияның ішкі бөліктеріне және Жерорта теңізі жағалауына оңтүстікке қарай жол ашылды. Финикия жеріндегі Тир, Библ, Сидон қалалары жаулап алынды. Б. з. д. 333 жыл Исса қаласының түбінде Македондықтар жау әскерін талқандап, парсы патшасы ІІІ Дарийдің отбасын да қолға түсірді.
* [[Б. з. д. 332 жыл]] Мысырға жорық Ескендір Мысырды соғыссыз бағындырды. Ніл өзенінің атырауында жаңа қала — Александрия қаласының негізін қалады.
* [[Б. з. д. 331 жыл]] Гавгамелы елді мекені түбінде Ежелгі дүниедегі ірі шайқас парсылар мен грек-македондық әскері арасында болды. Саны жағынан көп ІІІ Дарий әскері талқандалып, Ескендір бүкіл Парсы елін өзіне қаратты.
* [[Б. з. д. 330]] — 328 жж. Орта Азия мен Қазақстан жеріне Бактрия мен Соғды елі уақытша бағындырылды. Сақтар жеріне ішкері ене алмады.
* [[Б. з. д. 328 жыл]] Үнді өзенінің жағалауы Үлкен қиындықпен Солтүстік Үндістан жаулап алынды. Е. Зұлқарнайын көптеген шығынға ұшырады.
* [[Б. з. д. 324 жыл]] Он жылдық жорық аяқталды. Ескендір әскерімен Вавилонға келді&lt;ref name=&quot;Ескендір Зұлқарнайын жорықтары&quot;&gt;{{cite web | url=http://bilimsite.kz/geographia/2799-eskendir-zulkarnayyn-zhoryktary.html | title=Ескендір Зұлқарнайын жорықтары}}&lt;/ref&gt;.

== Өлімі ==
Ескендір Зұлқарнайын біздің жыл санауымызға дейінгі 323 жылдың маусым айында 33 жасында қайтыс болды. Ғасырлар бойы оның сүзек немесе безгек ауруынан қайтты деген пікір қалыптасты. Дегенмен, ол уландырылған деген болжамдар болды, бірақ оның қалай, немен уланғаны туралы мәлімет болмады. Американдық зерттеушілердің пікірінше, қолбасшыны Стикс өзенінен алынған сумен улаған. Бұрындары Стикс өзені тамұқтан бастау алып отыр деген наным-сенім болған. Бұл өзен қазіргі күні де бар. Ол гректің Пелопоннес түбегінің тауларында ағып, Мавронери немесе «Қара су» деген атауға ие. Мамандар осы өзеннің суына зерттеу жүргізгенде, оны суының құрамында аса қауіпті улы бактерияның барлығын, ол бактерияның  калихеамицин деп аталатын улы затты шығаратынын анықтады. Дегенмен, олардың Ескендір Зұлқарнайынның нақты осы өзен суымен уланғаны туралы болжамының неден шығып отырғаны хабарланбайды&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.inform.kz/kaz/article/2292430 | title=Ғалымдар Ескендір Зұлқарнайын өлімінің құпиясын ашты}}&lt;/ref&gt;.

== Ескендір Зұлқарнайынның өнердегі бейнесі ==
* «Ескендір» поэмасы — Абай поэмаларының ішіндегі елеулісі, ақынның гуманистік ой-пікірлерін тереңірек танытатыны.
* Шығыс елдерінде Ескендір Зұлқарнайын деген атпен тараған, Еуропа Александр Макендонский деген атпен белгілі қолбасшының өмірі жайлы аңыздар негізінде жазылған.
* Ескендір тақырыбын Еуропа ақындарымен қоса, Шығыстың Фирдоуси, Низами, Жәми сияқты ақындары да жыр еткен.
* Шығыс халықтарының арасында осы қолбасшының қос мүйізі бар екен деген лақап тарап кеткен. Сондықтан ол Зу-ль-Карнейн («Қос мүйізді») аталыпты&lt;ref name=&quot;Ескендір Зұлқарнайын жорықтары&quot;/&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ескендір Зұлқарнайын]]
[[Санат:Македония патшалары]]
[[Санат:Иран тарихы]]</text>
      <sha1>pff8lq05zzz7sprliognbu6w66h069i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акустика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13039</id>
    <revision>
      <id>3573118</id>
      <parentid>3279359</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T08:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3573118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8723" sha1="cwa2oo1gggqbnxxeway1z11srbh013f" xml:space="preserve">'''Акустика''' (грекше akustіkos — естілетін, тыңдалатын) — [[физика]]ның ең төменгі жиіліктен (шартты түрде 0 Гц) ең жоғарғы жиілікке (1011—1013 Гц) дейінгі аралығын қамтитын серпімді тербелістер мен толқындарды және олардың затпен өзара әсерлесуі мен түрліше қолданылуын зерттейтін саласы.
[[File:Doppler effect.svg|thumb|Doppler effect|thumb| alt=A.| ''[[Дыбыстың таралуы]]''.]]
==Тарихы==
Акустика — өте ерте заманнан белгілі. Ол алғаш адам құлағы ести алатын дыбыс туралы ілім ретінде дамыды. Ертеде [[Пифагор]] (біздің заманымыздан бұрын VI ғасырда) естілетін дыбыс тонының биіктігі мен перненің не кернейдің (трубаның) арасындағы байланысты тапты. [[Аристотель]] (біздің заманымыздан бұрын 4 ғасырда) дыбыс шығаратын дененің ауаны қысатындығын, оны сирететіндігін, ал жаңғырық дыбыстың кедергіден кері қарай шағылу құбылысы екендігін түсіндіріп берді. [[Леонардо да Винчи]] (15—16 ғасырда) дыбыстың шағылуын зерттеді, дыбыс толқындарының таралуы дыбыс көздеріне тәуелсіз болатындығын (тәуелсіздік принципі) тұжырымдады. 17 ғасырдың аяғы мен 18 ғасырдың басында Г. Галилей дыбыс шығаратын денеде тербеліс пайда болатындығын және дыбыстың биіктігі оның жиілігіне, ал қарқыны дыбыс амплитудасына тәуелді екендігін тапты. Ауадағы дыбыс жылдамдығын алғаш рет француз физигі [[М. Мерсенн]] анықтаған. 17 ғасырдың аяғынан 20 ғасырдың басына дейін акустика механиканың бір бөлімі ретінде дамыды. Механикалық тербелістердің жалпы теориясы, дыбыс толқындарының (серпімді) белгілі бір ортада таралу және пайда болу заңдылықтары, дыбыстың негізгі сипаттамаларын (дыбыс қысымы, импульсі, энергиясы, дыбыстың таралу жылдамдығы т.б.) өлшеу әдістері [[Ньютон]] механикасына, [[Гуктің серпімділік теориясы]]ның негізгі заңына, [[Гюйгенс]]тің толқындық қозғалыс принципіне (қазақша толқындар) негізделіп жасалды. Сөйтіп дыбыс толқындарының диапазоны кеңейіп, акустика инфрадыбыс (16 Гц-ке дейін) пен ультрадыбыс (20 кГц-тен жоғары) аймақтарын қамтыды. Ағылшын ғалымы [[Т.Юнг]] пен француз ғалымы [[О.Френель]] толқын интерференциясы мен дифракциясы теориясын, австриялық ғалым [[Х.Доплер]] дыбыс көзінің бақылаушымен салыстырғандағы қозғалуы кезіндегі толқын жиілігінің өзгеру заңын тұжырымдады (қазақша [[Доплер эффектісі]]). Күрделі тербеліс процесін қарапайым құраушыларға жіктеу әдісінің ([[Фурье әдісі]]) жасалуы дыбыс анализін және гармониялық құраушылардан күрделі дыбыс синтезін алудың негізі болды. 
[[File:Doppler effect diagrammatic.svg|thumb|Doppler effect diagrammatic| alt=A.| ''[[Доплер эффектісі диаграммасы]]''.]]
Акустиканың жоғарыда баяндалған даму сатыларын [[Дж.У. Рәлей]] (Дж. Стретт) “[[Дыбыс теориясы]]” (1877—78 жылдары) деген еңбегінде қорытындылап берді.
==Жаңа бағыт ==
20 ғасырдың 20 жылдары радиотехника мен радиохабар таратудың дамуына байланысты акустиканың жаңа даму сатысы басталды. Дыбыс сигналдарын электр-магниттік сигналдарға және керісінше түрлендірудің қажеттігі туды. Техникалық сұранысқа байланысты акустиканың қолданылатын жаңа бағыттары — әуедегі ұшақтың дыбыс локациясы, гидролокация және акустикалық навигация, жарылыстың түрін, орнын және уақытын анықтау, авиацияда, өнеркәсіпте, көлікте болатын шуды азайту т.б. мәселелер пайда болды. Осы проблемаларды шешу үшін дыбыстың пайда болу және жұтылу механизмін, күрделі жағдайларда дыбыс (мысалы: ультрадыбыс) толқындарының таралуын жете зерттеу керек болды. Әсіресе қарқыны күшті дыбыс толқындарының (мысалы: жарылыс толқындары) таралуы туралы мәселеге ерекше көңіл бөлінді. Бұл сызықтықемес акустиканың дамуына әсер етті. 20 ғасырдың ортасынан бастап ультрадыбысты (УД) зерттеудің маңызы зор болды. Дыбыстың көпатомды газдарда, кейіннен сұйықтарда қатты жұтылатындығы және [[дисперсия]]сы анықталғаннан кейін акустиканың жаңа бағыты — зат құрылымын ультрадыбыспен зерттеу (молекулалық акустика) әдісі пайда болды. Қуатты ультрадыбыс тек зерттеу құралы ғана емес, сондай-ақ затқа әсер ету құралына айналды. Бұл ультрадыбыстық технологияның дамуына негіз болды. 60—70 жылдары гипердыбысты (1 ГГц-тен жоғары) зерттеу нәтижесінде акустикалық электроника және акустикалық оптика салалары, сондай-ақ психофизиологиялық акустика жедел дамыды. Қазіргі акустиканың ауқымы кең және ол ғылымның көптеген салаларымен астасып жатады. Оның статистикалық акустика, қозғалатын орта акустикасы, кристалдар акустикасы, физикалық акустика, атмосфералық акустика, геоакустика, гидроакустика, электрлік акустика, [[архитектуралық акустика]], құрылыс акустикасы, ультрадыбыс техникасы, биологиялық акустика т.б. сияқты салалары бар.

==Дереккөздер==
Қазақ энциклопедиясы I том
Қазақстан балалар энциклопедиясы

==Қосымша мәліметтер==
* [http://solai.idhost.kz/referattar/himiya/1121-akustika.html]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Акустика

==Сыртқы сілтемелер==
* [http://bigox.kz/akustika/ Bigox.kz Акустика реферат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305000127/http://bigox.kz/akustika/ |date=2016-03-05 }} (қазақша)

{{Акустика}}
{{wikify}}

[[Санат:Физика]]


{{Phys-stub}}
{{stub}}</text>
      <sha1>cwa2oo1gggqbnxxeway1z11srbh013f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ғағауыз тілі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16203</id>
    <revision>
      <id>3573050</id>
      <parentid>3501334</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>4439</id>
      </contributor>
      <origin>3573050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2710" sha1="j838p3myidxjxsko5qjuqtt5bd8wnp5" xml:space="preserve">{{Тілдер
 |түсі                     = алтай
 |аты                      = Ғағауыз тілі
 |өз атауы                 = gagauz dili
 |айтылуы                  =
 |елдер                    = {{MDA}}, &lt;br /&gt; {{UKR}}
 |аймақтар                 = 
 |ресми тіл                = [[Ғағауызстан]]
 |реттейтін мекеме         = 
 |сөйлеушілер саны         = шамамен 180 000 адам
 |рейтинг                  = 
 |күйі                     = 
 |жойылды                  = 
 |санаты                   = [[Еуразия тілдері]]
 |классификация            =
:[[Түркі тілдері|Түркі тармағы]]
::[[Оғыз тілдері|Оғыз тобы]]
 |жазу                     = [[Латын әліпбиі|латын]]
 |МЕСТ 7.75–97             = гаг 145
 |ISO1                     = 
 |ISO2                     = 
 |ISO3                     = gag
}}
'''Ғағауыз тілі''' — [[Ғағауыздар|ғағауыз]] халқының тілі. [[Түркі тілдері]]нің [[оғыз]] тобына жатады. Негізінен [[Молдова]]ның Ғағауыз Ери автономиясында таралған. Ғағауыз тілінде сөйлейтіндер 150 мың адам. Жақын тілі [[түрік тілі]]. Ғағауыз тілі түрік, түркімен және әзірбайжан тілдеріне барынша жақын. 2012 жылы ЮНЕСКО ғағауыз тілін жоғалып бара жатқан тілдер қатарына косты. Ғағауыз тілі Молдавияда (Ғағаузия),Украинаның Одесса облысында, содай-ақ Қазақстан мен Өзбекстан кейбір аумақтарында таралған. Ғағауыз тілінде сөйлеушілердің саны-160 мыңнан астам адамды құрайды.Мысалы, Молдавияда 2004 жылы өткен санақ бойынша ғағауыздар ресбуплика халқының 4,4% пайызын құрап, 147 мың адам болған. Оның ішінде Ғағаузияда 127,8 мың адам тұрған. Молдавия ғағауыздарының 92,3%-өз ана тілі ретінле ғағауыз тілін, ал 5,8%- орыс тілін көрсеткен.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Алтай тілдері}}
{{Түркі тілдері}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Түркі тілдері]]

{{stub}}</text>
      <sha1>j838p3myidxjxsko5qjuqtt5bd8wnp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстандағы теннис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18441</id>
    <revision>
      <id>3573054</id>
      <parentid>3225972</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9000" sha1="l7ka9kn15fvkl69e5estro6mdxi9hp0" xml:space="preserve">[[Сурет:Elena Rybakina 2023 stamp of Kazakhstan.jpg|нобай|300px|]]
'''[[Теннис]]''' спорты '''[[Қазақстан]]да''' елеулі орын алып жатыр.

== Қазақ КСР кезеңі ==
1940-1950 жылдардан бергі уақытта спорттың аталмыш түрі Қазақстанда дамып, тамырын тереңге жібере бастаған. [[Алматы ауыр машина жасау зауыты|Мәшина жасау зауыты]] іске қосылған уақытта Алматы қаласына Галина Тучашвили, Луиза Якимович және Шота Тучашвилилер келіп төл теннисіміздің бастау алуына себепкер болды. Соғыстан кейінгі уақыттарда Қазақстанда үлкен теннистен жеңімпаз атанған Александр Дрозд, Степан Пекай, Маргарита Суховерхова және Александр Марки секілді саңлақтар қазақ жеріне теннистің алғаш «ұрығын» септі. 

1960-1970 жылдары Қазақстанда әуесқой теннистің кең етек алуына атсалысқан театр қызметкері [[Зәуірбек Молдағалиұлы Райбаев|З.Райбаев]], суретші [[Игорь Борисович Бальхозин|И.Бальхозин]] және жазушы С.Бақбергенов сынды өнер саласының азаматтары да болды. 

1970-1980 жылдары ресейлік білікті бапкер Августин Вельц Қазақ елінде үлкен теннистен бірнеше таланттарды жаттықтырып, биік белестерді бетке алды. Оның Кеңес спортының жарық жұлдызы, Еуропа чемпионы Марина Крошина, Лилия Карпова (Максимова), Алла Филинова, Марина Ткаченко,  Людмила Гушул, алғашқы қазақстандықтар арасында Англияның [[Уимблдон жарысы]]нда өнер көрсеткен Алексей Рудь, Валерий Литвинов, Валерий Ковалев, Владимир Вельц, Виталий Гушул, Лариса Николаева, Александр Шкрыль, Маргарита Клепик, Эля Юсупова, Татьяна Бабина, Венера Жұмабаева (Баширова), Жанна Аманжолова, Келді Ержанов, Жолдас Жаманқұлов, Орал Аманжолов, Асхат Сыдықов, Наталья Максимчук, Оксана Фучаджи, Александр Гужавин, Александр Старцев, Татьяна Бабина, Семен Новиков, Дмитрий Арисов, Егор Шалдунов, Юрий Карлов, Алиса Вельц сияқты шәкірттері жергілікті жеткіншектерге теннис әліппесін үйретті.

Соғыс жылдары теннис ойналмады, алайда 1942 жылы Алматыға Киров машина жасау зауытымен бірге теннис бойынша дипломды жаттықтырушы Галина Тучашвили және оның әпкесі Луиза Якимович (олардың қыз күніндегі тектері Лунина болды) келді. Апалы-сіңлілер соғысқа дейін ұзақ уақыт теннисте ойнап, көптеген жарыстарда жеңіп шыққан. Соғыстан кейінгі жылдарда спорт, соның ішінде теннис, елімізде қайтадан жандана бастады. Қазақстанға демобилизацияланып, үлкен турнир тәжірибесі бар теннисші Шота Тучашвили (Галинаның жолдасы) келді. 1948 жылы Бакуден Александр Марки көшіп келді. Ол өткен ғасырдың 30-жылдардың аяғында аты аңызға айналған француз Анри Кошенің семинарларында сабақ алғандардың бірі еді. Сол кездері М. Забуга, В. Толчинский, М. Черданцев жақсы теннисшілер атанып жүрді, бірақ Александр Дрозд, Шота Тучашвили және Александр Маркилер көш бастады.

== Тәуелсіз Қазақcтан кезеңі ==
Қазақcтан тәуелсіздікке қол жеткізген тұста қазақстандықтар арасында теннис қалақшасын сауатты меңгерген спортшылар некен-саяқ еді. Негізі қаракөз қандастарымыздың арасында алғаш тенниске ден қойған ағайынды Досқараевтар еді. Олжас теннис корттарында біршама жақсы нәтижелерге жетіп, қазақы қауымды бір қуантса, кейін оның туған інісі Диас теннис корттарында жасындай жарқырады. Қазақcтанның беткеұстар спортшысы ғана болып қоймай, алыс-жақын шетелдерде де бақ сынап жүрді. Бірақ, Олжас АҚШ-қа барып  студент атанған соң теннис қалақшасын сирек қолға алатын болды. Ол тек Америкадағы жоғарғы оқу орындарының студенттері арасында ғана сынға түсті. Ал Диас бірер жыл ұлттық құрама сапында өнер көрсетіп, еліміздегі бірінші ракеткашы атанған Алексей Кедрюктің өзін састырды. Бүгінгі таңда аталмыш ағайынды жігіттердің үлкені мұхиттың арғы жағында қаржы саласы бойынша еңбек етіп жатса, кішісі сол АҚШ-та студент атанып жүр. Осындай оғлан жігіттеріміз шетелде жүргенмен, олардың орнын апалы-сіңілі Рақымдар басты. Алғашында Мәдина, кейін Әмина еліміздің үздік теннисшілері атанды. Әсіресе Әмина кортта өте сезімтал спортшы. Енді бұл теннисшілердің соңдарынан тұлымшағы желбіреген Зарина Дияс еріп келеді. Зарина былтыр Астанада өткен ересектер арасындағы аламанда шетелдік теннисшілерді шаң қаптырып, бас жүлдені иеленді. Бұрын осындай қомақты ұтыс қоры бар еліміздегі бәсекелердің бас бәйгесі ресейлік немесе өзбекстандық қыздардың еншісінде кететін. Сол олқылықтың орнын Заринадай қаршадай қыз толтырып отыр. Сонымен қатар, [[Зарина Диас]] былтыр Алманияда өткен халықаралық додада бас бәйгені олжалады. А. Голубевтің Петербордағы жарыста ақтық сынға шыққаны,   С. Каратанчеваның Аустралия ашық біріншілігінде үшінші айналымға дейін жеткені, Я. Шведова АҚШ чемпионатында төртінші айналымға дейін сүрінбей келгендігі, құрама команда ретінде Хопман кубогына қатысқанымыз қазір бізге үлкен жеңіс болып тұр. 

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан теннис федерациясы]]
* [[Дэвис кубогындағы Қазақстан құрамасы]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.voxpopuli.kz/kz/history/1753-qazaqstandyq-tennistyng-tarikhy.html Қазақстандық теннистің тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181109031557/http://www.voxpopuli.kz/kz/history/1753-qazaqstandyq-tennistyng-tarikhy.html |date=2018-11-09 }}

[[Санат:Қазақстандағы теннис]]
[[Санат:Қазақстандағы спорт түрлері]]</text>
      <sha1>l7ka9kn15fvkl69e5estro6mdxi9hp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Отырар ауданы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19049</id>
    <revision>
      <id>3573241</id>
      <parentid>3430367</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41457" sha1="0didthfs1mlymdfri9hn7oerc4e2ln9" xml:space="preserve">{{Қазақстан ауданы
 |ауданның атауы      = Отырар ауданы
 |елтаңба             = Coat of arms of Otyrar.png 
 |ту                  = 
 |елтаңба сипаттамасы   = 
 |ту сипаттамасы        = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 46 |lat_sec =36 
  |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 22 |lon_sec =09
 |облысы              = Түркістан облысы
 |аудан орталығы          = [[Шәуілдір]]
 |ауылдық округтер саны   =13 
 |кенттік әкімдіктер саны =  
 |қалалық әкімдіктер саны =  
 |ауылдар саны       = 37
 |қалалар саны       =  
 |әкімі              = Қайрат Жолдыбайұлы Жолдыбай
 |әкімдіктің мекенжайы  = Шәуілдір ауылы, Жібек жолы даңғылы, №25
 |құрылған уақыты    = 1928 
 |жер аумағы          = 16 757&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V20UI005654 Отырар ауданының жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі 2020-2021 жылдарға арналған жоспарын бекіту туралы]&lt;/ref&gt;
 |жер аумағы бойынша орны  = 
 |тұрғыны             = 51 640&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]&lt;/ref&gt;
 |халық саны бойынша орны  = 
 |санақ жылы          = 2023
 |тығыздығы           = 
 |тығыздығы бойынша орны   = 
 |ұлттық құрамы       =  {{nobr|[[қазақтар]] (99,63%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,28%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,09%)}}&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
 |телефон коды        = 
 |пошта индексі       = 
 |сайты               = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-otyrar-audany?lang=kk Отырар ауданының әкімдігі
 |карта               = Otyrar District Kazakhstan.png
 |әкімшілік бірліктің картасы =   
 |ортаққордағы санаты = 
}}
'''Отырар ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның батысында орналасқан әкімшілік-аумақтық бөлініс. Батысында [[Қызылорда облысы]]мен, солтүстігінде [[Сауран ауданы]]мен, шығысында [[Ордабасы ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында [[Арыс қалалық әкімдігі|Арыс]] қаласына қарасты аумақпен, оңтүстігінде [[Шардара ауданы]]мен, оңтүстік-батысында [[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасымен]] шектеседі. Жер аумағы 16,8 мың км² (облыстың 14,4%-ы). Тұрғын халқы 51,6 мың адам (2023). Әкімшілік орталығы — [[Шәуілдір]] ауылы.

== Географиялық орны ==
Солтүстігінде [[Сауран ауданы]]мен, шығысында [[Ордабасы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Шардара ауданы]] және [[Арыс]] қаласымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Жаңақорған ауданы]]мен, оңтүстік-батысында [[Өзбекстан]]мен шектеседі.

==Әкімшілік-аумақтық бөлінісінің тарихи қалыптасуы==
Ауданның қазіргі әкімшілік-аумақтық шекаралары XX ғасырдың алғашқы ширегінде қалыптаса бастады. Оған дейін осы аумақ [[Түркістан генерал-губернаторлығы]]ның құрамындағы [[Сырдария облысы]]на (орталығы — [[Ташкент]]) қарады. Құрылымы 1867 жылы шілдеде бекітілген &quot;Жетісу және Сырдария облыстарын Уақытша басқарудың Ережесіне&quot; сәйкес анықталды да, оған бұрынғы Сырдария желісінің аудандары, сонымен қатар Ресейге қосылған Қоқан хандығының 7 уезі (Әулие ата, [[Қазалы]], Құралы, [[Перовск]], [[Түркістан]], [[Шымкент]], Хожант) және 2 аудан ([[Жызақ]], Ұратөбе) енгізілді. [[Қазан революциясы]]нан кейін аудан аумағында қайтадан құрылымдық өзгерістер басталды.

1920 жылы 26 тамызда Қырғыз (Қазақ) АКСР-ін құру туралы декрет қабылданды. Қазақ халқының көп бөлігі қоныстанған Жетісу және Сырдария облыстарының аумағы Түркістан АСКР-інің құрамында калды. 1924 жылы 11 қазанда Республикалық Коммунистік Партияның Орталық Комитетінің  қаулысымен Орта Азия Кеңестік республикаларының межеленуі мақұлданып, нөтижесінде Әулие ата, Ақмешіт, Қазалы, Түркістан, Шымкент уездері және Ташкент уезінің 10 болысы, Мырзашөл уезінің 2 болысы, [[Самарқанд облысы|Самарқанд]] облысының 6 болысы бар [[Сырдария облысы]] [[Қазақстан]] құрамына енді. Кейінгі жылдары губернаторлық, округтік бөлініс кезінде аудан аумағындағы қазіргі ауылдык округтер мен елді мекендер — ұжымшылар ретінде біріге бастады. Сөйтіп, бүл өңірде алғашқы бес ұжымшар ұйымдастырылды. Олар: &quot;Абад&quot;, &quot;Кеңес&quot;, &quot;Жаңаарық&quot;, &quot;Отырар&quot;, &quot;Қызыл Түркістан&quot;.

1932 жылы &quot;Талапты&quot;, &quot;Қарғалы&quot;, &quot;Қоғам&quot;, &quot;Байылдыр&quot;, &quot;Ынталы&quot; ұжымшарлары құрылды. 1934 жылы 27 желтоқсан күні № 106 бюро қаулысымен [[Шәуілдір ауданы]]н құру туралы шешім қабылданып, Оңтүстік Қазақстан облысы партия комитетінің 1935 жылы 16 ақпандағы бюро қаулысында Түркістан және Шәуілдір аудандарының шекаралары белгіленді. Крупская атындағы, &quot;Интернационал&quot;, Құлымбетов атындағы, &quot;Ақтөбе&quot;, &quot;Беларық&quot;, &quot;Сталинабад&quot;, &quot;Кеңес&quot;, &quot;Отырар&quot;, &quot;Қызыл Түркістан&quot;, &quot;Талапты&quot;, &quot;Ынталы&quot;, &quot;Қоғам&quot;, &quot;Байылдыр&quot;, &quot;Қарғалы&quot;, &quot;Ногин&quot; (қазіргі Д.Алтынбеков), &quot;КСРО-ның 60 жылдығы&quot; кеңшарлары құрылды. Жер серіктестіктері, ұжымдық шаруашылықтар: Маяқұм, Құмкөл, Шеңгелді ([[Ұзынқұдық]]), [[Ақкөл]], [[Балтакөл]], Жаңашардара, Aқынтоғай, &quot;Овцевод&quot;, &quot;Ызакөл&quot;, &quot;Сарыкөл&quot;, т.б. елді мекендер жаңа аудан құрамына енді. Алғашқы жылдары 5 ауылдық кеңес, 33 ұжымшар, жер серіктестіктері (барлығы 3710 үй) болды.

Аудан орталығы ретінде жаңадан ұйымдастырылған ұжымшарлардың ортасындағы Қаракөншек төбесі таңдап алынды. Шәуілдір ауданы партия комитетінің 1-ұйымдық мәжілісі 1935 жылы 12 ақпанында өтті. Бүл мәжіліске Н.Жөлелов, Д.[[Дүйсенбай Алтынбеков|Алтынбеков]], Ұсабаев, Емельянов, Бұхаров, Антоненко, т.б. катысты. Аудандық партбюро құрылып, оның кұрамына аудандық партия комитеті хатшысы Н.Жәлелов, аудандық атқару комитеті төрағасы Д.Алтынбеков, Машина-трактор станциясы директоры Гайнуллин енгізілді. Осы қаулымен кеңестердің ұйымдастыру бюросы құрылып, оның төрағасы болып Д.Алтынбеков сайланды. 1962 жылы өлкелік әкімшілік-аумақтық бөліну кезінде Оңтүстік Қазақстан — [[Шымкент облысы]] болып өзгерді. Ӏрілендірілген өнеркәсіптік басқармалар ұйымдастырылып, Шәуілдір ауданы Арыс ауданының құрамына өтті.

1963 жылы бұрынғы Шәуілдір ауданы негізінде [[Қызылқұм ауданы]] ұйымдастырылды. Аудан құрамына Ақынтоғай, Жаңашардара, Задария, Қызылқұм, Маяқұм, Отырар, Тақыркөл, Темір, Шардара, Шеңгелді, Шымқорған, Шәуілдір, Сырдария, Ақтөбе ауылдық кеңестері енді. Сол жылы Шымқорған, Қызылқұм ауылдық кеңестері Өзбек КСР-нің Сырдария облысына, 1964 жылы Задария ауылдық кеңесі Бөген ауданына, Шеңгелді ауылдық кеңестері Шардара ауданына берілді. 1967 жылы құрылған Қандөз ауылдық кеңесі 1970 жылы Қызылорда облысының құрамына енді. 1964 жылы Қожатоғай, 1965 жылы Балтакөл, Талапты, 1971 жылы Шілік ауылдық кеңестері кұрылды.

1986 жылы ауданда 11 ауылдық кеңес болған. 1991 жылы 18 қаңтарда Қызылқұм — Отырар ауданы болып өзгертілді. Қазақстан Республикасы 1993 жылы 9 желтоқсандағы &quot;Жергілікті кеңестердің өкілеттігін шұғыл тоқтату туралы&quot; Заңына сәйкес, ауданның ауылдық кеңестері кызметін тоқтатып, 1995 жылы 5 қаңтарда Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің қаулысымен, өзіне бірнеше елді мекендерді қамтитын ауылдық кеңестер шекараларында ауылдық округтер құрылды.

==Табиғаты==
[[Тұран ойпаты]]ның орта тұсында орналасқан аудан жері негізінен жазық келеді. Оның басым бөлігін Сырдария өзенінің орта ағысымен Қызылқұм құмды алқабы алыл жатыр. Қызылқұмда көптеген құдықтар (Қасымбет, Дүйсенбай, Дәуренбек, т.б.), қыстаулар (Есенгелді, Босаға, Орынбай, т.б.) бар. [[Қаратау]] жотасының батысын және Қызылқұмның шығысын ала сексеуілді тоғайлар көмкерген. Сырдария аңғары мен Қызылқұмда Балақарақ, Мұрынқарақ, [[Қарақ]], Қыл, Тастөбе, т.б. ежелгі тау жұрнақтары сақталған. Олардың кейбіреуінің пішіні төрткүлді келген. Қызылқұмның орта тұсында сусымалы шығыр құмнан тұратын Үрме өңірі орналаскан.

===Геологиясы===
Отырар ауданының жер қыртысын Тұран плитасының эпигерциндік құрылымынан (Сырдария депрессиясы) түзілген. Ӏргетасы мезокайнозой дәуіріне жатады. Оның терендігі ауданның оңтүстігінде 2000 метр, ал Сырдарияның оң жағалық аңғарында 1500 метрдей. Эпигерциндік платформаның антиклиналь осі ауданның шығыс бөлігінде ([[Қаратау жотасы]] маңында). Сырдария аңғарына дейінгі (шығыс бөлігі) орта және төмені  төрттік жүйенің тау жыныстарынан тұрады. Тектоникалық құрылымы жағынан Қызылқұм бөлігі бірнеше құрылымдык қабаттан тұрады. Бүл өңірдің жер қыртысы бірнеше жарылыстармен қиылған палеозойдың магмалық шөгінді жыныстарынан құралған.

Қабаттар өз кезегінде Қызылқұм өңірінің палеозойлық табанын жаңартып, өте жалпақ белдерге ([[Кемпір]], [[Балтакөл]], [[Босаға]], Шөл-Шардара, т.б.), науаларға (Жауғаш, [[Арыс]], [[Келес]]) бөлген. Жер асты суы жоғары бор шөгінділерінің құмды қат-қабатында. Палеоген-неоген сулы кешендегі су қабаттары 800—100 метр тереңдікте кездеседі және оның температурасы 50—75°С. Литологиялық тұрғыдан қабат құмды-саздақты. Бор қабатындағы (1800-2900 метрде) су температурасы 100°С, Юра қабатында (2900- 3200 метрде) 150°С-қа жетеді. Суы кремнийлі-термальді, минералды суларға жатады. Жер асты сулары Арыс, Қызылқұм және Оңтүстік Қаратау артезиан алаптарына тиесілі.

Суының кермектілігі: Қызылқұмда 3—5 г/л, Арыс—Сырдария аралығында 5—8 г/л. Жер асты грунт сулары 2—5 метр терендікте (Сырдария, Арыс өзені аңғарында), Қызылқұм өңірінде 5—8 метр, кейде 8—12 метр тереңдікте кездеседі. Артезиан сулары негізінен палеоген-неоген кабаттарында (30—50, кейде 80—105 метр). Отырар ауданының жер қойнауынан [[графит]], [[тас көмір]], [[алтын]], [[уран]], [[құрылыс материалдары]] барланған.

===Климаты=== 
Отырар ауданының климаты қоңыржай континенттік. Қары аз, қысы жұмсақ. Қаңтар айының жылдық орташа температурасы ауданның солтүстігінде (Түркістан өңірінде) -5—7°С, оңтүстігінде (Қызылқұм өңірінде) -3—5°С, жаз айлары барлық өңірінде 26— 28°С. Қыс айларындағы төменгі температура -38°С, жаз айларында 52°С. Күн радиациясының жылдық жиынтық мөлшері 3200— 3400 сағ/жыл. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 170 милиметрден (Қызылқұм өңірінде) 300 милиметрге дейін. Қыстағы желдің басым бөлігі (45%) солтүстік-шығысқа, жазда солтүстікке (45%) келеді.

Аудан жері аркылы Қаратау жотасынан (солтүстік-шығыстан) әйгілі [[Арыстанды-Қарабас желі]] тұрады. Ол [[Арыстанды (өзен, Жамбыл облысы)|Арыстанды]] өзенінен бойлай оңтүстік-батысқа қарай бағытталған. Желдің күші 30—35 метр/секундқа дейін жетеді және кемінде 6—8 күн бойы қатарынан соғады. Қыста ауа температурасын тез төмендетіп жібереді (-22°С-қа дейін). Ал жазда соққан бұл жел аңызақты келеді. Нәтижесінде қуаңшылық болып, шаруашылыққа үлкен зиян келтіреді. Бүл желдің күштілігін осы салада зерттеу жүргізген ғалымдар Х.Ахмеджанов пен С.Төребаева: &quot;Біріншіден, ауа ағыны [[Қызылту]] мен [[Шақпақ]] аралығындағы тау асуынан өткенде жылдамдығы артады, екіншіден, Арыстанды өзенінің арнасында тауаңғар ауа циркуляциясының өсерінен оның екпіні одан да күшейеді.

Арыс маңындағы ауа кысымы Мойынқұм үстіндегі қысымнан артық болған жағдайда жалпы атмосфералық циркуляция заңдылығы бойынша жел оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай соға бастайды. Бұл бағытта жел түнге қарағанда күндіз күштірек соғады&quot; деп түсіндіреді.

===Гидрологиясы===
Аудан арқылы Сырдария және оның Қазақстандағы жалғыз ірі саласы — [[Арыс (өзен)|Арыс]] өзені ағып өтеді. Арыс өзені [[Көкмардан]] ауылы тұсында Сырдария өзеніне құяды. Өзеннің осы тұсын Құйган деп атайды және ол бүкіл Отырар оазисінің (шұратының) кіндігі саналады. Арыстың (оған 91 сала құяды) суымен ауданның 7,0 мың гектар жері суарылады және 50 мың гектар жерді суландыруға болады. Орталығы [[Тянь-Шань]]нан бастау алатын Сырдария (ежелгі аты — [[Сейхун]]) Қазақстанда [[Машат (өзен)|Машат]], [[Келтемашат]], [[Балабөген]], [[Бөген (өзен)|Бөген]], [[Шаян (өзен)|Шаян]], [[Ақсу (Арыс алабы)|Ақсу]] салаларына бөлінеді. Ортағасырлық автор [[Рузбехан]] өзінің еңбегінде Сырдария өзеніне: &quot;Бұл өзен 300 ташка (2000 километр) дейін ағып Қарақұмның құмдарында жоғалып кетеді.

Өзен ағып өткен жерлерде жемдік шөптер мен көптеген каналдар тартылған. Ешбір жер жүзінің бір елінде Сырдария сияқты пайда келтіретін өзен жоқ; шөбінің қалыңдығы, өзен жағалауындағы өсімдіктің және жабайы құстардың көптігі жағынан оған тең келер өзен жоқ. Неше түрлі гүлге толған жағалауында әр түрлі құстар, жабайы есектер ([[құлан]]дар болуы керек — редакция), [[қарақұйрық]]тар және басқа да жануарлар мекендейді, сондай-ақ жел мен құйын өтпейтін арша өсетін тоғайлар бар&quot; деген сипаттама берген. Көктемгі тасқында Сырдария және Арыс өзендері жағалауларынан асып, үлкен аумақты алып кетеді. Әли ибн әл-Хусейн әл-Мақсуди 947—950 жылдары құрастырған тарихи-географрафиялық шығармасында Отырар оазисіндегі (шұратындағы) су тасқыны туралы жазған. Мұндай су тасқыны қазіргі уақытта да болып тұрады.

1944 жылы Арыс өзені тасып, сағасындағы бірнеше ауылды, ал 1947 жылғы су тасқыны бүкіл аудандар және Сырдарияның ескі мойнын да басып қалды. 1969 жылы қыстың қатты болуы мен қардың көп жаууы, одан ауа райының күрт жылып кетуі су тасқынына себеп болды, нәтижесінде су [[Жалпақтөбе]], [[Оқсыз]] жанындағы шұқырларды толтырды. Шәуілдір ауылы су астында калу қаупі төнді. Сырдария тасығанда өзінің екі қапталындағы тоғайды түгел су алып, мал жайылымын қысқартып, тасыған су дарияның екі жағындағы шағын көлдерді суға толтырады. 2004 жылы Сырдарияның арнасынан асуы Маякум ауылы тұрғындары шаруашылығына зиянын тигізді. Аудан жерінде үш өзен бойын¬да жаз айларында тартылып қалатын 17-ден аса үлкенді-кішілі көлдер бар. Бөген өзенінің аяғындағы Шошқакөл мен Сырдарияның оң жағындағы [[Сарыкөл (көл, Түркістан облысы)|Сарыкөл]]де су жылдың төрт мезгілінде де онша өзгеріске түсе бермейді. Дарияның аңғарында [[Көккөл]], [[Ақшығанақ]], [[Көксарай көлі|Көксарай]], [[Тақыркөл]], Соркөл, [[Шыбық]], [[Қарасу]], [[Сумағар]], [[Байраш]], [[Көлқұдық (көл)|Көлқұдық]], Жаманкөл, [[Сырқамыс]] (Сарықамыс), [[Бөгенбай]], [[Мәслихат]], т.б. көлдері бар.

Көлдердің айналасы қысы-жазы мал жайылымына пайдаланылады. Қазіргі кезде кейбір көлдерден қосымша арық-тоғандар қазып, егістік жерлерге су алынуда. Бұларға қосымша Сырдарияның [[Өгізсай]], [[Жарылқапсай]], [[Ақсу]] деп аталатын тармақтары бар. Өгізсай Сырдың сол жағалауындағы дарияның ескі арнасы (ұзындығы 200 километрге, ені 80—300 метрге жуық). Ол Шардара бөгенінен бастау алып, Қызылқұм шөлінің Сырға жақын тұсындағы [[Балақарақ]], [[Мұрынқарақ]] тау тізбегінің етегін алып, Табабүлақ тұсынан Сырға жақындай түседі де, Шәуілдір, [[Әл-Фараби]], [[Балтакөл]] ауылдарылың үстінен өтіп, Қызылорда облысында [[Жаңақорған ауданы]]ның жеріне енеді. Жаңақорған ауданындағы [[Қалғандария]] орны негізінен [[Өгізсай]]дың арнасы болғанға ұқсайды. Кейіннен халық бұл суы жоқ арнаның осы бөлігін [[Қалғандария]] деп атап кеткен болса керек.

===Топырағы===
Отырар ауданының топырақ жамылғысы негізінен сұр, сортанды сұр топырақты. Сырдария өзенінің аңғары шалғынды-аллювийлі сұр топырақты. Сол жағалық аңғарында (Қызылқұм өңіріне қарасты) құмдауытты сұр топырак қалыптасқан. Сыр бойындағы топырақ, негізінен, саздақты келген.

===Өсімдігі===
Аудан аумағында баялыш, күйреуік, теріскен, көкпек, құмды өңірлерде сексеуілді тоғай, өзен аңғарында шілікті-жиделі тоғайлар бар. Құмтөбелер аралығында фунт және кермек суы жақын жатқан жерлерде шұраттар (оазистер) кездеседі. Ауданның Сырдария өңірінде Қосарал аймағы бар. Бұдан басқа (жалпы аумағы 36 мың га) Майлытоғай, Қанттоғай, Топшақтытоғай, Қожатоғай, Байтоғай, Көтенарал, Қарабұлақ, Кертен, Қарасу, Алағұс, т.б. аумағы шағын оншақты орманды-тоғайлы жерлер кездеседі. Бұларда негізінен тораңғы, жиде, қаратал, ешкітал (шілік), жыңғыл, шеңгелдер өскен. Қызылқұм өңірінде аумағы 820 мың гектар болатын сексеуілді тоғай бар. Сонымен катар, аудан жерінде көпшілігі малдың азықтық қоры саналатын қара жусан, изен, балықкөз, атқұлақ, мия, қара сора, майсора, алабұта, қурай, қумай, кекіре, тарақбоз, сүттіген, рам, түйе, қарын, қоянсүйек, киікоты, т.б. өседі. Арыс өзені бойында дүние жүзіне әйгілі дәрмене дәрілік-шипалық шөбі өседі. Одан басқа адыраспан, мендуана, үшойық, жалбыз, жыңғыл, қырықбуын, қоңырау, тұмаршөп, т.б. дәрілік өсімдіктер бар.

===Жануарлар дүниесі===
Ауданда негізінен шөлді белдемге бейімделген тағы аң-құстар тіршілік етеді. Олар: [[қасқыр]], [[шиебөрі]], [[қарсақ]], [[түлкі]], [[доңыз]] ([[қабан]]), [[мәлін]], [[қоян]], [[борсық]], [[қырғауыл]], [[үйрек]], [[қаз]], [[ақ бөкен]], т.б. Бұлардан басқа бауырымен жорғалаушылар мен кемірушілер көптеп кездеседі.

==Халқы==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989&lt;ref&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]&lt;/ref&gt; !! 1999 !! 2009&lt;ref&gt;[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}&lt;/ref&gt; !! 2021
|-
| 27793 || {{құлдырау}}19870 || {{өсім}}40510 || {{өсім}}43194 || {{өсім}}51378 || {{өсім}}54017 || {{құлдырау}}49865 || {{өсім}}50404
|}
Тұрғындар саны - 53 975 адам ([[2019 жыл|2019]]), оның ішінде қазақтар 99,64%, орыстар 0,31%, басқа ұлт өкілдері 0,05%. Жыныстық құрамы бойынша: ерлер 49,8%-ды, әйелдер 50,2%-ды құрайды (2018). Халық негізінен Сыр бойы және Арыс өзені аңғарында қоныстанған. Тұрғын халықтың орташа тығыздығы 1 километр квадрат жерге 3 адамнан келеді. Ірі елді мекендері: [[Шәуілдір]] (9021 адам), [[Темір]] (4793), [[Көксарай]] (5550), [[Арыс]] (4399), [[Балтакөл]] (4398), [[Маяқұм]] (4189), т.б. Әлеуметтік жағдайы бойынша: зейнеткерлер — 4890 адам, Екінші дүние жүздік соғыс ардагерлері — 67, [[Социалистік Еңбек Ері]] — 21, Батыр Аналар, Алтын, Күміс алқа иелері — 2233, [[Кеңес Одағының Батыры]] — 2, жұмыссыздық деңгейі 5%.

== Әкімшілік бөлінісі ==
37 елді мекен 13 ауылдық округке біріктірілген:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Халқының саны (2009, 2021)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
| [[Аққұм ауылдық округі (Отырар ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] ||1759 ||{{құлдырау}}1517 ||86,2 ||900 ||{{құлдырау}}822 ||91,3 ||859 ||{{құлдырау}}695 ||80,9
|-
| [[Ақтөбе ауылдық округі (Отырар ауданы)|Ақтөбе ауылдық округі]] ||1807 ||{{құлдырау}}1734 ||96 ||902 ||{{құлдырау}}893 ||99 ||905 ||{{құлдырау}}841 ||92,9
|-
| [[Балтакөл ауылдық округі]] ||4001 ||{{құлдырау}}3657 ||91,4 ||2007 ||{{құлдырау}}1868 ||93,1 ||1994 ||{{құлдырау}}1789 ||89,7
|-
| [[Көксарай ауылдық округі]] ||4962 ||{{құлдырау}}4779 ||96,3 ||2540 ||{{құлдырау}}2499 ||98,4 ||2422 ||{{құлдырау}}2280 ||94,1
|-
| [[Қарақоңыр ауылдық округі]] ||3429 ||{{құлдырау}}2835 ||82,7 ||1740 ||{{құлдырау}}1471 ||84,5 ||1689 ||{{құлдырау}}1364 ||80,8
|-
| [[Қарғалы ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қарғалы ауылдық округі]] ||2287 ||{{құлдырау}}2149 ||94 ||1188 ||{{құлдырау}}1106 ||93,1 ||1099 ||{{құлдырау}}1043 ||94,9
|-
| [[Қоғам ауылдық округі]] ||3029 ||{{өсім}}4122 ||136,1 ||1539 ||{{өсім}}2131 ||138,5 ||1490 ||{{өсім}}1991 ||133,6
|-
| [[Маяқұм ауылдық округі]] ||3845 ||{{құлдырау}}3322 ||86,4 ||1962 ||{{құлдырау}}1743 ||88,8 ||1883 ||{{құлдырау}}1579 ||83,9
|-
| [[Отырар ауылдық округі]] ||4089 ||{{өсім}}4617 ||112,9 ||2095 ||{{өсім}}2401 ||114,6 ||1994 ||{{өсім}}2216 ||111,1
|-
| [[Талапты ауылдық округі]] ||5245 ||{{құлдырау}}4958 ||94,5 ||2691 ||{{құлдырау}}2550 ||94,8 ||2554 ||{{құлдырау}}2408 ||94,3
|-
| [[Темір ауылдық округі]] ||4596 ||{{құлдырау}}4123 ||89,7 ||2281 ||{{құлдырау}}2125 ||93,2 ||2315 ||{{құлдырау}}1998 ||86,3
|-
| [[Шәуілдір ауылдық округі]] ||8428 ||{{өсім}}10195 ||121 ||4205 ||{{өсім}}5097 ||121,2 ||4223 ||{{өсім}}5098 ||120,7
|-
| [[Шілік ауылдық округі]] ||2388 ||{{өсім}}2396 ||100,3 ||1145 ||{{өсім}}1229 ||107,3 ||1243 ||{{құлдырау}}1167 ||93,9
|-
| '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||49865 ||{{өсім}}50404 ||101,1 ||25195 ||{{өсім}}25935 ||102,9 ||24670 ||{{құлдырау}}24469 ||99,2
|}

==Экономикасы==
Аудан өңірі шөлді-шөлейтті белдеулерде орналаскандыктан мұндағы су, суару (суғару) жүйесі ежелден маңызды [[шаруашылық]] саласы болып саналады. Ежелгі отырарлыктар ірі-ірі су жүйелерін салып, егіншілік кәсібін айтарлықтай дамытқан. Кейбір жеке адамдар мен шағын ауылдардың егіншілікпен айналысуға деген бастаманың көпшілік халык тарапынан колдау таппаған кездер де болған. Сондыктан XIX-XX ғасырларда бұл өңірде суы мол екі өзен болғанымен, егіншілік дамуы ішінара кенжелеп келген. Қызылқұм аймағы [[Тұран]] өлкесіндегі ірі мал жайылымы ретінде танылған. Құм ішінен сексеуілмен шегенделген терең құдықтар қазып, құмды өлкені халық мал жайылымына айналдырған. Ежелден егіншілікпен аты шыққан Отырар алқабы 1914 жылы ирригаторлардың назарын қайтадан өзіне аударды. Сол уақыттарда өңірде іздестіру-зерттеу жұмыстары жүргізіледі. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін 1918 жылы Лениннің кол қойған декретіне байланысты Түркістан өлкесінде жаңадан су жүйелерін жасау және су жүйелерін жөндеу мақсатында 50 миллион сом қаржы бөлінді.

1928 жылы Шілік болысының тұрғындары алқапты суландыру мәселесін қайта қолға алды. Осы өңірдің азаматы Д.Алтынбеков алкапты суландыру жөнінде үлкен жұмыс атқарды. 1934 жылы оның басқаруымен [[Көкмардан каналы]] казылды (ұзындығы 12 километр, терендігі 5— 6 метр). Сөйтіп, қазіргі Отырар ауданы аумағында алғашқы ұжымшарлар, артельдер мен техникалық өңдеу зауыттар құрыла бастады. 1936 жылы ауыспалы егістік картасы жасалып, ол алғаш рет Ногин атындағы ұжымшарда (қазіргі Көкмардан ауылы) жүзеге асырыла бастады. Суару жүйелері пайда болған соң жаңа жерлер игеріліп, 1937 жылы &quot;Ұлы кесек&quot;, 1943 жылы &quot;Отырар&quot; ұжымшарларының жер аумақтары кеңейе түсті. Шаруашылықтар саны көбейіп, 1957 жылы олардың негізінде кеңшарлар ұйымдастырылды.

===Шағын және орта кәсіпкерлік саласы===
Ауданда 2017 жылы 4023 кәсіпкерлік құрылым тіркелсе, оның ішінде заңды тұлғалар саны - 406 құрылым, жеке тұлғалар саны - 1277 құрылым, шаруа қожалықтары - 2340 болып отыр.
Жалпы кәсіпкерлік салада бүгінгі таңда 6546 адам жұмысқа тартылып, 1700,1 млн. теңгенің өнімі өндірілді.
Өткен жылдың осы мерзімімен салыстырғанда тіркелген кәсіпкерлік құрылымдар саны - 37 құрылымға, осы салада жаңа жұмыс орындарының ашылуы - 161 орынға көбейсе, кәсіпкерлік құрылымдардың өндірген өнімі мен көрсеткен қызмет көлемі - 0,53 миллион теңгеге артып отыр.

==Ауыл шаруашылығы==

Ауылшаруашылығындағы жалпы өндірілген өнімкөлемі 16506,7 млн. теңгені құрады.
Жалпы жылыжайлардың көлемі 15,6 га құрап, өткен жылдың деңнейінен 3 га артқан, тамшылатып суғару 3769,6 гақұрап, 21,2% ұлғайды.
2018 жылдың 1 қаңтарына КжОБ субъектілерінің саны 4023 бірлік, оның ішінде белсендісі 3620 бірлік (өсім 3,6%). КжОБ субъектілерінде 6546 адам жұмыспен қамтылған.
2018 жылдың 1 қаңдарына субъектілерінің өндірілген өнімінің көлемі (тауар және қызмет ) 17,011 млрд теңгені құрап, 2016 жылдың есепті кезеңімен салыстырғанда 103,2 пайыз болды. Инвестиция көлемі 13898,9 млн. тенге құрады. Құрылыс жұмыстарының көлемі 5146,2 млн. тенге құрап, 10240 шаршы метр тұрғын алаңы пайдалануға берілді.

==Әлеуметтік-мәдениет саласы==
Ауданда алғашқы мектеп 1926 жылы &quot;Темір&quot; темір жол станциясында ашылған. [[1930]] жылы Сталинабад, Кеңес, Ногин, [[Отырар]], Қызыл Түркістан, 1932 жылы Ынталы, Қоғам, Талапты, Қарғалы, Шәуілдір бастауыш мектептері ашылды. Жыл сайын мектептер саны көбейе түсті. 1936 жылы ауданда 24 мектеп болды. Ал 1966 жылы мектептер саны 55-ке жетіп, онда 558 мұғалім жұмыс істеді. Қазір (2018) ауданда халыққа білім беру мекемелерінің саны 40-қа жетті. Мектепке дейінгі білім беру мекемелерінің саны 38. 1 кәсіптік-техникалық мектеп бар. Одан басқа ауданда мәдениет ошақтарынан: 18 клуб, 1 мәдениет сарайы, 1 музей, 1 лицей-интернат, 1 орталық, 1 балалар, 23 ауылдық кітапхана тіркелген. Сондай-ақ әрбір мектептерде шағын музейлер ұйымдастырылған. Ауданның денсаулық сақтау ісі [[1930]] жылы іске асырыла бастады.

[[1937]] жылы ауданда бір дәрігер және екі медбике ғана болған. Бүгінгі танда ауданда халыққа медициналық қызмет көрсететін 43 емдеу-профилактикалық мекемесі жұмыс істейді. Олардың қатарындағы 1 орталық аурухана, 1 өкпе аурулары диспансері, 7 ауылдық отбасылық амбулатория, 6 ауылдық дәрігерлік емхана, 13 СВА, 16 медпункт. Аудан аумағы арқылы [[Орынбор—Ташкент темір жолы]] өтеді. Автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 361 километр. Аудан орталығы — Шәуілдір ауылынан Шымкент қаласына дейінгі қашықтық 145 километр.

===Әлеуметтік сала көрсеткіштері===
Жұмыссыздық деңгейі - 5,%, оның ішінде жастар арасында – 3 % (15-28 жас). Өзін-өзі жұмыспен қатығандар – 48,0%, немесе 8260 адам.

2017 жылдың қантар-желтоқсан айларында орташа айлық жалақы 98 635 теңгені құрады.&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. – Алматы.  «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Түркістан облысы}}
{{Отырар ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Отырар ауданы]]</text>
      <sha1>0didthfs1mlymdfri9hn7oerc4e2ln9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахмат әл-Испиджаби</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19051</id>
    <revision>
      <id>3573233</id>
      <parentid>2655485</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4003" sha1="85ktwyygtufx75lgjz8w0ri1gxc7r8t" xml:space="preserve">'''Ахмат әл-Испиджаби'''  ([[10 ғ.|10 ғасыр]], [[Сайрам]] — 1087)- Ғұламаның толық аты жөні Ахмет бин Мансұр аз-Зафарми әл-Худжанди әл-Исфиджаби-көне [[Түркілер|түркі]] ғалымы. 

[[Хожант]] қаласында ғұмыр кешкен. Өмірі, қызметі жайлы толық мәлімет жоқ. Біздің заманымызға Ахмет әл-Исфиджабидің мысырлық Ахмад бин Салама әл-Аздийдің (кейде Әбу Жағфар ат-Тахауи, 853 — 933) “әл-Мухтасар” (“Қысқартылған жинақ”) атты еңбегіне арнап жазған “әл-Хауи шарх Мухтасар ат-Тахауи” (“Ат-Тахауидің Мухтасарына түсіндірме”) атты шығармасы ғана жеткен. Шығарманың көшірмесі [[Түркия]]ның [[Куприли кітапханасы]]нда (№ 588) сақтаулы. 

Өз аты - Ахмет. Әкесінің ныспысы - Мансұр аз-Зафарми әл-Худжанди. Әл-Исфиджаби - әдеттегідей оның туған жерін білдіреді. Әкесінің ныспысындағы әл-Худжанди деген атауға қарағанда ол Ифиджабқа Ахмет туылғанға дейін ақ көшіп келген сияқты. Сол себепті Сайрамда дүниеге келген Ахмет әкесінің есімінде Худжанди (Худженттік) деген атауды қоса көрсетуді ұмытпаған.&lt;ref&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;

Ахмет [[араб тілі]] мен [[әдебиет]]і, пәлсапасы мен [[логика]]сы және дін ғылымы бойынша жақсы білім алған. Бірақ, өкініше орай, қолымызда оның араб елдерінде болып, білімін молықтырғаны немесе өмірі мен қызметі жайлы деректер жоқтың қасы. Біздің заманымызға [[Сайрам]]дық ғұламаның ән-Нұғман Әбу Ханифа (699-767) мазһабы көрнекті өкілдерінің бірі, [[мысыр]]лық мұсылман заңның білгірі Ахмад бин Салама әл-Аздийдің (көбінесе Әбу Джағвар ат-Тахауи (853-933) деген атпен белгілі болған) «Әл-Мұхтасар» («Қысқартылған жинақ») атты еңбегіне жазған түсіндірмесі ғана жеткен. Жерлесіміздің шығармасы «әл-Хауи шарх Мұхтасар ат-Тахауи» «Ат-Тахауидің «Мұхтасарына» жан-жақты түсініктеме» деп аталады. [[Түркия]]ның Куприли кітапханасында Ахмет әл-Исфиджаби 1087 жылы қайтыс болған деп көрсетілген.&lt;ref&gt;Дербісәлиев Ә., Қазақ даласының жұлдыздары, А., 1995.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references /&gt;

{{Суретсіз мақала}}
{{Islam-stub}}

[[Санат:X ғасырда туғандар]]
[[Санат:Сайрамда туғандар]]
[[Санат:1087 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Түркі ғалымдары]]
[[Санат:Ходжент тұлғалары]]</text>
      <sha1>85ktwyygtufx75lgjz8w0ri1gxc7r8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самұрық-Қазына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19217</id>
    <revision>
      <id>3572772</id>
      <parentid>3572743</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Erkokshe|Erkokshe]] ([[User talk:Erkokshe|т]]) өңдемелерінен [[User:Ashina|Ashina]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3556430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31078" sha1="bq3bsn7vahwnoqxjw3fz4n9raa44sp0" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы = «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры
 |логотипі = Samruk-Kazina logo kz.png
 |түрі = [[акционерлік қоғам]]
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі = 
 |ұраны = 
 |құрылды = [[2008 жыл|2008]]
 |жабылды = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары = 
 |бұрынғы атауы = 
 |құрушы = 
 |орналасуы = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]], Сығанақ көшесі, 17/10
 |басты адамдары = [[Нұрлан Қаршығаұлы Жақыпов|Нұрлан Жақыпов]] (Басқарма төрағасы)
&lt;br/&gt;[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] (Директорлар кеңесінің төрағасы)
 |саласы = мұнай-газ және көлік-логистика секторы, химия және атом өнеркәсібі, тау-кен металлургия кешені, энергетика, телекоммуникация және байланыс, жылжымайтын мүлік
 |өнімі = 
 |айналым =  
 |операциялық кіріс = {{өсім}}2,32 трлн теңге (2023)
 |таза табысы = {{құлдырау}}2,13 трлн теңге (2023)&lt;ref&gt;[https://www.inform.kz/ru/kakuyu-pribil-poluchil-gosholding-samruk-kazina-za-2023-god-5db0bc Какую прибыль получил госхолдинг «Самрук-Казына» за 2023 год]&lt;/ref&gt;
 |қызметкерлер саны = {{өсім}}260,7 мың адам (2023)&lt;ref&gt;[https://sk.kz/upload/iblock/000/SK_go2023_rus.pdf Годовой отчет]&lt;/ref&gt;
 |басшы компания = {{ту|Қазақстан}} [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
 |бағынышты компания = 
 |сайты = http://www.sk.kz/?lang=kz sk.kz
}}
'''«Самұрық-Қазына»''' — әртүрлі саладағы мемлекеттік [[актив]]терді (меншікті) басқаратын инвестициялық [[холдинг]]. 

Қор [[ұлттық экономика]]ның бәсекеге қабілеттілігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында [[2008 жыл]]ы «Қазына» орнықты даму қоры мен «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингін біріктіру нәтижесінде құрылды.&lt;ref&gt;[http://www.samruk-kazyna.kz/page.php?page_id=2563&amp;lang=2&amp;parent_id=2562 &quot;Самұрық-Қазына&quot; Ұлттық әл-ауқат қоры АҚ-ның ресми сайты, Қор тарихы]&lt;/ref&gt; 2023 жылдың қорытындысы бойынша қордың активі 37 трлн теңгені құрады.&lt;ref&gt;[https://www.inform.kz/ru/aktivi-fonda-samruk-kazina-virosli-na-10-d5a6b3 Активы фонда «Самрук-Казына» выросли на 10%]&lt;/ref&gt;

Холдингтің [[құрылтайшы]]сы және жалғыз [[акционер]]і — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]. 

Басқарма төрағасы — [[Нұрлан Қаршығаұлы Жақыпов|Нұрлан Жақыпов]], ал директорлар кеңесінің төрағасы — премьер-министр [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]].&lt;ref&gt;«Самұрық-Қазына» ҰӘҚ-тың Жарғысы&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қордың негізгі қызметі ұлттық даму институттары мен ұлттық компаниялардағы және басқа да [[заңды тұлға]]лардың меншігіндегі [[мемлекет]]ке тиесілі үлестерді (пакеттерді) басқару. 

Қордың жалғыз ғана акционері – Қазақстан Республикасының Үкіметі. Қордың қызметі [[Мемлекеттік меншік|мемлекеттік активтердің]] бәсекелес [[Нарықтық экономика|нарықтық ортада]] тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету. Алдына қойылған талаптарды орындау мақсатында қор бірнеше сала бойынша басымдықтар анықтады. Олар: [[мұнай]] және [[газ]], [[электр энергетикасы]], [[металлургия]], [[инфрақұрылым]] және [[химия]] өнеркәсібі.

«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен тұрақтылығын арттыру және әлемдік [[нарық]]тағы өзгерістердің елдегі [[экономикалық өсу]]ге ықтимал жайсыз әсер етуі факторларынан сақтандыру үшін құрылды. Қор [[2008 жыл]]ы алдында жеке дара ұйым болатын «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамы мен «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі акционерлік қоғамын біріктіру негізінде пайда болды.  Жаңадан құрылған ұйымның капитализациясын өсіру мақсатында Президент [[мемлекеттік бюджет]]тен 5 млрд АҚШ долларын және [[Қазақстан Республикасының Ұлттық Қоры]]нан 10 млрд АҚШ долларын бөлуді тапсырды &lt;ref&gt;&quot;Казына&quot; и &quot;Самрук&quot; сливаются в Фонд национального благосостояния &quot;Самрук-Казына&quot;, Интерфакс-Казахстан, Астана. 13 қазан 2008 жыл [http://titus.kz/?type=ekon&amp;previd=8182]&lt;/ref&gt;.

Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі индустриялық-инновациялық даму Стратегиясының аясында бірнеше ұлттық даму инстиуттары құрылған болатын.  Мемлекет меншігін тиімді басқару үшін Сингапурлық &quot;Temasek&quot; холдингінің мысалында мемлекеттік холдинг құру идеясы талқыланды &lt;ref&gt;[http://www.np.kz/old/2007/07/rmir.html Сингапурский пример, газета Новое поколение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023083330/http://www.np.kz/old/2007/07/rmir.html |date=2013-10-23 }}&lt;/ref&gt;.

[[2006 жыл]]дың қаңтар айында «Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі акционерлік қоғамы құрылды. Мемлекеттік холдингке «[[Қазақтелеком]]», [[KEGOC|«Электр желілерін басқару жөніндегі Қазақстан компаниясы»]], «[[Қазақстан темір жолы]]» ҰҚ», «[[Қазпошта]]», «[[ҚазМұнайГаз]]» ҰҚ» және басқа 14 акционерлік қоғамдардағы мемлекеттік үлестер (пакеттер) өтті. Мемлекеттік холдингтің мақсаты бәсекеге қабілетті тауарлар мен өнімдер шығаруда қосымша құрал ретінде көмек беру болатын&lt;ref name=&quot;kgip.kz&quot;&gt;Основные особенности и результаты этапов реформирования собственности, http://www.kgip.kz/aspectOOR.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011060336/http://www.kgip.kz/aspectOOR.aspx |date=2011-10-11 }}&lt;/ref&gt;.

«Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамы 2006 жылдың наурыз айында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жарлығымен құрылған болатын. &quot;Қазына&quot; қорының негізгі мақсаты &quot;Қазақстанның даму банкі&quot;, &quot;Ұлттық инновациялық қор&quot;, &quot;Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры&quot;, «Экспорттық кредиттерді және инвестициаларды сақтандыру жөніндегі мемлекеттік сақтандыру корпорациясы» Акционерлік қоғамы, «Маркетингтік-талдамалық зерттеулер орталығы» АҚ, &quot;Қазақстандық инвестицияларға қолдау көрсету орталығы&quot; сияқты ұлттық даму инстиутуттарының қызметін жүйелі түрде басқару&lt;ref name=&quot;kgip.kz&quot;/&gt;.

[[2009 жыл]]ы басталған [[экономикалық дағдарыс]] Қазақстан басшылығынан дағдарысқа төтеп беретін бағдарламаны талап етті. Бағдарламаны қабылданғаннан кейін оны орындауды үкіметке емес, «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорына орындауға тапсырылды&lt;ref&gt;[http://www.samruk-kazyna.kz/page.php?page_id=2612&amp;lang=2&amp;article_id=1662&amp;parent_id=2581 Қазақстан Республикасының экономикасын тұрақтандыру бойынша «Самұрық-Қазына» қорының қызметі]&lt;/ref&gt;. 

== Қордың басшылығы ==
Қордың ең жоғарғы басқарушы органы - жалғыз үлескер, яғни Қазақстан Республикасының Үкіметі. Басқару органы - [[Директорлар кеңесі]]нен тұрады, ал атқарушы орган қызметін [[басқарма]] атқарады. Қордың барлық шаруашылық қызметі ішкі және сыртқы [[аудит]] арқылы бақыланады (''2026 жылғы дерек бойынша)''.

=== [[Директорлар кеңесі]] === 
* [[Олжас Абайұлы Бектенов]]&lt;ref&gt;[https://sk.kz/about-fund/corporate-governance/board-of-directors/?lang=kz Директорлар кеңесі]&lt;/ref&gt; - Директорлар кеңесінің төрағасы, Қазақстан Премьер-Министрі
* [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]] - Қазақстан Президенті Әкімшілігі Басшысының орынбасары
* [[Нұрлан Қаршығаұлы Жақыпов]] - «Самұрық-Қазына» Басқарма төрағасы
* [[Болат Бидахметұлы Жәмішев]] - Тәуелсіз директор
* [[Сутера Лука]] - Тәуелсіз директор
* [[Мұхаммед Жәмил әл Рамахи]] - Тәуелсіз директор
* [[Вонг Хэн Файн]] - Тәуелсіз директор
* SKAI (Samruk-Kazyna Artificial Intelligence) - Цифрлық тәуелсіз директор

=== Басқарма мүшелері ===
* [[Нұрлан Қаршығаұлы Жақыпов]] -  Басқарма төрағасы&lt;ref&gt;[https://sk.kz/about-fund/corporate-governance/management-board/?lang=kz Басқарма]&lt;/ref&gt;
* [[Айдар Қайратұлы Рысқұлов]] - Экономика және қаржы жөніндегі басқарушы директор
* [[Салтанат Ерболқызы Сәтжан]] - Даму және жекешелендіру жөніндегі басқарушы директор
* [[Елжас Мұратұлы Отыншиев]] - Стратегия және активтерді басқару жөніндегі басқарушы директор
* [[Бақытжан Рысбекұлы Таубаев]] - Стратегия және активтерді басқару жөніндегі тең басқарушы директор
* [[Николай Юрьевич Казутин]] - Құқықтық сүйемелдеу, қамтамасыз ету және тәуекелдер жөніндегі басқарушы директор
* [[Абылайхан Есенұлы Оспанов]] - Цифрландыру жөніндегі басқарушы директор

== «Самұрық-Қазына» АҚ [[Еншілес қоғам|еншілес компаниялары]] ==
Холдинг 2025 жылғы наурыз айындағы мәлімет бойынша төмендегі компаниялардың 10%-дан көп акциясына иелік етеді:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kase.kz/files/emitters/SKKZ/skkz_list_org_shares_130325_1456.pdf|title=Эмитент әрбір осындай ұйым акцияларының (үлестерінің, пайларының) он және одан көп пайызын иеленетін ұйымдардың тізімі|lang=kk|website=Қазақстан қор биржасы|date=2024-06-25|format=PDF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! № !! Компания !! Қор үлесі !! Негізгі қызметі !! Құрылған жылы !! Өзге үлескерлер
|-
| 1 || [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» Ұлттық компаниясы» АҚ]] || 67,4% || мұнай мен газды барлау, өндіру, өңдеу және тасымалдау || 2002 || 20% — [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлiгi]] &lt;br&gt;9,6% — [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық банк]] 
|-
| 2 || [[Қазатомөнеркәсіп|«Қазатомөнеркәсіп» Ұлттық атом компаниясы» АҚ]]  || 63% || уран мен сирек металдар өндіру || 1997 || 12% — [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлiгi]]
|-
| 3 || [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы» АҚ]] || 100% || жолаушылар мен жүк тасымалы || 1997 || —
|-
| 4 || [[KEGOC|«Электр желілерін басқару жөніндегі Қазақстан компаниясы «KEGOC» АҚ]] || 85% || электр энергиясымен жабдықтау || 1997 || 6,9% — [[Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры|«Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ]]
|-
| 5 || [[Қазпошта|«Қазпошта» АҚ]] || 100% || пошта және қаржылық қызмет || 1993 || —
|-
| 6 || [[Қазақтелеком|«Қазақтелеком» АҚ]] || 80,85% || телекоммуникация қызметі || 1994 || 9,2% — Telecom Systems Ltd
|-
| 7 || [[Air Astana|«Эйр Астана» АҚ]] || 41,1% || әуе тасымалы || 2001 || 17% — {{ту|Ұлыбритания}} [[BAE Systems]] &lt;br&gt;6,5% — [[Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры|«Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ]]
|-
| 8 || [[QazaqGaz|«QazaqGaz» Ұлттық компаниясы» АҚ]] || 100% || табиғи газ бен газ конденсатын барлау, өндіру, тасымалдау, өткізу және сақтау || 2000 || —
|-
| 9 || «Тау-Кен Самұрық» Ұлттық тау-кен компаниясы» АҚ || 100% || қатты пайдалы қазбаларды барлау, игеру, өндіру, өңдеу және өткізу || 2009 || —
|-
| 10 || [[Самұрық-Энерго|«Самұрық-Энерго» АҚ]] || 100% || электр және жылу энергиясын өндіру || 2007 || —
|-
| 11 || [[Самұрық-Қазына Өңдеу|«Самұрық-Қазына Өңдеу» ЖШС]] || 100% || химия өнеркәсібі саласындағы жобаларды әзірлеу және іске асыру || 2009 || —
|-
| 12 || «Samruk-Kazyna Construction» АҚ || 100% || құрылыс және жылжымайтын мүлікті басқару || 2009 || —
|-
| 13 || «Самұрық-Қазына Инвест» ЖШС || 100% || инвестициялық қызмет || 2007 || —
|-
| 14 || «Самұрық-Қазына Контракт» ЖШС || 100% || сатып алу қызметін ұйымдастыру || 2007 || —
|-
| 15 || «Самұрық-Қазына Бизнес Сервис» ЖШС || 100% || сервистік қызметтер || 2011 || —
|-
| 16 || [[Ақтау теңіз сауда айлағы|«Ақтау теңіз сауда порты» Ұлттық компаниясы» АҚ]] || 100%{{efn|Акциялары [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы» АҚ-ға]] сенімгерлік басқаруға берілген}} || теңіз портын басқару || || —
|-
| 17 || «АстанаГаз ҚМГ» АҚ || 50% || магистральдық газ құбырларының құрылысы || || 50% — «Baiterek Venture Fund» АҚ
|-
| 18 || «Екібастұз ГРЭС-2 станциясы» АҚ || 50% || электр энергиясын өндіру || || 50% — «Самұрық-Энерго» АҚ
|-
| 19 || «Түркістан БГҚ» ЖШС || 100% || электр энергиясымен жабдықтау, тарату және сату || 2022 || —
|-
| 20 || «Өскемен Энерго» ЖШС || 50% ||  || 2024 || 50% — «Самұрық-Энерго» АҚ
|-
| 21 || «Кокшетауская ТЭЦ» ЖШС || 50% ||  || 2024 || 50% — «Самұрық-Энерго» АҚ
|-
| 22 || «Семей Энерго» ЖШС || 50% ||  || 2024 || 50% — «Самұрық-Энерго» АҚ
|-
| 23 || SK-AIH Investment Fund Ltd. || 50% || инвестициялық қызмет || 2024 || 50% — Azerbaijan Investment Holding
|-
| 24 || «Phystech II» АҚ || 100% || мұнайды барлау және игеру || 2015 || —
|-
| 25 || «Топаз-НС» ЖШС || 100% ||  || 2012 || —
|}

=== «Самұрық-Қазына» АҚ жанындағы қорлар мен мекемелер ===
# «Самғау» Ғылыми-Технологиялық Бастамалар Орталығы» Жеке қоры
# «Әлеуметтік әріптестік орталығы» корпоративтік қоры
# «Samruk-Kazyna Trust» Корпоративтік қоры
# «Әлеуметтік өзара ықпалдастық және коммуникациялар орталығы» жеке меншік мекемесі
# «Samruk Business Academy» жеке меншік мекемесі

=== Қоржын компаниялардың қаржылық көрсеткіштері ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ 2021 жылдың қорытындысы&lt;ref&gt;[https://sk.kz/investors/portfolio-companies/?lang=kz Қоржын компаниялар]&lt;/ref&gt;
! № !! Компания аты !! [[Активтер]]і (млрд) !! [[Табыс]] !! [[Таза пайда]]сы !! Өз капиталы 
|-
| 1. || [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз» АҚ]] || 13 652 || 5 839 || 1 197 || 8 159
|-
| 2. || [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан Темір Жолы» АҚ]] || 3 604 || 1 329 || 121 || 1 272
|-
| 3. || [[KEGOC|«KEGOC» АҚ]] || 1 093,2 || 186,4 || 52,6 || 737,1
|-
| 4. || [[Қазақтелеком|«Қазақтелеком» АҚ]] || 1 235 || 594 || 97 || 644
|-
| 5. || [[Қазпошта|«Қазпошта» АҚ]] || 110,5 || 47,5 || -7,2  || 33,7
|-
| 6. || [[Air Astana|«Эйр Астана» АҚ]] || 475 || 324 || 15,5 || 27,6
|-
| 7. || [[Qazaq Air|«Qazaq Air» АҚ]] || 29,2 || 12,7 || -6,5 || -11
|-
| 8. || «Samruk-Kazyna Construction» АҚ || 165,7 || 14,3 || 9,7 || 60,7
|-
| 9. || [[Самұрық-Энерго|«Самұрық-Энерго» АҚ]] || 940 || 333 || 15 || 503
|-
| 10. || [[Қазатомөнеркәсіп|«Қазатомөнеркәсіп» АҚ]] || 1 951,5 || 691 || 220 || 1 537,1
|-
| 11. || [[Самұрық-Қазына Өңдеу|«Самұрық-Қазына Өңдеу» ЖШС]] || 1 129 || 36 || -0,039 || 242
|-
| 12. || «Тау-Кен Самұрық» АҚ || 789,7 || 724,2 || 71,9 || 734,2
|}

== Басқарма төрағалары ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! №
! Суреті
! Аты-жөні&lt;br&gt;{{small|(Өмір сүрген жылдары)}}
! colspan=&quot;2&quot;| Басқарған уақыты
|-
| colspan=&quot;5&quot;| '''«Самұрық» мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі'''
|-
| 1 || [[Сурет:Сауат Мыңбаев (2003-12-19).jpg|99px]] || [[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1962 туған)}} || 31 қаңтар 2006 || 27 тамыз 2007
|-
| 2 || [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|99px]] || [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}} || 27 тамыз 2007 || 13 қазан 2008
|-
| colspan=&quot;5&quot;| '''«Қазына» орнықты даму қоры'''
|-
| 1 || [[Сурет:Kairat Kelimbetov (2018-07-04).jpg|99px]] || [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}} || 19 сәуір 2006 || 23 қаңтар 2008
|-
| 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Арман Ғалиасқарұлы Дунаев|Арман Дунаев]]&lt;br&gt;{{small|(1966 туған)}} || 23 қаңтар 2008 || 13 қазан 2008
|-
| colspan=&quot;5&quot;| '''«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры'''
|-
| 1 || [[Сурет:Kairat Kelimbetov (2018-07-04).jpg|99px]] || [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1969 туған)}} || 13 қазан 2008 || 11 сәуір 2011
|-
| 2 || [[Сурет:Timur Kulibayev (cropped).jpg|99px]] || [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1966 туған)}} || 12 сәуір 2011 || 26 желтоқсан 2011
|-
| 3 || [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|99px]] || [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]]&lt;br&gt;{{small|(1964 туған)}} || 26 желтоқсан 2011 || 23 желтоқсан 2017
|-
| 4 || [[Сурет:AEsimov2013.jpg|99px]] || [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]]&lt;br&gt;{{small|(1950 туған)}} || 23 желтоқсан 2017 || 29 наурыз 2021
|-
| 5 || [[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|99px]] || [[Алмасадам Майданұлы Сәтқалиев|Алмасадам Сәтқалиев]]&lt;br&gt;{{small|(1970 туған)}} || 29 наурыз 2021 || 3 сәуір 2023
|-
| 6 || [[Сурет:Nurlan Zhakupov (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрлан Қаршығаұлы Жақыпов|Нұрлан Жақыпов]]&lt;br&gt;{{small|(1978 туған)}} || 3 сәуір 2023 || —
|}

==Әлемдік қаржы дағдарысы==
=== БТА Банк ісі ===

=== Альянс Банк ===

== Әлеуметтік жобалар ==
=== Сарапшы клубы ===
''Негізгі мақала:'' '''''[[Сарапшы (клуб)]]'''''

'''«Сарапшы» клубы''' – қордың қызметіне қатысты барынша маңызды проблемалар мен әлеуметтік-экономикалық үдерістерді талқылауға арналған ақпараттық және аналитикалық алаң. Клуб «Самұрық-Қазына» АҚ Басқармасының төрағасы Тимур Құлыбаевтың бастамасы бойынша құрылған. Пікірталас [[клуб]]ының шеңберінде белгілі [[саясаттану]]шы [[Нұрлан Ерімбетов]] арнайы шақырылған саясаткерлермен және [[ғалым]]дармен, мемлекеттік аппарат өкілдерімен және сарапшылармен, [[публицистика|публицистермен]] және кәсіпкерлермен пікір алмасады. Шақырылған бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері көкейкесті мәселелерді тиімді шешуге бағытталған маңызды пікірталастардың куәсі болып қана қоймай, сонымен бірге талқылауларға қатысатын мамандарға  сұрақтар қою мүмкіндігіне ие &lt;ref&gt;http://www.samruk-kazyna.kz/page.php?page_id=4013&amp;lang=2&amp;parent_id=4013&lt;/ref&gt;.

=== Astana Pro Team ===
''Негізгі мақала:'' '''''[[Астана (велоклуб)]]'''''

Самұрық-Қазына ҰӘҚ АҚ &quot;Pro Team Astana&quot; деп аталатын қазақстандық кәсіби велоклубтың негізгі демеушісі. Клуб 2006 жылы &quot;Астана&quot; деп атала бастады. Қор 2008 жылдан бастап бас демеуші болып келеді. Оған дейін клубты қаржылай бірнеше қазақстандық компаниялар тобы қолдаған болатын.

=== Astana ===
''Негізгі мақала:'' '''''[[Астана (автоспорт)]]'''''

Самұрық-Қазына ҰӘҚ АҚ &quot; КАМАЗ Мастерс саласы бойынша Дакар жарысытарында өнер көрсететін қазақстандық Астана командасын Бас демеуші ретінде қолдап келеді.

===&quot;Қазақша Уикипедия&quot; жобасы ===
''Негізгі мақала:'' '''''[[Қазақша Уикипедия]]'''''

&quot;Самұрық-Қазына&quot; ҰӘҚ АҚ 2011 жылы әлемдік ашық және онлайн &quot;Wikipedia&quot; энциклопедиясының қазақ тіліндегі тармағын дамыту идеясын бастаған болатын. Бұл мақсатта қазақ тілді Уикипедияшылардың ниетімен құрылған &quot;[[WikiBilim Қоғамдық Қоры|WikiBilim&quot; қоғамдық қорына]] демеушілік көрсететіндігін хабарлады. Жоба аясында өтетін бәйгенің жеңімпаздарына, 100 мақала жазған 100 авторға &quot;Самұрық-Қазына&quot; ҰӘҚ АҚ  ноутбуктер тапсырады.

[[2011 жыл]]дың 16 маусымында [[Алматы қаласы]]нда &quot;Қазақша Википедиа&quot; жобасының басталғандығы жөнінде баспасөз мәслихаты өтті. Сол жолы &quot;Самұрық-Қазына&quot; ҰӘҚ АҚ Басқарма төрағасы [[Тимур Құлыбаев]] қазақ тілді Уикипедияшыларға және тіл жанашырларына арнап хат жолдады. Тимур Құлыбаев хатында былай дейді:

&lt;blockquote&gt; ''Ешқандай шекараны мойындамайтын интернет жүйесінде бір ғана егемендікке мүмкіндік бар, ол – тілдік егемендік. Әлемдік жүйеде қазақ тілінің ауқымды орын иеленуі – тілді дамыту мен сақтаудың маңызды факторы болып табылады''.&lt;br&gt;

&lt;br&gt;''Біз Қазақша Уикипедия қазақ тілі мен мәдениетін қолдаудың мемлекеттік бағдарламаларын толықтырады деп санаймыз. Сөз жоқ, ол халықтың білім қорын толықтыруға қомақты үлес қосады, қоғамды ақпараттандырудың тиімді құралына айналады''&lt;ref&gt;&quot;WikiBilim&quot; қоғамдық қорының сайты, http://wikibilim.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111207174707/http://www.wikibilim.kz/ |date=2011-12-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== Инновациялық Қазақстан ===
''Негізгі мақала:'' '''''[[Инновациялық Қазақстан]]'''''

2011 жылы қор [[инновация]]лық идеялар байқауын бастады. Байқауға негізінен 15-30 жас аралығындағы оқушылар мен студенттер, жас ғалымдар мен кәсіпкерлер қатыса алады. Өтініштер 7 қыркүйек пен 1 желтоқсан аралығында қабылданады. Байқаудың жүлдегерлері мен жеңімпаздарын мемлекеттік органдар, ірі оқу орындары, ұлттық компаниялардың басшылары мен ғалымдардан құралған әділқазы алқасы анықтайды. Іріктеу қорытындысы бойынша 10 жүлдегер бағалы сыйлықтармен, ал қос [[номинация]] бойынша 2 жеңімпаз 5 млн. теңге соммасындағы оқу грантымен марапатталады. [[Грант]] шетелдегі оқу орнында білім алуға, шетелдік компанияларда тағылымдама өтуге ғана қолданылады &lt;ref&gt;&quot;Алтын Орда&quot; газеті, “Самұрық-Қазына” үздік идея иесіне 5 млн. теңге бермек, 13 қыркүйек 2011 жыл [http://www.aorda.kz/?p=12579] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120606035136/http://www.aorda.kz/?p=12579|date=2012-06-06}}&lt;/ref&gt;.

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Холдингтер]]
[[Санат:Қазақстанның ұлттық компаниялары]]
[[Санат:Қазақстан қорлары]]</text>
      <sha1>bq3bsn7vahwnoqxjw3fz4n9raa44sp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан Қазақстан Ұлттық құрамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20396</id>
    <redirect title="Қазақстан ұлттық футбол құрамасы" />
    <revision>
      <id>3572862</id>
      <parentid>2589912</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] to [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]</comment>
      <origin>3572862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="rrjc4y2a9kubwgykbbdif3xt0mbk41n" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]</text>
      <sha1>rrjc4y2a9kubwgykbbdif3xt0mbk41n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақстан Футболы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>20477</id>
    <revision>
      <id>3572866</id>
      <parentid>3044175</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1946" sha1="bcghf7pkl55s1sfesyu1na2te42b5up" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты = Қазақстан Футболы
|state = &lt;includeonly&gt;collapsed&lt;/includeonly&gt;
|тақырып_стиль = background:{{түс|Футбол}}
|тақырып = [[Қазақстандағы футбол|Қазақстан Футболы]]
|үсті_стиль = background:{{түс|Футбол}}
|үсті = [[Қазақстан футбол федерациясы]]
|бөлім_стиль = background:{{түс|Футбол}}
|бөлім1 = Ұлттық құрама
|тізім1 = [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан құрамасы]]{{•}} [[Қазақстан жастар футбол құрамасы (21)|Жастар құрамасы]]
|бөлім2 = Қазақстан Лигасы
|тізім2 =  [[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]{{•}} [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Бірінші лига]]{{•}} [[Футболдан Қазақстан екінші лигасы|Екінші лига]]
|бөлім3 = Кубоктар
|тізім3 = [[Футболдан Қазақстан Кубогы]]{{•}} [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы]]
|асты_стиль = background:{{түс|Футбол}}
|асты =  [[Қазақстан футбол клубтары|Клубтар]]{{•}} [[Қазақстанның футбол стадиондары|Стадиондар]]{{•}} [[Қазақстанның ең үздік футболшылары|Жылдың үздік ойыншысы]]{{•}} [[Қазақстан футбол клубтары еурокубоктарда|Еурокубок]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан футболы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Елдер бойынша футбол|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bcghf7pkl55s1sfesyu1na2te42b5up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақтабан шұбырынды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21985</id>
    <revision>
      <id>3573234</id>
      <parentid>3239614</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7248" sha1="b8gx6o2m8e67ufkx12z7es4h1a3dag8" xml:space="preserve">'''Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама''' — қазақ халқының тарихындағы ащы қасірет, Отан басына күн туған аса қайғылы кезең (1723 – 27).&lt;ref&gt;Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2&lt;/ref&gt; ''[[Тәуке хан]] қайтыс болғаннан кейін Үш жүздің дербестеніп, бір-бірінен алшақтануы [[Қазақ хандығы]]ның әскери-саяси қуатын әлсіретті. [[Құба қалмақтар]] 18 ғасырдың басында өздерінің ішкі қайшылықтарын реттеп, әскерін жарақтады. Орыс елімен қатынасын жақсартып, көрші мемлекеттерден қару, оқ-дәріні көптеп сатып алды. 1715 ж. орыстарда тұтқында жүрген швед шебері Ренатты қолдарына түсіріп, зеңбірек құю технологиясын меңгерді.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt;

1723 жылдың көктемінде жайлауға көшуге қамданған бейқам қазақ еліне жоңғарлардың қалың қолы тұтқиылдан шабуыл жасады. Тарихшы [[Алексей Левшин]]нің жазуынша және қазақ жырауларының куәлігіне қарағанда [[Жоңғария]] қалмақтары әрқайсысы 10 мың жауынгері бар 7 қолмен қазақтарды шапқан. Олар [[Балқаш]], Қаратау бағытымен жылжып (қолбасшысы Қалдан Серен), [[Алтай]] асып, Көктал өзені бойымен өрледі (қонтайшы Құлан Батур), Нұра өңірін қанға батырып (Әмірсана), Шелек өзені (Доржы), Есік көлі (Лама Доржы), Шу өңірін таптап (Дода Доржы), тоқтаусыз Іледен өтіп (Севан Рабдан) қарудың күшімен, найзаның ұшымен қазақ жерлерін иемденді. Екпіні қатты шапқыншылар Қазақстанның оңтүстік аудандарындағы бейбіт елді аяусыз қырғынға ұшыратып, [[Түркістан]], [[Сайрам]], [[Ташкент]] қалаларын басып алды. Жоңғарлардың жойқын шабуылының нәтижесінде қазақтар шайқас даласында 100 мыңға жуық жауынгерлерінен айырылды, ал қорғансыз халықтың шығыны одан әлде қайда көп болды. [[Абылай хан|Абылай ханның]] айтуынша, сол кезде әрбір он адамның төртеуі қаза тапты. Бұл деректі Шәкәрім Құдайбердіұлы да қостайды. Қорғануға мұршасы келмеген ел әсіресе [[Талас]], [[Боралдай]], [[Арыс]], [[Шыршық]], [[Сырдария]] өзендері бойында көп қырылды. Тірі қалғандар ата мекенін тастап шықты. Тарихта бұрын болып көрмеген алапат құбылыс – қазақ халқының үдере қашқан босқыншылығы туды. Тоз-тоз болған [[Ұлы жүз]], [[Орта жүз]]дің шағын бөлігі Сырға Шыршық құятын тұстан сәл жоғары өткелден өтіп [[Хожант]], [[Самарқан]] иеліктеріне көшті. [[Кіші жүз]] [[Сауран]] қаласын айналып, («Сайран айналған») Бұқараға ауды. Шұбырған халықтың басым көпшілігі Сырдан өтіп, Алқакөлге жетіп құлады. Кейбір тайпа-рулар [[Қызылқұм]], [[Қарақұм]] ішіне сіңді. Осы тұста халықтың жүрегінде мәңгі сақталған ащы зар мен ауыр мұңға толы «[[Елім-ай]]» әні дүниеге келді. Жоңғар шапқыншылығынан күйзелген қазақ жеріне [[Еділ қалмақтары]] ([[торғауыттар]]), Жайықтың казак-орысы, Орал башқұрттары, Қоқан бектері, Бұқар мен Хиуа хандары тұс-тұстан шабуыл жасады. Қазақ елі өз тарихында алғаш рет қасіретті зардабы өте зор зұлматқа тап болып, жер бетінен ұлт ретінде жоқ болу қаупіне ұшырады. Қазақтар бұл апаттың сырын түсінді, жасанған жауларына қарсылық жасап бақты, ұрпағын қырғыннан аман алып қалудың амалын іздеп қарманды.

«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұламаның» шырғалаңы мен аласапыраны қазақтардың еркіндік пен ерлік рухын шыңдады. Ұлт перзенттері бардың басын қосып, халық бірікпей тірлік болмайтынын түсінді. [[Бөгенбай батыр|Бөгенбай]], [[Қабанбай батыр|Қабанбай]], [[Саурық]], Жәнібек, [[Малайсары батыр|Малайсары]], [[Абылай хан|Абылай]], [[Абылай хан|Әбілқайыр]] бастаған қалың ел жоңғарларға қарсы майдан ашып, [[Бұланты]] мен [[Бөленті]] өзендерінің жағасында, [[Абылай хан|Аңырақай]] даласында ұлы жеңіске жетті. «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» қазақ халқының есінде ұлы қасірет болып мәңгі тарихқа хатталды.&lt;ref&gt;Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

==Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.testent.ru/index/xviii_gasyrdyn_birinshi_shiregindegi_kazakhstan/0-614 —XVIII ғасырдың бірінші ширегіндегі Қазақстан.]


{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ-жоңғар шайқастары]]</text>
      <sha1>b8gx6o2m8e67ufkx12z7es4h1a3dag8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әлім Нарботаұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25934</id>
    <revision>
      <id>3573225</id>
      <parentid>1016796</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="6c5sd5124hnqwhgicruh40tl7ge96ev" xml:space="preserve">'''Әлім Нарботаұлы''', Сақып қыран (т.ж.б. – 1809) — Қоқан ханы (1800 – 09). Ташкент, Шымкент, Хожант, Сайрам төңірегіндегі жерлерді басып алып, халықты қырғынға ұшыратқан.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{stub}}
{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]</text>
      <sha1>6c5sd5124hnqwhgicruh40tl7ge96ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баласағұн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26114</id>
    <revision>
      <id>3573247</id>
      <parentid>3384215</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22962" sha1="46oql8x5eyxqlyt3y8i9cgagc0c5lb1" xml:space="preserve">{{Көне қалашық
|Атауы         = Баласағұн
|сурет         = Balasagun_ruins.jpg
|өлшемі        = 
|Сурет атауы   = 
|Мәртебесі     = 
|Мемлекет      = [[Қарахан мемлекеті]], [[Қарақытай мемлекеті]]
|Қазіргі жері  = {{KGZ}}, [[Шу облысы]], [[Тоқмақ]] қаласының маңы
|Қалануы       = X ғасыр
|Қалаушы       = 
|Деректерде атала бастады = 
|Басқаша атаулары = 
|Халық саны    = 
|Қиралды       = XIV ғасыр 
|Қиралу себебі = оба эпидемиясы
|Орналасуы     = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 42|lat_min = 44|lat_sec = 48
  |lon_dir = E |lon_deg = 75|lon_min = 15|lon_sec = 00
  |region        = 
  |CoordScale    = 
 |Позициялық карта 1 = Қазақстан
  |ПозКарта 1 ені    = 
  |crosses180        = 
|Облыс картасы       = 
|Ортаққордағы санаты = 
}}
'''Баласағұн''' — [[Қарахан мемлекеті]]нің астаналарының бірі болған ортағасырлық [[қала]] атауы. Жазба деректерде 10 ғасырдан бастап белгілі.

Әл-Мақдисидің мәлімдеуінше, ол «игілікке [[бай]], үлкен қала» болған. Ал [[Махмұт Қашқари]] Баласағұнның [[Күз-Ұлыс]] немесе [[Күз-Орда]] деген басқа аттары болғанын хабарлайды. Зерттеушілердің пікірінше:
* Баласағұн алғашқыда (8 ғасыр) түрікше [[Беклік]] (Бекелік – бекініс), соғдыша Семекне деп аталған. Баласағұн тұрғындары түркі және соғды тілінде сөйлеген. Қала [[1210]] жылы [[Мұхаммед Хорезмшаһты]] жеңген қарақытайлықтардың қол астына қарайды. [[1218]] жылы [[Шыңғыс хан]] әскерлеріне қарсылықсыз беріліп, Ғабалық («Жақсы қала») деп аталады. Шығыстанушылар: В.В.Бартольд, А.Н.Бернштам, М.Тынышбаев Баласағұнның дәл орнын анықтауға күш салды. Соңғы кезде Баласағұн орны туралы ғылымда бірнеше пікір қалыптасты. 
* [[Мұхаммед Хайдар]] Дулатидің кітабында (16 ғасырдың 1-жартысы) Джу елінде күмбезі мен мұнарасы ғана қалған, қираған қала орны бар, оны жергілікті халық «Борана» деп атайды делінген. Автор осы жерде құдай жолын қуған имам Мұхаммед Фатих Баласағұнидің қабірі бар екендігі жайлы да хабарлайды. Бұл дерек Баласағұнның орны осы Борана емес пе деген ой тудырады. Борана–Шу өңіріндегі ең үлкен ескерткіштердің бірі. [[Тоқмақ]] қаласынан оңтүстікке қарай 15 км жерде. Оны [[1978]]–[[1983]] жылы В.Д.Горячева зерттеген. Қала айналасы төртбұрышты қорғаныс дуалмен қоршалған. Солтүстік және батыс қабырғаларының ұзындығы 570 м, оңтүстік жағы 600 м, ал шығыс жағы 500 м.
* [[1974]] жылдан [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]] археологтары (жетекшісі У.Шәлекенов) зерттеп жатқан Шу өңіріндегі Ақтөбе деп аталатын көне қала Баласағұнның орны деген пікір де қалыптасты. Ұсынылып отырған осы қалалардың қайсысы да 5–13 ғасырларда дамыған өркениет орталығы болған.

==Баласағұн қаласы қайда болған?==
Кейiнгi жылдары iске асып жатқан «Мәдени мұра» бағдарламасы егемендi елiмiздiң әлеуметтiк-мәдени өмiрiне үлкен жаңалықтар алып келдi. Солардың бiрi белгiлi [[тарих]]шы, [[Археология|археолог]] және [[Этнология|этнолог]] ғалым [[Шәлекенов Уахит Хамзаұлы]]ның монографиялық еңбегiнiң жарық көруi. 
Профессор У.Шәлекенов өзiнiң монографиясында тарихи деректерге, атап айтқанда, 30 жыл бойы жинақталған құнды археологиялық жәдiгерлерге сүйенiп, ортағасырлық тарихи қала–Баласағұнның тұрған жерiн анықтап, оның ортағасырлардағы түркi мемлекеттерiнiң әлеуметтiк-саяси, экономикалық және мәдени орталығы болғанын дәлелдеп берген. Монографияның алғы сөзiн жазған тарих ғылымдарының докторы, профессор, академик Оразақ Смағұловтың пайымдауынша, У.Шәлекенов өзiнiң еңбегiнде Түркеш (Сарыүйсiн), Қарлұқ, Қарахан және Қарақытай (Қарақидан) сияқты ортағасырдағы түркi мемлекеттерiнiң бас астанасы болған, Ұлы Жiбек жолының солтүстiк тармағында орналасқан Баласағұн қаласының тарихы жан-жақты қарастырылған. 
У.Шәлекеновтың монографиясы 8 тараудан, тұрады. Кiтаптың бiрiншi тарауы Баласағұн қаласының тарихи әдебиеттерде сәулеленуiне арналған. Монографияда [[1938]]-[[1939]] жылдары ленинградтық ғалым [[Л.Н.Бернштам]] Қырғызстандағы Тоқмақ қаласының оңтүстiк батысында 8 км. қашықтықта орналасқан ортағасырлық Ақбешiм қаласының орнында кiшiгiрiм қазба жұмыстарын жүргiзiп, қолға түскен азғантай деректерге сүйенiп Ақбешiмдi Баласағұн деп жариялап жiбергенiн үлкен өкiнiшпен жазады. «[[Шығыстанушылардың ғасырлар бойы, – деп қорытындылайды [[У.Х.Шәлекенов]], – таба алмай жүрген Баласағұнды таптым деп, А.Н.Бернштам да тарихта «сенсация» жасаған]]». (58 б.)
Ғылымда, әсiресе археологияда «сенсациядан» қашық болу туралы қағиданы [[Уахит Хамзаұлы]] кезiнде академик Әлкей Марғұланнан естiп, оны ғылыми жұмыста басшылыққа алғаны белгiлi. Оған дәлел ретiнде У.Шәлекенов ғұлама жинаған деректер бойынша өзiнiң ғылыми тұжырымын жазып, текшелеп, қағаз папкаларына салып қоя беретiнiн байқайды екен. «Сiз осы субъектердi күнбе-күн тынымсыз жазып, оларды бастырмайсыз ба?» – дегенiмде, Әлкей Марғұлан көп кiдiрмей-ақ: «[[Менiң мақсатым]], жинаған деректердi ғылыми негiзде жазып қалдыру. Қолжазбамды кейiн шығарып аласыздар ғой», – дегенi есiмнен кетпейдi» – деп жазады (30 бет).
1974 жылы Жамбыл облысының [[Шу ауданы]]ндағы Ақтөбе қонысын У.Х.Шәлекенов бастаған топ бастап арнайы қазған кезде күтпеген жерден келiп, ескерткiшпен жан-жақты танысып, оның тарихи Баласағұн болуын алғаш болжап айтқан да Әлкей Марғұлан екен. Сол жылы Қазақ мемлекеттiк университетiнде археология және этнология кафедрасының археолог мамандары студенттермен бiрлесiп қазба жұмысын ортағасырлық Ақтөбеде (Баласағұн) өткiзедi. Оны тарих факультетiнiң студенттерiнiң археологиялық базасына айналдыру үшiн ең алдымен ескерткiштiң жанынан университет жүз орындық тұрақты жатақхана салады. Әр жылы көптеген тарихшылар сол жерде тәжiрибеден 30 жылдан астам өтiп келе жатқаны көп нәрсенi аңғартады.
Профессор У.Шәлекенов археологиялық зерттеу жұмысына қамқоршы болған азаматтар мен мамандардың да есiмiн атайды. Солардың iшiнде университет ректоры болған белгiлi ғалым Өмiрбек Жолдасбековке үлкен ризашылығын бiлдiредi. Әсiресе есiмi халқымызға белгiлi, Қазақстан Халық жазушысы, Мемлекеттiк сыйлықтың лауреаты [[Шерхан Мұртаза]]ның XX ғасырдың 80 жылдары [[Ақтөбе|Актөбе]] ескерткiшiне арнайы келiп, ондағы жүрiп жатқан археологиялық зерттеудiң қаншалықты маңызды екенiн айтып оған қолдау қажеттiгiн жазып, өз пiкiрiн бiлдiргенi ғалымдар мен мамандарға ой салатыны анық.
Сонымен Ақтөбедегi (Баласағұндағы) 30 жылдан астам археологиялық зерттеу жұмыстары нәтижесiнде цитадельде, шахристанда және рабадта бай деректерге қол жеткiзiлген. Табылған деректерге негiзделе отырып жазылған мақалалар мен кiтаптардың хронологиясы барынша сарапталған. Нәтижесiнде, бұрынғы Ақтөбенiң тарихи Баласағұн екенi ғылыми негiзiнде дәлелденген. Ал У.Шәлекеновтың «V-ХIII ғасырдағы Баласағұн қаласы» монографиясы бұған дейiн жазылған ғылыми еңбектерден ерекшелiктерi бар. 
Профессор У.Х.Шәлекенов өзiнiң монографиясында Баласағұн қаласының негiзiн салуда [[Алты Алаштың]] перзенттерi қатысқаны туралы деректер келтiрген, олардың iшiнде ежелден отырықшы өмiр сүрген оғыз тайпалары болғанын ерекше айтады. Әсiресе «алты алаш» сөзiнiң семантикасы туралы пiкiр айтылғанмен, оның ғылыми анықтамасы жеткiлiктi зерттелмегенiн ескередi. Монографияда «[[алты алаш]]» ұғымы Бiлге қаған, Күлтегiн және Тоныкөктердiң басқарып тұрған кезiнде пайда болғандығы туралы болжам жасайды.
Монографияда Бiлге қаған мәтiнiнде бар «[[Алты тақ иегерлерi]]», немесе алты кiшi хандықтың ордасының атаулары зерттелiнедi. Ал [[М.Қашқари]] кiшi ордаларды «[[алачу]]» (alacu) деп атау ғасырлар бойы халық арасында қалыптасып, XI ғасырдың басында хатқа түсiрiлгенi ескерiледi. Тарихи деректер бойынша түркiлер қағанат орталығын Орда деп атаса, хандардың орталығын «алачу» деп атаған екен. «Олай болса, – деп қорытындылайды У.Х.Шәлекенов, – байырғы түркiлерiнiң осы алты тайпасы кейiн «алты алаш» атанып, күнi бүгiнге дейiн халық жадында сақталып қалған. Бұл атау Еуразия кұрылығындағы ұлы дала көшпелiлерiнiң ұранына айналған, бүкiл бүтiн оғыз, қыпшақ, қарлұқ, басмыл, он-оқ түркештердiң кейiнгi ұрпағы – қазақ халқының ұранына айналған». (71 б.)
Оғыздар қалаларының тарихын жеке қарау арқылы да автор көптеген жаңалықтарға жол ашып берген. Ұзақ жылдар бойына тарих ғылымында үстемдiк еткен түркiлер туралы айтылған евроцентристердiң пiкiрлерiнiң жалған екенiн жазба және археологиялық зерттеулердiң материалдарын кеңiнен пайдалану арқылы әшкерелейдi: «Түркiлер ежелден шетiнен көшпелi болмаған, - деп жазады автор. – Олардың отырықшы мәдениетiнiң орталықтары болған үлкендi-кiшiлi қалалары, тұрақты мекендерi өздерi ерте заманнан бастап, Тұран өлкесiнде салғандағы аты аңызға айналған, тегi түркi Афрасиабпен байланысты екендiгi тарихи деректерде кең көлемде суреттелген. Афрасиаб туралы иран, араб, түркi тiлдес әдебиеттерде көп жазылған...» (75 б).
Баласағұнның iрi мәдени орталық болғаны туралы және онда көптеген ғұламалардың өсiп шыққан ұясының бiрi туралы монографияда мағлұматтар берiледi. Олардың iшiнен Абу-Абдаллах Мухаммед Ибн-Мұса әл-Баласағұн ерекше аталады. Деректер бойынша ол Ат-Түрiк деген есiммен белгiлi. Ол ең әуелi Бағдатта оқыған, одан кейiн Шамға (Сирияға), Дамаскiге барып қызмет атқарған.
Профессор У.Х.Шәлекенов бұрын белгiлi деректерге сүйене отырып, Афрасиабтық барлық түркiлердiң құрметiне бөленген көсемi болғанын дәлелдейдi. Оның кезiнде салынған қалалар: [[Ниса]], [[Мерв]], [[Термез]], [[Самарқанд]] ([[Афрасиаб]]), [[Бұхара]], [[Соғда]], [[Мар]], [[Пайкент]], [[Ферғана]], [[Ахсикент]], [[Хожант]], [[Өзкент]], [[Ош]], [[Ташкент]], [[Түркiстан]], [[Янкент]], [[Қият]], [[Үргенiш]], [[Испиджаб]] (Сайрам),[[Манкент]], [[Құмкент (көне қала)|Құмкент]], [[Саудакент (көне қала)|Саудакент]], [[Бабата]], [[Тараз]], [[Құлан]], [[Мерке]], Баласағұн, [[Аспара]], [[Қарақастек]], [[Алматы]], [[Қойлық]], [[Жаркент]], [[Қашқар]] және т.б. Бұл қалалардың басым көпшiлiгi Қазақстан жерiне салынған және оларды салған оғыздар. «Тарихта дәлелденген мәселенiң бiрi, оғыздар осы күнгi түркмен, азербайжан, Осман түрiктерiнiң этногенезiне белгiлi үлесiн қосқан тайпа. Олар ертедегi ортағасырда Орталық Азияны мекендеген. Кейiн әртүрлi тарихтың тәлкегiмен оғыздардың бiр бөлiгi батысқа қарай жылжып, жаңа қоныстарға ие болған. Солай болса, олар ертеде отырықшы мәдениетiнiң орталықтарына айналған қалалар салған, әсiресе Ұлы Жiбек жолдарында» (80 б).
Монографияның VII тарауында автор Орталық Азия түркiлерiнiң құл иеленушiлiк дәуiрiн зерттейдi. Еуропалық тарихнамалардағы «Түркiлер құл иеленушiлiк қоғамды бастарынан өткермей, алғашқы қауымдық қоғамнан бiрден феодализмге өткен» деген тұжырымдаманы батыл сынға алады. Бұл жерде ғалым барлық өмiрiн түркiлердiң тарихын зерттеуге арнаған Л.Н.Гумилевтың тұжырымдарын қолдайды. Монографияда б.з.б II – б.з. V ғ.ғ. ертедегi сақтардың ұрпақтары қаңлы, Ферғана, Тохаристан құл иеленушiлiк мемлекеттерiнiң болғаны туралы деректердi келтiредi. Әсiресе III-VII ғасырларда қаңлы тайпасының әлем түркiлерiнiң арасында құл иеленушiлiктiң таралуы жан-жақты сарапталған. Мәселен, Амудария мен Сырдария алқаптарында кең көлемде үлкен су жүйелерi құлдардың күшiменен салынғаны туралы деректер келтiрiлген. [[Профессор]] [[У.Х.Шәлекеновтың]] бұл ғылыми зерттеуi ұлттық тарихымызға жаңа көзқарас қалыптастыруда қосқан үлесiнiң мол екенiн айтумыз керек 
Монографияның соңғы тарауында Ұлы Жiбек жолының тарихы да Баласағұн қаласымен тiкелей байланысты екенi жазылған. Және Баласағұн қаласы кешендi зерттелу үшiн оны «Мәдени мұра» бағдарламасына енгiзу туралы ұсыныс жасайды. Баласағұн АлматыТараз тас жолындағы үлкен туристiк орын болатынына автор өзiнiң сенiмiн бiлдiредi.
Жалпы монографияда қазақ халқының ұлттық тарихын жазу туралы түйiн жасалыпты. Осыған орай автор бiрнеше ұсыныстар келтiрген, әсiресе тарих мемлекет тiлiнде жазылып, ол «Қазақ халқының тарихы» деп аталынуы керек деген. Ол үшiн жаратылыстану және гуманитарлық ғылым салаларындағы халқымыздың тарихын жаза алатын, ұлттық менталитетi бар мамандардың басын қосып еңбек ету арқылы шешетiн күрделi мәселе екенiн ескертедi. Өйткенi, ғылымның барлық саласының гуманизациялау кезiнде өздерiне ғана тән-тарихының болуы және олардың даму тарихының жиынтығы қазақ халқының азаматтық тарихына енуi керектiгi қазiргi кезеңнiң талабы болып отыр.
Сонымен, профессор У.Х.Шәлекеновтың аса құнды монографиялық еңбегiнiң жарық көруi қазақ халқының ұлттық тарихына қосқан үлкен үлесi деп қабылданып, ғалымдар қауымының, қалың оқырмандардың назарында болуына және тиiстi бағасын алатынына сенiм бiлдiргенiмiз орынды болар.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;&lt;/ref&gt;

==Әдебиеттану==
*Б а й п а к о в  К. М., О древних городах Суяб и Баласагун, «Вестник АН Каз.ССР», 1976, №1; 
*Г о р я ч е в а  В. Д., Средневековые городские центры и архитектурные ансамбли Киргизии, Фрунзе, 1982; 
*Ш ә л е к е н о в  У. Х., Құм басқан қала, А., 1992.

== Сыртқы сілтемелер ==
* http://ardaktylar.kz/persons/balasan-zhsp-has-hazhyb/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601053403/http://ardaktylar.kz/persons/balasan-zhsp-has-hazhyb/ |date=2012-06-01 }}
* http://www.adebiet.kz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6664&amp;Itemid=35{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://www.turkystan.kz/page.php?page_id=35&amp;id=1165
* http://mukhanov.ucoz.kz/publ/shu_irini_tarikhy/9-1-0-723

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]


{{stub}}</text>
      <sha1>46oql8x5eyxqlyt3y8i9cgagc0c5lb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бұхара хандығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26604</id>
    <revision>
      <id>3573237</id>
      <parentid>3363523</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10200" sha1="otzeto8q2edsy4w3ccv5d1hkbpi1kqd" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер|атауы=Бұхара хандығы|өз атауы={{Lang-uz|Buxoro xonligi}}|статусы=Тарихи мемлекет|p1=Әбілхайыр Ордасы|p2=Темір әулеті|flag_p2=Timurid.svg|құрылуы=[[1506 жыл|1506]]|ыдырауы=[[1785 жыл|1785]]|s1=Бұхара әмірлігі|flag_s1=Flag of Emirate of Bukhara-Buxoro Amirligi Bayrog'i.svg|s2=Хиуа хандығы|flag_s2=Bandera de Khiva abans 1917.svg|байрақ=|байрақ_сипаттамасы=Әскери ту|карта=Bukhara1600.png|астана=[[Самарқан]] (1506–1533)&lt;br/&gt;
[[Бұхара]] (1533–1540)&lt;br/&gt;
[[Самарқан]] (1540–1785)|тілі=[[Шағатай тілі]], [[Парсы тілі]]|діні=[[Ислам]]|халқы=850.мың адам XVIII ғасыр&lt;br/&gt;
2,000,000 (1902 жыл)|басқару_формасы=Хандығы|басқарушылар_титулы=Хан|басқарушы1=[[Мұхаммед Шайбани]] (бірінші)|басқарушы_жылы1=[[1500 жыл|1500]]-[[1510 жыл|1510]]|басқарушы2=[[Әбілғазы хан]] (соңғы)|басқарушы_жылы2=[[1758 жыл|1758]]}}

'''Бұхара хандығы''' ([[Өзбек тілі|өз]]. ''Buxoro xonligi'') — [[Орталық Азия]]дағы [[Мұхаммед Шайбани|Мұхаммед Шайбани хан]] негізін салған мемлекет (16 ғасырдың басы — 1920). XVI ғасырдың 2-жартысында [[хандық]]тың астанасы [[Самарқан]]нан [[Бұхара]] қаласына көшірілді. Бұхар хандығы деген ат осыған байланысты шыққан.  

Хандықта алғашында [[Шайбани әулеті]] (16 ғасырдың басынан 1598 жылға дейін), кейін [[Аштархан әулеті]] (1599–1740) және [[Маңғыт әулеті]] (1755–1920) билік жүргізді. Шайбани әулеті билік еткен тұста Орталық Азиядағы саяси жағдайға байланысты Бұхар хандығының жер көлемі жиі өзгеріп тұрды. 1506–1510 жылдары Қазақ хандығына қарсы ұйымдастырған 4 жорығының алғашқылары табысты болғанымен, соңғысында Шайбани әскері [[Қасым хан]]нан ойсырай жеңілді.  

[[II Абдолла хан|II Абдолла ханның]] тұсында Бұхар хандығы саяси жағынан күшейіп, аумағы айтарлықтай кеңейді. Ресеймен сауда және дипломатиялық қатынастар орнатылды. Бұхар ханы [[Иран]]мен арадағы толассыз күрестерінде қазақтардың көмегіне сүйенді. Қазақ хандығы билеушілерінің мұндай жәрдемін тиісті дәрежеде бағалап, қазақ ханы [[Шығай хан|Шығайға]] [[Хожант]] қаласын, оның баласы [[Тәуекел хан|Тәуекел сұлтанға]] [[Зарапшан өзені|Зеравшан]] мен Адеркент өлкесінің біраз бөлігін сыйға тартты. Бұхар хандығы мен [[Қазақ хандығы]] арасындағы мұндай қатынас ұзаққа созылмады. [[Тәуекел хан]] 1583 жылдан бастап Бұхар хандығына қарсы күрес бастады. Соның нәтижесінде 1588 жылы [[Ташкент хандығы]]ның қарамағына көшті.   

1599 жылы Қазақ және Бұхар хандықтары арасында жасалған шартқа сәйкес, Ташкентпен қоса [[Түркістан (қала)|Түркістан]] аумағы да қазақтардың қарамағына көшті. [[II Абдолла хан|Абдолла ханның]] мирасқоры Абд әл-Мұмин билікке таласқан топтың қолынан қаза тапқан соң, Бұхар хандығы саяси жағынан әлсірей түсті. Осы тұста [[Хорезм]] Бұхар хандығынан бөлініп шықты. Шайбани әулеті тұсында хандық мәдени жағынан едәуір өркендей түсіп, қала құрылысы қарқынды жүргізіліп, бірқатар мешіттер, медреселер салынды. Абдолла хан тұсында хан сарайында 250-ге жуық адам ғылыммен, әдебиетпен шұғылданған.Аштархан әулетінің билігі кезінде Бұхар хандығындағы басқару жүйесі күрделене түсті. Мемлекет басқару жүйесінің негізін аталық, диуан бегі, парванчи, датқа секілді лауазым иелері құрады.  

[[Сот]], [[білім]] беру жүйесі дін иелерінің қолында болды. Аштархандықтар да Иранмен ұзақ уақыт соғысты. Қазақтардан жәрдем алған [[Имамқұл хан]] (Имамкули) (1611–1642) ақыры ирандықтарға ойсырата соққы берді. Жеңіске қол жеткізгеннен кейін, Ташкентті қазақтардан тартып алды. Бұхар хандығы 1680–1702 жылдары Хиуа хандығымен үнемі соғыс жағдайында болды. 1740 жылы парсы қолбасшысы [[Нәдір шаһ Афшар|Нәдір шаһ]] Бұхараны басып алды. Аштархан әулеті билігі кезінде Бұхар хандығында 150-ге жуық медреселер болды, емханалар салынды. 17 ғасырда Бұхар хандығында өмір сүрген Жүсіп Қарабағи, Молла Ширази сынды ғұламалар өздерінің философиялық трактаттарын жазып қалдырды. Сайид Несефи (1637–1710) секілді сарай ақындарының, “Ұбайдолла наме” атты тарихи еңбектің авторы [[Мир Мұхаммед Амин-Бұхари|Мир Мұхаммед Амин]] Бұхаридың есімі Шығысқа танымал болды. 

1755 жылы ақсүйектер мен дін иелерінің қолдауына сүйенген маңғыт тайпасының жетекшісі Мұхаммед Рахым Бұхар хандығының тағына отырғаннан кейін мемлекеттің саяси-экон. жағдайы едәуір жақсара түсті. Ал әмір Хайдардың тұсында (1800–1826) [[Хиуа]], [[Қоқан хандығы|Қоқанмен]] соғыстар қайта жанданып, Бұхар әмірі қазақтар тарапынан қолдау күтті. [[Ресей]] отаршыларының қазақ даласына тереңдей енуі Бұхар әмірінің алаңдаушылығын туғызғанымен, [[Қоқан хандығы]]мен жүргізіп жатқан соғысын тоқтатпады. 

Бұл соғысты Ресей отаршылдары өз мүддесіне пайдаланып, 1865 жылы Ташкентті, 1866 жылы Жизақты, Хожантты басып алды. 1868 жылы Самарқан іргесінде Ресей армиясы әмір әскерлеріне қирата соққы берді. 1868 және 1873 жылдары жасалған шарттарда Бұхар хандығы мен Ресей империясының арасындағы қарым-қатынас ережелері белгіленді. Бұхар хандығы Ресей протектораттығын қабылдауға мәжбүр етілді. Бұхар хандығы [[Ресей империясы]] қол астындағы мұсылмандардың 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы рухани өмірінде елеулі рөл атқарды. 

Бұхара медреселерінде қазақ, татар, өзбек, башқұрт, қырғыз секілді түркі тілдес мұсылман халықтарының өкілдері діни білім алды. Бұхар хандығы [[Түркістан генерал-губернаторлығы|Түркістан өлкесінде]] кеңестік биліктің орнығуына барынша наразылық танытып, оған қарсы шыққан мұсылман зиялыларына қолдау көрсетті. 1920 жылы 2 қыркүйекте [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Әскері]] Бұхараны басып алды. Бұхар хандығының соңғы әмірі Сейіт Әлім хан [[Ауғанстан]]ға барып паналады.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II
том&lt;/ref&gt;

==Хандары==

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{commons|Category:Khanate of Bukhara}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1785 жылы таратылғандар]]
[[Санат:1500 жылы пайда болғандар]]
[[Санат:Өзбекстан тарихындағы мемлекеттер]]
[[Санат:Орталық Азия тарихы]]
[[Санат:Бұхара хандығы]]</text>
      <sha1>otzeto8q2edsy4w3ccv5d1hkbpi1kqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дубек Дүйсенбеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27260</id>
    <revision>
      <id>3572887</id>
      <parentid>3572760</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3572887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4247" sha1="0ige0soy7trfif8611zklp2cplkx5ll" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі                  = Дубек Дүйсенбеков
 |Шынайы есімі           = 
 |Суреті                 = Дубек Дүйсенбеков.jpeg
 |Сурет ені              = 
 |Сурет тақырыбы         = 
 |Туған күні             = 4.9.1928
 |Туған жері             = [[Тастөбе (Жетісу облысы)|Тастөбе]], {{туғанжері|Қаратал ауданы|Қаратал ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні     = 1.1.2012
 |Қайтыс болған жері     = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 |Азаматтығы             = 
 |Ғылыми аясы            = [[Геология]]
 |Жұмыс орны             = 
 |Ғылыми дәрежесі        = 
 |Ғылыми атағы           = 
 |Альма-матер            = 
 |Ғылыми жетекші         = 
 |Атақты шәкірттері      = 
 |Несімен белгілі        = [[Ақбақай алтын кен орны]]н ашуымен
 |Марапаттары            = {{Қатар
  |{{Қызыл Ту ордені}}
  |{{Қызыл Ту ордені}}
}}
 |Қолтаңбасы             = 
 |Қолтаңба ені           = 
 |Сайты                  = 
 |Commons            = 
}}

'''Дубек Дүйсенбеков''' ([[4 қыркүйек]] [[1928 жыл]], [[Тастөбе (Жетісу облысы)|Тастөбе]], [[Алматы облысы]] – [[1 қаңтар]] [[2012 жыл]], [[Алматы]]) — кеңестік [[геолог]], Қазақстан Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1994).

==Өмірбаяны==
Дүйсенбеков Қазақ тау-кен институтын (қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|ҚазҰТУ]]) бітірген (1953). Кейін ол [[Жезқазған кен-байыту комбинаты]]нда (1953–1954), [[Текелі]] геологиялық барлау партиясында (1954–1966), геолог, аға геолог, партия бастығы болды.

1966–1993 жылдары ол [[Оңтүстік Қазақстан]] алтын кенін барлау [[экспедиция]]сында жұмыс істеді. 1968 жылы ол [[Бетпақдала]]да жүргізген геологиялық іздеу жұмыстарының нәтижесінде [[Ақбақай алтын кен орны]]н ашты. 1971–1978 жылдары осы кен орнында алдын ала барлау, жете барлау жұмыстарын жүргізді. Сонымен қатар Дүйсенбеков [[Миронов]] висмут (1960), [[Карьерный]], [[Бескемпір]], [[Ақсақал]], т.б. [[алтын]] кендерін ашқан. Ол, оған қоса, [[Ақбақай]] кенді ауданының геологиясы, [[минералогия]]сы, [[петрография]]сы туралы зерттеулер жүргізгені үшін белгілі болды.

==Марапаттары==
Қазақстан мемлекеттік сыйлық лауреаты (1994), 2 мәрте [[Еңбек Қызыл Ту ордені]]мен, түрлі медальмен марапатталған.&lt;ref&gt;[[Қазақ энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Дүйсенбеков, Дубек}}
[[Санат:4 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:1928 жылы туғандар]]
[[Санат:Қаратал ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>0ige0soy7trfif8611zklp2cplkx5ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қоқан хандығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29718</id>
    <revision>
      <id>3573230</id>
      <parentid>3125587</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11692" sha1="jpbuclgkco3m33fgt0ssp257bhll5if" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Қоқан хандығы
 |статусы                  = [[Хандық]]
 |байрақ                   = 
 |байрақ_сипаттамасы       = 
 |карта                    = Kokand1850.png
 |p1                       = Бұхара хандығы
 |flag_p1                  = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = Flag of the Chagatai Khanate.svg
 |s1                       = 
 |flag_s1                  = 
 |s2                       = 
 |flag_s2                  = 
 |s3                       = 
 |flag_s3                  = 
 |s4                       = Ресей Империясы
 |flag_s4                  = Flag of Russia.svg
 |құрылуы                  = 1709
 |ыдырауы                  = 1876
 |астана                   = [[Қоқан қаласы|Қоқан]]
 |тілі                     = [[Өзбек тілі|Өзбекше]] &lt;br /&gt;[[Парсы тілі|Парсыша]]
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = 220&amp;nbsp;мың км²
 |халқы                    = 
 |дейін                    = Бұхара хандығы
 |д3                       =
 |кейін                    = Түркістан генерал-губернаторлығы
 |к1                       = 
 |к2                       =
 |к3                       = 
}}
'''Қоқан хандығы''' (1710 – 1876) – [[Ферғана аңғары|Ферғана]] жазығында 18 – 19 ғасырларда болған мемлекет. Астанасы – [[Қоқан]].

== Тарихы ==

Қоқан хандары өздерін [[Шыңғыс хан]]ның ұрпағымыз деп санаған. Негізінде олар минг (мың) тайпасының өкілдері болатын. Қоқан хандары әулетінің негізін салушы Шахрух би алғаш [[1710]] жылы шамасында Қоқан территориясында [[Бұхар хандығы]]нан тәуелсіз кішігірім иелік құрды. Оның немересі [[Ирдан би]]  немесе Ерденбек би(1774 жылы дүниеден өткен) тұсында жүргізілген соғыстардың нәтижесінде Қоқан хандығының құрамына [[Әндіжан]], [[Наманган]], [[Маргелан]] иеліктері қосылды. [[1758]] жылы Бұхар хандығы оны мүлде дербес мемлекет деп қарады. 19 ғасырдың 1-жартысындағы билеушісі [[Әлім хан]] (1800 – 1809), [[Омар хан]] (1809 – 1822) және [[Мұхаммед Әлі]] (Мәделі, [[1822 – 1842]]) тұсында Қоқан хандығы дәуірлеп тұрды, саяси жағынан нығайып, территориясы ұлғайды. [[Ташкент]], [[Хожант]], [[Қараегін|Қаратегін]], [[Дарбаза]], [[Куляб]], [[Алай]]ды өзіне қаратып алды. 1808 – 1815 жылдары Қоқан хандығы жойқын ұрыстардың нәтижесінде [[Абылай хан]] тұқымының қарамағындағы [[Шымкент]], Түркістан қалаларын жаулап алды. Түркістан қаласын жаулап алуы Қоқан хандығы мен Бұхара әмірі арасындағы қарым-қатынасты одан әрі ушықтыра түсті. [[Түркістан]]нан қашқан Тоқай төре Бұхара әміріне барып паналады. 19 ғасырдың 20-жылдары қоқандықтар Ұлы, Орта және Кіші жүз қазақтары қоныстанған Арал теңізінен Шу, Іле өзендеріне дейінгі аралықты жаулап алды. Соның нәтижесінде Қоқан хандығы ның шекарасы батыста [[Хиуа]], [[Бұхар]] хандықтарымен, шығысында Шығыс Түркістанмен, оңтүстікте Қаратегін, Дарбаза және Кулябпен шектесіп жатты, солтүстігінде Шудың орта ағысын бойлай отырып Балқашқа дейін жетті. Қоқан хандығы билеушілері Сырдария бойында Дінқорған, Қошқорған, Жаңақорған, Күмісқорған, Шымқорған, Жүлек, Шудың бойында [[Тоқмақ]], [[Бішкек|Пішпек]], [[Меркі]], [[Сарысуда]] [[Қаражар]], [[Төртқұман]], [[Ұлытау]] бекіністерін [[Қорағаты]] өз. бойында [[Иткешу]] бекінісін салдырды. [[1826]] жылы [[Тараз|Әулиеата]] бекінісінің негізі қаланды. Қоқан бекіністері төңірегінде көшіп-қонып жүрген қазақ қауымдары жылына түндік басы 6 қой, 24 қап көмір, 4 өгіз арба сексеуіл, 100 бау қамыс тапсыруға міндетті болды. Ал егіншілер егіс өнімінің үштен бірін Қоқан хандығы қазынасына төлеуге тиісті еді. Оның үстіне соғыс кезінде қару ұстауға жарайтын әрбір қазақ Қоқан бектерінің қол астында әскери қызмет атқаратын. Осындай езгіге қарсы қазақ халқы талай рет бас көтерді ([[1821]], [[1858]]). Бұл қозғалыстар жақсы ұйымдастырылмай жеңіліске ұшырады. Қоқан хандығында халықтың негізгі кәсібі егіншілік болды. Басты дақылдары мақта және күріш екті. Хандықтағы Қоқан, Әндіжан, Маргелан секілді ірі қалаларында жібек және мата шығаратын ұсақ кәсіпшіліктер едәуір дамыған болатын. Олардың беретін өнімдері елдің өз ішінде ғана сауда-саттыққа түсіп қоймай, басқа жақтарға да шығарылатын. Сонымен қатар, Ферғана жазығын суландыру жүйелерін салу да кеңінен дамытылды. 
Мәделі хан билігінің ақырғы кезеңінде күшейген халық наразылығын, сол халықтың бас көтерулерін пайдаланған Бұхар әмірі Насрулла [[1839]], 1841 – 1842 жылдары Қоқан хандығына бірнеше рет ойсырата соққы берді. 

Қоқан хандығының [[Ташкент]], [[Хожант]], т.б. жерлерін өзіне қаратып алды, өз адамын Қоқанға әкім етіп тағайындады. Алайда көп ұзамай Әлім ханның немере інісі Шерәлі хан (1842 – 45) Қоқан хандығы н Бұхар әкімдерінен тазартып, Қоқанда хан болып біржолата орнықты. Насрулла жаулап алған Ташкент пен Хожантты қайтарып алды. Шерәлі ханның мирасқорлары [[Худаяр]] (үзілісімен [[1845 – 1875]]және [[Малля]] (1858 – 1862) хандар тұсында Қоқан хандығы ның ішкі жағдайы барынша әлсіреді. 19 ғасырдың 2-жартысында [[Ресей]] әскерлерінің Орта Азия хандықтарын бағындыруға бағытталған шабуылы басталды. Орынбор ген.-губернаторы Перовский ұйымдастырған Хиуа экспедициясының ([[1839]]) сәтсіздігінен кейін, Ресей өкіметі Қоқан хандығын жаулап алуға кірісті. Бұхар мен Хиуа хандықтарына қарсы болашақ жорықтарда патша өкіметі Қоқан хандығын өте қолайлы плацдарм деп қарады. Іштей әлсіреген Қоқан хандығы жақсы қаруланған Ресей әскеріне айтарлықтай қарсылық көрсете алмады. 1864 жылы маусым айының 4(17) күні полковник М.Г. Черняев басқарған орыс әскері Қоқанға қарасты Әулиеата қаласын басып алды. Қоқан билігіне қарсы Байзақ датқаны қоқандықтар 1864 жылы тамыз кезінде Шымкентте зеңбірек аузына байлап атады. Ресей әскері 1865 жылы 17 мамырда Ташкентті, [[1866]] жылы 24 мамырда [[Хожант]]ты алды. Хандығының едәуір бөлігінен айырылған Хұдаяр хан алым-салық мөлшерін көбейтті. Мұның өзі халықтың наразылығын туғызды. 1873 – 1876 жылдары болған көтеріліс Қоқан хандығы н одан әрі әлсіретті. Көтерілісті өз күшімен баса алмайтынын білген Хұдаяр хан Түркістан генерал-губернаторынан көмек сұрады. Ол Ресей әскерлерінің келуін күтпестен, 1875 жылы шілдеде Ташкентке барып, ондағы патша әкімшілігіне паналады. Патша өкіметі Насреддин бекті Қоқан хандығы ның ханы деп жариялады. Көтерілісті басып-жаныштау мақсатымен патша әкімшілігі жазалаушы отрядтар жарақтап, оларды көтеріліс шыққан аудандарға жіберді. 

[[1876]] жылы ақпанда Әндіжан мен Наманган арасында болған ұрыста көтерілісшілердің негізгі күші талқандалды. Сол жылғы 18 ақпанда Қоқан хандығы жойылып, оның орнына Түркістан генерал-губернаторлығына бағынатын Ферғана облысы құрылды.&lt;ref&gt;“Тараз энциклопедиясы”&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{commons|Category:Khanate of Kokand}}

[[Санат:Қоқан хандығы]]
[[Санат:Орталық Азия тарихы]]
[[Санат:Тәжікстан тарихындағы мемлекеттер]]
[[Санат:Өзбекстан тарихындағы мемлекеттер]]
[[Санат:Қазақстан тарихындағы мемлекеттер]]
[[Санат:Қырғызстан тарихындағы мемлекеттер]]
[[Санат:Парсы тілді мемлекеттер]]</text>
      <sha1>jpbuclgkco3m33fgt0ssp257bhll5if</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сәдуақас Мәмбеев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30102</id>
    <revision>
      <id>3573043</id>
      <parentid>2751665</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3573043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1738" sha1="htvsizv67ql8789x9wfc0yf3ty66vbx" xml:space="preserve">'''Сәдуақас Мәмбеев'''&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt; ([[1898 жыл]], [[Шиелі (Қызылорда облысы)|Шиелі ауылы]], [[Перовск уезі]], [[Сырдария губерниясы]] – [[1958 жыл]], [[Красноярск өлкесі]], [[РКФСР]]) — кеңестік қоғам қайраткері, заңгер.

1914 жылы Мәмбеев орыс-қазақ мектебін, [[Мәскеу]]дегі екі жылдық заң курсын бітірген. 1922 жылғы шілдеде ол Сырдария губерниясының, прокурорының көмекшісі, 1925–1928 жылдары Жетісу губерниясының прокуроры, [[Қазақ АКСР]] Әділет халық комиссары және республика прокуроры қызметін атқарды. 1931–1938 жылдары Мәмбеев [[Орта Азия]] әскери округі Қазақстан бөлімінің прокуроры болды. 1939–1955 жылдары аралығында жазықсыз жер аударылды. 1955 жылы ісі қайта қаралып, ақталды.

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1898 жылы туғандар]]
[[Санат:Қызылорда облысында туғандар]]
[[Санат:1958 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]]
[[Санат:Қазақстан заңгерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]


{{stub}}</text>
      <sha1>htvsizv67ql8789x9wfc0yf3ty66vbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уезд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31753</id>
    <revision>
      <id>3573228</id>
      <parentid>3140880</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="btay5p1hrp1yr25zogki2jp4aaj4evc" xml:space="preserve">'''Уезд''' — төменгі қатардағы [[әкімшілік]]–[[аумақ]]тық бірлік. Алғаш рет &quot;Уезд&quot; [[термин]]і XIII ғасырдағы [[орыс]] құжаттарында кездеседі. 1775 жылдан бастап [[Ресей]]дегі әкімшілік-аумақтық, [[қаржы]]лық бірлік есебінде [[губерния]]ның құрамдас бөлігіне айналды. КСРО-да 1920 жылы әкімшілік [[аудан]] болып аталды. 1867 — 1868 жж. Ресейде жүргізілген [[реформа]] негізінде [[Қазақстан]]ның саяси-әкімшілік өміріне енді. Осы реформаға сәйкес [[Орал облысы]]нда Орал, [[Гурьев]], [[Калмыково]], [[Жем]]; [[Торғай облысы]]нда - Торғай, [[Николаевск]] ([[Қостанай]]), [[Ырғыз]], Елек; [[Ақмола облысы]]нда — Ақмола, [[Көкшетау]], [[Омбы]], [[Петропавл]], [[Сарысу]] ([[Атбасар]]); [[Семей]] облысында — Семей, Көкпекті, [[Павлодар]], [[Қарқаралы]]; [[Жетісу облысы]]нда — [[Сергиополь уезі|Сергиополь]] ([[Аягөз]]), [[Қапал уезі|Қапал]], [[Верный]], [[Ыстықкөл]], [[Тоқмақ]]; [[Сырдария облысы]]нда — [[Қазалы]], [[Петровск]], [[Хожант]], [[Жызақ|Жизақ]] уездері құрылды. Уезд болыстарға бөлінді. Уезді [[патша]] [[офицер]]лерінен тағайындалған бастықтар басқарды, олардың көмекшілері ретінде қазақ шонжарлары тағайындалды. Уездік [[әскер]] күші, [[сот]] қызметі құрылды. КСРО-да 1923-1929 жж. жаңа әкімшілік-аумақтық бірлік пайда болуына байланысты Уезд жойылды.&lt;ref&gt;Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Әкімшілік бөліну]]
[[Санат:Уезд]]


{{stub}}</text>
      <sha1>btay5p1hrp1yr25zogki2jp4aaj4evc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ақбас еменшөп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34610</id>
    <revision>
      <id>3573218</id>
      <parentid>2447021</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Медеууутоп</username>
        <id>176424</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Traditional medicine&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1342504800|Teucrium polium]]&quot;</comment>
      <origin>3573218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2839" sha1="s0i7bgfo1m8yue01ob3j7wcgi6h1goc" xml:space="preserve">{{taxobox
| name = Ақбас еменшөп
| image = Teucrium capitatum2006.jpg
| image_caption = ''Teucrium polium'' subsp. ''capitatum''
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|classis = [[Қос жарнақтылар]]
|unranked_ordo = [[Asterids]]
|ordo = [[Lamiales]]
|familia = [[Ерінгүлділер|Lamiaceae]]
|subfamilia = [[Ajugoideae]]
| genus = ''[[еменшөп|Teucrium]]''
| species = ''T. polium''
| binomial = ''Teucrium polium''
| binomial_authority = [[Карл Линней]]
| synonyms =
*''Teucrium capitatum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
}}
'''Ақбас еменшөп''' ({{lang-la|Teucrium polium}}) – [[Ерінгүлділер|ерінгүлділер]] тұқымдасы, [[еменшөп]] туысына жататын шала [[бұта]].

==Таралуы==
[[Қазақстан]]да тек [[Маңғыстау]]дың құрғақ төбелерінде, [[саз]]ды және тасты [[тау]] баурайларында, [[Шөгінді тау жыныстары|шөгінді жерлер]] мен [[құм]] шеттерінде өседі.

==Ботаникалық сипаттама==
Биіктігі ''5 – 30 см'', кіндік тамырлы өсімдік. Сабақтары түп жағынан көтеріліп өсіп, жоғарылаған сайын сыпыртқы немесе қалқан тәрізді бұтақтанып кетеді. [[Жапырақ]]тары таспа не қандауыр тәрізді, ұзындығы ''0,5 – 3 см'', ені ''1,8 м''м-дей.

Тостағанша жапырақшалары қысқа түтікті қоңырауға ұқсас, сыртын қалың ақталшықтар жапқан, жолақты. [[Күлте]]сі тостағаншадан ұзындау, сырты талшықты-жалбырақ. Аталықтары гүлден сәл қылтиып шығып тұрады. Гүлдері ақшыл не сарғыш түсті, жалған күлтебас гүлшоғырына топталған. [[Маусым]] – [[шілде]] айларында гүлдеп, тамыз – қыркүйекте жеміс береді.

==Экология==
Ақбас еменшөптің таралу аймағы өте аз болғандықтан [[Маңғыстау облысы]]ның ''«[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]»'' енгізілген.&lt;ref&gt;''[[Қазақ Энциклопедиясы|Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]''&lt;/ref&gt;

== Дәстүрлі медицина
 ==

Teucrium polium is used in traditional medicine for various treatments, although it may have toxic effects on the liver. [1]
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Еріндігүлділер]]</text>
      <sha1>s0i7bgfo1m8yue01ob3j7wcgi6h1goc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573223</id>
      <parentid>3573218</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Медеууутоп|Медеууутоп]] ([[User talk:Медеууутоп|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2447021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2672" sha1="pf9gaqusgsm9tts2fcowi0t4pmlotzv" xml:space="preserve">{{taxobox
| name = Ақбас еменшөп
| image = Teucrium capitatum2006.jpg
| image_caption = ''Teucrium polium'' subsp. ''capitatum''
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|classis = [[Қос жарнақтылар]]
|unranked_ordo = [[Asterids]]
|ordo = [[Lamiales]]
|familia = [[Ерінгүлділер|Lamiaceae]]
|subfamilia = [[Ajugoideae]]
| genus = ''[[еменшөп|Teucrium]]''
| species = ''T. polium''
| binomial = ''Teucrium polium''
| binomial_authority = [[Карл Линней]]
| synonyms =
*''Teucrium capitatum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
}}
'''Ақбас еменшөп''' ({{lang-la|Teucrium polium}}) – [[Ерінгүлділер|ерінгүлділер]] тұқымдасы, [[еменшөп]] туысына жататын шала [[бұта]].

==Таралуы==
[[Қазақстан]]да тек [[Маңғыстау]]дың құрғақ төбелерінде, [[саз]]ды және тасты [[тау]] баурайларында, [[Шөгінді тау жыныстары|шөгінді жерлер]] мен [[құм]] шеттерінде өседі.

==Ботаникалық сипаттама==
Биіктігі ''5 – 30 см'', кіндік тамырлы өсімдік. Сабақтары түп жағынан көтеріліп өсіп, жоғарылаған сайын сыпыртқы немесе қалқан тәрізді бұтақтанып кетеді. [[Жапырақ]]тары таспа не қандауыр тәрізді, ұзындығы ''0,5 – 3 см'', ені ''1,8 м''м-дей.

Тостағанша жапырақшалары қысқа түтікті қоңырауға ұқсас, сыртын қалың ақталшықтар жапқан, жолақты. [[Күлте]]сі тостағаншадан ұзындау, сырты талшықты-жалбырақ. Аталықтары гүлден сәл қылтиып шығып тұрады. Гүлдері ақшыл не сарғыш түсті, жалған күлтебас гүлшоғырына топталған. [[Маусым]] – [[шілде]] айларында гүлдеп, тамыз – қыркүйекте жеміс береді.

==Экология==
Ақбас еменшөптің таралу аймағы өте аз болғандықтан [[Маңғыстау облысы]]ның ''«[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]»'' енгізілген.&lt;ref&gt;''[[Қазақ Энциклопедиясы|Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]''&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Еріндігүлділер]]</text>
      <sha1>pf9gaqusgsm9tts2fcowi0t4pmlotzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбу Саийд Абдаллаһ әл-Бәйзауи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39948</id>
    <revision>
      <id>3573231</id>
      <parentid>2353935</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2361" sha1="qmoppjv4o0emvoz8r5sdwftqzkv7cmh" xml:space="preserve">'''Әбу Саийд Абдаллаһ әл-Бәйзауи''', Әбу Сайид Абдаллаһ бин Мұхаммед бин Әли Әбу-л-Файр әд-Дин әш-Ширази әл-Бәйзауи (т. ж. б. — деректерде әр түрлі көрсетіледі: 1282; 1286; 1291/99, 1310, 1326) — хадисші, [[тіл]] маманы, [[заңгер]], философ, тарихшы. Ширазда, Тебризде қазы болған. Ол “Әнуар әл-тәнзил уә асрар әл-тә уил” (“Дүниенің аян беруі және түсінік сырлары”), “Минһадж әл-усул ила ул-усул” (“Заңтану негіздерін білу жолы”), “Низам әл-тауарих” (“Жүйелі баяндаудың тарихы”) аталатын т.б. бірқатар еңбектер жазған. Соңғы еңбекте “Евфраттан Жейхунға және араб иеліктерінен Хожант маңына дейін созылған [[Иран]] жерінің билеушілері мен патшалар әулеті тарихының қысқаша [[шежіре]]сі” баяндалған. Шамамен 1275 — 76 ж. жазылған бұл шығарма: 
# он [[пайғамбар]]дың тарихы (Адам атадан бастап);  
# Иранның ежелгі патшаларының 4 әулетінің тарихы (мифтік патшалардан Сасан әулетіне дейін);  
# араб халифалары үш әулетінің тарихы;  
# бұдан кейінгі сегіз әулеттің тарихы (Ирандық монғолдармен аяқталады) атты төрт бөлімнен тұрады. Шығармада [[Қазақстан]] тарихына қатысты мағлұматтар да кездеседі. 
&lt;ref&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:XIV ғасыр]]
[[Санат:Мұсылман заңгерлер]]
[[Санат:Мұсылман тарихшылар]]
[[Санат:Философтар]]


{{Islam-stub}}</text>
      <sha1>qmoppjv4o0emvoz8r5sdwftqzkv7cmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адығтар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40585</id>
    <revision>
      <id>3573221</id>
      <parentid>3481891</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Медеууутоп</username>
        <id>176424</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;External links&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345797415|Circassians]]&quot;</comment>
      <origin>3573221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9515" sha1="nmpi7lmgfju7g963e6jee5lfhxrkc6x" xml:space="preserve">{{Халық
|атауы      = Адығтар
|сурет      = Circassian flag.svg
|сурет тақырыбы      = Черкестердің ұлттық туы
|саны       = 2,5 млн.адам
|аймақ      = 
|аймақ1     = {{TUR}}
|саны1      = 1,5 млн.
|түсініктемелер1     = 
|аймақ2     = {{RUS}}
|саны2      = 718 727 (2010)
|түсініктемелер2     = 
|аймақ3     = {{JOR}}
|саны3      = 241 000
|түсініктемелер3     = 
|аймақ4     = {{SYR}}
|саны4      = 55 000
|түсініктемелер4     = 
|аймақ5     = {{IRQ}}
|саны5      = 39 000 
|түсініктемелер5     = 
|аймақ6     = 
|саны6      = 
|түсініктемелер6     = 
|аймақ7     = 
|саны7      = 
|түсініктемелер7     = 
|аймақ8     = 
|саны8      = 
|түсініктемелер8     = 
|аймақ9     = 
|саны9      = 
|түсініктемелер9     = 
|аймақ10    = 
|саны10     = 
|түсініктемелер10    = 
|аймақ11    = 
|саны11     = 
|түсініктемелер11    = 
|аймақ12    = 
|саны12     = 
|түсініктемелер12    = 
|аймақ13    = 
|саны13     = 
|түсініктемелер13    = 
|тілдері    = адығ тілі
|діні       = сүннит бағытындағы ислам
|этникалық топтары   = 
|ескертпелер  = 
}}
'''Адығтар (черкестер)''' — [[Солтүстік Кавказ|Солтүстік Кавказдағы]] ежелгі туыстас тайпалардың ортақ атауы. Ортағасырлық [[Еуропа]] және Шығыс әдебиеттерінде шеркес деген атпен белгілі. Адығтарға жататын қазіргі кавказ халықтары — адыгейлер, қабардалар және шеркестер. Негізінен Қарашай-Черкесияда, Ставрополь, Краснодар өлкелерінде, Кабардин-Балқар және Адыгеяда, сонымен қатар [[Израиль]]де, [[Египет]]те, [[Сирия]]да және [[Түркия]]да тұрады. Әлемде шамамен 2,7 миллион черкес (адық) тұрады. 2010 жылғы халық санағы бойынша Ресей Федерациясында шамамен 718 000 адам болды.

== Тілі ==
Олар [[кавказ]] тілдері тобының солтүстік-батыс (абхаз-адыгей) тармағында сөйлейді. &lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/27977779/%C3%87ERKES_D%C4%B0YALEKTLER%C4%B0 Aydın, Şamil Emre (2015), Çerkes Diyalektleri]&lt;/ref&gt; Материалдық және рухани мәдениеттерінде ұқсастықтар көп. Жазуы [[кириллица]]ға негізделген.

== Діні ==
Сүннит бағытындағы ислам.

== Тарихы ==
[[Сурет:Adyghe knight.jpg|нобай|оңға|Адығ (черкес) сарбазы]]
Адығтар [[Тайпа|тайпалары]] ертеден Солтүстік Кавказдың оңтүстік-батысы мен [[Қара теңіз]] жағалауын мекендеп келеді. Кубань бойындағы тайпалар ежелгі жазбаларда меот деген жинақтаушы атпен берілсе, [[Қара теңіз]] жағалауындағылары өз атауларымен көрсетіледі. Бұлардың ішінде зихи мен керкеттер [[Этноним|этнонимі]] кейінірек жинақтаушылық мәнге ие болған. [[Зихилар]] шамамен 5 ғасырда (10 ғасырларға дейін тіршілік етті) адығтар тайпалары одағын құрды. 10 ғасырдан бастап адығтар [[орыс]] жылнамаларында — касогтар, ал шығыс (араб және парсы) жазбаларында — кашактар, кешектер (“к-ш-к”) деп аталған. Моңғолдар жаулап алғаннан кейін (13 ғасырда) батыс әдебиетінде “зихи” термині сақталғанына қарамастан, адығтарды шеркес деп атау белең алды. 13-14 ғасырларда адығтардың бір бөлігі алғаш аландар мекендеген Терек өзенінің бойына жылжыса, басым бөлігі моңғол басқыншылығы салдарынан тауға ығысты; өз жерінде қалғандары жергілікті тайпалармен араласып кетті. Осылайша кабарда халқы құралса, ежелгі адығтар тайпаларынан — адыгей халқы қалыптасты.&lt;ref&gt;“Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы”, 1 - том&lt;/ref&gt;

== Кәсібі ==
[[Сурет:Caucasian dancer Alexander Dzusov.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық киімдегі адығ (черкес)]]
Адығтар (черкестер) ежелден егіншілікпен айналысып, [[жүгері]], [[арпа]], [[тары]], [[Бидай (астық)|бидай]] егіп, көкөніс егумен айналысқан. Егін жинағаннан кейін бір бөлігі әрқашан кедейлерге бөлініп, артық қорлар базарға сатылды. Олар омарташылықпен, жүзімшілікпен, бау-бақшамен айналысты, асыл тұқымды [[жылқы]], ірі қара, қой-ешкі өсірді.
Қолөнердің ішінде қару-жарақ пен ұсталық, мата тоқу, киім тігу ерекше орын алды, оңтүстік бөлігінде ағаш өңдеумен айналысқан.

== Мәдениеті ==
Адығтар (черкестер) фольклоры өте алуан түрлі және бірнеше саладан тұрады: [[ертегілер]] мен [[аңыз]]дар, [[мақал-мәтелдер]], әндер, жұмбақтар т.б. Барлық мерекелерде билері ерекше орын алды. Ең танымалы лезгинка, удж хаш, кафа. Ауызша халық шығармашылығының негізгі жанрларының бірі – батырлық эпос. Ол батырлар мен олардың шытырман оқиғалары туралы аңыздарға негізделген.

Адығтар (черкестер) асқа әрқашан құрметпен және ризашылықпен қараған, шарап пен шошқа етін пайдаланбайды. [[Қой]], [[сиыр]] және құс етінен жасалған тағамдар негіз болып табылады. Черкес дастарханындағы ең танымал жарма - [[жүгері]]. Мерекелердің соңында қой немесе сиыр етінің сорпасы беріледі
Халықтың тағамдары жаңа піскен және нәзік ірімшігі (адыгей ірімшігі) - латакайымен танымал. Пияз бен ұнтақталған қызыл бұрышпен майға қуырылған ''кояж'' - ірімшігі де өте танымал. ''Ашарык'' тағамы бұршақ пен інжу арпа қосылған кептірілген еттен жасалған сорпа. Оған басқа, черкестер шорпа, жұмыртқа, тауық, көкөніс сорпаларын пісіреді. Сусындарынан шай, сүт сусыны кундапсо, алмұрт пен алмадан жасалған түрлі сусындар танымал.&lt;ref&gt;Наталия Котоман. Черкесы (адыгэ) — великодушный и воинственный народ https://travelask.ru/articles/cherkesy-adyge-velikodushnyy-i-voinstvennyy-narod&lt;/ref&gt;

== Қазақстандағы адығтар ==
Қазақстандағы адығтар (черкестер) тобының саны: 1999 жылғы мəліметтер бойын-ша 182 адам, 2009 жылғы мəліметтер бойынша 111 адам.&lt;ref&gt;ЭТНОСАЯСИ СӨЗДІК: Қазақстан этносаясаты мен тәжірибесінің терминдері мен ұғымдары. Нұр-Сұлтан, 2020. 169-бет. ISBN 978-601-287-224-8&lt;/ref&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20160304035542/http://mcha.kbsu.ru/english/m_hist_01E.htm.html Халықаралық Черкес қауымдастығы.]
* [https://www.britannica.com/topic/Circassian Britannica&amp;nbsp;– «Черкес».]
* [https://www.youtube.com/watch?v=beRj5YmK0ps Атақты черкестер.]
* [https://web.archive.org/web/20050513065254/http://www.circassianworld.5u.com/exilemap.html Диаспора картасы.]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{stub}}
{{wikify}}

[[санат:Кавказ халықтары]]
[[санат:Ресей халықтары]]</text>
      <sha1>nmpi7lmgfju7g963e6jee5lfhxrkc6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байбек Ақшаұлы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44891</id>
    <revision>
      <id>3573232</id>
      <parentid>3137453</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="1g8qhow9lw9zsa3sxmyhl157wpf1455" xml:space="preserve">{{мағына|Байбек}}
'''Байбек Ақшаұлы'''&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;(1601, қазіргі [[Өзбекстан]] Республикасы Науаи облысы Нұрата аудыны — [[1676]], сонда) — би, [[Әйтеке би]]дің әкесі. [[Алшын]] тайпасынан тарайтын [[Төртқара]] руынан шыққан. 

Аталары Ораз, [[Сейітқұл Тоқпанұлы|Сейітқұл]] қажылар, әкесі Ақша, туысы [[Жалаңтөс]] есімдері [[Орталық Азия]]дағы түркі тілдес халықтарға аян, беделді тұлғалар болған. Байбек Ақшаұлы Мир-Араб медресесін бітірген. [[Хожант]] билеушісі [[Шығай]] ханның ордасында хатшылық қызмет атқарған. [[1626]] жылы [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс баһадүр]] [[Самарқан]] әмірі болғаннан кейін, Байбек Ақшаұлы  оның иелігіндегі елге келіп, Қызбибі тауының өңіріндегі елдің басын қосып, диқаншылыққа жұмылдырады. Сонымен қатар мал шаруашылығын өркендетуге де айрықша көңіл бөліп, Жалаңтөстің сарбаздарын жүйрік ат, күшті түйе көлігімен, азық-түлікпен үздіксіз жабдықтап отырады. Кейбір деректер бойынша, Байбек Ақшаұлы  би жылқы мен түйенің тұқымын асылдандыру жұмысын ұйымдастырған. Ол өзінің қоластындағы және көршілес аудандардағы отырықшы, жартылай отырықшы және көшпелі [[қазақ]], [[өзбек]], [[тәжік]],[[қарақалпақ]]тардың ынтымағын жарастыруға көп күш жұмсаған. Қазақтарды ұлттық сана-сезімді, ата дәстүрді берік ұстауға тәрбиелеген. Халық Байбек Ақшаұлының әділ билігіне риза болып, оны &quot;төрелі би, төре би&quot; деп атаған.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ би-шешендері]]</text>
      <sha1>1g8qhow9lw9zsa3sxmyhl157wpf1455</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Торғай (Ақмола облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45396</id>
    <revision>
      <id>3573100</id>
      <parentid>3337563</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3573100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4727" sha1="e5eq91pn4ioxzwa0dvi6ipdgpe5m8o3" xml:space="preserve">{{Елді мекен-Қазақстан 
|статусы                 = Ауыл
|атауы                 =Торғай
|сурет               =   
|әкімшілік күйі          =  Ауылдық округ орталығы 
|елтаңба                 = 
|ту                      =  
|елтаңба сипаттамасы     = 
|ту сипаттамасы          = 
|елтаңба ені             = 
|ту ені         =  
   |lat_deg =51 |lat_min =45|lat_sec =43
   |lon_deg =72|lon_min =44|lon_sec =44
   |CoordAddon             = type:city(1226000)_region:KZ
   |CoordScale             =
|ел картасы              = 
|облыс картасы           = 
|аудан картасы           = 
|ел картасының өлшемi    = 
|облыс картасының өлшемi = 
|аудан картасының өлшемi = 
|облысы                  = Ақмола облысы
|кестедегі облыс         = Ақмола облысы{{!}}Ақмола
|ауданы                  = Ерейментау ауданы
|кестедегі аудан         = Ерейментау ауданы{{!}}Ерейментау 
|мекен түрі              = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені                  = Торғай ауылдық округі (Ақмола облысы){{!}}Торғай
|ішкі бөлінісі           = 
|әкімі                   = 
|құрылған уақыты         = 1934   
|алғашқы дерек           = 
|бұрынғы атаулары        =  
|статус алуы               = 
|жер аумағы                  = 
|климаты                 = 
  |тұрғыны                = {{құлдырау}}1058
  |санақ жылы             = [[2021 жыл|2021]]
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
|телефон коды            = 
|пошта индексі           = 
|пошта индекстері        = 
|ортаққордағы санаты     = 
|сайты                   =
|сайт тілі               =
}}
{{мағына|Торғай}}
'''Торғай''' — [[Ақмола облысы]] [[Ерейментау ауданы]]ндағы ауыл, [[Торғай ауылдық округі (Ақмола облысы)|Торғай ауылдық округі]] орталығы. Іргесі [[1934 жыл]]ы қаланған.

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы – [[Ерейментау]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 27 км-дей жерде.  

== Халқы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Саны (1999, 2009, 2021)&lt;ref name=&quot;source122&quot;&gt;[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||1597||{{құлдырау}}1224 ||{{құлдырау}}1058 ||86,4 ||624 ||{{құлдырау}}548 ||87,8 ||600 ||{{құлдырау}}510 ||85
|}

== Инфрақұрылымы ==
Орта мектеп, кәсіптікомитетехикалық училище, дәргерлік амбулатория, кітапхана, клуб, дүкен, пошта байланыс бөлімі бар. Торғай арқылы Астана – [[Павлодар]], Ерейментау – [[Сілеті (Ақмола облысы)|Сілеті]] автомобиль жолы, Ерейментау – Ақсу темір жолы өтеді. Өзімен аттас темір жол станциясы бар. 

== Танымал тұлғалар ==
[[Бақыт Қайруловна Мусина|Мусина Бақыт]] (1956–2023) — Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Ерейментау ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері]]</text>
      <sha1>e5eq91pn4ioxzwa0dvi6ipdgpe5m8o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тіл бейнелілігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71375</id>
    <revision>
      <id>3573091</id>
      <parentid>2034438</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</username>
        <id>179141</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>үтір мен нүктені өзгерттім, шылауды өзгерттім</comment>
      <origin>3573091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25015" sha1="c9ra81yuiu01m65dsoxo6c9rgink793" xml:space="preserve">'''Тіл бейнелілігі'''&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас
редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt; - [[Абай]] [[поэзия]]сына орасан қуат-күш, көркемдік сәулет беріп тұрған - оның шығармасында қазақ халқының бүкіл өмірінің, әсіресе, сол дәуірдегі қоғамдық өмірінің шындығы терең бейнеленуі, әдебиеттегі ұлттық көркем ой, өмір құбылыстарын сөзбен бейнелеу, мүсіндеу шеберлігінің жарқырап көрінуі. 
==Абай поэзиясы==
Абай поэзиясының тілі, сөз кестесі мен өлең өрнегі кіршіктей қоспасы жоқ саф таза халықтығымен, келісті қарапайымдылығымен тартымды сонылығымен құнды. Ұлы [[ақын]]ның шығармаларында ойшылдық пен суреткерлік жарасымды бірлік тауып, аса маңызды қоғамдық, азаматтық, халықтық мәселелерді терең толғайтын жаңа сапалы поэзияның тууына негіз болды. [[Қазақ әдебиеті]] реалистік жазба әдебиеті үлгісіндегі нағыз лирикалық туындылардың жаңа түрлерімен молықты және осының өзі Абайдың ұлттық поэзиямыздағы ой-сезім жүйесін шексіз байытып, сөздің мағыналық, суреттілік қуатын арттыруына, тіл ұстартуына зор мүмкіншілік туғызып, бұл салада ақынның өнімді жаңалық табуына жол ашты.Абай поэзиясындағы адамның сезім дүниесінің орасан зор байлығы, сезімнің нәзіктігі мен өткірлігі, оқушыны баурап алатын керемет күші - осының бәрі ақынның тіл кестесіне, сөз қолдануына бөлекше сипат дарытқанын көреміз. 
==Сөз зергері==
[[Абай Құнанбайұлы|Абай поэзиясының]] тіліңде адамның жан тебіренісін, көңіл толғанысын, жүрек лүпілін, сезімнің сан құбылып толқуын көрсететін сипаттамалар, теңеу, астарлау және басқа бейнелі сездер өте көп кездеседі. Абай поэзиясында жүрек, көңіл секілді ұғымдарға берілген тың анықтамалар мол екені зерттеушілер назарын айрықша аударып келеді. Осының дұрыстығын мына мысалдардан айқын көруге болады: ''ыстық жүрек, сорлы жүрек, ауру жүрек, жылы жүрек, ынталы жүрек, мұз жұрек, асыл жүрек, асау жүрек, ет жүрек, жас жүрек, ызалы жүрек, шошынған жүрек, ит жүрек, шын жүрек, сұм жүрек, ақ жүрек, ғаділетті жүрек, өртенген жүрек, өрекпіген жүрек, үрпиген жүрек, қапаланған жүрек, айнымас жүрек, жаралы жүрек, сенген жүрек'';'' сенімпаз көңіл, ер көңіл, жарлы көңіл, күңгірт көңіл, есер көңіл, қам көңіл, шын көңіл, қара көңіл, сынық көңіл, ақ көңіл, кірмеленген көңіл.'' Осылардың көбін ақын өзі туралы өз көңіл-күйін, сезімін жеткізу мақсатымен айтқан. Бұлармен қатар Абай жүректің көзі, жүректің оты, көңілінің көзі ашық, көңілдің жайлауы, ой өлкесі деген секілді астарлы сөздерді қолданады. Осы теңеулер мен астарлы сөздердің басым көпшілігі Абайдың өзі шығарған соны, жаңа үлгі-өрнектер екенін дәлдеп жатудың қажеті жоқ. Бірде ақын жүрегі кейіптеу бейне - астарлау арқылы сипатталады: 
&lt;poem&gt;
''«Жүрегім менің - қырық жамау, 
''Қиянатшыл дүниеден...»''&lt;/poem&gt; Осындағы жұлқыланып, кескіленген, қырыққа бөлініп, парша-парша болып, бөлшектенген жүрек бейнесі адамның бүкіл жан жүйесін тебірентпей ме? Әрине, солай. Және солай болатын себебі ол халық мұңын мыңдаған ақынның екініш-арманын, қастандық өшпенділіктен шеккен азабын, сүйенерге тірек таппай күйзеліп налуын - осының бәрін асқан көркемдік шеберлікпен жеткізіп тұр. Абай жапырағы қуарған ескі үмітпен жүріппін дейді. Елден қалайда ынтымақ, бірлік, әділдік табармын деп үміт еткен, енді күдерін әбден үзгендей болған ақынның сезім-күйін осы сипаттама дәл көрсетеді. Үмітті жапырағы қуарған деуі бір түрлі әсерлі, тартымды. Ол жапырағы сарғайып, солған ағаш (не шөп, өсімдік) бейнесін көзге елестетеді. Бірақ, бұл мысал адам мен ағаш бейнесін халық поэзиясындағы белгілі, үйреншікті болған қалпында тікелей салыстыру емес. Үміт - адамның көңіл күйін, сезімін білдіретін ұғым, түсінік, яғни, оның нақтылы заттық сипаты жоқ. Ақын соны ағаш (не өсімдік) бейнесімен жақындатып, өзгеше сипаттап, жапырағы қуарған деп отыр. Мұның өзі айтылатын ойдың бейнелілігін, өткірлігін арттыра түседі. Ақынның осындай өз қолтаңбасы айқын сезілетін бейнелі сөздер ''«Сегіз аяқ»'' өлеңінде көзге ұрып тұрады:
&lt;poem&gt;
''«Қайратым мәлім,
''Келмейді әлім,
''Мақсұт - алыс, өмір - шақ,
''Өткен соң базар,
''Қайтқан соң ажар,
''Не болады құр қожақ?!
''Кеш деп қайтар жол емес.
''Жол азығым мол емес...»''&lt;/poem&gt;
Абайдың бейнелі сөздері сипаттауларының қай-қайсысын алсақ, ұлы ақынға тән зор мағыналық, көркемдік қасиеті көзге түседі. Мақсұт - алыс, өмір - шақ дегендегі алыс, шақ деген сипаттаулар қарапайым ғана сөздер екені рас. Ал, бірақ, осы сөздерде терең мағына жатыр. Алыс деген сипаттауы арқылы ақын өзі алдына қойған мақсаттың, сөз зергері, қоғам қайраткері болғандағы негізгі міндетім деп түсінген мақсатының қаншалықты зор әлеуметтік жалпы халықтық мәні бар екенін аңғартады. Осы мақсаттың жолына бар қалған өмірі жұмсалса да аз екенін айтқанда да ақын екі ұғымды (''алыс мақсат пен шақ, аз өмір'') шендестіру әдісімен қарама-қарсы қою арқылы, екі нәрсені екі түрлі сипаттау арқылы тағы да сол негізгі ойын ширата, шыңдай түседі. Адам өмірінің ең қызықты шағы ретінде алынып отырған «базар» да ете мағыналы астарлау болып шыққан. Ақын өмірінің ең өнімді, қызықты кезі етіп кетсе де, сол зор мақсат үшін күрестен таймайтынын айтады. 
&lt;poem&gt;
''«Кеш деп қайтар жол емес, 
''Жол азығым мол емес...»''&lt;/poem&gt; дегендегі жол, жол азық дегендер де жай ғана күнделікті айтылып жүретін ұғымдар секілді көрінуі мүмкін. Ал, шынында бұлардың да мағынасы, көркемдік қуаты ерекше зор. Өйткені, олар езінің әдеттегі мағынасынан басқа, әлдеқайда терең, мүлде тың мазмұнға ие болып, ұтымды астарлауға айналған. Біздің кез алдымызға әлдеқалай жолға шығып, кешеуілдеп, барар жеріне әлі жете алмай келе жатқан жолаушының бейнесі елестейтіні рас. Алайда, бұл -	суреткер ақынның өз ойын, сезімін қазақ өміріндегі бір нақтылы шындықпен сабақтастырып, жанастыра білетін шеберлігінен туған нәрсе, көркем ассоциация. Абайдың осы сурет арқылы аңғартып отырған ойы және ап-анық. Жол дегенде алыс мақсатқа жетуге ұмтылған ағартушы, күрескер ақынның жолы, езінің өмір жолын қатар айтып отыр.Осы астарлы бейнені Абай басқа бір елеңінде тағы жаңаша жандандырып, мағынасын басқаша өсіріп қолданады.
&lt;poem&gt;
''«Адасып, алаңдама, жол таба алмай,
''Берірек түзу жолға шық қамалмай, 
''Не ғылым жоқ, немесе еңбек те жоқ, 
''Ең болмаса кеттің ғой мал баға алмай...»''&lt;/poem&gt; Мұндағы жол - көпшіліктің, қауым жұрттың жолы. Бірақ, бұл қаптап келе жатқан жолшылардың, не бір көштің жолы секілді өзінің тура, заттық мағынасында айтылып отырған жоқ. Түбі сондай жолаушының түзу жол таба алмай жүрген кезі сияқты өмірдегі нақтылы жағдайға негізделген, бірақ, ауыспалы мағынада қолданылған, халықтың тарихтық, қоғамдық жолын білдіретін астарлау. Ақын осы астарлауды дамытып, тұтас көркем сурет жасаған. Осы жолдағы елдің жөн таба алмай, адасуы - ескілік, қараңғылық шырмауынан шыға алмауы десек, Абай айтып отырған, елді соған бастап, бағыттап отырған жол - ерісті еңбектің, ғылым-білімнің жолы. Халықтың жүрегіне жол табуды, жаңа ой- пікір, жаңа сөзге жұрттың бетін бұруды армандау -	бұл  Абай поэзиясында асқан көркемдікпен бейнеленген және зор әлеуметтік мағына алған тақырып желісі. 
&lt;poem&gt;
''«Адасқан күшік секілді, 
''Ұлып жұртқа қайтқан ой...»''&lt;/poem&gt; деген ақын поэзиясындағы ең бір келісті жасалған астарлы бейне де оның осы асқақ арманымен ұштасып жатыр. Абайдың адамгершілік, ағартушылық, ақындық биік мұрат-мақсаттарды айқын көрінген, көркемдік қуаты аса зор туындыларының бірі 
''«Өлсем орным қара жер, сыз болмай ма?»'' Өлеңдегі әр kез, бейне шынайы терең мағыналы, шығарманың зор әлеуметтік , философиялық мәнін жеткізуге ат салысып тұр. Осы өлеңнің басында Абайдың өткір тілмен ұялшақ қыз бейнесін шендестіру әдісімен бір-біріне қарама-қайшы алуы өте әсерлі. Осы арқылы ол өмірі таусылғанша күресуден, залымдықты әшкерелеуден таймайтын ақын тұлғасын шебер танытады. Сол секілді адамның жүрегі мен ауызды қарсы қою да ақынға тән ерекше жалындылық, қызулық, албырттықты, алдына қойған арман-мақсатына шын зердесімен беріле білушілікті айқын аңғартады. ''«Асау жүрек аяғын шалыс басқан»'' деген мүлде тың, бұрын айтылмаған сез тіркесі екені әркімге аян болар. Абайдың басқа бір махаббат, достық жайын толғайтын елеңінде «асау жүрек» деген сез тіркесі кездеседі және мұндағыдан басқарақ мағына береді: 
&lt;poem&gt;
''«Кейде есер көңіл құрғырың, 
''Махаббат іздеп талпынар. 
''Ішсем деп бейнет сусынын, 
''Асау жүрек алқынар...»''&lt;/poem&gt;Ал, ''«асау жүрек аяғын шалыс басқан»'' деген, әрине, одан күрделірек келісті жасалған бейнелі сөз. Бірақ, оның да айтып жеткізетін мазмұны шығарманың идеясына қарай әр түрлі болуы мүмкін екенін мойындауымыз керек. Айталық, дәл осы сөздер басқа бір қатардағы ақынның өлеңінде кездессе, оның Абай өлеңіндегі мыңмен жалғыз алысқан, қоғам кешін ілгері бастайтын мүлде жаңа жол іздеп шарқ ұрған ойшыл күрескер-ақынның бейнесімен ешбір байланысы жоқ болса, онда беретін мағынасы әлдеқайда тар болар еді. Әлденедей жай бір асаулықты, шалыс жүрушілікті білдіріп, сондайлық зор қоғамдық, әлеуметтік мәнге ие болмас еді. Соқтықпалы, соқпақсыз жер - өте терең мағыналы астарлау әдісімен жасалған бейне. Мұндағы жер дегені - сол кездегі ортаның, заманның, дәуірдің сипат-келбетін айтқаны. Сол ортадағы өмірдің шиыр-шиеленістері сан қилы, озат ойлы адамның алдына бөгеу, тосқауыл болып, ілгері бастырмайтын, соқтықпа күштері көп дегені. Қазақтың кең даласыңда, әрине, жол да, соқпақ та жеткілікті. Ақынның айтып отырғаны ол емес екені өзінен-өзі түсінікті. Мұндағы соқпақ деп отырғаны бұрынғылардан қалған үлгі, өрнек, жол-жоба десек, тіпті осылар да ел ішінде аз ба? Қазақ ортасыңда жалпақ жұртқа атағы жайылған дүлдүл көсемдердің, не бұл-бұл шешендердің ұстаған жолы, беттеген бағыты Абайға әбден қанық қой. Бірақ, Абай бар, белгілі соқпақты айтпаған. Ол сол қоғамдық ортада, қазақ халқының өмірінде көпшілікті ұлы ақын өзі арман еткен әлеуметтік тілек мақсатқа, үлкен жаңалыққа прогрестік қоғамдық даму жолына бастайтын бұрын соғылған соқпақтың болмағанын аңғартып отыр. Ендеше жерді соқпақсыз деуде, осы бір ғана сипаттама сөзде Абайдың өзіндік ақындық бейнесін, мақсат нысанасының, өмірдегі, өнердегі ұстаған жолының қаншалықты жаңа екендігін танытатын шексіз терең мағына жатқаны ешбір талассыз. 
==Халық қамқоршысы==
Қазақ тілінің бір артықша қасиеті - етістіктен жасалған сипаттау (теңеу) енімді келеді. Абайдың ''«Болыс болдым, мінеки»'' атты өлеңінде болыстың сорақы істері, өрескел әрекет-қылықтары түгелдей оның өз сөздерімен сипатталады да, елеңде көптеген кездесетін етістіктер арқылы жасалған теңеу ақынның баяндауы - суреттеулеріне бірталай реттерде көрік беріп, жандандырып отырады.
&lt;poem&gt;
''«Болыс болдым мінеки, 
''Бар малымды ш ы ғ ы н д а п.
''Түйеде қом, атта жал, 
''Қапмады елге т ы ғ ы н д а п, 
''Сүйтсе-дағы елімді, 
''Ұстай алмадым м ы ғ ы м д а п. 
''Күштілерім сөз айтса, 
''Бас изеймін ш ы б ы н д а п.
''Әлсіздің сөзін салғыртсып, 
''Шала ұғамын қ ы р ы н д а п. 
''Сыяз бар десе жүрегім, 
''Орнықпайды с у ы л д а п. 
''Сыртқыларға сыр бермей, 
''Құр күлемін ж ы м ы ң д а п... ... 
''Сасып қалдым, күн тығыз, 
''Жүрек кетті д ү п і л д е п. 
''Тың тұяқ күнім сүйтсе де, 
''Қарбаңдадым ө к і м д е п. 
''Қайраттанып халқыма 
''Сез айтып жүрмін к ү п і л д е п... 
''Күн батқанша шабамын 
''Әрлі-берлі д а л п ы л д а п... 
''Оязға жетсін деген боп, 
''Боқтап жүрмін б а р қ ы л д а п... 
''Кейбіреуге таяғым 
''Тиіп те кетті б а р т ы л д а п. 
''Ашылып омырау, күн ыстық, 
''Қойын кетті а л қ ы л д а п... 
''Табаныңнан тозасың, 
''Құр жүгіріпт а р п ы л д а п...»''&lt;/poem&gt; Мұндағы сипаттамалардың мәнділігін, тартымдылығын олардың әрқайсысы белгілі әрекетті, жай-күйді өте әсерлі, дәл бейнелейтінінен-ақ көруге болады. Айталық, тығындап деген сөз болыстың пара бергіштігін байқатса, жүрегін суылдап, лүпілдеп жүретін етіп бейнелеу оның қорқақ, сужүректігін, ал қырындап, өкімдеп, күпілдеп, барқылдап деген айқындаулар тек момындарға күш көрсететін әдепсіз, ұсқынсыз кейпін танытады. Осындай әдіс атшабарды, оязды мүсіндеуде де қолданылған.
&lt;poem&gt;
''«Жай жүргенде бір күні,
''Атшабар келді лепідлеп:
''«Ояз шықты, сияз бар»,
''«Ылау» деп, «үй» деп дікіддеп...
''Ояз жатыр шартылдап...»''&lt;/poem&gt;
Лепілдеп, дікілдеп деген екі айқындау сөздің өзі- ақ өзінше кісімсініп, момын елге қоқаңдайтын ат шабардың сиқын қандай айқын елестетсе, шартылдап деген жалғыз сипаттау арқылы ояз тұлғасы нақтылы әрекет үстінде көрінеді. Осы келтірілген мысалдардан анық байқалатын нәрсе поэзия тілінде ауыспалы, туынды мағына беретін бейнелі сөздер мен қатар тура мағынасында айтылған қарапайым сөздер де бейнелілік, көркемдік сипат алады. Ерікте, құбылтып, түрлендірмей-ақ өз қалпында қолданылған сөздер де келісті, әсерлі болатынына әбден көз жеткізу үшін басқа да мысалдар келтірелік: ''«Жасымда ғылым бар деп ескермедім, Пайдасын көре тұра тексермедім...»'' немесе: ''«Еңбегіңді білерлік еш адам жоқ, Түбінде тыныш жүргенді жек көрмедім...»''. Тура мағынасында алынған сөздерге көркемдік сипат беретін көркем ойдың қуаттылығы, әр сөздің ақындық ойды, сезімді жеткізуде орнын тауып, терең мағыналы етіп қолданылуы, әр сөздің өлең ырғағына сәйкес әуезді айтылуы, өлең тілі немесе көркем прозаның тілі тартымды болуы үшін ақын ауыспалы мағына беретін бейнелі сөздерді қалайда неғұрлым көп, мол қолдануға ұмтылады және сонысы оның артықшылығы деп санау дұрыс болмайды. Сөздің тура мағынада қолданылуы, туынды мағынада алынуы да қажет болған мөлшерде алынады, ол әр шығарманың мазмұнына, ондағы ой-сезім өзгешелігіне, шығарманың жанрлық, стильдік, тағы сондай сипаттарына сәйкес келеді. Абайдың өлең тіліндегі батыл, тың ізденістерді тудыратын оның ақындық ой-өрісінің өлшеусіз кеңдігі, қоғамдық мақсат-нысанасының, көркемдік дүниетануының мүлде сонылығы екені ешбір талас туғызбасқа керек. Абай шығармаларындағы сөз кестесінің, өлең тілінің табиғилығы мен қарапайымдылығы, олардағы қолданылатын бейнелі сөздердің құрылыс-бітімі, жасалу ерекшеліктері жағынан мейлінше ұтымды және терең мағыналы болып келуі - осының бәрі ұлы ақынның суреткерлігін, шеберлігін,  көркемдік сезімінің өзгеше, биік сапасын танытады.

==Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Абай энциклопедиясы]]


{{stub}}</text>
      <sha1>c9ra81yuiu01m65dsoxo6c9rgink793</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ағымдағы баға</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87405</id>
    <revision>
      <id>3573088</id>
      <parentid>2096194</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</username>
        <id>179141</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ағымдағы сөзін нарықтағы сөзіне өзгерттім</comment>
      <origin>3573088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1147" sha1="btvpvx8v4hrpvwjxbqvl9bf2fgmu822" xml:space="preserve">'''Нарықтағы баға''' - қаралатын кезеңдегі қолданылып жүрген [[баға]] мен [[тариф]]. Өнімді өткізуден түскен түсімді, көрсетілген қызметтен түскен табысты бағалау кезінде, өнімнің өзіндік құны мен пайданы бағалау кезінде пайдаланылады. Көтерме сауда, көтере сатып алу, бөлшек сауда бағасы, сондай-ақ құрылыстағы баға мен бағалама, кәсіпорындарға, ұйымдарға, халыққа көрсетілетін қызметтердің тарифі мен бағасы.&lt;ref&gt;Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2&lt;/ref&gt;
==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Экономика]]
[[Санат:Қаржы]]


{{Economy-stub}}</text>
      <sha1>btvpvx8v4hrpvwjxbqvl9bf2fgmu822</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573089</id>
      <parentid>3573088</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</username>
        <id>179141</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3573089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1146" sha1="r5aisbjqcc26fams1e0qsitio4gm502" xml:space="preserve">'''Нарықтағы баға''' - қаралатын кезеңдегі қолданылып жүрген [[баға]] мен [[тариф]]. Өнімді өткізуден түскен түсімді, көрсетілген қызметтен түскен табысты бағалау кезінде, өнімнің өзіндік құны мен пайданы бағалау кезінде қолданылады. Көтерме сауда, көтерме сатып алу, бөлшек сауда бағасы, сондай-ақ құрылыстағы баға мен бағалама, кәсіпорындарға, ұйымдарға, халыққа көрсетілетін қызметтердің тарифі мен бағасы.&lt;ref&gt;Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Экономика]]
[[Санат:Қаржы]]


{{Economy-stub}}</text>
      <sha1>r5aisbjqcc26fams1e0qsitio4gm502</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ-жоңғар соғыстары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98386</id>
    <revision>
      <id>3573248</id>
      <parentid>3567996</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66938" sha1="4b6ofto514i53rfz3fbuvkw3wsr26fi" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс
 |қақтығыс     = Қазақ-жоңғар соғысы
 |бөлім        = 
 |сурет  = Zunghar Khanate at 1750.jpg
 |сурет атауы    = Қазақстан және жоңғарлар, 1750 жыл
 |дата         = 1643–1755
 |орын        = 
 |себеп      = 
 |нәтиже         = [[Цинь империясы]]ның Жоңғар хандығын жоюы. [[Қазақ жүздері]]нің [[Ресей империясы]]ның құрамына ену процесінің басталуы. 
 |өзгерістер    =Жоңғар хандығы [[Цин империясы]]ның құрамына енді, жүздер Ресей бодандығын қабылдады.
 |қарсылас1   = [[Қазақ хандығы]]&lt;br&gt;[[Қазақ жүздері]]
 |қарсылас2   = [[Жоңғар хандығы]]
 |қарсылас3   = 
 |қарсылас4   = 
 |командир1    = [[Жәңгір хан]] 1652 дейін &lt;br&gt; [[Батыр хан]] 1680 дейін &lt;br&gt; [[Тәуке хан]] 1718 дейін &lt;br&gt; [[Әбілқайыр хан]] 1748 дейін &lt;br&gt; [[Абылай хан]] &lt;br&gt; [[Сәмеке хан]] 1734 дейін &lt;br&gt;[[Әбілмәмбет хан]] &lt;br&gt; [[Қабанбай батыр]] &lt;br&gt; [[Қайып хан]] 1718 дейін 
 |командир2    = [[Батыр қонтайшы]] &lt;br&gt;[[Қалдан Бошоқты]]&lt;br&gt;[[Сыбан Раптан]]&lt;br&gt;[[Қалдан Серен]]
 |командир3    = 
 |командир4    = 
 |күштер1        =600 ден ([[Орбұлақ шайқасы]]нда) 80 мыңға дейін ([[Тәуке хан]] билік кезінде)
 |күштер2        =1000 нан ([[Аягөз шайқасы]]нда) 70 мыңға дейін ([[Қалдан Серен]] билік кезінде)
 |күштер3        = 
 |күштер4        = 
 |шығындар1      = 
 |шығындар2      = 
 |шығындар3      = 
 |шығындар4      = 
 |жалпы шығындар = 
 |ескерту   = 
}}
'''Қазақ-жоңғар соғысы''' (1643–1759 жылдар аралығында) — [[Қазақ хандығы]] мен [[Жоңғар хандығы]]ның арасындағы [[XVII ғасыр]]дың 40-шы жылдарынан [[XVIII ғасыр]]дың ортасына дейін созылған қарулы қақтығыстардың сериясы.

==Тарихы==

XV ғасырдың ортасында Өзбек хандығының жеріне бірнеше рет жорық жасап, ойраттарды ауыр жеңіліске ұшыратты. 1457 жылы Үш-Темұртайшы басқарған Әбілқайыр мен ойрат әскерлерінің Сығнақ маңында шайқасы болды. Ұзақ сағатқа созылған шайқас Әбілқайыр ханның жеңілуімен аяқталды, Әбілқайыр хан шегінуге мәжбүр болып, Сығнақ қабырғаларының артына тығылады. Ойраттар Ташкент, Түркістан, Шахрухия қалаларын тонап, қиратты.

1460 жылы Әбілқайыр хан ойраттардан жеңіліс тауып, әлсіреген кезеңде Әбілқайыр ханның қатал саясатына наразы Шыңғыстар Жәнібек пен Керей өз қол астындағылармен шығысқа Жетісуға, Моғолстанға қоныс аударып, өз мемлекетін құрды. Қазақ хандығы. Олармен бірге кеткен тайпалар өздерін өзбек-казактар ​​деп атай бастады («еркін өзбектер», түркіден «казак» еркін дегенді білдіреді). Кейінірек тек «казак», «казактар» деп аталды.

16 ғасырдың аяғында Тәуекел хан ойраттардың жорықтарын тойтарып, олардың руларының бір бөлігін бағындырды. Бірақ қазақ хандығының ішкі алауыздықтан әлсіреуі 17 ғасырда ойрат тайпаларының (ойраттардың батыс бөлігі) «сол қанаты» құрған жаңа мемлекет – Жоңғар хандығының позицияларының күшеюіне әкелді.)

Қазақ пен жоңғар хандықтарының арасындағы алғашқы қақтығыстар жаңа мемлекет пайда болғаннан кейін бірден 1635 жылы басталды.

== 17-ші ғасырдың екінші жартысы ==
XVIII ғасырдың бас кезіндегі қазақ-жоңғар қарулы қақтығыстары көп жағдайда ойраттардың үстемдігімен аяқталып, [[қазақ]] қоғамының экономикалық, саяси және басқа әлсіз жақтарын көрсете бастады. [[Тәуке хан]]нан соң билікке келген [[Болат хан]] (1718—1729 жылдары) тұсында қазақ қоғамында феодалдық бытыраңқылық үстемдік алады. [[Кіші жүз]] бен [[Орта жүз]]дің біраз бөлігі [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр]] сұлтанды ақ киізге отырғызып, хан көтереді (1718—1748 жылдары). Ташкентте [[Ұлы жүз]]дің өкілдері [[Жолбарыс хан|Жолбарыс]] [[сұлтан]]ды хан сайлайды. Орта жүздің қалған бөлігі [[Сәмеке]]ні хан ретінде мойындайды. Орталық биліктің әлсіреуі жаңа жоңғар басқыншылығына жол ашқан еді.

XVIII ғасырда қазақ-жоңғар қатынасының асқынып кетуіне байланысты да сол жер мәселесі тұрды. Қонтайшы [[Севан Рабдан]] [[Жетісу]]ды біржола ойраттарға қалдырып, сонымен бірге [[Түркістан (қала)|Түркістан]] арқылы өтетін сауда жолын да иемденуден үміттенді. Жоңғар хандығы бұл кезде біршама экономикалық және саяси өрлеу кезеңінде тұрды: егіншілік бұрын болмаған көлемге жетті, көрші елдермен сауда қатынасы өсті, қонтайшы [[Тибет]]ті, Шығыс Түркістан]][[ мен қырғыздардың біраз бөлігін өзіне қаратты. Темір өндіру технологиясын игерген [[ойрат]]тарға орыс шебері Зеленовский мен швед офицері Ренат мылтық және зеңбірек құю ісін, оқ-дәрі жасауды жолға қойып берді.

1723 жылы жоңғар [[қалмақтар]]ының үлкен күші [[Жетісу]] арқылы [[Талас]] өңіріне, одан әрі Қаратауға жетіп, Түркістан мен [[Ташкент]]тен бір-ақ шығады. &quot;Жұт — жеті ағайынды&quot; дейді халық. Жұт әкелген ауыр қыстан соң, жайсыз көктемге енді ғана іліккен Ұлы жүз бен Орта жүз қазақтарының біразы қырғынға ұшырап, бірнеше мыңы тұтқын есебінде қалмақ жеріне айдалып, қалғаны мал-мүлкін тастап, [[Хожант]] пен [[Самарқан]]ға, Кіші жүз қазақтары [[Хиуа]] мен [[Бұхара]]ға жетіп паналайды. Демограф М.Тәтімовтің болжамы бойынша, осы қасіретті кезеңде қазақ елі миллионнан астам адамынан айырылған. Осы [[оқиға]]ның ізін ала қазақ жұртына келген орыс елшісі [[Тевкелев Алексей Иванович|А.И.Тевкелев]] елдің жағдайын білдіре келіп: &quot;Қазақтар ойрандалды, тоз-тоз болды, жұрдай болып жұтады&quot;, — деп жазды. Оқиға қазақ елінің тарихына &quot;Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама&quot; деген атпен енді.

1730 жылы Ұлы жүз [[Саңырақ]], Орта жүз [[Бөгенбай батыр|Бөгенбай]], Кіші жүз [[Тайлақ батыр]]лар бастаған қазақ қолдары Бұланты өзенінің бойында [[Ойраттар|ойрат]] әскерін талқан етіп жеңеді. Кейін бұл шайқас өткен жерді халық &quot;Қалмаққырылған&quot; атап кетеді. Келесі ірі жеңіске қазақ қолдары 1730 жылы [[Балқаш]] көлінің батыс жағындағы &quot;Аңырақай&quot; деген жерде жетеді. Шамамен осы мезгілде [[Қойгелді Сартұлы]], [[Тоқсанбай]], [[Мәлік]] және [[Кеген би]]лер бастаған халық көтеріліп, Түркістанға жақын маңда орналасқан қонтайшының өкілі [[Барша хан]] мен оның кеңесшісі Саңғалды өлтіріп, шағын әскерін тұтқынға алады. 1730 жылы [[Цин империясы]] әскерінің басқыншылығына ұшыраған ойраттар енді қайтып қазақ жеріне басып кіру мүмкіндігінен айырылады. Өз жерінен ауа көшкен қазақ елі енді атамекеніне орала бастайды.

== XVIII ғасырдың соңы – XIX ғасырдың басы ==
XVIII ғасырдың басында қазақ бірлестіктері мен Цаван-Рабдан басқарған Жоңғар хандығының әскерлері Оңтүстік Қазақстанның оазистері мен сауда және қолөнер орталықтарына бақылау үшін күрес бастады.

1698 жылы 40 000 адамнан тұратын жоңғар әскері Шу мен Талас өзендері бойында көшпенді өмір сүрген Қарта Жүздің қазақ ұлыстарын жеңді. Осы науқан нәтижесінде бірнеше мың адам қаза тауып, 10 000 тұтқын алынды.

Маньчжу императоры Кансиге жазған хатында Цаван-Рабдан қазақтармен соғыс ашу себептерін баяндады. Біріншіден, қазақ ханы бұрын Галдан әскерлері тұтқынға алған ұлы Тауке ханды қайтаруды талап етті. Цэван-Рабдан оны 500 сарбаздан тұратын күзетпен үйіне қайтарды, бірақ Тауке олардың барлығын өлтіріп, Уерхуде Батур-Тайзиді бағындырып, 100-ден астам Урянкхай халқын отбасыларымен бірге тұтқынға алды. Екіншіден, қазақтар Жунгар ханына тұрмысқа шыққан Айуки ханның қызының керуеніне шабуыл жасады. Үшіншіден, Ресейден оралған Цеван-Рабданның саудагерлері қазақтар тарапынан тонауға ұшырады.

1702 жылы қазақтар 1698 жылғы шабуылға жауап ретінде Жоңғарияға қарсы шапқыншылық жасап, бір мезгілде қалмақтар мен жоңғарларға соққы берді, бірақ науқан сәтсіз аяқталды. 1703 жылы Тауке хан мен Қайып сұлтан бітімге келу үшін елші жіберді. Тараптар келісімге келгені белгісіз, бірақ кейінгі жылдары ірі қақтығыстар болмады.

1701 жылы Волға қалмақтары арасында Чақдоржап пен Санжип бір жағынан, ал олардың әкесі хан Айука екінші жағынан соғыс бастады. Ресей билігінің араласуынан кейін қақтығыс шешілді. Чакдоржап әкесімен татуласып, Еділге оралды, ал Санжип өз халқының бір бөлігімен Жоңғарияға көшіп, жергілікті бастықтың қолына қабылданып, кейін Айукаға оралды, бірақ өрт кезінде қаза тапты. Шамамен 60 000 адамнан тұратын Волга қалмақтарының келуі Жұңғария хандығының әскери күшін айтарлықтай нығайтып, бұл оқиғаларға назар аударып отырған Қытайдың да қызығушылығын оятты. 

1708 жылы ойрат әскерлері тағы да Ұлы жүздің аумағына басып кірді. Шабуыл қаупі мен ықтимал жойылу қатері салдарынан қазақ халқының едәуір бөлігі туған жерлерін тастап, бекітілген Ташкентке барып паналауға мәжбүр болды. жоңғар әскерлерінің алдыңғы жасақтары Орталық Қазақстандағы Сарсу өзеніне жетті. жоңғар шапқыншылықтары қазақтарды дүрліктіріп, әйгілі қарттар мен билерді, халық батырларын және ең көрегенді Чиңгизидтерді үш жүздің әскери және адам ресурстарын біріктіруге итермеледі. Алғашқы құрылтай (көшпелі халық жиналысы) 1710 жылдың жазында Қарақұм өңірінде өтті. Құрылтай халық батыры Богенбайдың басшылығымен бүкіл қазақ әскерін құруға шешім қабылдады. 

Богенбай жауды кері шегінуге мәжбүрлеу жоспарын жасады. Кейін қазақтар джунгаларға бірнеше ауыр соққы берді. Бірлікке қол жеткізіліп, үйлестірілген әскери әрекеттердің арқасында 1711–1712 жылдары қазақ жасақтары джунгаларға бірнеше мәрте жеңіспен аяқтады.

Ішкі қиындықтарға қарамастан, XVIII ғасырдың екінші онжылдығының басында Жоңғар хандығы сыртқы саясатын күшейтті. Цаван-Рабдан Шығыс Түркістанда билікті қалпына келтіріп, Яркенд, Турфан, Қашғар, Аксу және басқа да қалаларды бағындырды. Ол хандар мен бейлерді өз сарайына шақырып, қалаларға салық салды; кейбір аристократтарды Жунғарияға қоныстандырып, егіншілікпен айналысуға мәжбүр етті. Ресей елшісі Иван Унковскийдің айтуынша, Хунтайиджи сарайында шамамен екі мың бухаралық болған[27].

Түркістанда билікті нығайту бір-бірімен қақтығыста болған ұйғыр билеушілері арасындағы ішкі тартыстардың арқасында мүмкін болды. Бұл Цеван-Рабданға қазақтарға қысымды күшейтумен қатар Тибетке жорық жасап, Хамиді бақылауда ұстау үшін Цин империясымен дауласуға мүмкіндік берді. Замандастары джунгалардың қиын жағдайын атап көрсеткен: бір жағынан қазақтар, екінші жағынан қырғыздар қоршап алған.

1713–1714 жылдары жоңғарлар қазақтардың қолынан ауыр жеңілістерге ұшырады{{sfn|Suleimenov, Moiseev|1988|p=20}}. 1716 жылы Жұңгар хандығында болған Цин дипломаты Бао Чжу император [[Кансиге]] былай деп хабарлады: &quot;''... Үшінші жылы қазақтар шапқыншылық жасап, көптеген шекаралық елді мекендерді түгелдей қиратты, көптеген адамды өлтірді және әйелдер мен балаларды тұтқынға алды... Өткен жылы Зайсан ханзадасы Дулер үш мың адаммен қарсы шыққанымен, жеңіліс тапты да, үлкен шығынмен оралды.&quot;{{sfn|Suleimenov, Moiseev|1988|p=20}}{{sfn|Erofeeva|2007|p=149}}. 1714 жылы хан Әбілқайыр басқаруындағы қазақтар Жоңғар хандығының шекаралық аудандарына шабуыл жасап, бұл Цеван-Рабданды Тянь-Шань қырғыздарының жерлері арқылы әскери операциялар жүргізуге итермеледі

Жунгарияның оңтүстік және шығыс шекараларында қысқа мерзімді сыртқы саяси тұрақтылыққа қол жеткізген соң, Цаван-Рабдан 1716 жылы өз әскерлерін қазақ даласына жіберді. Церен-Дондук басқарған ойрат әскері қазақ милициясын жеңіп, көптеген тұтқындарды қолға түсірді. Сол жылы қазақ әскерлері Іле өзенінде хорос көшпенділеріне шабуыл жасап, лейтенант Маркел Трубниковты тұтқынға алды.

1716 жылдың қыркүйегінде-ақ Қайып ханның елшілері Тоболскке, генерал-губернатор М.П. Гагаринге келіп, джунгаларға қарсы қазақ-орыс бірлескен жорығына қатысуға дайын екендерін мәлімдеді. 1716 жылғы орыс құжаттары қазақ билеушілерінің, ең алдымен Қайып ханның, Сібірдегі орыс әкімшілігінен әскери қолдау алуға деген ұмтылысын айқын көрсетеді. Сонымен бірге, орыс үкіметі қазақ хандығының қарулы күштерін жоңғарлардың кеңеюіне қарсы пайдалануға тырысты. Алайда, бұл келіссөздер іс жүзінде еш нәтиже бермеді.

1717–1718 жылдары хандар Қайып пен Әбілқайыр І Петрмен жоңғарларға қарсы одақ құруға тырысты, бұл негізінен Сібір губернаторы М. ықпалынан болды. П. Гагарин өз хаттарында Жоңғар хандығының Еуразияның көршілес аймақтарын жаулап алу жоспарларына назар аударып, билеушілерді Ресей үкіметінен қолдау сұрауға шақырды. Алайда, Ресей үкіметі жоңғар хандығына қарсы бірлескен жорық идеясын қолдамады, оны Цин империясының өсіп келе жатқан күшіне маңызды тежегіш деп санап, оны бейбіт жолмен Ресейге қосу мүмкіндігіне үміттенді. Сондықтан Санкт-Петербург қазақ хандарын тек жігерлендіретін пікірлермен шектеліп, оларға нақты әскери көмек туралы ешқандай уәде бермеді.

Дегенмен, Ресейдің бас тартуы В.Я. Басин айтқандай қазақтардың саяси немесе әскери әлсіздігінен емес еді. Қазақ тайпалары Орталық Азияда елеулі әскери күш болды. Сондықтан А.И. Тевкалевтің бір есеп беруінде қазақтар «өз күштерін әлі білмейді» деп жазған. Санкт-Петербург Жунгар хандығын Цин империясына қарсы ыңғайлы буфер ретінде қарастырды, ал билеуші орта онымен бейбіт қарым-қатынасты сақтап, ақырында Ресей билігіне бағындыруға үміттенген. 

Қазақ билеушілері арасындағы келіспеушіліктерді пайдаланған жоңғарлар 1717 жылы Ұлы және Орта жүз жеріне бірнеше шапқыншылық жасады. Сол жылдың күзінде Абылай мен Қайып хандардың басшылығымен 30 000 адамнан тұратын біріккен қазақ әскері жоңғарияға бет алды. Алайда, бұл науқан сәтсіз аяқталды. Аягуз өзенінде қазақ әскері тұратын жоңғар шекаралық жасағынан жеңілді. Сол жылдың соңында және келесі жылы джунгалар қазақ жузының аумағына ұйымдасқан қарсылықсыз одан әрі жылжуды жалғастырды. 

Екінші Ойрат-маньчжу соғысы басталғаннан кейін жоңғар шапқыншылығы әлсіреді. Қазақтар бұл мүмкіндікті пайдаланып, оңтүстік өңірдегі көрші жоңғар көшпенділеріне қарсы контршабуыл жасады. Нәтижесінде шамамен үш мың жоңғар тұтқынға алынды. жоңғария хандығына Ресей елшісі И.Д. Черёдов 1720 жылы «казак ордасы келіп, шамамен үш мың адамды тұтқындап, өздерімен бірге алып кетті» деп хабарлады. 

XVIII ғасырдың екінші онжылдығында Оңтүстік және Батыс Қазақстанда әскери шиеленіс күшейіп, жоңғарлармен үнемі қақтығыстар жайылымдық үшін күресті ушықтырып, сауда қатынастарын әлсіретті. Осы жағдайда қазақтар мен калмықтар, башкирлер, сондай-ақ Яик және Сібір казактары арасындағы қақтығыстар жиіледі. Ең өткір қақтығыстар Кіші жүз бен Яик казактары мен қалмақтар арасында болып, мал ұрлау мен адам ұстаумен бірге жүрді; кейбір тұтқындар кейін Хива базарларында қайта сатылды. Қазақ жасақтары сондай-ақ Волға аймағы мен Урал бойындағы башқұрт көшпенділерінің лагерьлеріне және орыс шекаралық бекіністеріне шапқыншылық жасап, бұл қарсы шабуылдарға және тұтқындарды айырбастауға әкелді. 

1721 жылдың көктемінде Жунгар хандығы Цин империясының жою қаупіне ұшырады. Қолдауды қамтамасыз ету мақсатында Цеван-Рабдан Борокурган бастаған елшілікті Санкт-Петербургке жіберіп, маньчжур-қытай әскерлеріне қарсы жедел әскери көмек алмастыру шартымен Ресей билігіне бағынуды ұсынды. Алайда 1722 жылғы желтоқсанда Қанси императорының қайтыс болуынан кейін жағдай өзгерді. Оның ізбасары Юнчжэн әскерді шегінуге бұйрық беріп, бейбіт келіссөздерді бастады. Цеван-Рабдан бұл ұсынысты қуана қабылдап, өкілдерін Бейжіңге жіберіп, Ресей азаматы болу идеясынан бас тартты.

Жақын арада жоңғар феодалдары қазақтарға қарсы шабуыл жасауға шешім қабылдады. 1723 жылдың ерте көктемінде Қазақстан мен Орталық Азияға ірі шапқыншылыққа дайындық басталды. Уақытты дұрыс таңдаған: қатал әрі қарлы қыстан кейін қазақ ауылдары жазғы жайылымға көшуге дайындалып, жас малдарды кастрациялау сияқты экономикалық шаруалармен айналысып жатты. Әлсіреген мал ауырлықпен қозғалды, бұл көшпенділерді аса осал күйге түсірді. Осы уақытта жоңғар әскерлері бұрын Циң империясына қарсы күрескен шығыс шекарадан Шу мен Талас өзендері бойына ауыстырылды. Қазақ билеушілері шабуыл күтпеген еді: Кіші және Орта жуз билеушілері сол кезде Волга қалмақтарына қарсы жорыққа дайындалып жатты, ал үлкен хан Болат та алдағы қауіпті алдын ала байқамады.

1723 жылы, Қытай императоры Кансидің қайтыс болғанына көп ұзамай және Жунгар хандығы мен Цин империясы арасындағы уақытша татуласу кезеңінде, Жунгар ханы Таван-Рабдан ұлы Шоно-Лозанның басшылығымен қазақтарға қарсы 30 000-нан астам әскер жіберді. Кенеттен жасалған шапқыншылық ауылдарды тосыннан алды: алғашқы болып Талас пен Арыс аңғарларындағы Сәдір тайпалары зардап шекті, олардың көпшілігі қаза тауып немесе тұтқынға алынды, сондай-ақ басқа көшпенді қоныстар мен қалалар да шабуылға ұшырады. Мыңдаған адам тұтқынға алынды, ал сол жылы жоңғары Түркістанды басып алды, Ташкент, Сайрам және тағы бірнеше қалалар жау қолына түсті, бұл қазақ билеуші элитасына ауыр соққы болды; Әбілқайыр ханның отбасы да тұтқынға алынды[22]. 1723–1727 жылдары жоңғары Оңтүстік Қазақстан мен Сырдария өңірін басып алып, қазақ милициясын жеңді; Хожант, Самарқанд және Әндижан сияқты өзбек жерлері олардың бақылауына өтті, ал кейін Ферғана алқабы да жаулап алынды[19]. Бұл жылдар Қазақстан тарихында «Ұлы апат жылдары» (Aqtabang Shubyrindy) деп жазылды. 

«Ұлы апат жылдары» жойқын салдары жағынан тек XIII ғасырдағы моңғол басқыншылығымен ғана салыстырылады: жоңғар агрессиясы Орталық Азиядағы халықаралық жағдайды түбегейлі өзгертті, ал мыңдаған отбасылардың Орталық Азия шекараларына және Волға қалмақтарының иеліктеріне жақындауы өңірдегі жағдайды одан әрі шиеленістірді. Көптеген қазақ рулары Оңтүстік Қазақстандан қашты: Ұлы Жүз бен Орта Жүздің бір бөлігі Ташкент, Хожант, Қаротегин және Ферғана аймақтарына, тіпті Памирге дейін; Орта Жүздің басым бөлігі Самарқанға; ал Кіші Жүз рулары Хиуа мен Бұхараға. Бұл қайғылы көшу «Елім-ай» атты әйгілі әнде бейнеленген.

Қарақалпақтар 1723–1725 жылдардағы Жунгар басқынынан ауыр шығынға ұшырады. Олар Сырдарияның орта ағысынан көшуге мәжбүр болып, кейбіреулері Ташкент маңындағы өзеннің жоғарғы ағысына, ал басқалары Арал теңізі жағалауындағы Емба, Яик және одан да шалғай аймақтарға қоныс аударды. Бұл қоныс аудару ұзақ уақыт бойы қарақалпақ халқының ұлттық бірігу үрдісін тоқтатты. Осы кезеңде қарақалпақтар «жоғарғы» және «төменгі» топтарға бөлінді: біріншілері жоңғар феодалдық хандарына тәуелді болса, екіншілері Ұлы және Орта жүз билеушілерінің билігіне өтті. Т. А. Жданконың айтуынша, Сырдарияның орта ағысындағы жоңғарлардың нығаюы бұл бөлінуді толық ресми түрде бекітіп, олардың тарихи тағдырындағы айырмашылықты анықтады. 

Осы кезеңде жоңғар әскерлері қырғыздарға да шабуыл жасады. Капитан И. Унковскийдің «жоңғария халықтары, билеушілері мен қалалары туралы үзінді» еңбегіне сәйкес, хан Цеван-Рабдан Иссык-Көл аймағында көшіп-қонып жүрген «buruттар» деп аталатын халықты бағындырды. Кейбір қыргыздар өз еркімен жоңғарлардың билігін мойындап, оларға аманат ретінде адамдар берді, ал басқалары қарсылық көрсетті. жоңғар әскерлері сондай-ақ Гиндукуш пен Памир-Алай хандықтарына да жетті.

жоңғар шапқыншылығы салдарынан қазақтардың Орталық Азияға жаппай қоныс аударуы өңірге ауыр әлеуметтік-экономикалық салдар әкелді. Көшпенділер — қазақтар, қырғыздар, қарақалпақтар — өз малымен бірге егіншілік алқаптарды талқандап, дақылдарды таптап, бұрыннан тығыз қоныстанған қалаларды толықтырды. Қазіргі заманғы деректерге сәйкес, үздіксіз шапқыншылықтар Мавераннахрда жойқындық пен аштық тудырып, каннибализмге әкелді. Самарқан мен Хиуа сияқты көптеген қалалар он жылдан астам уақыт бойы тұрғындарсыз қалды, сауда құлдырады, ақша айналымнан жоғалып кетті, ал керуендер Жунғария хандығы арқылы айналып өтуге мәжбүр болды. Орталық Азиядан Арал теңізі аймағына оралған кейбір қазақ босқындары одан әрі солтүстікке, Оңтүстік Урал мен Батыс Сібірге қоныс аударып, бұл Қалмақтардың Волгаға шегінуіне әкелді. Сонымен бірге Кіші және Орта Жүз тайпаларының бір бөлігі Тобол, Орь, Уй және Илек өзендеріне қарай бет алып, жайылымдар үшін башкирлермен қақтығыстар басталып, мал ұрлау мен тұтқындарды алумен бірге жүрді. 

1724 жылдың жазының соңында Әбілқайыр мықты шабуылмен Түркістан мен Ташкентті басып алып, жоңғар қолбасшысы Шоно-Лозанды Қаратау шыңдарына шегінуге мәжбүр етті. Әбулхаир бұл қалаларды алты айдан астам уақыт бойы ұстап тұрды, бірақ 1725 жылдың көктемінде жаудың әскери үстемдігіне байланысты оларды тастап кетуге мәжбүр болды. Сол жылы Әбулхаир 50 000 адамнан тұратын әскер жинап, Цеван-Рабдан әскеріне қарсы шайқасты. Шамамен 10 000 сарбаздан айырылып, жеңіліс тапқаннан кейін ол шегінді. Осыдан кейін 1725 жылдың көктемінде Түркістан мен Ташкент жоңғар әскерлерінің қолына қайта өтті. Қазақтар Орталық Азияның қалалық нарықтары мен қолөнер орталықтарынан мүлдем оқшау қалды. Осы жаулап алудың тікелей нәтижесінде қазақ босқындарының жаңа, күшті легі Қазақстанның солтүстік-батысы мен солтүстігіне ағылды.

Қазіргі заманғы деректерге сәйкес, 1720-жылдардың басында қазақтар мен Ташкент тұрғындары ойраттарға қарсы бірлескен көтерілістер жасаған. Орталық Азиялық тарихшы Хожамқұли-бек Балхи Ташкентке қарсы Хунтайджи науқанында, Андижан, Сайрам және Сырдарияның жағалау аймақтарында «шамамен үш лакх қазақ, Ташкент халқымен бірге... бір ай бойы таңнан кешке дейін шайқасты», бірақ жеңіліп, Самарқантқа шегінуге мәжбүр болды, ал Ташкент пен Андижан харадж төлеуге келісті. Сол автордың айтуынша, ойрат феодалдық ханзадалары қырғыздарды да жеңіп, оларды Хисар-и-Шадман мен Хутталан аймақтарына шегінуге мәжбүрлеген.

1725 жылдың қысында Астрахань басқармасы Калмық тайшаларынан Ембаға қарай мыңдаған қазақ әскерінің жылжуы туралы алаңдатарлық хаттар ала бастады. 1725–1726 жылдары Кіші және Орта Жүз қазақ тайпаларының мәжбүрлі қоныс аударуы Жунгарлардың қысымы мен Орталық Азиядағы негізгі қалаларға бақылауды жоғалту салдарынан болды. Солтүстік-батысқа қарай болған бұл қоныс аударулар Ресей империясының оңтүстік шекараларындағы жағдайдың күрт нашарлауына әкелді. Қазақтар Яик, Илек және Тобыл өзендері бойындағы дала жерлерін иеленді, бұл жайылым мен су көздері үшін башкирлермен, калмықтармен және Яик казактарымен көптеген қақтығыстарға әкелді. Патша үкіметінің шенеуніктерінің есептерінде шекара аймақтарына қауіп төндірген қарулы қақтығыстар мен шапқыншылықтар тіркелді. Жағдайдың шиеленісуі Санкт-Петербургте үлкен алаңдаушылық тудырды. 1725 жылғы желтоқсанда императрица Екатеринаның төрағалығымен өткен Жоғарғы құпия кеңестің отырысында бұл мәселе талқыланды. 

1723–1725 жылдардағы жорық кезінде Ресей Қазақстаның және Орталық Азияның істеріне араласпай, оның орнына өз бақылауындағы калмықтар мен башкирлердің жерлеріне қазақтар мен қарақалпақтардың ықтимал шапқыншылықтарын болдырмауға басымдық берді. Осылайша, 1723 жылғы 12 желтоқсанда Еділ қалмақтарының ханы Айукеге хат жолданды, оған шабуылға тойтарыс беруде жергілікті билікке көмектесуді бұйырды, себебі «қырғыз-қайсақтар мен қарақалпақтар қырық мың адам болып жиналып, біздің императорлық ұлылығымыздың қалаларына және сіздің ұлыстарыңызға соғыс ашып, ауылдар мен шағын елді мекендерді жоюға бет алған».

А. И. Тевкелев осы кезеңде қазақтардың «жеңілген, шашыраңқы және күйреген» екенін жазды. Алайда алғашқы жеңілістерден кейін қазақтар өз күштерін жинай бастады. 1726 жылдың басында батырлар[34] бөлек-бөлек жасақтары үйлестірілмей[35] әрекет етті.

1726 жылы қазақтар Жоңғар хандығына қарсы ұйымдасқан қарсылық көрсете бастады. Сол жылы қазақ руларының өкілдері Түркістан маңындағы Орда-Бас (Ордабасы) аймағында жиналып, халықтық милиция құруға шешім қабылдады. Кіші жүздің билеушісі Әбілқайыр хан милицияның бастығы және басшысы етіп сайланды. 1727 жылы үш жүзден келген қазақ милициясы бір қолбасшылыққа біріктірілді. Қазақ тарихи дәстүрінде, 20-шы ғасырдың басында А. А. Диваев жазып алғандай, [40][41], Сырдария өзенінің батысында, Бұлақты мен Белеут өзендерінің бойында, Торғай даласының оңтүстік-шығысындағы Қара-Шыр аймағында жоңғар әскері мен қазақ милициясы арасында үлкен шайқас болғаны айтылады, онда қазақ милициясы жеңіске жеткен. Кейін бұл орын «Калмак кырылган» — «Джунгалардың өлімі болған жер» деп аталды. Бұл шайқас туралы жазбаша деректер болмаса да, қазіргі заманғы тарихшылар (Кадыбаев А. Ш., Моисеев В. А.) бұл шайқастың шынайы болғанына еш күмән келтірмейді. Қазақтардың жеңісіне сондай-ақ 1727 жылы билеуші Цаван-Рабданның өлімінен кейін басталған және оның мұрагерлері арасындағы тақ үшін күрес салдарынан Дунганстандағы ішкі саяси тұрақсыздық та ықпал етті.

Қазақтар Жоңғар хандығының әскерлеріне қарсы алғашқы ірі жеңісіне қол жеткізгенімен, елдің оңтүстігі мен шығысындағы қазақ жерлерін азат ету міндеті күн тәртібінде қалды. 1728 жылғы 6 қарашада Орта жүз ханы Семеке батыс артының қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қазақтарға барлық күштерін Жоңғар хандығы әскерлеріне қарсы шоғырландыруға мүмкіндік беру мақсатында Волга қалмақтарына бейбіт келіссөздер жүргізу үшін елшілік жіберді.

Қадырбаевтың бағалауы бойынша 1728 жылдан кейін өткен құрылтайда Кіші жүз ханы Әбілқайыр біріктірілген қазақ милициясының бас қолбасшысы етіп сайланды. Қазақ милициясы мен Жұңғар хандығы әскерлері арасындағы соңғы ірі шайқас Балқаш көлінен 120 шақырым қашықтықта, Аңракай аймағында өтті. Моисеевтің бағалауы бойынша Анграка шайқасы 1729 жылы өтсе, Қадыржановтың айтуынша ол 1729 жылы немесе 1730 жылдың көктемінде болған.

Тынышпаевтың айтуынша, осы шабуыл кезінде қазақ атты әскерлері жау күштеріне бірнеше рет соққы берді. Үлкен шайқас бөлімшелерін Абұлмәмбет, Барак, Әбілқайыр, Бөкейір және басқа да Шыңғыс ұрпақтары – сұлтандар басқарды. Олармен бірге Кіші жүздің Жетіру ұрпағынан  батырлар Богенбай мен Есет сияқты «қара сүйек» өкілдері дшыққане қатысты, Канжығалы руынан Богенбай мен Орта Жүздегі Арғын тайпасының Шақшақ руынан шыққан атымен бірдей Богенбай, сондай-ақ батырлар Қабанбай, Жәнібек, Отанбай, Тәлік, Саурық, Малайсары және тағы басқалары.

Қазақстандық тарихшы И. В. Ерофееваның айтуынша, Жоңғар хандығына қарсы соғыста қазақ милициясының алғашқы ірі жеңістеріне қарамастан, Хан Абулхаир мен басқа қазақ қолбасшылары келесі жылы оңтүстік-шығыс майданда кең ауқымды шабуыл ұйымдастыра алмады, себебі Беляуты өзені маңындағы шайқастан кейін олар Орталық Азия істеріне терең араласты. 1731 жылғы 6 қазанда Иргиз өзеніндегі жазғы штабында қазақтардың сыртқы жауларына қарсы жүргізген соңғы күресін еске ала отырып, хан Абылай А. И. Тевкелевке: «Контайшамен көп жылғы соғыстан қанағаттанбай, Бұхараға қарсы соғыс аштым...» деді. ...Алайда, біз қазір Бұхара мен Хиуамен бейбітшілік орнаттық». 1920–1930 жылдардағы құжаттық тарихи материалдарда Қазақ ханның Орталық Азиядағы әскери әрекеттері туралы нақты мәліметтер дерлік жоқ, сондықтан аталған оқиғалардың шамамен ғана бейнесін қалпына келтіруге болады.

1729 жылы М. Этигеров Хунтайжидің штабына келді. Галдан-Церен Сібір әкімшілігінің талаптарына қызықпады, керісінше табанды түрде: «Сіздің жағындағы казактарға шабуыл жасамай ма?» деп сұрады, бұл қазақтарға қарсы бірлескен науқанға дайындық жасауға мүмкіндік берді. Алайда Сібір әкімшілігі бұл идеяны қатаң түрде қабылдамады. Қазақ шапқыншылықтарына жауап ретінде жоңғар әскерлері қазақ көшпенділеріне шапқыншылық жасады.

Қазақ әскерлерінің қысымы салдарынан орыс елшілігі Семейде қалуға мәжбүр болды. 1731 жылдың қысында қазақ әскерлері жоңғар сауда керуенін жеңіп, орыс конвойын қолға түсірді. Орыс-жоңғар қатынастарын білген қазақ батырлары орыстарды босатты, ал ұйғыр саудагерлерін тұтқынға алды. Қиын қарым-қатынасқа қарамастан, қазақтар мен жоңғарылар арасындағы тұтқындар мәселесі адамгершілік тұрғыда шешілді.

Қазақтар дербеттерге ауыр соққы берді. 1730 жылдың жазында ойраттар Л. Угрымовқа шамамен мың дербет үйі тәркіленіп, мал-мүліктің ұрланғаны туралы хабарлады. 1731 жылдың күзінде қазақтар Жунғарияға терең рейд жасады. Құлдықтан қашып шыққан халха моңғолдары қазақтардың «көптеген адамдарды, әйелдер мен балаларды, мыңнан астам малы бар үйлер мен мүліктерін» тұтқынға алғанын хабарлады. 

Сол жылы Орта жүз қазақтары Жұңғарияға қарсы ірі көлемді жорық бастауды жоспарлады. Оған жауап ретінде 1732 жылдың жазында 7000 жұңғар Орта жүз қазақтарының ұлыстарына шабуыл жасады, бірақ шегінуге мәжбүр болды.

1732 жылы ойраттар Ресей елшісі А. И. Тевкелевтің қазақ даласына келгені және қазақ феодалдық ақсүйерлері арасындағы адалдық мәселесіне байланысты шиеленіс туралы естіп білді. 1 маусымда, – деп жазды Л. Угримов өзінің күнделігінде, – біз Ургада казактардың өз ханы Абылай ханға қарсы көтерілгені, ол Ресейден елші талап еткені (қазір ол олардың қасында), елшіні жібермей, үлкен қысым көрсетіп жатқаны туралы хабар алдық... Бұл ақпаратты қазақтардың Ресейге қарсы айқын жаулық әрекеті деп қабылдаған Галдан-Церен Л. Угримовқа қазақтарға қарсы әскери одақ құру мүмкіндігін талқылауды ұсынды.

1733 жылдың мамыр айында ойрат ханзадасы Цаган Семейге келіп, жергілікті әскери билік өкілдеріне мынадай мәліметтерді жеткізді: «Мен мырзадан біздің бар достығымызға сүйене отырып, жергілікті бекіністерде келісім орнату және осы бекіністерден казактардың жасағын жоюға бара алатын орыс әскерін жіберу туралы бұйрық алдым, оны сіз қазір есеп беруіңіз керек». Оған жауап ретінде Қазақстандағы және Жұнгариядағы шекарада шынында да көптеген орыс әскері бар екені, бірақ жоғарыдан бұйрық болмаса, оларды сізбен бірге жіберу немесе көмек көрсету мүмкін еместігі, әсіресе қазақтармен қақтығыстар жоқ екені айтылды.

1732 жылы ойраттардың Орта Жүзге қарсы жүргізген жорығы сәтсіз аяқталды. Л. Угримовтың айтуынша, жоңғар әскерлері «үлкен шығынмен» оралды, тіпті олардың дерлік барлығы сол жерде қалды. Осы шапқыншылық салдарынан Орта Жүздің дәстүрлі аристократиясының жиналысы өтпеді.

Сол уақытта Кіші жүз қазақтары Жунғарияға шапқыншылықтарға тек кейде ғана қатысып, әдетте Волга қалмақтарына немесе башкирлерге шабуыл жасайтын.

Ұлы Жүздегі жағдай мүлдем басқаша болды. Кеңестік және революцияға дейінгі тарихи әдебиеттерде Ұлы Жүздің феодалдық ханзадаларының қай уақытта және қандай жағдайда Жоңғарияға тәуелділігін мойындауға мәжбүр болғаны туралы сұрақ сирек қойылған. Н.Г. Аполова және бірқатар басқа кеңес тарихшылары 1723–1725 жылдардағы ойрат шапқыншылығынан кейін Ұлы Жүздің Жунгарияға тәуелділігін мойындағанына сенеді. 

== Ойрат-қазақ соғысы (1739–1742) ==
XVIII ғасырдың алғашқы жартысындағы қауырт саяси оқиғалар, әсіресе &quot;[[Ақтабан шұбырынды]]&quot; оқиғасы ел басқару ісімен, оның ішкі және сыртқы қатынас мәселелерімен арнайы кәсіби деңгейде айналысатын топтың қалыптасуына түрткі болды. Бұл топ тек төре тұқымынан ғана тұрған жоқ, оның арасында қара сүйектен шыққан би мен батырлар да, бай мен ақын-жыраулар да бар еді. Оның басында тұрғандардан [[Төле би]] Әлібекұлын (1663—1756 жылдары), [[Қазыбек би]] Келдібекұлын (1667—1763 жылдары) және [[Әйтеке би]] Бәйбекұлын (1644—1700 жылдары) атауға болады. Қоғам өмірінде [[Бұқар жырау]] сияқты қайраткер-ойшылдардың, Жәнібек тархан, Сартай батыр Байжанұлы, Жылқыайдар батыр, Жылқыаман батыр, Итемген-Сүтемген батырлардың және т.б. сияқты батырлардың орны да қомақты болғаны даусыз.

Сақталған деректік материалдардан қазақ басқарушы тобының жалпыұлттық мынадай үш мәселені ел алдына міндет етіп қойғанын аңғаруға болады. Олар — жалпыұлттық мемлекеттілікті қалпына келтіру және орнықтыру, халықтың белгілі бір бөлігін біртіндеп отырықшы тұрмысқа аудару және жалпыұлттық мүддеге бет бұру еді.

XVIII ғасырдың 50-жылдарының алғашқы жартысында [[Түркістан (қала)|Түркістан]]дағы Төле биге [[Көкшетау]]дан Абылай сұлтан бастаған өкілдік келеді. [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] өзінің &quot;Шeжipeciндe, және Абылай туралы тарихи жырда: &quot;Сапарға келушілердің мақсаты — &quot;Қазақ хандығының тұрағын анықтау&quot; болды деп көрсетеді. Бұл кезде [[Ұлы жүз]]дің соңғы ханы [[Жолбарыс хан]] қаза тауып (1740 жылы), билік Төле бидің қолында еді. Бидің 1748—1749 жылдары Барақ сұлтанды Ұлы жүз ханы етіп қою әрекетінен ештеңе шықпайды. Ал бұл жолы қартайған Төле бидің үш жүз алдында бірдей беделді Абылай сұлтанмен арада болған келіссөзде сұлтанды Орта жүз бен Ұлы жүздің тең билеушісі ретінде мойындағандығы жөнінде тұжырым жасауға толық негіз бар. Абылай сұлтанның ресми түрде хандық билікке сайланғанға (1771 жылы) шейін-ақ Ұлы жүз билеушілерінің өтінішімен қырғыздар мен [[Қоқан хандығы]]на әскери жорықтар жасауы (1766 жылы, 1770 жылы) соның айғағы.

&quot;Ақтабан шұбырынды&quot; оқиғасы көшпелі мал шаруашылығына сүйенген экономиканың әлсіз жақтарын көрсетіп, оны реформалау қажеттігі туралы мәселе қойды. Төле би алқалы кеңесте сөйлеген сөзінде халыққа: &quot;...Дұрыс жолға түс, жер емшегін ем, орнықты болсаң, карның тойынар, киімің бүтінделер! Аяқты малға сенбе, мал — бір жұттық... төрт түлік жиған малыңнан күндердің күні келгенде бір үзім нан артық!&quot; — деген үндеумен қайырады. Бидің түсінігі бойынша, егіншілік пен дәстүрлі мал шаруашылығы қатар дамуға тиіс. Мәшһүр Жүсіп Көпеев [[Төле би]] заманында 22 наурызды Жаңа жылдың басы ретінде (наурыз мейрамы) қарсы алу, осы күннен бастап егіншілік қамына кірісудің қазақ арасында дәстүрге айналғандығын жазады.

Тура осы мазмұндағы пікірді [[Абылай хан]] да ұсынады. Ол Қалдан Серенмен болған әңгімеде: &quot;Қазақ орнықпай жүрген ел еді, бір жерге орнықтырып, отырықшы өмірге кіргізіп өлсем, армансыз болар едім&quot; деген ойын білдіреді.

Қар астынан қылаң берген жауқазындай бас көтерген қоғамдық өмір мен ойдағы бұл үдерістер бұдан былайғы уақытта өзінің табиғи жалғасын таба алған жоқ; мемлекеттіліктің қалыптасуы соңына жетпей үзілді, енді ғана басталған қоғамның белгілі бөлігінің отырықшы тұрмысқа өтуі тоқтап қалды, коғамдық санада рулық- жүздік жіктелуден ұлттық тұтастыққа көшу аяқталмады.

Ал осы іргелі мәселелер аталмыш тарихи мезгілде неге өз шешімін таппады? Көшпелі мал шаруашылығына негізделген экономика және өмір салты тұрақты басқару аппаратына сүйенген мемлекеттік жүйенің тамыр жайып, орнығуына қолайлы жағдай туғыза алған жоқ. Сонымен бірге экстенсивті көшпелі мал шаруашылығын жүргізуге тиімді үлкен аумақ сан жағынан аса көп емес халыққа интенсивті экономикалық жүйеге көшуге аса қолайлы фактор емес-тін. Сондай-ақ елде білім беру саласының мүлдем жоқтығы, сауаттылықтың өте төмен деңгейі шаруашылық пен қоғамдық өмірдің тиімді жүйесіне кешуде негізгі кедергілердің біріне айналды.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / Ә. Төлеубаев, Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б. — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2006. — 232 бет, суретті. ISBN 9965-33-633-4&lt;/ref&gt;

==Әдебиет==

* {{кітап
 |авторы         = Ерофеева И. В.
 |бөлімі         = События и люди Казахской степи (эпоха позднего средневековья и нового времени) как объект исторической ремистификации
 |тақырыбы         = Научное знание и мифотворчество в современной историографии Казахстана
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = 
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = Дайк-Пресс
 |орны        = Алматы
 |баспасы     = Дайк-Пресс
 |жыл         = 2007
 |томы        = 
 |беттері     = 296
 |барлық беті    = 
 |сериясы      = 
 |isbn         = 
 |тиражы       = 
 |ref=Erofeeva
}}

* {{кітап
 |авторы         = Ерофеева И. В.
 |бөлімі         = 
 |тақырыбы         = Хан Абулхаир: полководец, правитель, политик
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = https://www.academia.edu/44624658/%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%98_%D0%92_%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D1%83%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B8%D1%80_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%86_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = Дайк-Пресс
 |орны        = Алматы
 |баспасы     = Дайк-Пресс
 |жыл         = 2007
 |томы        = 
 |беттері     = 456
 |барлық беті    = 
 |сериясы      = 
 |isbn         = 9965-798-64-8
 |тиражы       = 
 |ref=Erofeeva
}}

* {{кітап
 |авторы         = Кадырбаев А. Ш.
 |бөлімі         = 
 |тақырыбы         = К истории взаимоотношений калмыков поволжья и ойратов джунгарии с ногайцами, туркменами и казахами в XVII–XVIII вв.
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = https://cyberleninka.ru/article/n/k-istorii-vzaimootnosheniy-kalmykov-povolzhya-i-oyratov-dzhungarii-s-nogaytsami-turkmenami-i-kazahami-v-xvii-xviii-vv
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = Вестник Калмыцкого университета
 |орны        = 
 |баспасы     = 
 |жыл         = 2023
 |томы        = 
 |беттері     = 6-16
 |барлық беті    = 
 |сериясы      = 
 |isbn         = 
 |тиражы       = 
 |ref=Кадырбаев
}}

* {{кітап
 |авторы         = Кушкумбаев А. К.
 |бөлімі         = 
 |тақырыбы         = Военное дело казахов в XVII—XVIII веках
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = https://www.academia.edu/20366227/%D0%9A%D1%83%D1%88%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90_%D0%9A_%D0%92%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2_%D0%B2_XVII_XVIII_%D0%B2%D0%B2_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D0%BA_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_2001_182_%D1%81
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = Дайк-Пресс
 |орны        = Алматы
 |баспасы     = Дайк-Пресс
 |жыл         = 2001
 |томы        = 
 |беттері     = 182
 |барлық беті    = 
 |сериясы      = 
 |isbn         = 9965-441-44-8
 |тиражы       = 
 |ref=Kushkumbayev
}}

* {{кітап
 |авторы         = Моисеев В. А.
 |бөлімі         = 
 |тақырыбы         = Джунгаро-казахские отношения в XVII-XVIII веках и политика России
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = https://cyberleninka.ru/article/n/dzhungaro-kazahskie-otnosheniya-v-xvii-xviii-vekah-i-politika-rossii
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = Вестник Евразии
 |орны        = 
 |баспасы     = 
 |жыл         = 2000
 |томы        = 
 |беттері     = 22-43
 |барлық беті    = 
 |сериясы      = 
 |isbn         = 
 |тиражы       = 
 |ref=Moiseev
}}

* {{кітап
 |авторы         = Моисеев В. А.
 |бөлімі         = 
 |тақырыбы         = Джунгарское ханство и казахи (XVII—XVIII вв.)
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = https://www.academia.edu/43423579/%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%92_%D0%90_%D0%94%D0%B6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%B8_XVII_XVIII_%D0%B2%D0%B2_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0_1991
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = Гылым
 |орны        = Алматы
 |баспасы     = Институт уйгуроведения Академии Наук Казахской ССР
 |жыл         = 1991
 |томы        = 
 |беттері     = 238
 |барлық беті    = 
 |сериясы      = 
 |isbn         = 
 |тиражы       = 
 |ref=Моисеев
}}

*{{кітап
 |авторы         = Сулейменов Р. Б., Моисеев В. А.
 |бөлімі         = 
 |тақырыбы         = Из истории Казахстана XVIII века (о внешней и внутренней политике Аблая)
 |шынайы атауы     = 
 |сілтеме          = https://web.archive.org/web/20241208203243/https://www.academia.edu/111538626
 |уикитека         = 
 |жауапты     = 
 |басылым     = Наука
 |орны        = Алматы
 |баспасы     = Институт истории, археологии и этнографии им. Ч.Ч. Валиханова Академии наук Казахской ССР
 |жыл         = 1988
 |томы        = 
 |беттері     = 144
 |барлық беті    = 
 |сериясы      = 
 |isbn         = 
 |тиражы       = 
 |ref=Сулейменов, Моисеев
}}

==Дереккөздер==
{{reflist}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]</text>
      <sha1>4b6ofto514i53rfz3fbuvkw3wsr26fi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шетелдерде қазақ диаспорасының қалыптасуы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102704</id>
    <revision>
      <id>3573250</id>
      <parentid>3239301</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:53:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22587" sha1="7z3f3xby6adhq1o1tw0fc1j9okcq7yv" xml:space="preserve">''Жаңа заманда қазақ халқының қалыптасу үрдісі [[Ресей]], [[Қытай]], [[Моңғолия]] мен [[Ауғанстан]]ның және [[Орта Азия]] мемлекеттерінің аумақтарында одан әрі жалғаса берді. Егер олардың бір бөлігі ол жерлерде ежелгі замандардан тұрып келген болса, енді бір бөлігі жерін күштеп тартып алу, ұлт-азаттық көтерілістерге қатысқаны үшін қуғын-сүргінге ұшырау және басқа саяси, әлеуметтік-экономикалық себептердің салдарынан сол елдерге барып қоныстануға мәжбүр болды.''&lt;ref name=kaz8&gt;[[Қазақстан тарихы]] (XVIII ғасыр — 1914 жыл). Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т./ [[Алматы]]:  Атамұра,  [[2008]]. — 352 бет. ISBN 9965-34-816-2&lt;/ref&gt;

== Қазақтардың Қазақстан аумағынан тыс жерлерге қоныс аудару себептері ==

Жаңа заманда қазақ халқының бір бөлігі өздерінің тарихи отанынан тыс жерлерде тұрып жатты. Олар бір бөлігі ирредента, ал екінші бөлігі диаспора саналды. Ирредента деп өздерінің ежелгі атамекенінде дәстүрлі өмір сүріп отырған біртұтас халықтың бір бөлігін айтады. Алайда өкінішке қарай, қазақтардың бірқатар жерлері шекаралардың өзгеруі, отаршыл басқыншылық сияқты оқиғалардың салдарынан басқа мемлекеттің құрамында болып шықты. Ал диаспоралар халықтың бір елден екінші елге лажсыз қоныс аударып, өзге халықпен бірге тұруы болып табылады.

Қазақтардың Қазақстаннан тыс жерлерге лажсыздан қоныс аударуы ХІХ-XX ғасырлар шебінде жиі орын алды. Ол кезде қазақ даласын Ресейдің еуропалық бөлігінен қоныс аударып келген шаруалар арқылы отарлау жаппай жүріп жатты. Қазақтардың ең жақсы, құнарлы да шұрайлы жерлерін күшпен тартып алу жалғаса берді. Міне, мұндай жағдайда қазақтардың өздерінің ежелден отырған, дәстүрлі көшіп-қонып жүрген жерлерін лажсыздан тастап, қайдағы бір құнарсыз, сусыз жерлерге қоныс аударудан өзге амалы қалмады.

Көптеген ұлт-азаттық көтерілістері аяусыз басып-жанышталғаннан кейін қазақтар басқа мемлекеттердің аумағына көшіп кетуге мәжбүр болды. Мәселен, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістен соң 300 мыңға тарта қазақ Қазақстан аумағын тастап Қытайға көшіп кетті.&lt;ref name=kaz8/&gt;

== Ресейдің ішкі губернияларындағы қазақтар ==

Қазақтар Ресей империясымен шекаралас аймақтарда сонау ерте замандардан бері, Ресей отаршылдығы басталудан көп бұрын көшіп-қонып жүрген болатын. Кіші жүз қазақтары Еділ мен Жайық өзендерінің аралығын сонау XV—XVII ғасырларда-ақ емін-еркін жайлап, көшіп-қонып жүрді. XVIII ғасырда қазақтардың едәуір бөлігінің Оңтүстік Оралда башқұрттармен аралас көшіп-қонып жүргені де белгілі. Башқұрттар мен қазақтар көп жағдайда ауылы аралас, қойы қоралас бірге көшіпқонып, жайылымды бірге пайдаланып келді. Қазақтар мен башқұрттардың төскейде малы, төсекте басы қосылып, құда-жекжат болып туысып кеткен тұстары да аз емес. Олар жиын-тойлар мен үлкен астарда ат жарысын, балуан күресін ұйымдастырып, талай қызықты күндерді бірге өткізген болатын.

XVIII ғасырдың 30—40-жылдарында Орынбор өлкесіндегі шекара шебінде әскери бекіністер салу үрдісі қызу қарқын алғанын білеміз. Қазақ халқы өздерінің бұрыннан отырған ата қоныс жерлерінен кең-байтақ даланың ішкі жағына қарай бірте-бірте ығыстырыла түсті. XVIII ғасырдың 30—80-жылдары арасында қазақтар Жайықтың оң жағалауындағы өздерінің дәстүрлі мал жайылымдарын қайтарып алу үшін талай рет әрекет жасап та көрді. Бірақ одан еш нәтиже шығара алған жоқ. Ұзақ жылдар бойы күш-жігер жұмсай отырып, 1782 жылы «сенімді» деген көшпелі Кіші жүз қазақтарының бір бөліп ғана қыс кезінде уақытша көшіп барып, бұрынғы жерлерін қыстап шығуға рұқсат алды.

1801 жылы Кіші жүз қазақтарының бір бөлігіне Жайықтың он жағалауында қайта көшіп баруға ресми түрде рұқсат берілді. Мұнын өзі Ішкі Орданың (Бөкей хандығының) құрылуына алып келді.

1810—1822 және 1835 жылдары патша үкіметі Жаңаелек және Жаңашекара шебі аудандарын Кіші жүз қазақтарының пайдалануынан тартып алды. Сөйтіп қазақтар 4 миллион десятинаға жуық ен құнарлы жерінен айырылып қалды. Кейін ол аудандар Орынбор губерниясының құрамына өтіп кетті.

1897 жылғы Жалпыресейлік халық санағының деректері бойынша Астрахан губерниясында - 42,6 мың, Самара губерниясында - 7,4 мың, Орынбор губерниясында - 3,9 мың қазақ тұрған болатын. Астрахан губерниясына қарасты Ішкі Ордадағы қазақтардың саны 207,3 мыңға жетті. Қазақтардың аздаған бөлігі Пермь, Уфа, Саратов сияқты басқа бірқатар губернияларда қоныстанды.

Қазақтар Батыс Сібірдің оңтүстік аумағында ежелден көшіп-конып жүрді. XV ғасыр мен XVII ғасырдың бас кезінде бұл аймақты қазақтардың қыпшақ, жалайыр, арғын, керей және уақ сияқты тайпалық бірлестіктері мекендеді. Оларды Батыс Сібірдің оңтүстік жағындағы аймақтан XVII-XVIII ғасырларда көшпелі жоңғарлар (ойраттар) бірте-бірте ығыстырып шығарған болатын.

1752—1755 жылдары Орта жүздің солтүстік аймақтарының жерлерінде Жаңашекара ауданы күрылды. Соның салдарынан қазақтардың солтүстіктегі шекарасы оңтүстікке қарай 200 шақырымдай жылжытылды. Ол жерлердегі қазақтар күшпен көшірілді. Қайта-қайта үздіксіз өтініш жасаудың нәтижесінде 1771 жылы Орта жүз қазақтары Тобыл және Томск губернияларымен шекаралас аймақтарға уақытша көшіп-қонуға рұқсат алды. Соның өзінде тек «ерекше сенімді», «шын пейілдерімен берілген» қазақтар ғана аманат беру және жерге жалақы төлеу арқылы орналаса алды.

Патшаның 1788 және 1789 жылдары шыққан жарлықтары бойынша Ертіс бойындағы қазақтардың бір бөлігіне өзеннің оң жақ бетінде «мәңгі көшіп-қонып жүруге» рұқсат етілді. Сібір шекара шебінің ішкі жағындағы бос жатқан жерлерді пайдалану мүмкіндігі туды. Қазақтарға алдын ала бірнеше шарт қойылатыны ескертілді: біріншіден, қазақтардың көші-қоны қазыналық елді мекендерге 40 шақырымнан жақындамауы тиіс, екіншіден, олар шекара шебінен асып, 30 шақырым ұзап кетпеуі керек.

Томск және Тобыл губернияларының аумағында көшіп-қонып жүрген қазақтарға 1880 жылы Құлынды даласынан көлемі бір миллионға жуық десятина келетін қосымша жер бөлінді. Қазақтар ол үшін орыс шаруалары сияқты мемлекетке жылына 6 сомнан салық төлеп тұруға міндетті болды.

1911 жылғы есеп бойынша, Томск губерниясында 29 мың, Тобыл губерниясында 9 мың қазақ тұрған. Қазақтардың шағын бір бөлігі Иркутск, Забайкалье және Якут облыстарында да тұрды. Олардың едәуір басым бөлігі мал шаруашылығымен және егіншілікпен айналысты. Бірқатары орыс шаруалары мен қазақтардың жалдамалы қызметкері және бақташысы болып жұмыс істеді.

Ресейде туып-өскен, белгілі қоғам қайраткерлері дәрежесіне дейін көтерілген қазақ азаматтарының қатарына Қошке (Қошмұхамбет) Кемеңгеров, Асылбек, Мұсылманбек және Мұратбек Сейітовтер, Әміре Исин, Мұқан Әйтпенов және басқалары болды.&lt;ref name=kaz8/&gt;

== Қытайдағы қазақ диаспорасының қалыптасу ерекшеліктері ==

Қытайдағы қазақ диаспорасының қалыптасуы XVII ғасыр мен XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ-жоңғар соғысына тікелей байланысты болды. Жоңғарлардың басқыншылық шабуылы барысында қазақтар Жетісу, Тарбағатай аймақтарындағы шұрайлы жайылымдарының едәуір бөлігінен айырылып қалды. Мұның өзі ұлы жүз бен Орта жүз қазақтарының бұрыннан дәстүрлі қалыптасқан көші-қон бағыттарының бұзылуына соқтырды.

Қытай-жоңғар және қазақ-жоңғар соғыстарының барысында Жоңғар мемлекеті тарих сахнасынан кетті. Қазақтар өздерінің байырғы дәстүрлі мал жайылымы жерлерін қайтарып алуға тырысты. Бірақ жоңғарлардың көзін жойған негізгі жеңімпаз ретінде қытай үкіметі қазақтардың ондай талабын қабыл алмады. Жоңғар хандығының орнына Қытайда Синьцзянь атты аймақ құрылды. Онда бекініс-қамал түріндегі қалалар салына бастады.

Абылай хан бастаған қазақ билеушілері Қытай өкімет билігі орындарымен бірнеше рет келіссөздер жүргізіп, қазақтардың ежелгі жерлерін қайтарып беру мәселесін қайта-қайта қозғаумен болды. Сонымен бірге қазақтар жаңа аумақтық құрылымның жеріне өз беттерімен қоныстануын да тоқтатпады. Ақырында Қытай өкімет билігі орындары 1767 жылы қазақтардың Синьцзяньға көшіп, қоныс аударуына рұқсат етті. Бірақ оның есесіне қазақтар ондағы жайылымды пайдаланғаны үшін ақы төлеуге тиісті болды. Төлемақының мөлшері әр түліктің 100 басына жылына бір малдан беріп тұру болып келісілді.

XIX ғасырдың аяқ кезінде Қытайда 100 мыңға жуық қазақ тұрды. Бұдан кейінгі жылдардағы халықтың қоныс аудару үрдісі барысында ондағы қазақтардың саны арта түсті. Қазақтардың Қытай шекарасына үдере қоныс аударуының басты себебі патша үкіметінің жергілікті халықтың қолындағы құнарлы жерлерін тартып алуы болды. Сонымен 1911 жылы Қытайдағы қазақтардың жалпы саны 225 мыңға дейін жетті. Ресейден Қытайға 1911 жылға дейін өткен қазақтардың барлығы да 1914 жылы Қытайдың қол астына өтіп, Қытай азаматтығын алды. Өзгелері ел аумағынан күштеп шығарылды. 1916 жылғы ұлтазаттық көтеріліс кезінде патша үкіметінің қудалауына төзе алмаған 300 мыңға жуық қазақ Қытайға өтіп кетті.

Қытайдағы қазақтар мал шаруашылығымен айналысты. Соңғы кезде Шыңжаң қазақтары шекара маңындағы қазақ-орыс саудасын Дамытуда маңызды рөл атқарды.&lt;ref name=kaz8/&gt;

== Моңғолиядағы қазақтар ==

Моңғолияның батыс бөлігінде тұратын қазақтардың негізгі тобын абақ керейлер құрады. Абақтардың басым көпшілігі бұл елге XIX ғасырдың 60—70-жылдары Қытайдан келген болатын. Оларды бастап келгендер Қожамжар, Самырхан сұлтандар мен Көбеш Айтбайұлы, Жылқышы, Ақтайұлы сияқты рубасылары еді.

Қоныс аударып келудің негізгі себептері Қытайдағы 1850—1864 жылдары тайпиндердің (шаруалардың) және 1862-1878 жылдары дүнгендердің көтеріліс жасауы болды. Көтерілістің негізгі себебі жер тапшылығына байланысты еді. Қытай үкіметі бұл мәселені шешу үшін «жаңа жерлерді игеру» саясатына көшті, Шыңжанда жер иеленуші дүнгендер мен қытайлар қаптап кетті. Мұның өзі ондағы қазақтарға қиын тиді. Малдарына жайылым қалмаған қазақтар Моңғолияға қоныс аударуға мәжбүр болды.

Олар жаңа қонысында да мал шаруашылығымен айналысты. Бірақ жалға алып пайдаланған жайылымдары үшін монғолдарға ақы төлеп тұрды. XX ғасырдың бас кезінде Моңғолиядағы қазақтардың жалпы саны 12 мыңға жуықтады. Моңғолиядағы белгілі қазақ азаматтары Көбеш батыр (1802—1888), Жуанған би, Сугірбай би, Тілеубай молда және басқалар болды.

== Түрікменстандағы қазақтар ==

Қазақтар Каспий сыртын ежелгі заманнан бері мекендеп келген еді. Олар Түрікменстанға Қазақстандағы ұлт-азаттық көтерілістері аяусыз басылғаннан кейін барған болатын. Жазалаушы отрядтардың қаһарынан тек сонда ғана құтыла алатын. Мәселен, 1869—1870 жылдары Кіші жүз қазақтарының бір бөлігі Түрікмен жеріне ауып кетті. 1897 жылғы халық санағы бойынша, Түрікменстанда тұратын қазақтардың саны 73 мыңға жуық болды. Түрікмениядағы қазақтар көшпелі мал шаруашылығымен айналысты.&lt;ref name=kaz8/&gt;

== Өзбекстандағы қазақтар ==

Қазақтар Орта Азия мемлекеттерінің аумағында ерте замандардан бері тұрып келген болатын. Олар әсіресе Ташкенттің, Жызақтың және Хожанттың төңірегінде көп қоныстанған еді. 1820 жылы Ресей саяхатшысы әрі зерттеуші Е. Мейсндорф Бұхар хандығындағы қазақтар туралы былай деп жазды: ''«Біз қырғыздарды  Бұхараның солтүстік-шығысындағы Қаршы, солтүстігіндегі қарақалпақтармен шектесетін Мианкала маңында көп көрдік»''.

Қазақтардың бірқатар бөлігі бұл жаққа патша үкіметінің әскерлері Оңтүстік Қазақстанды Ресей империясына қосып алғаннан кейін қоныс аударған болатын. Олар Кенесары Қасымұлы, Жанқожа Нұрмұхамедұлының және Есет Көтібарұлы бастаған көтерілістерге қатысып, қуғын көрген, жерінен айрылып қалған қазақтар еді.

1897 жылғы халық санағы Жызақ және Хожант уезінің аумағында ғана 63 мың қазақ тұратынын көрсетті. Қазақтардың көпшілігі мал шаруашылығымен, бірқатары егіншілікпен айналысты. Бұл аумақта олар заң тәртібіне қатаң бағынатындығымен көзге түсті. Сондықтан да оларға сауда керуендеріне Қазақстан аумағында жол көрсетіп, бастап жүру міндеті сеніп тапсырылды.

== Ауғанстандағы қазақтар ==

Қазақтар Ауғанстанда XIX ғасырдың 40-жылдарыңда пайда болды. Ондағы қазақтардың алғашқы тобын Кенесары хан мен Наурызбай батырдың жасақтары құраған еді. Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс жеңіліске ұшырағаннан кейін, қазақ сарбаздарының бірқатары патша үкіметі жазалаушы отрядының қуғын-сүргінінен құтылу үшін Ауғанстанға асып кетті. Кейінірек оларға патша үкіметінің отаршылдық баясатына наразы қазақтардың тобы барып қосылды. Сөйтіп XX ғасырдың бас кезінде Ауғанстандағы қазақтардың саны 2 мындай болды.

Сонымен, XVIII-XX ғасырлардың бас кезінде шекаралас көрші мемлекеттердің аумағында қазақ халқының едәуір бөлігі тұрды. Рас, олардың бірқатар бөлігі ол жерлерді ежелден бері мекендейтін. Ал енді бірқатары қуғын-сүргін (катаклизм) кезінде қоныс аударуға мәжбүр болған еді.&lt;ref name=&quot;kaz8&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]


{{Kz-hist-stub}}</text>
      <sha1>7z3f3xby6adhq1o1tw0fc1j9okcq7yv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Экономикалық арналымның бюджеттен тыс қорлары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116413</id>
    <revision>
      <id>3573141</id>
      <parentid>2360914</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</username>
        <id>179141</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>мемлекетік сөзін мемлекеттікке өзгерттім</comment>
      <origin>3573141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50352" sha1="07w19plny3nx8wfp70b9khfmf2vh3f5" xml:space="preserve">Дамудың мемлекеттік институттары ретінде [[бюджет]]тен тыс экономикалық қорларды - ''Инвестициялық, Инновациялық, Ұлттық қорларды'' құру 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Индустриялық инновациялық даму стратегиясының мақсаттары мен міндеттеріне жетуге бағытталған. Стратегияның мақсаты - шикізаттық бағыттылықтан шығуға жәрдемдесетін салалық экономиканы әртараптандыру арқылы елдің тұрақты дамуына жету, ұзақ мерзімді жоспарда сервистік технологиялық экономикаға өту үшін жағдайлар дайындау. Өңдеуші өнеркәсіп пен қызметтер сферасында бәсекеге қабілетті және экспорттық-бағытталынған тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өндіру мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясаттың басты предметі болып табылады.

Әлемдік экономиканы ғаламдандыру жағдайында Қазақстан экономикасы бірқатар проблемалармен қақтығысуда. Негізгі проблемаларға мыналар жатады: 
*шикізаттық бағыттылық, 
*әлемдік экономикамен [[интеграция]]ның сәйкессіздіктері, 
*ел ішіндегі әлсіз салааралық және өңіраралық экономикалық ингеграция, 
*ішкі [[рынок]]та тауарлар мен қызметтерге төмен тұтынушылық сұраным (шағын экономика), 
*өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдардың нашар дамуы, 
*кәсіпорындардың жалпы [[техника]]лық және [[технология]]лық артта қалушылығы, 
*ғылымның [[өндіріс]]пен шынайы байланысының жоқтығы, 
*ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға шығыстардың аздығы, 
*ғаламдану және сервистік-технологиялық экономикаға көшу үдерістеріне экономиканың бейімделу мақсаттарына [[менеджмент]]тің сәйкессіздігі.

Проблемаларды шешу және қойылған мақсаттар мен міндеттерге жету үшін Стратегия шенберінде даму институттары құрылған.
&lt;br&gt;''Ұлттық даму институттары'' - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша акционерлік қоғамдардың ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған, қызметінің басты мақсаты индустриялық-инновациялық даму саласындағы жобаларды және [[кәсіпкерлік]]ті қолдауды іске асыру болып табылатын қаржылық, [[консалтинг]]тік, [[инновация]]лық, сервистік ұйымдар.

Қазақстанның даму банкін жандандыру, ''Қазақстан инвестицияпық қоры, Ұлттық инновациялық қор, Экспорттық кредиттер'' мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі корпорациясы сияқты дамудың арнаулы институттарының жұмыс істеуі болжанады. Бұл институттар жаңа өндірістерді жасауға және жоғары қосымша құны бар жұмыс істеп тұрғандарын дамытуға инвестициялық саясатты және перспективалы салаларды кешенді талдау, олардың неғұрлым маңызды элементтерін анықтау негізінде ғылыми және ғылыми-техникалық зерттеулер мен зерттемелерді қолдауды жүргізеді.

Стратегия елде ғылым мен инновациялық қызметті ынталандыруға бағытталған белсенді мемлекеттік ғылыми және инновациялық саясатты жүргізуді болжайды. Қойылған мақсаттарға жету үшін қаржы  рыногын одан ары дамыту және фискалдық білім беру, [[монополия]]ға қарсы, [[инфрақұрылым]]дық саясатты жетілдіру болжанады. Стандарттау саясаты шеңберінде экономика мен басқарудың барлық салаларында әлемдік стандарттарға көшу қарастырылған.

Стратегияны іске асыру экономика құрылымында сапалы өзгерістер жүргізуге жәрдемдесуі тиіс. Бұл өзгерістер адами, өндірілген және табиғи капиталды тиімді пайдалануға негізделген экономиканың тұрақты өсуіне, Қазақстанды әлеуметтік дамудың және қоғам құрылысының жаңа деңгейіне шығаруға жеткізеді.

''Экономикалық арналымның бюджеттен тыс қорлары'' қоғамдық даму кезеңінің мақсаттары мен міндеттері негізге алына отырып құрылып отырды. Бұрын жұмыс істеген қорлар практикасы мұны растайды: мысалы, әр түрлі уақытта ''Инвестицияпық қор, Экономиканы тұрақтандыру қоры, Экономиканы жаңғырту қоры, Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры, Жол қоры'' жұмыс істеді. Экономикалық қорлар қаражаттарды дамудың немесе шешуші салалардың негізгі бағыттарын, сондай-ак дамудың салааралық бағдарламаларын қаржыландыруға шоғырландыру үшін құрылады. Бұл ретте бүкіл экономиканың балансты, үйлесімді дамуын қамтамасыз ету міндеті қойылады.

Мәселен, Инвестициялық қордың қаражаттары негізгі [[капитал]]дың ұдайы толықтырылуының қол жеткен ауқымын қолдау, әлеуметтік сфераны одан ары дамыту үшін пайдаланылды. Күрделі қаржы  жұмсалымын қаржыландыру өнеркәсіп кәсіпорындарын рентабелді өнім шығаруға қайта бейімдеу үшін, оларды қайта құру (жаңғырту) үшін мүмкіндіктер жасауға Үкімет бекіткен жоспарлар мен лимиттер бойынша жүргізілді.
Экономиканы жаңғырту қоры өнім (жұмыс, қызметтер) құнының 5% мөлшеріндегі міндетті аударымдар есебінен қалыптасты, бұл аударымдар өндіріс шығындарына (залалды кәсіпорындарды шығарып тастағанда) кіріктірілді.

Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры'' рыноктық қатынастарды дамыту және баламалы экономикалық құрылымдарды қалыптастыру, меншіктің әр түрлі нысандарының кәсіпорындары мен ұйымдарына қолдау көрсету, кәсіпкерлікті, [[бәсеке]]ні дамыту және монополиялық қызметті шектеу бойынша шараларды [[кредит]]теудің прогрессивті нысандары мен бюджеттік қаржыландыруды тиімді үйлестіру мақсаттарында ұйымдастырылған болатын.

''Жол қоры'' жалпы арналымдағы [[автомобиль]] жолдарын салумен, жаңғыртумен және ұсынумен байланысты ақшалай қаражаттарды шоғырландырды, яғни қаржы жүйесінде айрықшалықты шаруашылық қызметпен байланысты тар мамандандырылған буын болып табылды.

Акционерлік қоғам нысанындағы коммерциялық ұйым болып табылатын, Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған жалғыз құрылтайшысы ұлттық компания болған ''Инвестициялық қорға'' 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын іске асыруда маңызды орын берілді. Қазақстанның инвестициялық қоры ұлттық даму институты болып есептелді. Қор қызметінің максаты перспективалық ұйымдардың жобаларына [[инвестиция]]ларды жүзеге асыру және тарту арқылы, экономиканың шикізаттық емес секторындағы жекеше сектордың бастамаларын қаржылық қолдау арқылы Қазақстанның индустриялық-инновациялық саясатын іске асыруға жәрдемдесу болып айқындалды.

Қор акцияларды және ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу үлестерін сатудан алынған капиталды кейін қайта инвестициялай отырып, ұйымдардың жарғылық капиталдарына, басқа ұйымдарға инвестициялауды жүзеге асырды.

Қордың уақытша бос ақшалары Қор мағлұмдамасымен анықталатын шектерде және тәртіппен ішкі және сырткы рыноктарда мемлекеттік және мемлекеттік емес бағалы қағаздарды қоса, өтімді активтерге орналастырылды.
Инвестициялық қор қызметі ''«Самрұқ-Қазына әл-ауқат ұлттық қоры туралы»'' заңның қабылдануымен және ''«Акционерлік қоғамдар туралы»'' заңға сәйкес келешекте жалпы құқықтық өріс шеңберінде жүзеге асырылатын болады.

Қазақстан Республикасында ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды атқару үшін 2008 жылы «Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы құрылды, оның жалғыз құрылтайшысы және акционері [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] болып табылады. «Самрұқ» мемлекет активтерін басқару жөніндегі «Қазақстандық холдинг және «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамдары «Самрұқ- Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамына қосылу жолымен қайта ұйымдастырылды.
«Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын арттыру және әлемдік рыноктардағы өзгерістердің елдегі экономикалық өсуге мүмкін жағымсыз әсерінің факторларын төмендету үшін құрылған ұлттық басқарушы холдинг болып табылады.

Қордың тобына тікелей Қор, дауыс беретін акциялардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компанияларға тиесілі олардың еншілес ұйымдары, сондай-ақ дауыс беретін [[акция]]лардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компаниялардың көрсетілген еншілес ұйымдарына тиесілі, заңмен өздеріне қатысты арнаулы құқықтық қағида белгіленетін заңи тұлғалар кіреді.

Қор меншік құқығында олардың ұзақ мерзімді құндылығын барынша көбейту және әлемдік рыноктарда бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін дамудың ұлттық институттарының, ұлттық компаниялардың және басқа заңи тұлғалардың оған қарасты акциялар пакеттерін (қатысу үлестерін) басқарады.
==Қор қызметінің негізгі мақсаттары:==
*1) ел экономикасының орнықты дамуын қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*2) экономиканы жаңғырту мен әртараптандыруға жәрдемдесу;
*3) компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру болып табылады.
Қор және компаниялар қызметінің негізгі бағыттары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Жолдауларын, 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын, «Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшылары» бағдарламасын, компаниялар алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерді іске асыру шеңберінде ұлттық экономиканы жаңғырту және әртараптандыру болып табылады.

Осы бағыт шеңберінде Қазақстан экономикасында жүйелі сипаттағы проблемалық мәселелер шешілетін болады, олардың қатарына мыналарды жатқызуға болады: 
*экономиканың шикізаттық бағыттылығы; 
*өңдеу өнеркәсібінің төмен өнімділігі; 
*өндірістік [[инфрақұрылым]] (темір жол инфрақұрылымы, [[электр энергетикасы]] және электр берісінің желілері,[[телекоммуникациялар]] қызметтері және өзге инфрақұрылым) дамуының әлсіз деңгейі; 
*отандық өнімнің бәсекеге нашар қабілеттілігі, өндірістік компаниялардың негізгі капиталдарының жоғары тозымы; 
*ел ішіндегі болмашы экономикалық [[интеграция]], яғни Қазақстан экономикасындағы салааралық және өңіраралық байланыстардың жеткіліксіз дамуы; 
*отандық кәсіпорындардың меншікті ақшалай қаражаттарының жетімсіздігі, соның ішінде инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін және т.б.

Қор экономиканың нақты секторына инвестицияларды тарту бойынша мәселелерді тез және жедел шеше отырып және қолда бар артықшылықтар мен мүмкіндіктерді барынша пайдалана отырып, Қазақстан Республикасы Үкіметіне өңірлерде жұмысты жандандыруға, салааралық және өңіраралық байланыстарды нығайтуға барынша көп көмек көрсетуі тиіс. Ұлттық экономиканы тиімді әртараптандыру және жаңғырту белсенді экономикалық қызметті, әсіресе экономиканың мұнай-газ секторы, электр энергетикасы, [[металлургия]], химия, мұнай-химия және инфрақұрылым сияқты басым секторларында іске асыру жолымен жүзеге асырылады.
==Қор қызметі негізделетін қағидаттар==
Қордың қызметі мынадай қағидаттарға:
*1) Қордың жалғыз [[акционер]]і ретіндегі мемлекеттің мүдделерін сақтауға;
*2) Қор мен компаниялар қызметінің ашықтығына, тиімділігіне және икемділігіне;
*3) шешімдерді қабылдау мен оларды іске асырудағы жүйелілік пен жеделдікке;
*4) жауапкершілік пен есеп берушілікке;
*5) заңдылыққа негізделеді;

Қалыптасып отырған жағдаятта Қор алдында экономиканың тұрақты дамуы үшін тұрақтандыру және ескерту шараларын іске асыру міндеті тұр.
==Қор орындайтын функциялар==
Қаралып отырған міндет шектерінде Қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің тұрақтандыру бағдарламаларын қатысу;
*2) екінші денгей банктерінің жарияланған дауыс беретін [[акция]]ларын сатып any;
*3) әлеуметтік-экономикалық дамуды, соның ішінде құрылыс объектілерін аяқтауды, шағын және [[орта бизнес]] пен [[агроөнеркәсіп кешені]] субъектілерін қаржыландыруды қолдау мақсаттарында екінші денгей банктерінде шарттасылған қаражаттарды орналастыру;
*4) [[ипотекалық кредиттеу]] рыногы мен тұрғын үй құрылысының жинақ ақшалары жүйесін дамытуға жәрдемдесу;
*5) қазақстандық өндірушілердің тауарлары мен қызметтерін қор мен компаниялардың сатып алуларында отандық мазмұнды көбейту бойынша, шетелдік жабдықты компаниялардың оны ірі сатып алулары кезінде Қазақстанда өндіруді, құрастыруды, жөндеу мен оған қызмет көрсету бойынша жұмыстарды оқшауландыруды қамтамасыз ету бойынша механизмдерді қарастыратын қор және компаниялардың сатып алуларының тәртібі [[мониторинг]]ін анықтау, бекіту және жүзеге асыру және басқалары.

Қордың компаниялармен өзара қарым-қатынастары Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қор мен компаниялардың құжаттарына сәйкес корпоративтік басқару шектерінде жүзеге асырылады.

«Самрұқ-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы қызметінің негізгі қағидаттары туралы меморандумы белгілеген міндеттерді іске асыру акционердің (қатысушының) функцияларын және компаниялар директорларының кеңестеріндегі (қадағалау кеңестеріндегі) өкілдік арқылы жүзеге асыру сондай-ақ өңірлік, ұлттық және халықаралық ауқымдардын инвестициялық жобаларын өзінше және (немесе) компаниялармен және (немесе) шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен бірлесіп қаржыландыру арқылы қордың компанияларды басқаруға белсенді қатысуы жолымен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялардың директорлары кеңестерінің құрамына Қор өкілдері, тэуелсіз директорлар және заңнамамен белгіленген тәртіппен байланысты өзге тұлғалар кіреді.
&lt;br&gt;Шетелдік юрисдикциялардағы компаниялармен өзара қарым-қатынастар осы компаниялар тіркелімі елдерінің заңнамасының талаптарын ескере отырып жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор құрамына кіретін компаниялар ұлттық экономиканың, оның [[инфрақұрылым]]ының негізін құрайды және мемлекеттің стратегиялық міндеттерін орындауға жәрдемдеседі.
&lt;br&gt;[[Макроэкономика]]лық деңгейде компаниялардың міндеті қазақстандық экономиканың халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыру және шетелдік инвестициялардың ағынын көбейту болып табылады. Қор компанияларды тиімді басқару жолымен экономиканы әртараптандыруды, оның секторларында өнімділікті арттыруды қамтамасыз етіп, шикізаттық ресурстарға тәуелділікті төмендетуі және өңірлердің экономикалық дамуын ынталандыруы тиіс.
&lt;br&gt;Әлемдік практика мемлекеттің қатысуындағы компаниялардың тиімділігін арттырудың ең шынайы амалы корпоративтік басқаруды жақсарту болып табылады. Бұл акционер ретінде өзінің тиімділігін арттыруда ынталы болып отырған Үкіметке басқару сапасы мен берілген компаниялардың қызметін бақылауды жақсарту бойынша шынайы құрал алуына мүмкіндік туғызады. Ұлттық басқарушы [[холдинг]]те корпоративтік басқарудың жоғары деңгейі Қазақстан үшін маңызды стратегиялық міндеттердің шеңберінде мемлекет берген активтерді тиімді басқарудың маңызды шарты болып табылады.
&lt;br&gt;Компанияларды басқару қорға жүйелі үйлестірілген тәсілдемені және қаржы ағындарын бақылаудың айкын механизмін қамтамасыз етуге, ішкі корпоративтік үдерістер мен рәсімдерді жетілдіріп отыруға, сондай-ақ практиқада корпоративтік басқарудың негізгі қағидаттарын іске асыруға мүмкіндік туғызады.

==Қорға жүктелген міндеттер ==
Компаниялар қызметінін тиімділігін арттыру бойынша бағыттарды іске асыру шеңберлерінде Қорға мынадай міндеттерді орындау жүктеледі:
*1) компаниялардың ұзақ мерзімді экономикалық құндылығын барынша көбейту және олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
*2) корпоративтік басқарудың жақсы әлемдік практикасын ендіру.
==Функциялары ==
Қойылған міндеттер шеңберінде Қор мынадай функцияларды жүзеге асыратын болады:
*компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру және жаңа [[активтер]]ді жасау;
*бәсекеге қабілеттілікті арттыру және халықаралық рыноктарға компаниялардың шығуына жәрдемдесу;
*елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының міндеттерін ескере отырып компаниялар үшін қабылданған мақсаттар қою;
*компаниялар қызметінің өзекті көрсеткіштерін анықтау;
*компаниялардың қызметі нәтижелерінің мониторингі, компаниялардың қойылған міндеттерді және қызметтің өзекті көрсеткіштерін орындамаған жағдайда түзету шараларын қабылдауды қамтамасыз ету;
*компаниялардың басшы қызметкерлерінің біліктілігін арттырудағы іріктеу, [[уәждеме]] және жәрдемдесу;
*компанияларда ғылыми және өндірістік әлеуетті сақтау мен дамытуды қамтамасыз ету;
*аудитті және компаниялардың ішкі аудитін ұйымдық қамтамасыз ету;
*компанияларда тәуекелдерді басқарудың бірыңғай әдістерін, амалдарын және тәсілдемелерін ендіру жолымен тәуекелдерді басқарудың тиімді жүйесін жасау;
*компанияларға қатысты белсенді [[дивиденд]]тік саясат жүргізу;
*компанияларда [[бизнес]]тің әлеуметтік жауапкершілігінің қағидаттарын енгізу.
==Қордың міндеттері: ==
*1) казақстандық экономиканы эртараптандыру бағдарламаларын әзірлеуге және іске асыруға қатысу;
*2) ұлттық, салааралық және өңірлік ауқымдағы инвестициялық стратегиялық жобаларды әзірлеу және іске асыру;
*3) Қазақстан Республикасының экономикасына инвестицияларды тартуға жәрдемдесу;
*4) [[кәсіпкерлік]] қызметті дамытуға қолайлы жағдайларды мемлекеттік және жекеше мүдделерді шоғырландыру арқылы қамтамасыз етуге қатысу, сондай-ақ тиісті өңірдің әлеуметтік жобаларын іске асыру есебінен халықтың өмір сүру деңгейін өсіруге жәрдемдесу және өңірлердегі іскерлік және инвестициялық белсенділікті өсіруге жәрдемдесу;
*5) бәсекелестікке қабілетті қазақстандық тауар өндірушілерді құруға және дамытуға жәрдемдесу;
*6) тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді отандық өндірушілермен өзара іс-қимыл жасау арқылы қазақстандық үлесті қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*7) компаниялардың бәсекелестікке қабілеттілігін оларды [[корпоративтік басқару]]ды жетілдіру арқылы арттыру болып табылады.
==Қордың айрықша өкілеттіктері: ==
Белгіленген мақсаттар мен міндеттерді іске асыру үшін қордың мынадай айрықша өкілеттіктері бар:
*1)меншік иелері иеліктен шығаратын стратегиялық объектілерді Қазақстан Ресбубликасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*2) акциялардың пакеттері (қатысу үлестері) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес стратегиялық объектілерге жатқызылған ұйымдардың немесе республика экономикасы үшін маңызды стратегиялық мәні бар ұйымдардың банкроттығы кезінде конкурстық массаны Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*3) Қазақстан Республикасы заңнамасында көзделген тәртіппен банктердің акцияларын сатып алу құқығы.
==Қаралатын міндеттер шектеріндегі қор функциялары==
Қаралатын міндеттер шектерінде қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) өңірлік, Ұлттық және салааралық ауқымдардың, соның ішінде экономиканың нақты секторында инвестициялық жобаларды өзінше және (немесе) компаниялардың қатысуымен, сондай-ақ стратегиялық шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен жарғылық [[капитал]]дарда және [[қарыз]]дар беруге жолымен әзірлеу және (немесе) өткізу және (немесе) қаржыландыру жайында;
*2) «Қазақстанның 30 корпортативтік көшбасшылары» бағдарламасын және Қазақстан Республикасы Үкіметінің өзге бағдарламалары мен жоспарларын іске асыру жөніндегі оператордың функциясын орындау;
*3) экономиканың жаңа секторларын игеру және елде де, сондай-ақ шетелде де экономикалық тартымды активтерді сатып алу;
*4) негізгі басымдығы Қазақстан аумағында жобаларды іске асыру болып табылатын инвестициялық және инновациялық жобаларды компаниялар іске асыру кезінде үйлестірілген және белсенді инвестициялық саясатты қамтамасыз ету;
*5) отандық және шетелдік мемлекеттік және жекеше инвестицияларды тарту және экономиканың әр түрлі салаларына инновацияларды ендіру;
*6) капиталдың әлемдік және отандық рыноктарында капиталдың балансталынған қарыз алуын жүзеге асыру;
*7) шағын және [[орта бизнес]]ті қаржыландыру;
*8) компаниялар тобының шектерінде қаржылық-инновациялық құралдардың тиімді кешендік жүйесін жасау;
*9) өңіраралық экономикалық байланыстарды, соның ішінде Қазақстан Республикасы аумағында жобаларды іске асыру жолымен дамыту;
*10) әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы өңірлердің сілкіністі дамуын қамтамасыз ету.

Ұлттық экономиканың дағдарысты орнықтығын арттыру мақсаттарында елдің экономикалық өсуіне сыртқы өзгерістердің тіршіліктегі және әлеуетті мүмкін болатын ұнамсыз әсерінің факторларын ескеру үшін іс-шаралар қабылдаудың қажеттігі туады.

Қорды басқаруды Қазақстан Республикасының Үкіметі арқылы Қордың жалғыз акционері болып табылатын мемлекет жүзеге асырады. Үкімет Қазақстан Республикасы заңнамасымен белгіленген тәртіппен Қордың Директорлар кеңесінің құрамын айқындайды. Қордың Директорлар кеңесінің Төрағасы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі]] болып табылады. Қордын Директорлар кеңесінің құрамына Қаржы, Индустрия және жаңа технологиялар, Экономикалық даму және сауда министрліктерінің бірінші басшылары, тәуелсіз директорлар, Қор басқармасының Төрағасы және өзге тұлғалар кіреді. Атқарушы орган - ''Қор басқармасы''.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясы елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттары мен ұзақ мерзімді басымдықтарына сәйкес он жылға әзірленеді.
&lt;br&gt;Даму стратегиясы Қордың қызметі бағаланатын негізгі көрсеткіштерді, сондай-ақ олар бойынша мақсатты мәндерді қамтиды.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясының негізгі көрсеткіштерінің орындалуын бағалау Қордың директорлар кеңесі айқындайтын тәртіппен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор қызметін қаржыландыру жарғылық капитал қаражаттары есебінен және компаниялардан түскен табыстар мен Қазақстан Республикасы заңнамасымен тыйым салынбаған өзге көздер есебінен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялар акцияларын (қатысу үлесін) өткізу туралы шешімді Қазақстан Республикасы Үкіметінің тиісті каулысын қабылдау жолымен Қордың жалғыз акционері қабылдайды.
&lt;br&gt;Қордың міндеттер мен оған жүктелген функцияларды орындауына тиісті бақылауды (мониторингті) қамтамасыз ету үшін Қордың даму стратегиясында Қордың тиісті сандық және сапалық шешуші көрсеткіштері бейнелеп көрсетіледі.
&lt;br&gt;Қор барлық дауыс беретін акциялары (қатысу үлестері) Қорға тиесілі заңи тұлғалардың ақшасын басқару бойынша Қордың директорлар кеңесі бекітетін бірыңғай саясатты іске асырады. Қордың тобына кіретін ұйымдар өзге ұйымдарға, оның ішінде Қордың тобына кіретін ұйымдарға ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен ақшалай нысанда [[кредит]]тер (қарыздар) беруге құқылы. Мұнда көрсетілген кредиттерді (қарыздарды) беру тәртібі мен шарттары Қордың директорлар кеңесі бекіткен ішкі кредиттік саясат туралы қағидаларда айқындалады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған акционерлік қоғам нысанындағы [[коммерциялық ұйым]] болып табылады, оның жалғыз акционері ұлттық басқарушы компания болады. Ұлттық инновациялық қор дамудың ұлттық институты болып табылады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор қызметінің мақсаты елде жалпы инновациялық белсенділікті арттыру болып табылады, соның ішінде жоғары технологиялық және ғылымды қажетсінетін өндірісті дамытуға жәрдемдесу.
==Ұлттық инновациялық қордың міндеттері==
Ұлттық инновациялық қордың міндеттері мыналар болып табылады:
*1) инновацияларды жасау және енгізуді қаржыландыруды жүзеге асыратын инновациялық қорлар мен инвестициялық қорлардың жарғылық капиталына бақыланбайтын қатысу;
*2) инвестициялайтын компаниялардың және (немесе) қаржылық [[лизинг]]тің жаргылық капиталында үлестік бақыланбайтын қатысу жолымен инновацияларды жасауды және ендіруді қаржыландыру;
*3) инновациялық инфрақұрылымды дамыту;
*4) сыртқы рыноктарға отандық инновацияларды жылжыту;
*5) инновациялық технологияларды қарызға алуды және дамытуды ауыстыру, оларды коммерциялау мен енгізу саласында халықаралық ынтымақтастықты дамыту.
==Ұлттық инновациялық қордың құқығы==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумға сәйкес инвестициялық саясатты жүзеге асыруға;
*2) ғылыми-техникалық экономикалық сараптамалармен [[патент]]тік зерттелімдердің нәтижелері бойынша инновациялық жобаларды инвестициялаудың мақсатка сәйкестігін анықтауға;
*3) келісімшарттық негізде сарапшылар мен кеңесшілерді тартуға;
*4) Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум айқындаған шектерде және тәртіппен өтімділігі жоғары қаржылық құралдардың ішкі рыногында еркін қаражаттарды орналастыруға;
*5) инновациялық жобаларды іріктеуді және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум белгілеген шектеулерді ескере отырып инновациялық жобаларды іріктеуді және оларды инвестициялауды жүзеге асыруға;
*6) инвестициялық қызметтің мамандандырылған субъектілерін жасауға қатысуға;
*7) коммерциялық нәтиже және экономиканың технологиялық дамуы тұрғысынан әлеуетті перспективалық болып табылатын жаңа технологияларды, тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) жасауға бағытталған қолданбалы гылыми зерттелімдерге, тэжірибелік- конструктуралық әзірленімдерге меншікті қаражаттардан [[грант]]тар беруге;
*8) шетелдік инновациялық немесе инвестициялық қорларға инвестициялауды жүзеге асыруға құқығы бар.

Инвестицияларды жүзеге асыру үшін мына көздер пайдаланылады:
*1) Ұлттық инновациялық қордың жарғылық капиталы;
*2) Ұлттық инновациялық қордың кірістері;
*3) халықаралық қаржы ұйымдары, шетел мемлекеттері мен қаржы институттары беретін гранттар.

Ұлттық инновациялық қордың табыстарын алудың негізгі нысаны қор инвестицияларының бастапқы құны мен шығу кезіндегі олардың өткізу құны арасындағы айырма болып келетін оның қаржыландырылатын жобалардан шығып қалу кезіндегі табыстар болып табылады.
Басқа табыстар Ұлттық инновациялық қордың уақытша бос ақшаларын басқарудан түсетін табыс, дивидендтер нысанындағы табыстар, көрсетілетін консультациялық қызметтерден түсетін табыстар,ғылыми-зерттеу жұмыстары мен тәжірибелік-конструкторлық талдамалардың нәтижелеріне мүліктік құқықтарды өткізуден түсетін табыстар болып табылады.

Қордың жылдық есебін бекітудің жиыны бойынша Ұлттық инновациялық қордың таза табысы [[Резервтік капитал (қор)|резервтік капиталды]] қалыптастыруға бағытталады. Ұлттық инновациялық қордың таза табысын бөлудің тәртібін ұлттық басқарушы компания анықтайды.
Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметінде негізгі құжат Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум болып табылады.
Меморандум Қор инвестициялық саясатының негізгі басымдықтарын анықтайды,инвестициялық қызметті жүзеге асыру бойынша, қаржыландырылатын жобалардың, инвестицияланатын компаниялардың қаржылық жай-күйінің мониторингі және өткізуге талдау бойынша;
Ұлттық инновациялық қордың инвестицияланатын компаниялардан шығуы туралы шешім қабылдау бойынша негізгі кағидаларды ұстайды;
сандық және сапалық параметрлерді және Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметін шектеуді белгілейді.
Меморандумды Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
==Ұлттық инновациялық қордың неге құқығы жоқ==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) акциялардан басқа бағалы қағаздардың өзге түрлерін шығаруға;
*2) қарыздар беруге;
*3) [[кепілдеме]] мен үшінші тұлғалардың міндеттемелері бойынша кепілгерлік беруге;
*4) өзіне міндеттемелер қабылдаудың шарттары мен тәртібі, сондай-ақ оларды жүзеге асыру мақсаттары Қазақстан Республикасының заңнамасына, Ұлттық инновациялық қордың меморандумына қайшы келетін міндеттемелер қабылдауға құқықтары жоқ.

Ұлттық инновациялық қор алкоголь және темекі өнімдерін шығаруға инвестицияларды жүзеге асырмайды.
Қазақстан Республикасының Үкіметі Ұлттық инновациялық қордың жалғыз акционері болып табылады.

==Уәкілетті орган не істейді==
Уәкілетті орган:
*1) Қор акцияларының мемлекеттік пакетін басқару функцияларын жүзеге асырады;
*2) Қор есептемесін берудің құрамын, нысандарын және мезгілділігін бекітеді;
*3) Қор қызметінің Қазақстан Республикасының заңнамасының, жарғының және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумның талаптарына сәйкестігін бақылауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы заңымен қарастырылған жағдайларды қоспағанда, мемлекеттік органдар мен олардың лауазымдық тұлғаларының Ұлттық инновациялық қордың қызметіне араласуына тыйым салынады.

Қазақстан Республикасы заңдарымен қарастырылған негіздемелер бойынша, тәртіппен өзінің міндеттемелерін атқармағаны немесе жете атқармағаны үшін Ұлттық инновациялық қордың жауапкершілігі болады.&lt;ref&gt;Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы.

Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}


[[Санат:Қаржы]]
[[Санат:Экономика]]</text>
      <sha1>07w19plny3nx8wfp70b9khfmf2vh3f5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573145</id>
      <parentid>3573141</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</username>
        <id>179141</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>инвестицияпық  сөзін инвестициялық өзгерттім</comment>
      <origin>3573145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50352" sha1="t53d1f520hu3owpm5lpy1p6rni8exir" xml:space="preserve">Дамудың мемлекеттік институттары ретінде [[бюджет]]тен тыс экономикалық қорларды - ''Инвестициялық, Инновациялық, Ұлттық қорларды'' құру 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Индустриялық инновациялық даму стратегиясының мақсаттары мен міндеттеріне жетуге бағытталған. Стратегияның мақсаты - шикізаттық бағыттылықтан шығуға жәрдемдесетін салалық экономиканы әртараптандыру арқылы елдің тұрақты дамуына жету, ұзақ мерзімді жоспарда сервистік технологиялық экономикаға өту үшін жағдайлар дайындау. Өңдеуші өнеркәсіп пен қызметтер сферасында бәсекеге қабілетті және экспорттық-бағытталынған тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өндіру мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясаттың басты предметі болып табылады.

Әлемдік экономиканы ғаламдандыру жағдайында Қазақстан экономикасы бірқатар проблемалармен қақтығысуда. Негізгі проблемаларға мыналар жатады: 
*шикізаттық бағыттылық, 
*әлемдік экономикамен [[интеграция]]ның сәйкессіздіктері, 
*ел ішіндегі әлсіз салааралық және өңіраралық экономикалық ингеграция, 
*ішкі [[рынок]]та тауарлар мен қызметтерге төмен тұтынушылық сұраным (шағын экономика), 
*өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдардың нашар дамуы, 
*кәсіпорындардың жалпы [[техника]]лық және [[технология]]лық артта қалушылығы, 
*ғылымның [[өндіріс]]пен шынайы байланысының жоқтығы, 
*ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға шығыстардың аздығы, 
*ғаламдану және сервистік-технологиялық экономикаға көшу үдерістеріне экономиканың бейімделу мақсаттарына [[менеджмент]]тің сәйкессіздігі.

Проблемаларды шешу және қойылған мақсаттар мен міндеттерге жету үшін Стратегия шенберінде даму институттары құрылған.
&lt;br&gt;''Ұлттық даму институттары'' - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша акционерлік қоғамдардың ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған, қызметінің басты мақсаты индустриялық-инновациялық даму саласындағы жобаларды және [[кәсіпкерлік]]ті қолдауды іске асыру болып табылатын қаржылық, [[консалтинг]]тік, [[инновация]]лық, сервистік ұйымдар.

Қазақстанның даму банкін жандандыру, ''Қазақстан инвестициялық қоры, Ұлттық инновациялық қор, Экспорттық кредиттер'' мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі корпорациясы сияқты дамудың арнаулы институттарының жұмыс істеуі болжанады. Бұл институттар жаңа өндірістерді жасауға және жоғары қосымша құны бар жұмыс істеп тұрғандарын дамытуға инвестициялық саясатты және перспективалы салаларды кешенді талдау, олардың неғұрлым маңызды элементтерін анықтау негізінде ғылыми және ғылыми-техникалық зерттеулер мен зерттемелерді қолдауды жүргізеді.

Стратегия елде ғылым мен инновациялық қызметті ынталандыруға бағытталған белсенді мемлекеттік ғылыми және инновациялық саясатты жүргізуді болжайды. Қойылған мақсаттарға жету үшін қаржы  рыногын одан ары дамыту және фискалдық білім беру, [[монополия]]ға қарсы, [[инфрақұрылым]]дық саясатты жетілдіру болжанады. Стандарттау саясаты шеңберінде экономика мен басқарудың барлық салаларында әлемдік стандарттарға көшу қарастырылған.

Стратегияны іске асыру экономика құрылымында сапалы өзгерістер жүргізуге жәрдемдесуі тиіс. Бұл өзгерістер адами, өндірілген және табиғи капиталды тиімді пайдалануға негізделген экономиканың тұрақты өсуіне, Қазақстанды әлеуметтік дамудың және қоғам құрылысының жаңа деңгейіне шығаруға жеткізеді.

''Экономикалық арналымның бюджеттен тыс қорлары'' қоғамдық даму кезеңінің мақсаттары мен міндеттері негізге алына отырып құрылып отырды. Бұрын жұмыс істеген қорлар практикасы мұны растайды: мысалы, әр түрлі уақытта ''Инвестицияпық қор, Экономиканы тұрақтандыру қоры, Экономиканы жаңғырту қоры, Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры, Жол қоры'' жұмыс істеді. Экономикалық қорлар қаражаттарды дамудың немесе шешуші салалардың негізгі бағыттарын, сондай-ак дамудың салааралық бағдарламаларын қаржыландыруға шоғырландыру үшін құрылады. Бұл ретте бүкіл экономиканың балансты, үйлесімді дамуын қамтамасыз ету міндеті қойылады.

Мәселен, Инвестициялық қордың қаражаттары негізгі [[капитал]]дың ұдайы толықтырылуының қол жеткен ауқымын қолдау, әлеуметтік сфераны одан ары дамыту үшін пайдаланылды. Күрделі қаржы  жұмсалымын қаржыландыру өнеркәсіп кәсіпорындарын рентабелді өнім шығаруға қайта бейімдеу үшін, оларды қайта құру (жаңғырту) үшін мүмкіндіктер жасауға Үкімет бекіткен жоспарлар мен лимиттер бойынша жүргізілді.
Экономиканы жаңғырту қоры өнім (жұмыс, қызметтер) құнының 5% мөлшеріндегі міндетті аударымдар есебінен қалыптасты, бұл аударымдар өндіріс шығындарына (залалды кәсіпорындарды шығарып тастағанда) кіріктірілді.

Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры'' рыноктық қатынастарды дамыту және баламалы экономикалық құрылымдарды қалыптастыру, меншіктің әр түрлі нысандарының кәсіпорындары мен ұйымдарына қолдау көрсету, кәсіпкерлікті, [[бәсеке]]ні дамыту және монополиялық қызметті шектеу бойынша шараларды [[кредит]]теудің прогрессивті нысандары мен бюджеттік қаржыландыруды тиімді үйлестіру мақсаттарында ұйымдастырылған болатын.

''Жол қоры'' жалпы арналымдағы [[автомобиль]] жолдарын салумен, жаңғыртумен және ұсынумен байланысты ақшалай қаражаттарды шоғырландырды, яғни қаржы жүйесінде айрықшалықты шаруашылық қызметпен байланысты тар мамандандырылған буын болып табылды.

Акционерлік қоғам нысанындағы коммерциялық ұйым болып табылатын, Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған жалғыз құрылтайшысы ұлттық компания болған ''Инвестициялық қорға'' 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын іске асыруда маңызды орын берілді. Қазақстанның инвестициялық қоры ұлттық даму институты болып есептелді. Қор қызметінің максаты перспективалық ұйымдардың жобаларына [[инвестиция]]ларды жүзеге асыру және тарту арқылы, экономиканың шикізаттық емес секторындағы жекеше сектордың бастамаларын қаржылық қолдау арқылы Қазақстанның индустриялық-инновациялық саясатын іске асыруға жәрдемдесу болып айқындалды.

Қор акцияларды және ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу үлестерін сатудан алынған капиталды кейін қайта инвестициялай отырып, ұйымдардың жарғылық капиталдарына, басқа ұйымдарға инвестициялауды жүзеге асырды.

Қордың уақытша бос ақшалары Қор мағлұмдамасымен анықталатын шектерде және тәртіппен ішкі және сырткы рыноктарда мемлекеттік және мемлекеттік емес бағалы қағаздарды қоса, өтімді активтерге орналастырылды.
Инвестициялық қор қызметі ''«Самрұқ-Қазына әл-ауқат ұлттық қоры туралы»'' заңның қабылдануымен және ''«Акционерлік қоғамдар туралы»'' заңға сәйкес келешекте жалпы құқықтық өріс шеңберінде жүзеге асырылатын болады.

Қазақстан Республикасында ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды атқару үшін 2008 жылы «Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы құрылды, оның жалғыз құрылтайшысы және акционері [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] болып табылады. «Самрұқ» мемлекет активтерін басқару жөніндегі «Қазақстандық холдинг және «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамдары «Самрұқ- Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамына қосылу жолымен қайта ұйымдастырылды.
«Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын арттыру және әлемдік рыноктардағы өзгерістердің елдегі экономикалық өсуге мүмкін жағымсыз әсерінің факторларын төмендету үшін құрылған ұлттық басқарушы холдинг болып табылады.

Қордың тобына тікелей Қор, дауыс беретін акциялардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компанияларға тиесілі олардың еншілес ұйымдары, сондай-ақ дауыс беретін [[акция]]лардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компаниялардың көрсетілген еншілес ұйымдарына тиесілі, заңмен өздеріне қатысты арнаулы құқықтық қағида белгіленетін заңи тұлғалар кіреді.

Қор меншік құқығында олардың ұзақ мерзімді құндылығын барынша көбейту және әлемдік рыноктарда бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін дамудың ұлттық институттарының, ұлттық компаниялардың және басқа заңи тұлғалардың оған қарасты акциялар пакеттерін (қатысу үлестерін) басқарады.
==Қор қызметінің негізгі мақсаттары:==
*1) ел экономикасының орнықты дамуын қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*2) экономиканы жаңғырту мен әртараптандыруға жәрдемдесу;
*3) компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру болып табылады.
Қор және компаниялар қызметінің негізгі бағыттары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Жолдауларын, 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын, «Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшылары» бағдарламасын, компаниялар алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерді іске асыру шеңберінде ұлттық экономиканы жаңғырту және әртараптандыру болып табылады.

Осы бағыт шеңберінде Қазақстан экономикасында жүйелі сипаттағы проблемалық мәселелер шешілетін болады, олардың қатарына мыналарды жатқызуға болады: 
*экономиканың шикізаттық бағыттылығы; 
*өңдеу өнеркәсібінің төмен өнімділігі; 
*өндірістік [[инфрақұрылым]] (темір жол инфрақұрылымы, [[электр энергетикасы]] және электр берісінің желілері,[[телекоммуникациялар]] қызметтері және өзге инфрақұрылым) дамуының әлсіз деңгейі; 
*отандық өнімнің бәсекеге нашар қабілеттілігі, өндірістік компаниялардың негізгі капиталдарының жоғары тозымы; 
*ел ішіндегі болмашы экономикалық [[интеграция]], яғни Қазақстан экономикасындағы салааралық және өңіраралық байланыстардың жеткіліксіз дамуы; 
*отандық кәсіпорындардың меншікті ақшалай қаражаттарының жетімсіздігі, соның ішінде инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін және т.б.

Қор экономиканың нақты секторына инвестицияларды тарту бойынша мәселелерді тез және жедел шеше отырып және қолда бар артықшылықтар мен мүмкіндіктерді барынша пайдалана отырып, Қазақстан Республикасы Үкіметіне өңірлерде жұмысты жандандыруға, салааралық және өңіраралық байланыстарды нығайтуға барынша көп көмек көрсетуі тиіс. Ұлттық экономиканы тиімді әртараптандыру және жаңғырту белсенді экономикалық қызметті, әсіресе экономиканың мұнай-газ секторы, электр энергетикасы, [[металлургия]], химия, мұнай-химия және инфрақұрылым сияқты басым секторларында іске асыру жолымен жүзеге асырылады.
==Қор қызметі негізделетін қағидаттар==
Қордың қызметі мынадай қағидаттарға:
*1) Қордың жалғыз [[акционер]]і ретіндегі мемлекеттің мүдделерін сақтауға;
*2) Қор мен компаниялар қызметінің ашықтығына, тиімділігіне және икемділігіне;
*3) шешімдерді қабылдау мен оларды іске асырудағы жүйелілік пен жеделдікке;
*4) жауапкершілік пен есеп берушілікке;
*5) заңдылыққа негізделеді;

Қалыптасып отырған жағдаятта Қор алдында экономиканың тұрақты дамуы үшін тұрақтандыру және ескерту шараларын іске асыру міндеті тұр.
==Қор орындайтын функциялар==
Қаралып отырған міндет шектерінде Қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің тұрақтандыру бағдарламаларын қатысу;
*2) екінші денгей банктерінің жарияланған дауыс беретін [[акция]]ларын сатып any;
*3) әлеуметтік-экономикалық дамуды, соның ішінде құрылыс объектілерін аяқтауды, шағын және [[орта бизнес]] пен [[агроөнеркәсіп кешені]] субъектілерін қаржыландыруды қолдау мақсаттарында екінші денгей банктерінде шарттасылған қаражаттарды орналастыру;
*4) [[ипотекалық кредиттеу]] рыногы мен тұрғын үй құрылысының жинақ ақшалары жүйесін дамытуға жәрдемдесу;
*5) қазақстандық өндірушілердің тауарлары мен қызметтерін қор мен компаниялардың сатып алуларында отандық мазмұнды көбейту бойынша, шетелдік жабдықты компаниялардың оны ірі сатып алулары кезінде Қазақстанда өндіруді, құрастыруды, жөндеу мен оған қызмет көрсету бойынша жұмыстарды оқшауландыруды қамтамасыз ету бойынша механизмдерді қарастыратын қор және компаниялардың сатып алуларының тәртібі [[мониторинг]]ін анықтау, бекіту және жүзеге асыру және басқалары.

Қордың компаниялармен өзара қарым-қатынастары Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қор мен компаниялардың құжаттарына сәйкес корпоративтік басқару шектерінде жүзеге асырылады.

«Самрұқ-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы қызметінің негізгі қағидаттары туралы меморандумы белгілеген міндеттерді іске асыру акционердің (қатысушының) функцияларын және компаниялар директорларының кеңестеріндегі (қадағалау кеңестеріндегі) өкілдік арқылы жүзеге асыру сондай-ақ өңірлік, ұлттық және халықаралық ауқымдардын инвестициялық жобаларын өзінше және (немесе) компаниялармен және (немесе) шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен бірлесіп қаржыландыру арқылы қордың компанияларды басқаруға белсенді қатысуы жолымен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялардың директорлары кеңестерінің құрамына Қор өкілдері, тэуелсіз директорлар және заңнамамен белгіленген тәртіппен байланысты өзге тұлғалар кіреді.
&lt;br&gt;Шетелдік юрисдикциялардағы компаниялармен өзара қарым-қатынастар осы компаниялар тіркелімі елдерінің заңнамасының талаптарын ескере отырып жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор құрамына кіретін компаниялар ұлттық экономиканың, оның [[инфрақұрылым]]ының негізін құрайды және мемлекеттің стратегиялық міндеттерін орындауға жәрдемдеседі.
&lt;br&gt;[[Макроэкономика]]лық деңгейде компаниялардың міндеті қазақстандық экономиканың халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыру және шетелдік инвестициялардың ағынын көбейту болып табылады. Қор компанияларды тиімді басқару жолымен экономиканы әртараптандыруды, оның секторларында өнімділікті арттыруды қамтамасыз етіп, шикізаттық ресурстарға тәуелділікті төмендетуі және өңірлердің экономикалық дамуын ынталандыруы тиіс.
&lt;br&gt;Әлемдік практика мемлекеттің қатысуындағы компаниялардың тиімділігін арттырудың ең шынайы амалы корпоративтік басқаруды жақсарту болып табылады. Бұл акционер ретінде өзінің тиімділігін арттыруда ынталы болып отырған Үкіметке басқару сапасы мен берілген компаниялардың қызметін бақылауды жақсарту бойынша шынайы құрал алуына мүмкіндік туғызады. Ұлттық басқарушы [[холдинг]]те корпоративтік басқарудың жоғары деңгейі Қазақстан үшін маңызды стратегиялық міндеттердің шеңберінде мемлекет берген активтерді тиімді басқарудың маңызды шарты болып табылады.
&lt;br&gt;Компанияларды басқару қорға жүйелі үйлестірілген тәсілдемені және қаржы ағындарын бақылаудың айкын механизмін қамтамасыз етуге, ішкі корпоративтік үдерістер мен рәсімдерді жетілдіріп отыруға, сондай-ақ практиқада корпоративтік басқарудың негізгі қағидаттарын іске асыруға мүмкіндік туғызады.

==Қорға жүктелген міндеттер ==
Компаниялар қызметінін тиімділігін арттыру бойынша бағыттарды іске асыру шеңберлерінде Қорға мынадай міндеттерді орындау жүктеледі:
*1) компаниялардың ұзақ мерзімді экономикалық құндылығын барынша көбейту және олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
*2) корпоративтік басқарудың жақсы әлемдік практикасын ендіру.
==Функциялары ==
Қойылған міндеттер шеңберінде Қор мынадай функцияларды жүзеге асыратын болады:
*компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру және жаңа [[активтер]]ді жасау;
*бәсекеге қабілеттілікті арттыру және халықаралық рыноктарға компаниялардың шығуына жәрдемдесу;
*елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының міндеттерін ескере отырып компаниялар үшін қабылданған мақсаттар қою;
*компаниялар қызметінің өзекті көрсеткіштерін анықтау;
*компаниялардың қызметі нәтижелерінің мониторингі, компаниялардың қойылған міндеттерді және қызметтің өзекті көрсеткіштерін орындамаған жағдайда түзету шараларын қабылдауды қамтамасыз ету;
*компаниялардың басшы қызметкерлерінің біліктілігін арттырудағы іріктеу, [[уәждеме]] және жәрдемдесу;
*компанияларда ғылыми және өндірістік әлеуетті сақтау мен дамытуды қамтамасыз ету;
*аудитті және компаниялардың ішкі аудитін ұйымдық қамтамасыз ету;
*компанияларда тәуекелдерді басқарудың бірыңғай әдістерін, амалдарын және тәсілдемелерін ендіру жолымен тәуекелдерді басқарудың тиімді жүйесін жасау;
*компанияларға қатысты белсенді [[дивиденд]]тік саясат жүргізу;
*компанияларда [[бизнес]]тің әлеуметтік жауапкершілігінің қағидаттарын енгізу.
==Қордың міндеттері: ==
*1) казақстандық экономиканы эртараптандыру бағдарламаларын әзірлеуге және іске асыруға қатысу;
*2) ұлттық, салааралық және өңірлік ауқымдағы инвестициялық стратегиялық жобаларды әзірлеу және іске асыру;
*3) Қазақстан Республикасының экономикасына инвестицияларды тартуға жәрдемдесу;
*4) [[кәсіпкерлік]] қызметті дамытуға қолайлы жағдайларды мемлекеттік және жекеше мүдделерді шоғырландыру арқылы қамтамасыз етуге қатысу, сондай-ақ тиісті өңірдің әлеуметтік жобаларын іске асыру есебінен халықтың өмір сүру деңгейін өсіруге жәрдемдесу және өңірлердегі іскерлік және инвестициялық белсенділікті өсіруге жәрдемдесу;
*5) бәсекелестікке қабілетті қазақстандық тауар өндірушілерді құруға және дамытуға жәрдемдесу;
*6) тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді отандық өндірушілермен өзара іс-қимыл жасау арқылы қазақстандық үлесті қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*7) компаниялардың бәсекелестікке қабілеттілігін оларды [[корпоративтік басқару]]ды жетілдіру арқылы арттыру болып табылады.
==Қордың айрықша өкілеттіктері: ==
Белгіленген мақсаттар мен міндеттерді іске асыру үшін қордың мынадай айрықша өкілеттіктері бар:
*1)меншік иелері иеліктен шығаратын стратегиялық объектілерді Қазақстан Ресбубликасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*2) акциялардың пакеттері (қатысу үлестері) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес стратегиялық объектілерге жатқызылған ұйымдардың немесе республика экономикасы үшін маңызды стратегиялық мәні бар ұйымдардың банкроттығы кезінде конкурстық массаны Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*3) Қазақстан Республикасы заңнамасында көзделген тәртіппен банктердің акцияларын сатып алу құқығы.
==Қаралатын міндеттер шектеріндегі қор функциялары==
Қаралатын міндеттер шектерінде қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) өңірлік, Ұлттық және салааралық ауқымдардың, соның ішінде экономиканың нақты секторында инвестициялық жобаларды өзінше және (немесе) компаниялардың қатысуымен, сондай-ақ стратегиялық шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен жарғылық [[капитал]]дарда және [[қарыз]]дар беруге жолымен әзірлеу және (немесе) өткізу және (немесе) қаржыландыру жайында;
*2) «Қазақстанның 30 корпортативтік көшбасшылары» бағдарламасын және Қазақстан Республикасы Үкіметінің өзге бағдарламалары мен жоспарларын іске асыру жөніндегі оператордың функциясын орындау;
*3) экономиканың жаңа секторларын игеру және елде де, сондай-ақ шетелде де экономикалық тартымды активтерді сатып алу;
*4) негізгі басымдығы Қазақстан аумағында жобаларды іске асыру болып табылатын инвестициялық және инновациялық жобаларды компаниялар іске асыру кезінде үйлестірілген және белсенді инвестициялық саясатты қамтамасыз ету;
*5) отандық және шетелдік мемлекеттік және жекеше инвестицияларды тарту және экономиканың әр түрлі салаларына инновацияларды ендіру;
*6) капиталдың әлемдік және отандық рыноктарында капиталдың балансталынған қарыз алуын жүзеге асыру;
*7) шағын және [[орта бизнес]]ті қаржыландыру;
*8) компаниялар тобының шектерінде қаржылық-инновациялық құралдардың тиімді кешендік жүйесін жасау;
*9) өңіраралық экономикалық байланыстарды, соның ішінде Қазақстан Республикасы аумағында жобаларды іске асыру жолымен дамыту;
*10) әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы өңірлердің сілкіністі дамуын қамтамасыз ету.

Ұлттық экономиканың дағдарысты орнықтығын арттыру мақсаттарында елдің экономикалық өсуіне сыртқы өзгерістердің тіршіліктегі және әлеуетті мүмкін болатын ұнамсыз әсерінің факторларын ескеру үшін іс-шаралар қабылдаудың қажеттігі туады.

Қорды басқаруды Қазақстан Республикасының Үкіметі арқылы Қордың жалғыз акционері болып табылатын мемлекет жүзеге асырады. Үкімет Қазақстан Республикасы заңнамасымен белгіленген тәртіппен Қордың Директорлар кеңесінің құрамын айқындайды. Қордың Директорлар кеңесінің Төрағасы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі]] болып табылады. Қордын Директорлар кеңесінің құрамына Қаржы, Индустрия және жаңа технологиялар, Экономикалық даму және сауда министрліктерінің бірінші басшылары, тәуелсіз директорлар, Қор басқармасының Төрағасы және өзге тұлғалар кіреді. Атқарушы орган - ''Қор басқармасы''.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясы елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттары мен ұзақ мерзімді басымдықтарына сәйкес он жылға әзірленеді.
&lt;br&gt;Даму стратегиясы Қордың қызметі бағаланатын негізгі көрсеткіштерді, сондай-ақ олар бойынша мақсатты мәндерді қамтиды.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясының негізгі көрсеткіштерінің орындалуын бағалау Қордың директорлар кеңесі айқындайтын тәртіппен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор қызметін қаржыландыру жарғылық капитал қаражаттары есебінен және компаниялардан түскен табыстар мен Қазақстан Республикасы заңнамасымен тыйым салынбаған өзге көздер есебінен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялар акцияларын (қатысу үлесін) өткізу туралы шешімді Қазақстан Республикасы Үкіметінің тиісті каулысын қабылдау жолымен Қордың жалғыз акционері қабылдайды.
&lt;br&gt;Қордың міндеттер мен оған жүктелген функцияларды орындауына тиісті бақылауды (мониторингті) қамтамасыз ету үшін Қордың даму стратегиясында Қордың тиісті сандық және сапалық шешуші көрсеткіштері бейнелеп көрсетіледі.
&lt;br&gt;Қор барлық дауыс беретін акциялары (қатысу үлестері) Қорға тиесілі заңи тұлғалардың ақшасын басқару бойынша Қордың директорлар кеңесі бекітетін бірыңғай саясатты іске асырады. Қордың тобына кіретін ұйымдар өзге ұйымдарға, оның ішінде Қордың тобына кіретін ұйымдарға ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен ақшалай нысанда [[кредит]]тер (қарыздар) беруге құқылы. Мұнда көрсетілген кредиттерді (қарыздарды) беру тәртібі мен шарттары Қордың директорлар кеңесі бекіткен ішкі кредиттік саясат туралы қағидаларда айқындалады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған акционерлік қоғам нысанындағы [[коммерциялық ұйым]] болып табылады, оның жалғыз акционері ұлттық басқарушы компания болады. Ұлттық инновациялық қор дамудың ұлттық институты болып табылады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор қызметінің мақсаты елде жалпы инновациялық белсенділікті арттыру болып табылады, соның ішінде жоғары технологиялық және ғылымды қажетсінетін өндірісті дамытуға жәрдемдесу.
==Ұлттық инновациялық қордың міндеттері==
Ұлттық инновациялық қордың міндеттері мыналар болып табылады:
*1) инновацияларды жасау және енгізуді қаржыландыруды жүзеге асыратын инновациялық қорлар мен инвестициялық қорлардың жарғылық капиталына бақыланбайтын қатысу;
*2) инвестициялайтын компаниялардың және (немесе) қаржылық [[лизинг]]тің жаргылық капиталында үлестік бақыланбайтын қатысу жолымен инновацияларды жасауды және ендіруді қаржыландыру;
*3) инновациялық инфрақұрылымды дамыту;
*4) сыртқы рыноктарға отандық инновацияларды жылжыту;
*5) инновациялық технологияларды қарызға алуды және дамытуды ауыстыру, оларды коммерциялау мен енгізу саласында халықаралық ынтымақтастықты дамыту.
==Ұлттық инновациялық қордың құқығы==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумға сәйкес инвестициялық саясатты жүзеге асыруға;
*2) ғылыми-техникалық экономикалық сараптамалармен [[патент]]тік зерттелімдердің нәтижелері бойынша инновациялық жобаларды инвестициялаудың мақсатка сәйкестігін анықтауға;
*3) келісімшарттық негізде сарапшылар мен кеңесшілерді тартуға;
*4) Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум айқындаған шектерде және тәртіппен өтімділігі жоғары қаржылық құралдардың ішкі рыногында еркін қаражаттарды орналастыруға;
*5) инновациялық жобаларды іріктеуді және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум белгілеген шектеулерді ескере отырып инновациялық жобаларды іріктеуді және оларды инвестициялауды жүзеге асыруға;
*6) инвестициялық қызметтің мамандандырылған субъектілерін жасауға қатысуға;
*7) коммерциялық нәтиже және экономиканың технологиялық дамуы тұрғысынан әлеуетті перспективалық болып табылатын жаңа технологияларды, тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) жасауға бағытталған қолданбалы гылыми зерттелімдерге, тэжірибелік- конструктуралық әзірленімдерге меншікті қаражаттардан [[грант]]тар беруге;
*8) шетелдік инновациялық немесе инвестициялық қорларға инвестициялауды жүзеге асыруға құқығы бар.

Инвестицияларды жүзеге асыру үшін мына көздер пайдаланылады:
*1) Ұлттық инновациялық қордың жарғылық капиталы;
*2) Ұлттық инновациялық қордың кірістері;
*3) халықаралық қаржы ұйымдары, шетел мемлекеттері мен қаржы институттары беретін гранттар.

Ұлттық инновациялық қордың табыстарын алудың негізгі нысаны қор инвестицияларының бастапқы құны мен шығу кезіндегі олардың өткізу құны арасындағы айырма болып келетін оның қаржыландырылатын жобалардан шығып қалу кезіндегі табыстар болып табылады.
Басқа табыстар Ұлттық инновациялық қордың уақытша бос ақшаларын басқарудан түсетін табыс, дивидендтер нысанындағы табыстар, көрсетілетін консультациялық қызметтерден түсетін табыстар,ғылыми-зерттеу жұмыстары мен тәжірибелік-конструкторлық талдамалардың нәтижелеріне мүліктік құқықтарды өткізуден түсетін табыстар болып табылады.

Қордың жылдық есебін бекітудің жиыны бойынша Ұлттық инновациялық қордың таза табысы [[Резервтік капитал (қор)|резервтік капиталды]] қалыптастыруға бағытталады. Ұлттық инновациялық қордың таза табысын бөлудің тәртібін ұлттық басқарушы компания анықтайды.
Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметінде негізгі құжат Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум болып табылады.
Меморандум Қор инвестициялық саясатының негізгі басымдықтарын анықтайды,инвестициялық қызметті жүзеге асыру бойынша, қаржыландырылатын жобалардың, инвестицияланатын компаниялардың қаржылық жай-күйінің мониторингі және өткізуге талдау бойынша;
Ұлттық инновациялық қордың инвестицияланатын компаниялардан шығуы туралы шешім қабылдау бойынша негізгі кағидаларды ұстайды;
сандық және сапалық параметрлерді және Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметін шектеуді белгілейді.
Меморандумды Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
==Ұлттық инновациялық қордың неге құқығы жоқ==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) акциялардан басқа бағалы қағаздардың өзге түрлерін шығаруға;
*2) қарыздар беруге;
*3) [[кепілдеме]] мен үшінші тұлғалардың міндеттемелері бойынша кепілгерлік беруге;
*4) өзіне міндеттемелер қабылдаудың шарттары мен тәртібі, сондай-ақ оларды жүзеге асыру мақсаттары Қазақстан Республикасының заңнамасына, Ұлттық инновациялық қордың меморандумына қайшы келетін міндеттемелер қабылдауға құқықтары жоқ.

Ұлттық инновациялық қор алкоголь және темекі өнімдерін шығаруға инвестицияларды жүзеге асырмайды.
Қазақстан Республикасының Үкіметі Ұлттық инновациялық қордың жалғыз акционері болып табылады.

==Уәкілетті орган не істейді==
Уәкілетті орган:
*1) Қор акцияларының мемлекеттік пакетін басқару функцияларын жүзеге асырады;
*2) Қор есептемесін берудің құрамын, нысандарын және мезгілділігін бекітеді;
*3) Қор қызметінің Қазақстан Республикасының заңнамасының, жарғының және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумның талаптарына сәйкестігін бақылауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы заңымен қарастырылған жағдайларды қоспағанда, мемлекеттік органдар мен олардың лауазымдық тұлғаларының Ұлттық инновациялық қордың қызметіне араласуына тыйым салынады.

Қазақстан Республикасы заңдарымен қарастырылған негіздемелер бойынша, тәртіппен өзінің міндеттемелерін атқармағаны немесе жете атқармағаны үшін Ұлттық инновациялық қордың жауапкершілігі болады.&lt;ref&gt;Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы.

Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}


[[Санат:Қаржы]]
[[Санат:Экономика]]</text>
      <sha1>t53d1f520hu3owpm5lpy1p6rni8exir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573146</id>
      <parentid>3573145</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</username>
        <id>179141</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ингеграция сөзін интеграцияға өзгерттім</comment>
      <origin>3573146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50351" sha1="4behk0iduma0aickbbnmdgv6641idxd" xml:space="preserve">Дамудың мемлекеттік институттары ретінде [[бюджет]]тен тыс экономикалық қорларды - ''Инвестициялық, Инновациялық, Ұлттық қорларды'' құру 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Индустриялық инновациялық даму стратегиясының мақсаттары мен міндеттеріне жетуге бағытталған. Стратегияның мақсаты - шикізаттық бағыттылықтан шығуға жәрдемдесетін салалық экономиканы әртараптандыру арқылы елдің тұрақты дамуына жету, ұзақ мерзімді жоспарда сервистік технологиялық экономикаға өту үшін жағдайлар дайындау. Өңдеуші өнеркәсіп пен қызметтер сферасында бәсекеге қабілетті және экспорттық-бағытталынған тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өндіру мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясаттың басты предметі болып табылады.

Әлемдік экономиканы ғаламдандыру жағдайында Қазақстан экономикасы бірқатар проблемалармен қақтығысуда. Негізгі проблемаларға мыналар жатады: 
*шикізаттық бағыттылық, 
*әлемдік экономикамен [[интеграция]]ның сәйкессіздіктері, 
*ел ішіндегі әлсіз салааралық және өңіраралық экономикалық интеграция,
*ішкі [[рынок]]та тауарлар мен қызметтерге төмен тұтынушылық сұраным (шағын экономика), 
*өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдардың нашар дамуы, 
*кәсіпорындардың жалпы [[техника]]лық және [[технология]]лық артта қалушылығы, 
*ғылымның [[өндіріс]]пен шынайы байланысының жоқтығы, 
*ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға шығыстардың аздығы, 
*ғаламдану және сервистік-технологиялық экономикаға көшу үдерістеріне экономиканың бейімделу мақсаттарына [[менеджмент]]тің сәйкессіздігі.

Проблемаларды шешу және қойылған мақсаттар мен міндеттерге жету үшін Стратегия шенберінде даму институттары құрылған.
&lt;br&gt;''Ұлттық даму институттары'' - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша акционерлік қоғамдардың ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған, қызметінің басты мақсаты индустриялық-инновациялық даму саласындағы жобаларды және [[кәсіпкерлік]]ті қолдауды іске асыру болып табылатын қаржылық, [[консалтинг]]тік, [[инновация]]лық, сервистік ұйымдар.

Қазақстанның даму банкін жандандыру, ''Қазақстан инвестициялық қоры, Ұлттық инновациялық қор, Экспорттық кредиттер'' мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі корпорациясы сияқты дамудың арнаулы институттарының жұмыс істеуі болжанады. Бұл институттар жаңа өндірістерді жасауға және жоғары қосымша құны бар жұмыс істеп тұрғандарын дамытуға инвестициялық саясатты және перспективалы салаларды кешенді талдау, олардың неғұрлым маңызды элементтерін анықтау негізінде ғылыми және ғылыми-техникалық зерттеулер мен зерттемелерді қолдауды жүргізеді.

Стратегия елде ғылым мен инновациялық қызметті ынталандыруға бағытталған белсенді мемлекеттік ғылыми және инновациялық саясатты жүргізуді болжайды. Қойылған мақсаттарға жету үшін қаржы  рыногын одан ары дамыту және фискалдық білім беру, [[монополия]]ға қарсы, [[инфрақұрылым]]дық саясатты жетілдіру болжанады. Стандарттау саясаты шеңберінде экономика мен басқарудың барлық салаларында әлемдік стандарттарға көшу қарастырылған.

Стратегияны іске асыру экономика құрылымында сапалы өзгерістер жүргізуге жәрдемдесуі тиіс. Бұл өзгерістер адами, өндірілген және табиғи капиталды тиімді пайдалануға негізделген экономиканың тұрақты өсуіне, Қазақстанды әлеуметтік дамудың және қоғам құрылысының жаңа деңгейіне шығаруға жеткізеді.

''Экономикалық арналымның бюджеттен тыс қорлары'' қоғамдық даму кезеңінің мақсаттары мен міндеттері негізге алына отырып құрылып отырды. Бұрын жұмыс істеген қорлар практикасы мұны растайды: мысалы, әр түрлі уақытта ''Инвестицияпық қор, Экономиканы тұрақтандыру қоры, Экономиканы жаңғырту қоры, Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры, Жол қоры'' жұмыс істеді. Экономикалық қорлар қаражаттарды дамудың немесе шешуші салалардың негізгі бағыттарын, сондай-ак дамудың салааралық бағдарламаларын қаржыландыруға шоғырландыру үшін құрылады. Бұл ретте бүкіл экономиканың балансты, үйлесімді дамуын қамтамасыз ету міндеті қойылады.

Мәселен, Инвестициялық қордың қаражаттары негізгі [[капитал]]дың ұдайы толықтырылуының қол жеткен ауқымын қолдау, әлеуметтік сфераны одан ары дамыту үшін пайдаланылды. Күрделі қаржы  жұмсалымын қаржыландыру өнеркәсіп кәсіпорындарын рентабелді өнім шығаруға қайта бейімдеу үшін, оларды қайта құру (жаңғырту) үшін мүмкіндіктер жасауға Үкімет бекіткен жоспарлар мен лимиттер бойынша жүргізілді.
Экономиканы жаңғырту қоры өнім (жұмыс, қызметтер) құнының 5% мөлшеріндегі міндетті аударымдар есебінен қалыптасты, бұл аударымдар өндіріс шығындарына (залалды кәсіпорындарды шығарып тастағанда) кіріктірілді.

Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры'' рыноктық қатынастарды дамыту және баламалы экономикалық құрылымдарды қалыптастыру, меншіктің әр түрлі нысандарының кәсіпорындары мен ұйымдарына қолдау көрсету, кәсіпкерлікті, [[бәсеке]]ні дамыту және монополиялық қызметті шектеу бойынша шараларды [[кредит]]теудің прогрессивті нысандары мен бюджеттік қаржыландыруды тиімді үйлестіру мақсаттарында ұйымдастырылған болатын.

''Жол қоры'' жалпы арналымдағы [[автомобиль]] жолдарын салумен, жаңғыртумен және ұсынумен байланысты ақшалай қаражаттарды шоғырландырды, яғни қаржы жүйесінде айрықшалықты шаруашылық қызметпен байланысты тар мамандандырылған буын болып табылды.

Акционерлік қоғам нысанындағы коммерциялық ұйым болып табылатын, Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған жалғыз құрылтайшысы ұлттық компания болған ''Инвестициялық қорға'' 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын іске асыруда маңызды орын берілді. Қазақстанның инвестициялық қоры ұлттық даму институты болып есептелді. Қор қызметінің максаты перспективалық ұйымдардың жобаларына [[инвестиция]]ларды жүзеге асыру және тарту арқылы, экономиканың шикізаттық емес секторындағы жекеше сектордың бастамаларын қаржылық қолдау арқылы Қазақстанның индустриялық-инновациялық саясатын іске асыруға жәрдемдесу болып айқындалды.

Қор акцияларды және ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу үлестерін сатудан алынған капиталды кейін қайта инвестициялай отырып, ұйымдардың жарғылық капиталдарына, басқа ұйымдарға инвестициялауды жүзеге асырды.

Қордың уақытша бос ақшалары Қор мағлұмдамасымен анықталатын шектерде және тәртіппен ішкі және сырткы рыноктарда мемлекеттік және мемлекеттік емес бағалы қағаздарды қоса, өтімді активтерге орналастырылды.
Инвестициялық қор қызметі ''«Самрұқ-Қазына әл-ауқат ұлттық қоры туралы»'' заңның қабылдануымен және ''«Акционерлік қоғамдар туралы»'' заңға сәйкес келешекте жалпы құқықтық өріс шеңберінде жүзеге асырылатын болады.

Қазақстан Республикасында ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды атқару үшін 2008 жылы «Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы құрылды, оның жалғыз құрылтайшысы және акционері [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] болып табылады. «Самрұқ» мемлекет активтерін басқару жөніндегі «Қазақстандық холдинг және «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамдары «Самрұқ- Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамына қосылу жолымен қайта ұйымдастырылды.
«Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын арттыру және әлемдік рыноктардағы өзгерістердің елдегі экономикалық өсуге мүмкін жағымсыз әсерінің факторларын төмендету үшін құрылған ұлттық басқарушы холдинг болып табылады.

Қордың тобына тікелей Қор, дауыс беретін акциялардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компанияларға тиесілі олардың еншілес ұйымдары, сондай-ақ дауыс беретін [[акция]]лардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компаниялардың көрсетілген еншілес ұйымдарына тиесілі, заңмен өздеріне қатысты арнаулы құқықтық қағида белгіленетін заңи тұлғалар кіреді.

Қор меншік құқығында олардың ұзақ мерзімді құндылығын барынша көбейту және әлемдік рыноктарда бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін дамудың ұлттық институттарының, ұлттық компаниялардың және басқа заңи тұлғалардың оған қарасты акциялар пакеттерін (қатысу үлестерін) басқарады.
==Қор қызметінің негізгі мақсаттары:==
*1) ел экономикасының орнықты дамуын қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*2) экономиканы жаңғырту мен әртараптандыруға жәрдемдесу;
*3) компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру болып табылады.
Қор және компаниялар қызметінің негізгі бағыттары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Жолдауларын, 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын, «Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшылары» бағдарламасын, компаниялар алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерді іске асыру шеңберінде ұлттық экономиканы жаңғырту және әртараптандыру болып табылады.

Осы бағыт шеңберінде Қазақстан экономикасында жүйелі сипаттағы проблемалық мәселелер шешілетін болады, олардың қатарына мыналарды жатқызуға болады: 
*экономиканың шикізаттық бағыттылығы; 
*өңдеу өнеркәсібінің төмен өнімділігі; 
*өндірістік [[инфрақұрылым]] (темір жол инфрақұрылымы, [[электр энергетикасы]] және электр берісінің желілері,[[телекоммуникациялар]] қызметтері және өзге инфрақұрылым) дамуының әлсіз деңгейі; 
*отандық өнімнің бәсекеге нашар қабілеттілігі, өндірістік компаниялардың негізгі капиталдарының жоғары тозымы; 
*ел ішіндегі болмашы экономикалық [[интеграция]], яғни Қазақстан экономикасындағы салааралық және өңіраралық байланыстардың жеткіліксіз дамуы; 
*отандық кәсіпорындардың меншікті ақшалай қаражаттарының жетімсіздігі, соның ішінде инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін және т.б.

Қор экономиканың нақты секторына инвестицияларды тарту бойынша мәселелерді тез және жедел шеше отырып және қолда бар артықшылықтар мен мүмкіндіктерді барынша пайдалана отырып, Қазақстан Республикасы Үкіметіне өңірлерде жұмысты жандандыруға, салааралық және өңіраралық байланыстарды нығайтуға барынша көп көмек көрсетуі тиіс. Ұлттық экономиканы тиімді әртараптандыру және жаңғырту белсенді экономикалық қызметті, әсіресе экономиканың мұнай-газ секторы, электр энергетикасы, [[металлургия]], химия, мұнай-химия және инфрақұрылым сияқты басым секторларында іске асыру жолымен жүзеге асырылады.
==Қор қызметі негізделетін қағидаттар==
Қордың қызметі мынадай қағидаттарға:
*1) Қордың жалғыз [[акционер]]і ретіндегі мемлекеттің мүдделерін сақтауға;
*2) Қор мен компаниялар қызметінің ашықтығына, тиімділігіне және икемділігіне;
*3) шешімдерді қабылдау мен оларды іске асырудағы жүйелілік пен жеделдікке;
*4) жауапкершілік пен есеп берушілікке;
*5) заңдылыққа негізделеді;

Қалыптасып отырған жағдаятта Қор алдында экономиканың тұрақты дамуы үшін тұрақтандыру және ескерту шараларын іске асыру міндеті тұр.
==Қор орындайтын функциялар==
Қаралып отырған міндет шектерінде Қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің тұрақтандыру бағдарламаларын қатысу;
*2) екінші денгей банктерінің жарияланған дауыс беретін [[акция]]ларын сатып any;
*3) әлеуметтік-экономикалық дамуды, соның ішінде құрылыс объектілерін аяқтауды, шағын және [[орта бизнес]] пен [[агроөнеркәсіп кешені]] субъектілерін қаржыландыруды қолдау мақсаттарында екінші денгей банктерінде шарттасылған қаражаттарды орналастыру;
*4) [[ипотекалық кредиттеу]] рыногы мен тұрғын үй құрылысының жинақ ақшалары жүйесін дамытуға жәрдемдесу;
*5) қазақстандық өндірушілердің тауарлары мен қызметтерін қор мен компаниялардың сатып алуларында отандық мазмұнды көбейту бойынша, шетелдік жабдықты компаниялардың оны ірі сатып алулары кезінде Қазақстанда өндіруді, құрастыруды, жөндеу мен оған қызмет көрсету бойынша жұмыстарды оқшауландыруды қамтамасыз ету бойынша механизмдерді қарастыратын қор және компаниялардың сатып алуларының тәртібі [[мониторинг]]ін анықтау, бекіту және жүзеге асыру және басқалары.

Қордың компаниялармен өзара қарым-қатынастары Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қор мен компаниялардың құжаттарына сәйкес корпоративтік басқару шектерінде жүзеге асырылады.

«Самрұқ-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы қызметінің негізгі қағидаттары туралы меморандумы белгілеген міндеттерді іске асыру акционердің (қатысушының) функцияларын және компаниялар директорларының кеңестеріндегі (қадағалау кеңестеріндегі) өкілдік арқылы жүзеге асыру сондай-ақ өңірлік, ұлттық және халықаралық ауқымдардын инвестициялық жобаларын өзінше және (немесе) компаниялармен және (немесе) шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен бірлесіп қаржыландыру арқылы қордың компанияларды басқаруға белсенді қатысуы жолымен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялардың директорлары кеңестерінің құрамына Қор өкілдері, тэуелсіз директорлар және заңнамамен белгіленген тәртіппен байланысты өзге тұлғалар кіреді.
&lt;br&gt;Шетелдік юрисдикциялардағы компаниялармен өзара қарым-қатынастар осы компаниялар тіркелімі елдерінің заңнамасының талаптарын ескере отырып жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор құрамына кіретін компаниялар ұлттық экономиканың, оның [[инфрақұрылым]]ының негізін құрайды және мемлекеттің стратегиялық міндеттерін орындауға жәрдемдеседі.
&lt;br&gt;[[Макроэкономика]]лық деңгейде компаниялардың міндеті қазақстандық экономиканың халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыру және шетелдік инвестициялардың ағынын көбейту болып табылады. Қор компанияларды тиімді басқару жолымен экономиканы әртараптандыруды, оның секторларында өнімділікті арттыруды қамтамасыз етіп, шикізаттық ресурстарға тәуелділікті төмендетуі және өңірлердің экономикалық дамуын ынталандыруы тиіс.
&lt;br&gt;Әлемдік практика мемлекеттің қатысуындағы компаниялардың тиімділігін арттырудың ең шынайы амалы корпоративтік басқаруды жақсарту болып табылады. Бұл акционер ретінде өзінің тиімділігін арттыруда ынталы болып отырған Үкіметке басқару сапасы мен берілген компаниялардың қызметін бақылауды жақсарту бойынша шынайы құрал алуына мүмкіндік туғызады. Ұлттық басқарушы [[холдинг]]те корпоративтік басқарудың жоғары деңгейі Қазақстан үшін маңызды стратегиялық міндеттердің шеңберінде мемлекет берген активтерді тиімді басқарудың маңызды шарты болып табылады.
&lt;br&gt;Компанияларды басқару қорға жүйелі үйлестірілген тәсілдемені және қаржы ағындарын бақылаудың айкын механизмін қамтамасыз етуге, ішкі корпоративтік үдерістер мен рәсімдерді жетілдіріп отыруға, сондай-ақ практиқада корпоративтік басқарудың негізгі қағидаттарын іске асыруға мүмкіндік туғызады.

==Қорға жүктелген міндеттер ==
Компаниялар қызметінін тиімділігін арттыру бойынша бағыттарды іске асыру шеңберлерінде Қорға мынадай міндеттерді орындау жүктеледі:
*1) компаниялардың ұзақ мерзімді экономикалық құндылығын барынша көбейту және олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
*2) корпоративтік басқарудың жақсы әлемдік практикасын ендіру.
==Функциялары ==
Қойылған міндеттер шеңберінде Қор мынадай функцияларды жүзеге асыратын болады:
*компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру және жаңа [[активтер]]ді жасау;
*бәсекеге қабілеттілікті арттыру және халықаралық рыноктарға компаниялардың шығуына жәрдемдесу;
*елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының міндеттерін ескере отырып компаниялар үшін қабылданған мақсаттар қою;
*компаниялар қызметінің өзекті көрсеткіштерін анықтау;
*компаниялардың қызметі нәтижелерінің мониторингі, компаниялардың қойылған міндеттерді және қызметтің өзекті көрсеткіштерін орындамаған жағдайда түзету шараларын қабылдауды қамтамасыз ету;
*компаниялардың басшы қызметкерлерінің біліктілігін арттырудағы іріктеу, [[уәждеме]] және жәрдемдесу;
*компанияларда ғылыми және өндірістік әлеуетті сақтау мен дамытуды қамтамасыз ету;
*аудитті және компаниялардың ішкі аудитін ұйымдық қамтамасыз ету;
*компанияларда тәуекелдерді басқарудың бірыңғай әдістерін, амалдарын және тәсілдемелерін ендіру жолымен тәуекелдерді басқарудың тиімді жүйесін жасау;
*компанияларға қатысты белсенді [[дивиденд]]тік саясат жүргізу;
*компанияларда [[бизнес]]тің әлеуметтік жауапкершілігінің қағидаттарын енгізу.
==Қордың міндеттері: ==
*1) казақстандық экономиканы эртараптандыру бағдарламаларын әзірлеуге және іске асыруға қатысу;
*2) ұлттық, салааралық және өңірлік ауқымдағы инвестициялық стратегиялық жобаларды әзірлеу және іске асыру;
*3) Қазақстан Республикасының экономикасына инвестицияларды тартуға жәрдемдесу;
*4) [[кәсіпкерлік]] қызметті дамытуға қолайлы жағдайларды мемлекеттік және жекеше мүдделерді шоғырландыру арқылы қамтамасыз етуге қатысу, сондай-ақ тиісті өңірдің әлеуметтік жобаларын іске асыру есебінен халықтың өмір сүру деңгейін өсіруге жәрдемдесу және өңірлердегі іскерлік және инвестициялық белсенділікті өсіруге жәрдемдесу;
*5) бәсекелестікке қабілетті қазақстандық тауар өндірушілерді құруға және дамытуға жәрдемдесу;
*6) тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді отандық өндірушілермен өзара іс-қимыл жасау арқылы қазақстандық үлесті қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*7) компаниялардың бәсекелестікке қабілеттілігін оларды [[корпоративтік басқару]]ды жетілдіру арқылы арттыру болып табылады.
==Қордың айрықша өкілеттіктері: ==
Белгіленген мақсаттар мен міндеттерді іске асыру үшін қордың мынадай айрықша өкілеттіктері бар:
*1)меншік иелері иеліктен шығаратын стратегиялық объектілерді Қазақстан Ресбубликасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*2) акциялардың пакеттері (қатысу үлестері) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес стратегиялық объектілерге жатқызылған ұйымдардың немесе республика экономикасы үшін маңызды стратегиялық мәні бар ұйымдардың банкроттығы кезінде конкурстық массаны Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*3) Қазақстан Республикасы заңнамасында көзделген тәртіппен банктердің акцияларын сатып алу құқығы.
==Қаралатын міндеттер шектеріндегі қор функциялары==
Қаралатын міндеттер шектерінде қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) өңірлік, Ұлттық және салааралық ауқымдардың, соның ішінде экономиканың нақты секторында инвестициялық жобаларды өзінше және (немесе) компаниялардың қатысуымен, сондай-ақ стратегиялық шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен жарғылық [[капитал]]дарда және [[қарыз]]дар беруге жолымен әзірлеу және (немесе) өткізу және (немесе) қаржыландыру жайында;
*2) «Қазақстанның 30 корпортативтік көшбасшылары» бағдарламасын және Қазақстан Республикасы Үкіметінің өзге бағдарламалары мен жоспарларын іске асыру жөніндегі оператордың функциясын орындау;
*3) экономиканың жаңа секторларын игеру және елде де, сондай-ақ шетелде де экономикалық тартымды активтерді сатып алу;
*4) негізгі басымдығы Қазақстан аумағында жобаларды іске асыру болып табылатын инвестициялық және инновациялық жобаларды компаниялар іске асыру кезінде үйлестірілген және белсенді инвестициялық саясатты қамтамасыз ету;
*5) отандық және шетелдік мемлекеттік және жекеше инвестицияларды тарту және экономиканың әр түрлі салаларына инновацияларды ендіру;
*6) капиталдың әлемдік және отандық рыноктарында капиталдың балансталынған қарыз алуын жүзеге асыру;
*7) шағын және [[орта бизнес]]ті қаржыландыру;
*8) компаниялар тобының шектерінде қаржылық-инновациялық құралдардың тиімді кешендік жүйесін жасау;
*9) өңіраралық экономикалық байланыстарды, соның ішінде Қазақстан Республикасы аумағында жобаларды іске асыру жолымен дамыту;
*10) әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы өңірлердің сілкіністі дамуын қамтамасыз ету.

Ұлттық экономиканың дағдарысты орнықтығын арттыру мақсаттарында елдің экономикалық өсуіне сыртқы өзгерістердің тіршіліктегі және әлеуетті мүмкін болатын ұнамсыз әсерінің факторларын ескеру үшін іс-шаралар қабылдаудың қажеттігі туады.

Қорды басқаруды Қазақстан Республикасының Үкіметі арқылы Қордың жалғыз акционері болып табылатын мемлекет жүзеге асырады. Үкімет Қазақстан Республикасы заңнамасымен белгіленген тәртіппен Қордың Директорлар кеңесінің құрамын айқындайды. Қордың Директорлар кеңесінің Төрағасы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі]] болып табылады. Қордын Директорлар кеңесінің құрамына Қаржы, Индустрия және жаңа технологиялар, Экономикалық даму және сауда министрліктерінің бірінші басшылары, тәуелсіз директорлар, Қор басқармасының Төрағасы және өзге тұлғалар кіреді. Атқарушы орган - ''Қор басқармасы''.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясы елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттары мен ұзақ мерзімді басымдықтарына сәйкес он жылға әзірленеді.
&lt;br&gt;Даму стратегиясы Қордың қызметі бағаланатын негізгі көрсеткіштерді, сондай-ақ олар бойынша мақсатты мәндерді қамтиды.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясының негізгі көрсеткіштерінің орындалуын бағалау Қордың директорлар кеңесі айқындайтын тәртіппен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор қызметін қаржыландыру жарғылық капитал қаражаттары есебінен және компаниялардан түскен табыстар мен Қазақстан Республикасы заңнамасымен тыйым салынбаған өзге көздер есебінен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялар акцияларын (қатысу үлесін) өткізу туралы шешімді Қазақстан Республикасы Үкіметінің тиісті каулысын қабылдау жолымен Қордың жалғыз акционері қабылдайды.
&lt;br&gt;Қордың міндеттер мен оған жүктелген функцияларды орындауына тиісті бақылауды (мониторингті) қамтамасыз ету үшін Қордың даму стратегиясында Қордың тиісті сандық және сапалық шешуші көрсеткіштері бейнелеп көрсетіледі.
&lt;br&gt;Қор барлық дауыс беретін акциялары (қатысу үлестері) Қорға тиесілі заңи тұлғалардың ақшасын басқару бойынша Қордың директорлар кеңесі бекітетін бірыңғай саясатты іске асырады. Қордың тобына кіретін ұйымдар өзге ұйымдарға, оның ішінде Қордың тобына кіретін ұйымдарға ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен ақшалай нысанда [[кредит]]тер (қарыздар) беруге құқылы. Мұнда көрсетілген кредиттерді (қарыздарды) беру тәртібі мен шарттары Қордың директорлар кеңесі бекіткен ішкі кредиттік саясат туралы қағидаларда айқындалады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған акционерлік қоғам нысанындағы [[коммерциялық ұйым]] болып табылады, оның жалғыз акционері ұлттық басқарушы компания болады. Ұлттық инновациялық қор дамудың ұлттық институты болып табылады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор қызметінің мақсаты елде жалпы инновациялық белсенділікті арттыру болып табылады, соның ішінде жоғары технологиялық және ғылымды қажетсінетін өндірісті дамытуға жәрдемдесу.
==Ұлттық инновациялық қордың міндеттері==
Ұлттық инновациялық қордың міндеттері мыналар болып табылады:
*1) инновацияларды жасау және енгізуді қаржыландыруды жүзеге асыратын инновациялық қорлар мен инвестициялық қорлардың жарғылық капиталына бақыланбайтын қатысу;
*2) инвестициялайтын компаниялардың және (немесе) қаржылық [[лизинг]]тің жаргылық капиталында үлестік бақыланбайтын қатысу жолымен инновацияларды жасауды және ендіруді қаржыландыру;
*3) инновациялық инфрақұрылымды дамыту;
*4) сыртқы рыноктарға отандық инновацияларды жылжыту;
*5) инновациялық технологияларды қарызға алуды және дамытуды ауыстыру, оларды коммерциялау мен енгізу саласында халықаралық ынтымақтастықты дамыту.
==Ұлттық инновациялық қордың құқығы==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумға сәйкес инвестициялық саясатты жүзеге асыруға;
*2) ғылыми-техникалық экономикалық сараптамалармен [[патент]]тік зерттелімдердің нәтижелері бойынша инновациялық жобаларды инвестициялаудың мақсатка сәйкестігін анықтауға;
*3) келісімшарттық негізде сарапшылар мен кеңесшілерді тартуға;
*4) Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум айқындаған шектерде және тәртіппен өтімділігі жоғары қаржылық құралдардың ішкі рыногында еркін қаражаттарды орналастыруға;
*5) инновациялық жобаларды іріктеуді және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум белгілеген шектеулерді ескере отырып инновациялық жобаларды іріктеуді және оларды инвестициялауды жүзеге асыруға;
*6) инвестициялық қызметтің мамандандырылған субъектілерін жасауға қатысуға;
*7) коммерциялық нәтиже және экономиканың технологиялық дамуы тұрғысынан әлеуетті перспективалық болып табылатын жаңа технологияларды, тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) жасауға бағытталған қолданбалы гылыми зерттелімдерге, тэжірибелік- конструктуралық әзірленімдерге меншікті қаражаттардан [[грант]]тар беруге;
*8) шетелдік инновациялық немесе инвестициялық қорларға инвестициялауды жүзеге асыруға құқығы бар.

Инвестицияларды жүзеге асыру үшін мына көздер пайдаланылады:
*1) Ұлттық инновациялық қордың жарғылық капиталы;
*2) Ұлттық инновациялық қордың кірістері;
*3) халықаралық қаржы ұйымдары, шетел мемлекеттері мен қаржы институттары беретін гранттар.

Ұлттық инновациялық қордың табыстарын алудың негізгі нысаны қор инвестицияларының бастапқы құны мен шығу кезіндегі олардың өткізу құны арасындағы айырма болып келетін оның қаржыландырылатын жобалардан шығып қалу кезіндегі табыстар болып табылады.
Басқа табыстар Ұлттық инновациялық қордың уақытша бос ақшаларын басқарудан түсетін табыс, дивидендтер нысанындағы табыстар, көрсетілетін консультациялық қызметтерден түсетін табыстар,ғылыми-зерттеу жұмыстары мен тәжірибелік-конструкторлық талдамалардың нәтижелеріне мүліктік құқықтарды өткізуден түсетін табыстар болып табылады.

Қордың жылдық есебін бекітудің жиыны бойынша Ұлттық инновациялық қордың таза табысы [[Резервтік капитал (қор)|резервтік капиталды]] қалыптастыруға бағытталады. Ұлттық инновациялық қордың таза табысын бөлудің тәртібін ұлттық басқарушы компания анықтайды.
Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметінде негізгі құжат Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум болып табылады.
Меморандум Қор инвестициялық саясатының негізгі басымдықтарын анықтайды,инвестициялық қызметті жүзеге асыру бойынша, қаржыландырылатын жобалардың, инвестицияланатын компаниялардың қаржылық жай-күйінің мониторингі және өткізуге талдау бойынша;
Ұлттық инновациялық қордың инвестицияланатын компаниялардан шығуы туралы шешім қабылдау бойынша негізгі кағидаларды ұстайды;
сандық және сапалық параметрлерді және Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметін шектеуді белгілейді.
Меморандумды Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
==Ұлттық инновациялық қордың неге құқығы жоқ==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) акциялардан басқа бағалы қағаздардың өзге түрлерін шығаруға;
*2) қарыздар беруге;
*3) [[кепілдеме]] мен үшінші тұлғалардың міндеттемелері бойынша кепілгерлік беруге;
*4) өзіне міндеттемелер қабылдаудың шарттары мен тәртібі, сондай-ақ оларды жүзеге асыру мақсаттары Қазақстан Республикасының заңнамасына, Ұлттық инновациялық қордың меморандумына қайшы келетін міндеттемелер қабылдауға құқықтары жоқ.

Ұлттық инновациялық қор алкоголь және темекі өнімдерін шығаруға инвестицияларды жүзеге асырмайды.
Қазақстан Республикасының Үкіметі Ұлттық инновациялық қордың жалғыз акционері болып табылады.

==Уәкілетті орган не істейді==
Уәкілетті орган:
*1) Қор акцияларының мемлекеттік пакетін басқару функцияларын жүзеге асырады;
*2) Қор есептемесін берудің құрамын, нысандарын және мезгілділігін бекітеді;
*3) Қор қызметінің Қазақстан Республикасының заңнамасының, жарғының және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумның талаптарына сәйкестігін бақылауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы заңымен қарастырылған жағдайларды қоспағанда, мемлекеттік органдар мен олардың лауазымдық тұлғаларының Ұлттық инновациялық қордың қызметіне араласуына тыйым салынады.

Қазақстан Республикасы заңдарымен қарастырылған негіздемелер бойынша, тәртіппен өзінің міндеттемелерін атқармағаны немесе жете атқармағаны үшін Ұлттық инновациялық қордың жауапкершілігі болады.&lt;ref&gt;Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы.

Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}


[[Санат:Қаржы]]
[[Санат:Экономика]]</text>
      <sha1>4behk0iduma0aickbbnmdgv6641idxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573147</id>
      <parentid>3573146</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</username>
        <id>179141</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>предметі болып табылады калька аударма нысан деп өзгерттім</comment>
      <origin>3573147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50319" sha1="op48xmrngeeas39zu4yksou8o6q8g14" xml:space="preserve">Дамудың мемлекеттік институттары ретінде [[бюджет]]тен тыс экономикалық қорларды - ''Инвестициялық, Инновациялық, Ұлттық қорларды'' құру 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Индустриялық инновациялық даму стратегиясының мақсаттары мен міндеттеріне жетуге бағытталған. Стратегияның мақсаты - шикізаттық бағыттылықтан шығуға жәрдемдесетін салалық экономиканы әртараптандыру арқылы елдің тұрақты дамуына жету, ұзақ мерзімді жоспарда сервистік технологиялық экономикаға өту үшін жағдайлар дайындау. Өңдеуші өнеркәсіп пен қызметтер сферасында бәсекеге қабілетті және экспорттық-бағытталынған тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өндіру мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясаттың басты нысаны.

Әлемдік экономиканы ғаламдандыру жағдайында Қазақстан экономикасы бірқатар проблемалармен қақтығысуда. Негізгі проблемаларға мыналар жатады: 
*шикізаттық бағыттылық, 
*әлемдік экономикамен [[интеграция]]ның сәйкессіздіктері, 
*ел ішіндегі әлсіз салааралық және өңіраралық экономикалық интеграция,
*ішкі [[рынок]]та тауарлар мен қызметтерге төмен тұтынушылық сұраным (шағын экономика), 
*өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдардың нашар дамуы, 
*кәсіпорындардың жалпы [[техника]]лық және [[технология]]лық артта қалушылығы, 
*ғылымның [[өндіріс]]пен шынайы байланысының жоқтығы, 
*ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға шығыстардың аздығы, 
*ғаламдану және сервистік-технологиялық экономикаға көшу үдерістеріне экономиканың бейімделу мақсаттарына [[менеджмент]]тің сәйкессіздігі.

Проблемаларды шешу және қойылған мақсаттар мен міндеттерге жету үшін Стратегия шенберінде даму институттары құрылған.
&lt;br&gt;''Ұлттық даму институттары'' - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша акционерлік қоғамдардың ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған, қызметінің басты мақсаты индустриялық-инновациялық даму саласындағы жобаларды және [[кәсіпкерлік]]ті қолдауды іске асыру болып табылатын қаржылық, [[консалтинг]]тік, [[инновация]]лық, сервистік ұйымдар.

Қазақстанның даму банкін жандандыру, ''Қазақстан инвестициялық қоры, Ұлттық инновациялық қор, Экспорттық кредиттер'' мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі корпорациясы сияқты дамудың арнаулы институттарының жұмыс істеуі болжанады. Бұл институттар жаңа өндірістерді жасауға және жоғары қосымша құны бар жұмыс істеп тұрғандарын дамытуға инвестициялық саясатты және перспективалы салаларды кешенді талдау, олардың неғұрлым маңызды элементтерін анықтау негізінде ғылыми және ғылыми-техникалық зерттеулер мен зерттемелерді қолдауды жүргізеді.

Стратегия елде ғылым мен инновациялық қызметті ынталандыруға бағытталған белсенді мемлекеттік ғылыми және инновациялық саясатты жүргізуді болжайды. Қойылған мақсаттарға жету үшін қаржы  рыногын одан ары дамыту және фискалдық білім беру, [[монополия]]ға қарсы, [[инфрақұрылым]]дық саясатты жетілдіру болжанады. Стандарттау саясаты шеңберінде экономика мен басқарудың барлық салаларында әлемдік стандарттарға көшу қарастырылған.

Стратегияны іске асыру экономика құрылымында сапалы өзгерістер жүргізуге жәрдемдесуі тиіс. Бұл өзгерістер адами, өндірілген және табиғи капиталды тиімді пайдалануға негізделген экономиканың тұрақты өсуіне, Қазақстанды әлеуметтік дамудың және қоғам құрылысының жаңа деңгейіне шығаруға жеткізеді.

''Экономикалық арналымның бюджеттен тыс қорлары'' қоғамдық даму кезеңінің мақсаттары мен міндеттері негізге алына отырып құрылып отырды. Бұрын жұмыс істеген қорлар практикасы мұны растайды: мысалы, әр түрлі уақытта ''Инвестицияпық қор, Экономиканы тұрақтандыру қоры, Экономиканы жаңғырту қоры, Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры, Жол қоры'' жұмыс істеді. Экономикалық қорлар қаражаттарды дамудың немесе шешуші салалардың негізгі бағыттарын, сондай-ак дамудың салааралық бағдарламаларын қаржыландыруға шоғырландыру үшін құрылады. Бұл ретте бүкіл экономиканың балансты, үйлесімді дамуын қамтамасыз ету міндеті қойылады.

Мәселен, Инвестициялық қордың қаражаттары негізгі [[капитал]]дың ұдайы толықтырылуының қол жеткен ауқымын қолдау, әлеуметтік сфераны одан ары дамыту үшін пайдаланылды. Күрделі қаржы  жұмсалымын қаржыландыру өнеркәсіп кәсіпорындарын рентабелді өнім шығаруға қайта бейімдеу үшін, оларды қайта құру (жаңғырту) үшін мүмкіндіктер жасауға Үкімет бекіткен жоспарлар мен лимиттер бойынша жүргізілді.
Экономиканы жаңғырту қоры өнім (жұмыс, қызметтер) құнының 5% мөлшеріндегі міндетті аударымдар есебінен қалыптасты, бұл аударымдар өндіріс шығындарына (залалды кәсіпорындарды шығарып тастағанда) кіріктірілді.

Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры'' рыноктық қатынастарды дамыту және баламалы экономикалық құрылымдарды қалыптастыру, меншіктің әр түрлі нысандарының кәсіпорындары мен ұйымдарына қолдау көрсету, кәсіпкерлікті, [[бәсеке]]ні дамыту және монополиялық қызметті шектеу бойынша шараларды [[кредит]]теудің прогрессивті нысандары мен бюджеттік қаржыландыруды тиімді үйлестіру мақсаттарында ұйымдастырылған болатын.

''Жол қоры'' жалпы арналымдағы [[автомобиль]] жолдарын салумен, жаңғыртумен және ұсынумен байланысты ақшалай қаражаттарды шоғырландырды, яғни қаржы жүйесінде айрықшалықты шаруашылық қызметпен байланысты тар мамандандырылған буын болып табылды.

Акционерлік қоғам нысанындағы коммерциялық ұйым болып табылатын, Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған жалғыз құрылтайшысы ұлттық компания болған ''Инвестициялық қорға'' 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын іске асыруда маңызды орын берілді. Қазақстанның инвестициялық қоры ұлттық даму институты болып есептелді. Қор қызметінің максаты перспективалық ұйымдардың жобаларына [[инвестиция]]ларды жүзеге асыру және тарту арқылы, экономиканың шикізаттық емес секторындағы жекеше сектордың бастамаларын қаржылық қолдау арқылы Қазақстанның индустриялық-инновациялық саясатын іске асыруға жәрдемдесу болып айқындалды.

Қор акцияларды және ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу үлестерін сатудан алынған капиталды кейін қайта инвестициялай отырып, ұйымдардың жарғылық капиталдарына, басқа ұйымдарға инвестициялауды жүзеге асырды.

Қордың уақытша бос ақшалары Қор мағлұмдамасымен анықталатын шектерде және тәртіппен ішкі және сырткы рыноктарда мемлекеттік және мемлекеттік емес бағалы қағаздарды қоса, өтімді активтерге орналастырылды.
Инвестициялық қор қызметі ''«Самрұқ-Қазына әл-ауқат ұлттық қоры туралы»'' заңның қабылдануымен және ''«Акционерлік қоғамдар туралы»'' заңға сәйкес келешекте жалпы құқықтық өріс шеңберінде жүзеге асырылатын болады.

Қазақстан Республикасында ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды атқару үшін 2008 жылы «Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы құрылды, оның жалғыз құрылтайшысы және акционері [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] болып табылады. «Самрұқ» мемлекет активтерін басқару жөніндегі «Қазақстандық холдинг және «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамдары «Самрұқ- Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамына қосылу жолымен қайта ұйымдастырылды.
«Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын арттыру және әлемдік рыноктардағы өзгерістердің елдегі экономикалық өсуге мүмкін жағымсыз әсерінің факторларын төмендету үшін құрылған ұлттық басқарушы холдинг болып табылады.

Қордың тобына тікелей Қор, дауыс беретін акциялардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компанияларға тиесілі олардың еншілес ұйымдары, сондай-ақ дауыс беретін [[акция]]лардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компаниялардың көрсетілген еншілес ұйымдарына тиесілі, заңмен өздеріне қатысты арнаулы құқықтық қағида белгіленетін заңи тұлғалар кіреді.

Қор меншік құқығында олардың ұзақ мерзімді құндылығын барынша көбейту және әлемдік рыноктарда бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін дамудың ұлттық институттарының, ұлттық компаниялардың және басқа заңи тұлғалардың оған қарасты акциялар пакеттерін (қатысу үлестерін) басқарады.
==Қор қызметінің негізгі мақсаттары:==
*1) ел экономикасының орнықты дамуын қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*2) экономиканы жаңғырту мен әртараптандыруға жәрдемдесу;
*3) компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру болып табылады.
Қор және компаниялар қызметінің негізгі бағыттары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Жолдауларын, 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын, «Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшылары» бағдарламасын, компаниялар алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерді іске асыру шеңберінде ұлттық экономиканы жаңғырту және әртараптандыру болып табылады.

Осы бағыт шеңберінде Қазақстан экономикасында жүйелі сипаттағы проблемалық мәселелер шешілетін болады, олардың қатарына мыналарды жатқызуға болады: 
*экономиканың шикізаттық бағыттылығы; 
*өңдеу өнеркәсібінің төмен өнімділігі; 
*өндірістік [[инфрақұрылым]] (темір жол инфрақұрылымы, [[электр энергетикасы]] және электр берісінің желілері,[[телекоммуникациялар]] қызметтері және өзге инфрақұрылым) дамуының әлсіз деңгейі; 
*отандық өнімнің бәсекеге нашар қабілеттілігі, өндірістік компаниялардың негізгі капиталдарының жоғары тозымы; 
*ел ішіндегі болмашы экономикалық [[интеграция]], яғни Қазақстан экономикасындағы салааралық және өңіраралық байланыстардың жеткіліксіз дамуы; 
*отандық кәсіпорындардың меншікті ақшалай қаражаттарының жетімсіздігі, соның ішінде инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін және т.б.

Қор экономиканың нақты секторына инвестицияларды тарту бойынша мәселелерді тез және жедел шеше отырып және қолда бар артықшылықтар мен мүмкіндіктерді барынша пайдалана отырып, Қазақстан Республикасы Үкіметіне өңірлерде жұмысты жандандыруға, салааралық және өңіраралық байланыстарды нығайтуға барынша көп көмек көрсетуі тиіс. Ұлттық экономиканы тиімді әртараптандыру және жаңғырту белсенді экономикалық қызметті, әсіресе экономиканың мұнай-газ секторы, электр энергетикасы, [[металлургия]], химия, мұнай-химия және инфрақұрылым сияқты басым секторларында іске асыру жолымен жүзеге асырылады.
==Қор қызметі негізделетін қағидаттар==
Қордың қызметі мынадай қағидаттарға:
*1) Қордың жалғыз [[акционер]]і ретіндегі мемлекеттің мүдделерін сақтауға;
*2) Қор мен компаниялар қызметінің ашықтығына, тиімділігіне және икемділігіне;
*3) шешімдерді қабылдау мен оларды іске асырудағы жүйелілік пен жеделдікке;
*4) жауапкершілік пен есеп берушілікке;
*5) заңдылыққа негізделеді;

Қалыптасып отырған жағдаятта Қор алдында экономиканың тұрақты дамуы үшін тұрақтандыру және ескерту шараларын іске асыру міндеті тұр.
==Қор орындайтын функциялар==
Қаралып отырған міндет шектерінде Қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің тұрақтандыру бағдарламаларын қатысу;
*2) екінші денгей банктерінің жарияланған дауыс беретін [[акция]]ларын сатып any;
*3) әлеуметтік-экономикалық дамуды, соның ішінде құрылыс объектілерін аяқтауды, шағын және [[орта бизнес]] пен [[агроөнеркәсіп кешені]] субъектілерін қаржыландыруды қолдау мақсаттарында екінші денгей банктерінде шарттасылған қаражаттарды орналастыру;
*4) [[ипотекалық кредиттеу]] рыногы мен тұрғын үй құрылысының жинақ ақшалары жүйесін дамытуға жәрдемдесу;
*5) қазақстандық өндірушілердің тауарлары мен қызметтерін қор мен компаниялардың сатып алуларында отандық мазмұнды көбейту бойынша, шетелдік жабдықты компаниялардың оны ірі сатып алулары кезінде Қазақстанда өндіруді, құрастыруды, жөндеу мен оған қызмет көрсету бойынша жұмыстарды оқшауландыруды қамтамасыз ету бойынша механизмдерді қарастыратын қор және компаниялардың сатып алуларының тәртібі [[мониторинг]]ін анықтау, бекіту және жүзеге асыру және басқалары.

Қордың компаниялармен өзара қарым-қатынастары Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қор мен компаниялардың құжаттарына сәйкес корпоративтік басқару шектерінде жүзеге асырылады.

«Самрұқ-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы қызметінің негізгі қағидаттары туралы меморандумы белгілеген міндеттерді іске асыру акционердің (қатысушының) функцияларын және компаниялар директорларының кеңестеріндегі (қадағалау кеңестеріндегі) өкілдік арқылы жүзеге асыру сондай-ақ өңірлік, ұлттық және халықаралық ауқымдардын инвестициялық жобаларын өзінше және (немесе) компаниялармен және (немесе) шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен бірлесіп қаржыландыру арқылы қордың компанияларды басқаруға белсенді қатысуы жолымен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялардың директорлары кеңестерінің құрамына Қор өкілдері, тэуелсіз директорлар және заңнамамен белгіленген тәртіппен байланысты өзге тұлғалар кіреді.
&lt;br&gt;Шетелдік юрисдикциялардағы компаниялармен өзара қарым-қатынастар осы компаниялар тіркелімі елдерінің заңнамасының талаптарын ескере отырып жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор құрамына кіретін компаниялар ұлттық экономиканың, оның [[инфрақұрылым]]ының негізін құрайды және мемлекеттің стратегиялық міндеттерін орындауға жәрдемдеседі.
&lt;br&gt;[[Макроэкономика]]лық деңгейде компаниялардың міндеті қазақстандық экономиканың халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыру және шетелдік инвестициялардың ағынын көбейту болып табылады. Қор компанияларды тиімді басқару жолымен экономиканы әртараптандыруды, оның секторларында өнімділікті арттыруды қамтамасыз етіп, шикізаттық ресурстарға тәуелділікті төмендетуі және өңірлердің экономикалық дамуын ынталандыруы тиіс.
&lt;br&gt;Әлемдік практика мемлекеттің қатысуындағы компаниялардың тиімділігін арттырудың ең шынайы амалы корпоративтік басқаруды жақсарту болып табылады. Бұл акционер ретінде өзінің тиімділігін арттыруда ынталы болып отырған Үкіметке басқару сапасы мен берілген компаниялардың қызметін бақылауды жақсарту бойынша шынайы құрал алуына мүмкіндік туғызады. Ұлттық басқарушы [[холдинг]]те корпоративтік басқарудың жоғары деңгейі Қазақстан үшін маңызды стратегиялық міндеттердің шеңберінде мемлекет берген активтерді тиімді басқарудың маңызды шарты болып табылады.
&lt;br&gt;Компанияларды басқару қорға жүйелі үйлестірілген тәсілдемені және қаржы ағындарын бақылаудың айкын механизмін қамтамасыз етуге, ішкі корпоративтік үдерістер мен рәсімдерді жетілдіріп отыруға, сондай-ақ практиқада корпоративтік басқарудың негізгі қағидаттарын іске асыруға мүмкіндік туғызады.

==Қорға жүктелген міндеттер ==
Компаниялар қызметінін тиімділігін арттыру бойынша бағыттарды іске асыру шеңберлерінде Қорға мынадай міндеттерді орындау жүктеледі:
*1) компаниялардың ұзақ мерзімді экономикалық құндылығын барынша көбейту және олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
*2) корпоративтік басқарудың жақсы әлемдік практикасын ендіру.
==Функциялары ==
Қойылған міндеттер шеңберінде Қор мынадай функцияларды жүзеге асыратын болады:
*компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру және жаңа [[активтер]]ді жасау;
*бәсекеге қабілеттілікті арттыру және халықаралық рыноктарға компаниялардың шығуына жәрдемдесу;
*елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының міндеттерін ескере отырып компаниялар үшін қабылданған мақсаттар қою;
*компаниялар қызметінің өзекті көрсеткіштерін анықтау;
*компаниялардың қызметі нәтижелерінің мониторингі, компаниялардың қойылған міндеттерді және қызметтің өзекті көрсеткіштерін орындамаған жағдайда түзету шараларын қабылдауды қамтамасыз ету;
*компаниялардың басшы қызметкерлерінің біліктілігін арттырудағы іріктеу, [[уәждеме]] және жәрдемдесу;
*компанияларда ғылыми және өндірістік әлеуетті сақтау мен дамытуды қамтамасыз ету;
*аудитті және компаниялардың ішкі аудитін ұйымдық қамтамасыз ету;
*компанияларда тәуекелдерді басқарудың бірыңғай әдістерін, амалдарын және тәсілдемелерін ендіру жолымен тәуекелдерді басқарудың тиімді жүйесін жасау;
*компанияларға қатысты белсенді [[дивиденд]]тік саясат жүргізу;
*компанияларда [[бизнес]]тің әлеуметтік жауапкершілігінің қағидаттарын енгізу.
==Қордың міндеттері: ==
*1) казақстандық экономиканы эртараптандыру бағдарламаларын әзірлеуге және іске асыруға қатысу;
*2) ұлттық, салааралық және өңірлік ауқымдағы инвестициялық стратегиялық жобаларды әзірлеу және іске асыру;
*3) Қазақстан Республикасының экономикасына инвестицияларды тартуға жәрдемдесу;
*4) [[кәсіпкерлік]] қызметті дамытуға қолайлы жағдайларды мемлекеттік және жекеше мүдделерді шоғырландыру арқылы қамтамасыз етуге қатысу, сондай-ақ тиісті өңірдің әлеуметтік жобаларын іске асыру есебінен халықтың өмір сүру деңгейін өсіруге жәрдемдесу және өңірлердегі іскерлік және инвестициялық белсенділікті өсіруге жәрдемдесу;
*5) бәсекелестікке қабілетті қазақстандық тауар өндірушілерді құруға және дамытуға жәрдемдесу;
*6) тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді отандық өндірушілермен өзара іс-қимыл жасау арқылы қазақстандық үлесті қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*7) компаниялардың бәсекелестікке қабілеттілігін оларды [[корпоративтік басқару]]ды жетілдіру арқылы арттыру болып табылады.
==Қордың айрықша өкілеттіктері: ==
Белгіленген мақсаттар мен міндеттерді іске асыру үшін қордың мынадай айрықша өкілеттіктері бар:
*1)меншік иелері иеліктен шығаратын стратегиялық объектілерді Қазақстан Ресбубликасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*2) акциялардың пакеттері (қатысу үлестері) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес стратегиялық объектілерге жатқызылған ұйымдардың немесе республика экономикасы үшін маңызды стратегиялық мәні бар ұйымдардың банкроттығы кезінде конкурстық массаны Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*3) Қазақстан Республикасы заңнамасында көзделген тәртіппен банктердің акцияларын сатып алу құқығы.
==Қаралатын міндеттер шектеріндегі қор функциялары==
Қаралатын міндеттер шектерінде қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) өңірлік, Ұлттық және салааралық ауқымдардың, соның ішінде экономиканың нақты секторында инвестициялық жобаларды өзінше және (немесе) компаниялардың қатысуымен, сондай-ақ стратегиялық шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен жарғылық [[капитал]]дарда және [[қарыз]]дар беруге жолымен әзірлеу және (немесе) өткізу және (немесе) қаржыландыру жайында;
*2) «Қазақстанның 30 корпортативтік көшбасшылары» бағдарламасын және Қазақстан Республикасы Үкіметінің өзге бағдарламалары мен жоспарларын іске асыру жөніндегі оператордың функциясын орындау;
*3) экономиканың жаңа секторларын игеру және елде де, сондай-ақ шетелде де экономикалық тартымды активтерді сатып алу;
*4) негізгі басымдығы Қазақстан аумағында жобаларды іске асыру болып табылатын инвестициялық және инновациялық жобаларды компаниялар іске асыру кезінде үйлестірілген және белсенді инвестициялық саясатты қамтамасыз ету;
*5) отандық және шетелдік мемлекеттік және жекеше инвестицияларды тарту және экономиканың әр түрлі салаларына инновацияларды ендіру;
*6) капиталдың әлемдік және отандық рыноктарында капиталдың балансталынған қарыз алуын жүзеге асыру;
*7) шағын және [[орта бизнес]]ті қаржыландыру;
*8) компаниялар тобының шектерінде қаржылық-инновациялық құралдардың тиімді кешендік жүйесін жасау;
*9) өңіраралық экономикалық байланыстарды, соның ішінде Қазақстан Республикасы аумағында жобаларды іске асыру жолымен дамыту;
*10) әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы өңірлердің сілкіністі дамуын қамтамасыз ету.

Ұлттық экономиканың дағдарысты орнықтығын арттыру мақсаттарында елдің экономикалық өсуіне сыртқы өзгерістердің тіршіліктегі және әлеуетті мүмкін болатын ұнамсыз әсерінің факторларын ескеру үшін іс-шаралар қабылдаудың қажеттігі туады.

Қорды басқаруды Қазақстан Республикасының Үкіметі арқылы Қордың жалғыз акционері болып табылатын мемлекет жүзеге асырады. Үкімет Қазақстан Республикасы заңнамасымен белгіленген тәртіппен Қордың Директорлар кеңесінің құрамын айқындайды. Қордың Директорлар кеңесінің Төрағасы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі]] болып табылады. Қордын Директорлар кеңесінің құрамына Қаржы, Индустрия және жаңа технологиялар, Экономикалық даму және сауда министрліктерінің бірінші басшылары, тәуелсіз директорлар, Қор басқармасының Төрағасы және өзге тұлғалар кіреді. Атқарушы орган - ''Қор басқармасы''.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясы елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттары мен ұзақ мерзімді басымдықтарына сәйкес он жылға әзірленеді.
&lt;br&gt;Даму стратегиясы Қордың қызметі бағаланатын негізгі көрсеткіштерді, сондай-ақ олар бойынша мақсатты мәндерді қамтиды.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясының негізгі көрсеткіштерінің орындалуын бағалау Қордың директорлар кеңесі айқындайтын тәртіппен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор қызметін қаржыландыру жарғылық капитал қаражаттары есебінен және компаниялардан түскен табыстар мен Қазақстан Республикасы заңнамасымен тыйым салынбаған өзге көздер есебінен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялар акцияларын (қатысу үлесін) өткізу туралы шешімді Қазақстан Республикасы Үкіметінің тиісті каулысын қабылдау жолымен Қордың жалғыз акционері қабылдайды.
&lt;br&gt;Қордың міндеттер мен оған жүктелген функцияларды орындауына тиісті бақылауды (мониторингті) қамтамасыз ету үшін Қордың даму стратегиясында Қордың тиісті сандық және сапалық шешуші көрсеткіштері бейнелеп көрсетіледі.
&lt;br&gt;Қор барлық дауыс беретін акциялары (қатысу үлестері) Қорға тиесілі заңи тұлғалардың ақшасын басқару бойынша Қордың директорлар кеңесі бекітетін бірыңғай саясатты іске асырады. Қордың тобына кіретін ұйымдар өзге ұйымдарға, оның ішінде Қордың тобына кіретін ұйымдарға ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен ақшалай нысанда [[кредит]]тер (қарыздар) беруге құқылы. Мұнда көрсетілген кредиттерді (қарыздарды) беру тәртібі мен шарттары Қордың директорлар кеңесі бекіткен ішкі кредиттік саясат туралы қағидаларда айқындалады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған акционерлік қоғам нысанындағы [[коммерциялық ұйым]] болып табылады, оның жалғыз акционері ұлттық басқарушы компания болады. Ұлттық инновациялық қор дамудың ұлттық институты болып табылады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор қызметінің мақсаты елде жалпы инновациялық белсенділікті арттыру болып табылады, соның ішінде жоғары технологиялық және ғылымды қажетсінетін өндірісті дамытуға жәрдемдесу.
==Ұлттық инновациялық қордың міндеттері==
Ұлттық инновациялық қордың міндеттері мыналар болып табылады:
*1) инновацияларды жасау және енгізуді қаржыландыруды жүзеге асыратын инновациялық қорлар мен инвестициялық қорлардың жарғылық капиталына бақыланбайтын қатысу;
*2) инвестициялайтын компаниялардың және (немесе) қаржылық [[лизинг]]тің жаргылық капиталында үлестік бақыланбайтын қатысу жолымен инновацияларды жасауды және ендіруді қаржыландыру;
*3) инновациялық инфрақұрылымды дамыту;
*4) сыртқы рыноктарға отандық инновацияларды жылжыту;
*5) инновациялық технологияларды қарызға алуды және дамытуды ауыстыру, оларды коммерциялау мен енгізу саласында халықаралық ынтымақтастықты дамыту.
==Ұлттық инновациялық қордың құқығы==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумға сәйкес инвестициялық саясатты жүзеге асыруға;
*2) ғылыми-техникалық экономикалық сараптамалармен [[патент]]тік зерттелімдердің нәтижелері бойынша инновациялық жобаларды инвестициялаудың мақсатка сәйкестігін анықтауға;
*3) келісімшарттық негізде сарапшылар мен кеңесшілерді тартуға;
*4) Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум айқындаған шектерде және тәртіппен өтімділігі жоғары қаржылық құралдардың ішкі рыногында еркін қаражаттарды орналастыруға;
*5) инновациялық жобаларды іріктеуді және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум белгілеген шектеулерді ескере отырып инновациялық жобаларды іріктеуді және оларды инвестициялауды жүзеге асыруға;
*6) инвестициялық қызметтің мамандандырылған субъектілерін жасауға қатысуға;
*7) коммерциялық нәтиже және экономиканың технологиялық дамуы тұрғысынан әлеуетті перспективалық болып табылатын жаңа технологияларды, тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) жасауға бағытталған қолданбалы гылыми зерттелімдерге, тэжірибелік- конструктуралық әзірленімдерге меншікті қаражаттардан [[грант]]тар беруге;
*8) шетелдік инновациялық немесе инвестициялық қорларға инвестициялауды жүзеге асыруға құқығы бар.

Инвестицияларды жүзеге асыру үшін мына көздер пайдаланылады:
*1) Ұлттық инновациялық қордың жарғылық капиталы;
*2) Ұлттық инновациялық қордың кірістері;
*3) халықаралық қаржы ұйымдары, шетел мемлекеттері мен қаржы институттары беретін гранттар.

Ұлттық инновациялық қордың табыстарын алудың негізгі нысаны қор инвестицияларының бастапқы құны мен шығу кезіндегі олардың өткізу құны арасындағы айырма болып келетін оның қаржыландырылатын жобалардан шығып қалу кезіндегі табыстар болып табылады.
Басқа табыстар Ұлттық инновациялық қордың уақытша бос ақшаларын басқарудан түсетін табыс, дивидендтер нысанындағы табыстар, көрсетілетін консультациялық қызметтерден түсетін табыстар,ғылыми-зерттеу жұмыстары мен тәжірибелік-конструкторлық талдамалардың нәтижелеріне мүліктік құқықтарды өткізуден түсетін табыстар болып табылады.

Қордың жылдық есебін бекітудің жиыны бойынша Ұлттық инновациялық қордың таза табысы [[Резервтік капитал (қор)|резервтік капиталды]] қалыптастыруға бағытталады. Ұлттық инновациялық қордың таза табысын бөлудің тәртібін ұлттық басқарушы компания анықтайды.
Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметінде негізгі құжат Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум болып табылады.
Меморандум Қор инвестициялық саясатының негізгі басымдықтарын анықтайды,инвестициялық қызметті жүзеге асыру бойынша, қаржыландырылатын жобалардың, инвестицияланатын компаниялардың қаржылық жай-күйінің мониторингі және өткізуге талдау бойынша;
Ұлттық инновациялық қордың инвестицияланатын компаниялардан шығуы туралы шешім қабылдау бойынша негізгі кағидаларды ұстайды;
сандық және сапалық параметрлерді және Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметін шектеуді белгілейді.
Меморандумды Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
==Ұлттық инновациялық қордың неге құқығы жоқ==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) акциялардан басқа бағалы қағаздардың өзге түрлерін шығаруға;
*2) қарыздар беруге;
*3) [[кепілдеме]] мен үшінші тұлғалардың міндеттемелері бойынша кепілгерлік беруге;
*4) өзіне міндеттемелер қабылдаудың шарттары мен тәртібі, сондай-ақ оларды жүзеге асыру мақсаттары Қазақстан Республикасының заңнамасына, Ұлттық инновациялық қордың меморандумына қайшы келетін міндеттемелер қабылдауға құқықтары жоқ.

Ұлттық инновациялық қор алкоголь және темекі өнімдерін шығаруға инвестицияларды жүзеге асырмайды.
Қазақстан Республикасының Үкіметі Ұлттық инновациялық қордың жалғыз акционері болып табылады.

==Уәкілетті орган не істейді==
Уәкілетті орган:
*1) Қор акцияларының мемлекеттік пакетін басқару функцияларын жүзеге асырады;
*2) Қор есептемесін берудің құрамын, нысандарын және мезгілділігін бекітеді;
*3) Қор қызметінің Қазақстан Республикасының заңнамасының, жарғының және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумның талаптарына сәйкестігін бақылауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы заңымен қарастырылған жағдайларды қоспағанда, мемлекеттік органдар мен олардың лауазымдық тұлғаларының Ұлттық инновациялық қордың қызметіне араласуына тыйым салынады.

Қазақстан Республикасы заңдарымен қарастырылған негіздемелер бойынша, тәртіппен өзінің міндеттемелерін атқармағаны немесе жете атқармағаны үшін Ұлттық инновациялық қордың жауапкершілігі болады.&lt;ref&gt;Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы.

Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}


[[Санат:Қаржы]]
[[Санат:Экономика]]</text>
      <sha1>op48xmrngeeas39zu4yksou8o6q8g14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573148</id>
      <parentid>3573147</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</username>
        <id>179141</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>сферасы аудармасы нысаны</comment>
      <origin>3573148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50311" sha1="dy23eaox2ie1jvsr79zedr2stxn3c7w" xml:space="preserve">Дамудың мемлекеттік институттары ретінде [[бюджет]]тен тыс экономикалық қорларды - ''Инвестициялық, Инновациялық, Ұлттық қорларды'' құру 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Индустриялық инновациялық даму стратегиясының мақсаттары мен міндеттеріне жетуге бағытталған. Стратегияның мақсаты - шикізаттық бағыттылықтан шығуға жәрдемдесетін салалық экономиканы әртараптандыру арқылы елдің тұрақты дамуына жету, ұзақ мерзімді жоспарда сервистік технологиялық экономикаға өту үшін жағдайлар дайындау. Өңдеуші өнеркәсіп пен қызмет саласында бәсекеге қабілетті және экспорттық-бағытталынған тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өндіру мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясаттың басты нысаны.

Әлемдік экономиканы ғаламдандыру жағдайында Қазақстан экономикасы бірқатар проблемалармен қақтығысуда. Негізгі проблемаларға мыналар жатады: 
*шикізаттық бағыттылық, 
*әлемдік экономикамен [[интеграция]]ның сәйкессіздіктері, 
*ел ішіндегі әлсіз салааралық және өңіраралық экономикалық интеграция,
*ішкі [[рынок]]та тауарлар мен қызметтерге төмен тұтынушылық сұраным (шағын экономика), 
*өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдардың нашар дамуы, 
*кәсіпорындардың жалпы [[техника]]лық және [[технология]]лық артта қалушылығы, 
*ғылымның [[өндіріс]]пен шынайы байланысының жоқтығы, 
*ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға шығыстардың аздығы, 
*ғаламдану және сервистік-технологиялық экономикаға көшу үдерістеріне экономиканың бейімделу мақсаттарына [[менеджмент]]тің сәйкессіздігі.

Проблемаларды шешу және қойылған мақсаттар мен міндеттерге жету үшін Стратегия шенберінде даму институттары құрылған.
&lt;br&gt;''Ұлттық даму институттары'' - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша акционерлік қоғамдардың ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған, қызметінің басты мақсаты индустриялық-инновациялық даму саласындағы жобаларды және [[кәсіпкерлік]]ті қолдауды іске асыру болып табылатын қаржылық, [[консалтинг]]тік, [[инновация]]лық, сервистік ұйымдар.

Қазақстанның даму банкін жандандыру, ''Қазақстан инвестициялық қоры, Ұлттық инновациялық қор, Экспорттық кредиттер'' мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі корпорациясы сияқты дамудың арнаулы институттарының жұмыс істеуі болжанады. Бұл институттар жаңа өндірістерді жасауға және жоғары қосымша құны бар жұмыс істеп тұрғандарын дамытуға инвестициялық саясатты және перспективалы салаларды кешенді талдау, олардың неғұрлым маңызды элементтерін анықтау негізінде ғылыми және ғылыми-техникалық зерттеулер мен зерттемелерді қолдауды жүргізеді.

Стратегия елде ғылым мен инновациялық қызметті ынталандыруға бағытталған белсенді мемлекеттік ғылыми және инновациялық саясатты жүргізуді болжайды. Қойылған мақсаттарға жету үшін қаржы  рыногын одан ары дамыту және фискалдық білім беру, [[монополия]]ға қарсы, [[инфрақұрылым]]дық саясатты жетілдіру болжанады. Стандарттау саясаты шеңберінде экономика мен басқарудың барлық салаларында әлемдік стандарттарға көшу қарастырылған.

Стратегияны іске асыру экономика құрылымында сапалы өзгерістер жүргізуге жәрдемдесуі тиіс. Бұл өзгерістер адами, өндірілген және табиғи капиталды тиімді пайдалануға негізделген экономиканың тұрақты өсуіне, Қазақстанды әлеуметтік дамудың және қоғам құрылысының жаңа деңгейіне шығаруға жеткізеді.

''Экономикалық арналымның бюджеттен тыс қорлары'' қоғамдық даму кезеңінің мақсаттары мен міндеттері негізге алына отырып құрылып отырды. Бұрын жұмыс істеген қорлар практикасы мұны растайды: мысалы, әр түрлі уақытта ''Инвестицияпық қор, Экономиканы тұрақтандыру қоры, Экономиканы жаңғырту қоры, Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры, Жол қоры'' жұмыс істеді. Экономикалық қорлар қаражаттарды дамудың немесе шешуші салалардың негізгі бағыттарын, сондай-ак дамудың салааралық бағдарламаларын қаржыландыруға шоғырландыру үшін құрылады. Бұл ретте бүкіл экономиканың балансты, үйлесімді дамуын қамтамасыз ету міндеті қойылады.

Мәселен, Инвестициялық қордың қаражаттары негізгі [[капитал]]дың ұдайы толықтырылуының қол жеткен ауқымын қолдау, әлеуметтік сфераны одан ары дамыту үшін пайдаланылды. Күрделі қаржы  жұмсалымын қаржыландыру өнеркәсіп кәсіпорындарын рентабелді өнім шығаруға қайта бейімдеу үшін, оларды қайта құру (жаңғырту) үшін мүмкіндіктер жасауға Үкімет бекіткен жоспарлар мен лимиттер бойынша жүргізілді.
Экономиканы жаңғырту қоры өнім (жұмыс, қызметтер) құнының 5% мөлшеріндегі міндетті аударымдар есебінен қалыптасты, бұл аударымдар өндіріс шығындарына (залалды кәсіпорындарды шығарып тастағанда) кіріктірілді.

Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры'' рыноктық қатынастарды дамыту және баламалы экономикалық құрылымдарды қалыптастыру, меншіктің әр түрлі нысандарының кәсіпорындары мен ұйымдарына қолдау көрсету, кәсіпкерлікті, [[бәсеке]]ні дамыту және монополиялық қызметті шектеу бойынша шараларды [[кредит]]теудің прогрессивті нысандары мен бюджеттік қаржыландыруды тиімді үйлестіру мақсаттарында ұйымдастырылған болатын.

''Жол қоры'' жалпы арналымдағы [[автомобиль]] жолдарын салумен, жаңғыртумен және ұсынумен байланысты ақшалай қаражаттарды шоғырландырды, яғни қаржы жүйесінде айрықшалықты шаруашылық қызметпен байланысты тар мамандандырылған буын болып табылды.

Акционерлік қоғам нысанындағы коммерциялық ұйым болып табылатын, Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған жалғыз құрылтайшысы ұлттық компания болған ''Инвестициялық қорға'' 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын іске асыруда маңызды орын берілді. Қазақстанның инвестициялық қоры ұлттық даму институты болып есептелді. Қор қызметінің максаты перспективалық ұйымдардың жобаларына [[инвестиция]]ларды жүзеге асыру және тарту арқылы, экономиканың шикізаттық емес секторындағы жекеше сектордың бастамаларын қаржылық қолдау арқылы Қазақстанның индустриялық-инновациялық саясатын іске асыруға жәрдемдесу болып айқындалды.

Қор акцияларды және ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу үлестерін сатудан алынған капиталды кейін қайта инвестициялай отырып, ұйымдардың жарғылық капиталдарына, басқа ұйымдарға инвестициялауды жүзеге асырды.

Қордың уақытша бос ақшалары Қор мағлұмдамасымен анықталатын шектерде және тәртіппен ішкі және сырткы рыноктарда мемлекеттік және мемлекеттік емес бағалы қағаздарды қоса, өтімді активтерге орналастырылды.
Инвестициялық қор қызметі ''«Самрұқ-Қазына әл-ауқат ұлттық қоры туралы»'' заңның қабылдануымен және ''«Акционерлік қоғамдар туралы»'' заңға сәйкес келешекте жалпы құқықтық өріс шеңберінде жүзеге асырылатын болады.

Қазақстан Республикасында ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды атқару үшін 2008 жылы «Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы құрылды, оның жалғыз құрылтайшысы және акционері [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] болып табылады. «Самрұқ» мемлекет активтерін басқару жөніндегі «Қазақстандық холдинг және «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамдары «Самрұқ- Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамына қосылу жолымен қайта ұйымдастырылды.
«Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын арттыру және әлемдік рыноктардағы өзгерістердің елдегі экономикалық өсуге мүмкін жағымсыз әсерінің факторларын төмендету үшін құрылған ұлттық басқарушы холдинг болып табылады.

Қордың тобына тікелей Қор, дауыс беретін акциялардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компанияларға тиесілі олардың еншілес ұйымдары, сондай-ақ дауыс беретін [[акция]]лардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компаниялардың көрсетілген еншілес ұйымдарына тиесілі, заңмен өздеріне қатысты арнаулы құқықтық қағида белгіленетін заңи тұлғалар кіреді.

Қор меншік құқығында олардың ұзақ мерзімді құндылығын барынша көбейту және әлемдік рыноктарда бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін дамудың ұлттық институттарының, ұлттық компаниялардың және басқа заңи тұлғалардың оған қарасты акциялар пакеттерін (қатысу үлестерін) басқарады.
==Қор қызметінің негізгі мақсаттары:==
*1) ел экономикасының орнықты дамуын қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*2) экономиканы жаңғырту мен әртараптандыруға жәрдемдесу;
*3) компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру болып табылады.
Қор және компаниялар қызметінің негізгі бағыттары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Жолдауларын, 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын, «Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшылары» бағдарламасын, компаниялар алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерді іске асыру шеңберінде ұлттық экономиканы жаңғырту және әртараптандыру болып табылады.

Осы бағыт шеңберінде Қазақстан экономикасында жүйелі сипаттағы проблемалық мәселелер шешілетін болады, олардың қатарына мыналарды жатқызуға болады: 
*экономиканың шикізаттық бағыттылығы; 
*өңдеу өнеркәсібінің төмен өнімділігі; 
*өндірістік [[инфрақұрылым]] (темір жол инфрақұрылымы, [[электр энергетикасы]] және электр берісінің желілері,[[телекоммуникациялар]] қызметтері және өзге инфрақұрылым) дамуының әлсіз деңгейі; 
*отандық өнімнің бәсекеге нашар қабілеттілігі, өндірістік компаниялардың негізгі капиталдарының жоғары тозымы; 
*ел ішіндегі болмашы экономикалық [[интеграция]], яғни Қазақстан экономикасындағы салааралық және өңіраралық байланыстардың жеткіліксіз дамуы; 
*отандық кәсіпорындардың меншікті ақшалай қаражаттарының жетімсіздігі, соның ішінде инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін және т.б.

Қор экономиканың нақты секторына инвестицияларды тарту бойынша мәселелерді тез және жедел шеше отырып және қолда бар артықшылықтар мен мүмкіндіктерді барынша пайдалана отырып, Қазақстан Республикасы Үкіметіне өңірлерде жұмысты жандандыруға, салааралық және өңіраралық байланыстарды нығайтуға барынша көп көмек көрсетуі тиіс. Ұлттық экономиканы тиімді әртараптандыру және жаңғырту белсенді экономикалық қызметті, әсіресе экономиканың мұнай-газ секторы, электр энергетикасы, [[металлургия]], химия, мұнай-химия және инфрақұрылым сияқты басым секторларында іске асыру жолымен жүзеге асырылады.
==Қор қызметі негізделетін қағидаттар==
Қордың қызметі мынадай қағидаттарға:
*1) Қордың жалғыз [[акционер]]і ретіндегі мемлекеттің мүдделерін сақтауға;
*2) Қор мен компаниялар қызметінің ашықтығына, тиімділігіне және икемділігіне;
*3) шешімдерді қабылдау мен оларды іске асырудағы жүйелілік пен жеделдікке;
*4) жауапкершілік пен есеп берушілікке;
*5) заңдылыққа негізделеді;

Қалыптасып отырған жағдаятта Қор алдында экономиканың тұрақты дамуы үшін тұрақтандыру және ескерту шараларын іске асыру міндеті тұр.
==Қор орындайтын функциялар==
Қаралып отырған міндет шектерінде Қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің тұрақтандыру бағдарламаларын қатысу;
*2) екінші денгей банктерінің жарияланған дауыс беретін [[акция]]ларын сатып any;
*3) әлеуметтік-экономикалық дамуды, соның ішінде құрылыс объектілерін аяқтауды, шағын және [[орта бизнес]] пен [[агроөнеркәсіп кешені]] субъектілерін қаржыландыруды қолдау мақсаттарында екінші денгей банктерінде шарттасылған қаражаттарды орналастыру;
*4) [[ипотекалық кредиттеу]] рыногы мен тұрғын үй құрылысының жинақ ақшалары жүйесін дамытуға жәрдемдесу;
*5) қазақстандық өндірушілердің тауарлары мен қызметтерін қор мен компаниялардың сатып алуларында отандық мазмұнды көбейту бойынша, шетелдік жабдықты компаниялардың оны ірі сатып алулары кезінде Қазақстанда өндіруді, құрастыруды, жөндеу мен оған қызмет көрсету бойынша жұмыстарды оқшауландыруды қамтамасыз ету бойынша механизмдерді қарастыратын қор және компаниялардың сатып алуларының тәртібі [[мониторинг]]ін анықтау, бекіту және жүзеге асыру және басқалары.

Қордың компаниялармен өзара қарым-қатынастары Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қор мен компаниялардың құжаттарына сәйкес корпоративтік басқару шектерінде жүзеге асырылады.

«Самрұқ-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы қызметінің негізгі қағидаттары туралы меморандумы белгілеген міндеттерді іске асыру акционердің (қатысушының) функцияларын және компаниялар директорларының кеңестеріндегі (қадағалау кеңестеріндегі) өкілдік арқылы жүзеге асыру сондай-ақ өңірлік, ұлттық және халықаралық ауқымдардын инвестициялық жобаларын өзінше және (немесе) компаниялармен және (немесе) шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен бірлесіп қаржыландыру арқылы қордың компанияларды басқаруға белсенді қатысуы жолымен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялардың директорлары кеңестерінің құрамына Қор өкілдері, тэуелсіз директорлар және заңнамамен белгіленген тәртіппен байланысты өзге тұлғалар кіреді.
&lt;br&gt;Шетелдік юрисдикциялардағы компаниялармен өзара қарым-қатынастар осы компаниялар тіркелімі елдерінің заңнамасының талаптарын ескере отырып жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор құрамына кіретін компаниялар ұлттық экономиканың, оның [[инфрақұрылым]]ының негізін құрайды және мемлекеттің стратегиялық міндеттерін орындауға жәрдемдеседі.
&lt;br&gt;[[Макроэкономика]]лық деңгейде компаниялардың міндеті қазақстандық экономиканың халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыру және шетелдік инвестициялардың ағынын көбейту болып табылады. Қор компанияларды тиімді басқару жолымен экономиканы әртараптандыруды, оның секторларында өнімділікті арттыруды қамтамасыз етіп, шикізаттық ресурстарға тәуелділікті төмендетуі және өңірлердің экономикалық дамуын ынталандыруы тиіс.
&lt;br&gt;Әлемдік практика мемлекеттің қатысуындағы компаниялардың тиімділігін арттырудың ең шынайы амалы корпоративтік басқаруды жақсарту болып табылады. Бұл акционер ретінде өзінің тиімділігін арттыруда ынталы болып отырған Үкіметке басқару сапасы мен берілген компаниялардың қызметін бақылауды жақсарту бойынша шынайы құрал алуына мүмкіндік туғызады. Ұлттық басқарушы [[холдинг]]те корпоративтік басқарудың жоғары деңгейі Қазақстан үшін маңызды стратегиялық міндеттердің шеңберінде мемлекет берген активтерді тиімді басқарудың маңызды шарты болып табылады.
&lt;br&gt;Компанияларды басқару қорға жүйелі үйлестірілген тәсілдемені және қаржы ағындарын бақылаудың айкын механизмін қамтамасыз етуге, ішкі корпоративтік үдерістер мен рәсімдерді жетілдіріп отыруға, сондай-ақ практиқада корпоративтік басқарудың негізгі қағидаттарын іске асыруға мүмкіндік туғызады.

==Қорға жүктелген міндеттер ==
Компаниялар қызметінін тиімділігін арттыру бойынша бағыттарды іске асыру шеңберлерінде Қорға мынадай міндеттерді орындау жүктеледі:
*1) компаниялардың ұзақ мерзімді экономикалық құндылығын барынша көбейту және олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
*2) корпоративтік басқарудың жақсы әлемдік практикасын ендіру.
==Функциялары ==
Қойылған міндеттер шеңберінде Қор мынадай функцияларды жүзеге асыратын болады:
*компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру және жаңа [[активтер]]ді жасау;
*бәсекеге қабілеттілікті арттыру және халықаралық рыноктарға компаниялардың шығуына жәрдемдесу;
*елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының міндеттерін ескере отырып компаниялар үшін қабылданған мақсаттар қою;
*компаниялар қызметінің өзекті көрсеткіштерін анықтау;
*компаниялардың қызметі нәтижелерінің мониторингі, компаниялардың қойылған міндеттерді және қызметтің өзекті көрсеткіштерін орындамаған жағдайда түзету шараларын қабылдауды қамтамасыз ету;
*компаниялардың басшы қызметкерлерінің біліктілігін арттырудағы іріктеу, [[уәждеме]] және жәрдемдесу;
*компанияларда ғылыми және өндірістік әлеуетті сақтау мен дамытуды қамтамасыз ету;
*аудитті және компаниялардың ішкі аудитін ұйымдық қамтамасыз ету;
*компанияларда тәуекелдерді басқарудың бірыңғай әдістерін, амалдарын және тәсілдемелерін ендіру жолымен тәуекелдерді басқарудың тиімді жүйесін жасау;
*компанияларға қатысты белсенді [[дивиденд]]тік саясат жүргізу;
*компанияларда [[бизнес]]тің әлеуметтік жауапкершілігінің қағидаттарын енгізу.
==Қордың міндеттері: ==
*1) казақстандық экономиканы эртараптандыру бағдарламаларын әзірлеуге және іске асыруға қатысу;
*2) ұлттық, салааралық және өңірлік ауқымдағы инвестициялық стратегиялық жобаларды әзірлеу және іске асыру;
*3) Қазақстан Республикасының экономикасына инвестицияларды тартуға жәрдемдесу;
*4) [[кәсіпкерлік]] қызметті дамытуға қолайлы жағдайларды мемлекеттік және жекеше мүдделерді шоғырландыру арқылы қамтамасыз етуге қатысу, сондай-ақ тиісті өңірдің әлеуметтік жобаларын іске асыру есебінен халықтың өмір сүру деңгейін өсіруге жәрдемдесу және өңірлердегі іскерлік және инвестициялық белсенділікті өсіруге жәрдемдесу;
*5) бәсекелестікке қабілетті қазақстандық тауар өндірушілерді құруға және дамытуға жәрдемдесу;
*6) тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді отандық өндірушілермен өзара іс-қимыл жасау арқылы қазақстандық үлесті қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*7) компаниялардың бәсекелестікке қабілеттілігін оларды [[корпоративтік басқару]]ды жетілдіру арқылы арттыру болып табылады.
==Қордың айрықша өкілеттіктері: ==
Белгіленген мақсаттар мен міндеттерді іске асыру үшін қордың мынадай айрықша өкілеттіктері бар:
*1)меншік иелері иеліктен шығаратын стратегиялық объектілерді Қазақстан Ресбубликасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*2) акциялардың пакеттері (қатысу үлестері) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес стратегиялық объектілерге жатқызылған ұйымдардың немесе республика экономикасы үшін маңызды стратегиялық мәні бар ұйымдардың банкроттығы кезінде конкурстық массаны Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*3) Қазақстан Республикасы заңнамасында көзделген тәртіппен банктердің акцияларын сатып алу құқығы.
==Қаралатын міндеттер шектеріндегі қор функциялары==
Қаралатын міндеттер шектерінде қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) өңірлік, Ұлттық және салааралық ауқымдардың, соның ішінде экономиканың нақты секторында инвестициялық жобаларды өзінше және (немесе) компаниялардың қатысуымен, сондай-ақ стратегиялық шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен жарғылық [[капитал]]дарда және [[қарыз]]дар беруге жолымен әзірлеу және (немесе) өткізу және (немесе) қаржыландыру жайында;
*2) «Қазақстанның 30 корпортативтік көшбасшылары» бағдарламасын және Қазақстан Республикасы Үкіметінің өзге бағдарламалары мен жоспарларын іске асыру жөніндегі оператордың функциясын орындау;
*3) экономиканың жаңа секторларын игеру және елде де, сондай-ақ шетелде де экономикалық тартымды активтерді сатып алу;
*4) негізгі басымдығы Қазақстан аумағында жобаларды іске асыру болып табылатын инвестициялық және инновациялық жобаларды компаниялар іске асыру кезінде үйлестірілген және белсенді инвестициялық саясатты қамтамасыз ету;
*5) отандық және шетелдік мемлекеттік және жекеше инвестицияларды тарту және экономиканың әр түрлі салаларына инновацияларды ендіру;
*6) капиталдың әлемдік және отандық рыноктарында капиталдың балансталынған қарыз алуын жүзеге асыру;
*7) шағын және [[орта бизнес]]ті қаржыландыру;
*8) компаниялар тобының шектерінде қаржылық-инновациялық құралдардың тиімді кешендік жүйесін жасау;
*9) өңіраралық экономикалық байланыстарды, соның ішінде Қазақстан Республикасы аумағында жобаларды іске асыру жолымен дамыту;
*10) әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы өңірлердің сілкіністі дамуын қамтамасыз ету.

Ұлттық экономиканың дағдарысты орнықтығын арттыру мақсаттарында елдің экономикалық өсуіне сыртқы өзгерістердің тіршіліктегі және әлеуетті мүмкін болатын ұнамсыз әсерінің факторларын ескеру үшін іс-шаралар қабылдаудың қажеттігі туады.

Қорды басқаруды Қазақстан Республикасының Үкіметі арқылы Қордың жалғыз акционері болып табылатын мемлекет жүзеге асырады. Үкімет Қазақстан Республикасы заңнамасымен белгіленген тәртіппен Қордың Директорлар кеңесінің құрамын айқындайды. Қордың Директорлар кеңесінің Төрағасы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі]] болып табылады. Қордын Директорлар кеңесінің құрамына Қаржы, Индустрия және жаңа технологиялар, Экономикалық даму және сауда министрліктерінің бірінші басшылары, тәуелсіз директорлар, Қор басқармасының Төрағасы және өзге тұлғалар кіреді. Атқарушы орган - ''Қор басқармасы''.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясы елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттары мен ұзақ мерзімді басымдықтарына сәйкес он жылға әзірленеді.
&lt;br&gt;Даму стратегиясы Қордың қызметі бағаланатын негізгі көрсеткіштерді, сондай-ақ олар бойынша мақсатты мәндерді қамтиды.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясының негізгі көрсеткіштерінің орындалуын бағалау Қордың директорлар кеңесі айқындайтын тәртіппен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор қызметін қаржыландыру жарғылық капитал қаражаттары есебінен және компаниялардан түскен табыстар мен Қазақстан Республикасы заңнамасымен тыйым салынбаған өзге көздер есебінен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялар акцияларын (қатысу үлесін) өткізу туралы шешімді Қазақстан Республикасы Үкіметінің тиісті каулысын қабылдау жолымен Қордың жалғыз акционері қабылдайды.
&lt;br&gt;Қордың міндеттер мен оған жүктелген функцияларды орындауына тиісті бақылауды (мониторингті) қамтамасыз ету үшін Қордың даму стратегиясында Қордың тиісті сандық және сапалық шешуші көрсеткіштері бейнелеп көрсетіледі.
&lt;br&gt;Қор барлық дауыс беретін акциялары (қатысу үлестері) Қорға тиесілі заңи тұлғалардың ақшасын басқару бойынша Қордың директорлар кеңесі бекітетін бірыңғай саясатты іске асырады. Қордың тобына кіретін ұйымдар өзге ұйымдарға, оның ішінде Қордың тобына кіретін ұйымдарға ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен ақшалай нысанда [[кредит]]тер (қарыздар) беруге құқылы. Мұнда көрсетілген кредиттерді (қарыздарды) беру тәртібі мен шарттары Қордың директорлар кеңесі бекіткен ішкі кредиттік саясат туралы қағидаларда айқындалады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған акционерлік қоғам нысанындағы [[коммерциялық ұйым]] болып табылады, оның жалғыз акционері ұлттық басқарушы компания болады. Ұлттық инновациялық қор дамудың ұлттық институты болып табылады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор қызметінің мақсаты елде жалпы инновациялық белсенділікті арттыру болып табылады, соның ішінде жоғары технологиялық және ғылымды қажетсінетін өндірісті дамытуға жәрдемдесу.
==Ұлттық инновациялық қордың міндеттері==
Ұлттық инновациялық қордың міндеттері мыналар болып табылады:
*1) инновацияларды жасау және енгізуді қаржыландыруды жүзеге асыратын инновациялық қорлар мен инвестициялық қорлардың жарғылық капиталына бақыланбайтын қатысу;
*2) инвестициялайтын компаниялардың және (немесе) қаржылық [[лизинг]]тің жаргылық капиталында үлестік бақыланбайтын қатысу жолымен инновацияларды жасауды және ендіруді қаржыландыру;
*3) инновациялық инфрақұрылымды дамыту;
*4) сыртқы рыноктарға отандық инновацияларды жылжыту;
*5) инновациялық технологияларды қарызға алуды және дамытуды ауыстыру, оларды коммерциялау мен енгізу саласында халықаралық ынтымақтастықты дамыту.
==Ұлттық инновациялық қордың құқығы==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумға сәйкес инвестициялық саясатты жүзеге асыруға;
*2) ғылыми-техникалық экономикалық сараптамалармен [[патент]]тік зерттелімдердің нәтижелері бойынша инновациялық жобаларды инвестициялаудың мақсатка сәйкестігін анықтауға;
*3) келісімшарттық негізде сарапшылар мен кеңесшілерді тартуға;
*4) Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум айқындаған шектерде және тәртіппен өтімділігі жоғары қаржылық құралдардың ішкі рыногында еркін қаражаттарды орналастыруға;
*5) инновациялық жобаларды іріктеуді және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум белгілеген шектеулерді ескере отырып инновациялық жобаларды іріктеуді және оларды инвестициялауды жүзеге асыруға;
*6) инвестициялық қызметтің мамандандырылған субъектілерін жасауға қатысуға;
*7) коммерциялық нәтиже және экономиканың технологиялық дамуы тұрғысынан әлеуетті перспективалық болып табылатын жаңа технологияларды, тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) жасауға бағытталған қолданбалы гылыми зерттелімдерге, тэжірибелік- конструктуралық әзірленімдерге меншікті қаражаттардан [[грант]]тар беруге;
*8) шетелдік инновациялық немесе инвестициялық қорларға инвестициялауды жүзеге асыруға құқығы бар.

Инвестицияларды жүзеге асыру үшін мына көздер пайдаланылады:
*1) Ұлттық инновациялық қордың жарғылық капиталы;
*2) Ұлттық инновациялық қордың кірістері;
*3) халықаралық қаржы ұйымдары, шетел мемлекеттері мен қаржы институттары беретін гранттар.

Ұлттық инновациялық қордың табыстарын алудың негізгі нысаны қор инвестицияларының бастапқы құны мен шығу кезіндегі олардың өткізу құны арасындағы айырма болып келетін оның қаржыландырылатын жобалардан шығып қалу кезіндегі табыстар болып табылады.
Басқа табыстар Ұлттық инновациялық қордың уақытша бос ақшаларын басқарудан түсетін табыс, дивидендтер нысанындағы табыстар, көрсетілетін консультациялық қызметтерден түсетін табыстар,ғылыми-зерттеу жұмыстары мен тәжірибелік-конструкторлық талдамалардың нәтижелеріне мүліктік құқықтарды өткізуден түсетін табыстар болып табылады.

Қордың жылдық есебін бекітудің жиыны бойынша Ұлттық инновациялық қордың таза табысы [[Резервтік капитал (қор)|резервтік капиталды]] қалыптастыруға бағытталады. Ұлттық инновациялық қордың таза табысын бөлудің тәртібін ұлттық басқарушы компания анықтайды.
Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметінде негізгі құжат Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум болып табылады.
Меморандум Қор инвестициялық саясатының негізгі басымдықтарын анықтайды,инвестициялық қызметті жүзеге асыру бойынша, қаржыландырылатын жобалардың, инвестицияланатын компаниялардың қаржылық жай-күйінің мониторингі және өткізуге талдау бойынша;
Ұлттық инновациялық қордың инвестицияланатын компаниялардан шығуы туралы шешім қабылдау бойынша негізгі кағидаларды ұстайды;
сандық және сапалық параметрлерді және Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметін шектеуді белгілейді.
Меморандумды Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
==Ұлттық инновациялық қордың неге құқығы жоқ==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) акциялардан басқа бағалы қағаздардың өзге түрлерін шығаруға;
*2) қарыздар беруге;
*3) [[кепілдеме]] мен үшінші тұлғалардың міндеттемелері бойынша кепілгерлік беруге;
*4) өзіне міндеттемелер қабылдаудың шарттары мен тәртібі, сондай-ақ оларды жүзеге асыру мақсаттары Қазақстан Республикасының заңнамасына, Ұлттық инновациялық қордың меморандумына қайшы келетін міндеттемелер қабылдауға құқықтары жоқ.

Ұлттық инновациялық қор алкоголь және темекі өнімдерін шығаруға инвестицияларды жүзеге асырмайды.
Қазақстан Республикасының Үкіметі Ұлттық инновациялық қордың жалғыз акционері болып табылады.

==Уәкілетті орган не істейді==
Уәкілетті орган:
*1) Қор акцияларының мемлекеттік пакетін басқару функцияларын жүзеге асырады;
*2) Қор есептемесін берудің құрамын, нысандарын және мезгілділігін бекітеді;
*3) Қор қызметінің Қазақстан Республикасының заңнамасының, жарғының және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумның талаптарына сәйкестігін бақылауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы заңымен қарастырылған жағдайларды қоспағанда, мемлекеттік органдар мен олардың лауазымдық тұлғаларының Ұлттық инновациялық қордың қызметіне араласуына тыйым салынады.

Қазақстан Республикасы заңдарымен қарастырылған негіздемелер бойынша, тәртіппен өзінің міндеттемелерін атқармағаны немесе жете атқармағаны үшін Ұлттық инновациялық қордың жауапкершілігі болады.&lt;ref&gt;Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы.

Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}


[[Санат:Қаржы]]
[[Санат:Экономика]]</text>
      <sha1>dy23eaox2ie1jvsr79zedr2stxn3c7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573149</id>
      <parentid>3573148</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</username>
        <id>179141</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>проблеманы өзгерттім мәселеге</comment>
      <origin>3573149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50301" sha1="pszj7jt9orpkxz39a9r4x8g8ujk500k" xml:space="preserve">Дамудың мемлекеттік институттары ретінде [[бюджет]]тен тыс экономикалық қорларды - ''Инвестициялық, Инновациялық, Ұлттық қорларды'' құру 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Индустриялық инновациялық даму стратегиясының мақсаттары мен міндеттеріне жетуге бағытталған. Стратегияның мақсаты - шикізаттық бағыттылықтан шығуға жәрдемдесетін салалық экономиканы әртараптандыру арқылы елдің тұрақты дамуына жету, ұзақ мерзімді жоспарда сервистік технологиялық экономикаға өту үшін жағдайлар дайындау. Өңдеуші өнеркәсіп пен қызмет саласында бәсекеге қабілетті және экспорттық-бағытталынған тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өндіру мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясаттың басты нысаны.

Әлемдік экономиканы ғаламдандыру жағдайында Қазақстан экономикасы бірқатар проблемалармен қақтығысуда. Негізгі проблемаларға мыналар жатады: 
*шикізаттық бағыттылық, 
*әлемдік экономикамен [[интеграция]]ның сәйкессіздіктері, 
*ел ішіндегі әлсіз салааралық және өңіраралық экономикалық интеграция,
*ішкі [[рынок]]та тауарлар мен қызметтерге төмен тұтынушылық сұраным (шағын экономика), 
*өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдардың нашар дамуы, 
*кәсіпорындардың жалпы [[техника]]лық және [[технология]]лық артта қалушылығы, 
*ғылымның [[өндіріс]]пен шынайы байланысының жоқтығы, 
*ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға шығыстардың аздығы, 
*ғаламдану және сервистік-технологиялық экономикаға көшу үдерістеріне экономиканың бейімделу мақсаттарына [[менеджмент]]тің сәйкессіздігі.

Мәселені шешу және қойылған мақсаттар мен міндеттерге жету үшін Стратегия шенберінде даму институттары құрылған.
&lt;br&gt;''Ұлттық даму институттары'' - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша акционерлік қоғамдардың ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған, қызметінің басты мақсаты индустриялық-инновациялық даму саласындағы жобаларды және [[кәсіпкерлік]]ті қолдауды іске асыру болып табылатын қаржылық, [[консалтинг]]тік, [[инновация]]лық, сервистік ұйымдар.

Қазақстанның даму банкін жандандыру, ''Қазақстан инвестициялық қоры, Ұлттық инновациялық қор, Экспорттық кредиттер'' мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі корпорациясы сияқты дамудың арнаулы институттарының жұмыс істеуі болжанады. Бұл институттар жаңа өндірістерді жасауға және жоғары қосымша құны бар жұмыс істеп тұрғандарын дамытуға инвестициялық саясатты және перспективалы салаларды кешенді талдау, олардың неғұрлым маңызды элементтерін анықтау негізінде ғылыми және ғылыми-техникалық зерттеулер мен зерттемелерді қолдауды жүргізеді.

Стратегия елде ғылым мен инновациялық қызметті ынталандыруға бағытталған белсенді мемлекеттік ғылыми және инновациялық саясатты жүргізуді болжайды. Қойылған мақсаттарға жету үшін қаржы  рыногын одан ары дамыту және фискалдық білім беру, [[монополия]]ға қарсы, [[инфрақұрылым]]дық саясатты жетілдіру болжанады. Стандарттау саясаты шеңберінде экономика мен басқарудың барлық салаларында әлемдік стандарттарға көшу қарастырылған.

Стратегияны іске асыру экономика құрылымында сапалы өзгерістер жүргізуге жәрдемдесуі тиіс. Бұл өзгерістер адами, өндірілген және табиғи капиталды тиімді пайдалануға негізделген экономиканың тұрақты өсуіне, Қазақстанды әлеуметтік дамудың және қоғам құрылысының жаңа деңгейіне шығаруға жеткізеді.

''Экономикалық арналымның бюджеттен тыс қорлары'' қоғамдық даму кезеңінің мақсаттары мен міндеттері негізге алына отырып құрылып отырды. Бұрын жұмыс істеген қорлар практикасы мұны растайды: мысалы, әр түрлі уақытта ''Инвестицияпық қор, Экономиканы тұрақтандыру қоры, Экономиканы жаңғырту қоры, Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры, Жол қоры'' жұмыс істеді. Экономикалық қорлар қаражаттарды дамудың немесе шешуші салалардың негізгі бағыттарын, сондай-ак дамудың салааралық бағдарламаларын қаржыландыруға шоғырландыру үшін құрылады. Бұл ретте бүкіл экономиканың балансты, үйлесімді дамуын қамтамасыз ету міндеті қойылады.

Мәселен, Инвестициялық қордың қаражаттары негізгі [[капитал]]дың ұдайы толықтырылуының қол жеткен ауқымын қолдау, әлеуметтік сфераны одан ары дамыту үшін пайдаланылды. Күрделі қаржы  жұмсалымын қаржыландыру өнеркәсіп кәсіпорындарын рентабелді өнім шығаруға қайта бейімдеу үшін, оларды қайта құру (жаңғырту) үшін мүмкіндіктер жасауға Үкімет бекіткен жоспарлар мен лимиттер бойынша жүргізілді.
Экономиканы жаңғырту қоры өнім (жұмыс, қызметтер) құнының 5% мөлшеріндегі міндетті аударымдар есебінен қалыптасты, бұл аударымдар өндіріс шығындарына (залалды кәсіпорындарды шығарып тастағанда) кіріктірілді.

Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры'' рыноктық қатынастарды дамыту және баламалы экономикалық құрылымдарды қалыптастыру, меншіктің әр түрлі нысандарының кәсіпорындары мен ұйымдарына қолдау көрсету, кәсіпкерлікті, [[бәсеке]]ні дамыту және монополиялық қызметті шектеу бойынша шараларды [[кредит]]теудің прогрессивті нысандары мен бюджеттік қаржыландыруды тиімді үйлестіру мақсаттарында ұйымдастырылған болатын.

''Жол қоры'' жалпы арналымдағы [[автомобиль]] жолдарын салумен, жаңғыртумен және ұсынумен байланысты ақшалай қаражаттарды шоғырландырды, яғни қаржы жүйесінде айрықшалықты шаруашылық қызметпен байланысты тар мамандандырылған буын болып табылды.

Акционерлік қоғам нысанындағы коммерциялық ұйым болып табылатын, Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған жалғыз құрылтайшысы ұлттық компания болған ''Инвестициялық қорға'' 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын іске асыруда маңызды орын берілді. Қазақстанның инвестициялық қоры ұлттық даму институты болып есептелді. Қор қызметінің максаты перспективалық ұйымдардың жобаларына [[инвестиция]]ларды жүзеге асыру және тарту арқылы, экономиканың шикізаттық емес секторындағы жекеше сектордың бастамаларын қаржылық қолдау арқылы Қазақстанның индустриялық-инновациялық саясатын іске асыруға жәрдемдесу болып айқындалды.

Қор акцияларды және ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу үлестерін сатудан алынған капиталды кейін қайта инвестициялай отырып, ұйымдардың жарғылық капиталдарына, басқа ұйымдарға инвестициялауды жүзеге асырды.

Қордың уақытша бос ақшалары Қор мағлұмдамасымен анықталатын шектерде және тәртіппен ішкі және сырткы рыноктарда мемлекеттік және мемлекеттік емес бағалы қағаздарды қоса, өтімді активтерге орналастырылды.
Инвестициялық қор қызметі ''«Самрұқ-Қазына әл-ауқат ұлттық қоры туралы»'' заңның қабылдануымен және ''«Акционерлік қоғамдар туралы»'' заңға сәйкес келешекте жалпы құқықтық өріс шеңберінде жүзеге асырылатын болады.

Қазақстан Республикасында ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды атқару үшін 2008 жылы «Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы құрылды, оның жалғыз құрылтайшысы және акционері [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] болып табылады. «Самрұқ» мемлекет активтерін басқару жөніндегі «Қазақстандық холдинг және «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамдары «Самрұқ- Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамына қосылу жолымен қайта ұйымдастырылды.
«Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын арттыру және әлемдік рыноктардағы өзгерістердің елдегі экономикалық өсуге мүмкін жағымсыз әсерінің факторларын төмендету үшін құрылған ұлттық басқарушы холдинг болып табылады.

Қордың тобына тікелей Қор, дауыс беретін акциялардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компанияларға тиесілі олардың еншілес ұйымдары, сондай-ақ дауыс беретін [[акция]]лардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компаниялардың көрсетілген еншілес ұйымдарына тиесілі, заңмен өздеріне қатысты арнаулы құқықтық қағида белгіленетін заңи тұлғалар кіреді.

Қор меншік құқығында олардың ұзақ мерзімді құндылығын барынша көбейту және әлемдік рыноктарда бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін дамудың ұлттық институттарының, ұлттық компаниялардың және басқа заңи тұлғалардың оған қарасты акциялар пакеттерін (қатысу үлестерін) басқарады.
==Қор қызметінің негізгі мақсаттары:==
*1) ел экономикасының орнықты дамуын қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*2) экономиканы жаңғырту мен әртараптандыруға жәрдемдесу;
*3) компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру болып табылады.
Қор және компаниялар қызметінің негізгі бағыттары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Жолдауларын, 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын, «Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшылары» бағдарламасын, компаниялар алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерді іске асыру шеңберінде ұлттық экономиканы жаңғырту және әртараптандыру болып табылады.

Осы бағыт шеңберінде Қазақстан экономикасында жүйелі сипаттағы проблемалық мәселелер шешілетін болады, олардың қатарына мыналарды жатқызуға болады: 
*экономиканың шикізаттық бағыттылығы; 
*өңдеу өнеркәсібінің төмен өнімділігі; 
*өндірістік [[инфрақұрылым]] (темір жол инфрақұрылымы, [[электр энергетикасы]] және электр берісінің желілері,[[телекоммуникациялар]] қызметтері және өзге инфрақұрылым) дамуының әлсіз деңгейі; 
*отандық өнімнің бәсекеге нашар қабілеттілігі, өндірістік компаниялардың негізгі капиталдарының жоғары тозымы; 
*ел ішіндегі болмашы экономикалық [[интеграция]], яғни Қазақстан экономикасындағы салааралық және өңіраралық байланыстардың жеткіліксіз дамуы; 
*отандық кәсіпорындардың меншікті ақшалай қаражаттарының жетімсіздігі, соның ішінде инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін және т.б.

Қор экономиканың нақты секторына инвестицияларды тарту бойынша мәселелерді тез және жедел шеше отырып және қолда бар артықшылықтар мен мүмкіндіктерді барынша пайдалана отырып, Қазақстан Республикасы Үкіметіне өңірлерде жұмысты жандандыруға, салааралық және өңіраралық байланыстарды нығайтуға барынша көп көмек көрсетуі тиіс. Ұлттық экономиканы тиімді әртараптандыру және жаңғырту белсенді экономикалық қызметті, әсіресе экономиканың мұнай-газ секторы, электр энергетикасы, [[металлургия]], химия, мұнай-химия және инфрақұрылым сияқты басым секторларында іске асыру жолымен жүзеге асырылады.
==Қор қызметі негізделетін қағидаттар==
Қордың қызметі мынадай қағидаттарға:
*1) Қордың жалғыз [[акционер]]і ретіндегі мемлекеттің мүдделерін сақтауға;
*2) Қор мен компаниялар қызметінің ашықтығына, тиімділігіне және икемділігіне;
*3) шешімдерді қабылдау мен оларды іске асырудағы жүйелілік пен жеделдікке;
*4) жауапкершілік пен есеп берушілікке;
*5) заңдылыққа негізделеді;

Қалыптасып отырған жағдаятта Қор алдында экономиканың тұрақты дамуы үшін тұрақтандыру және ескерту шараларын іске асыру міндеті тұр.
==Қор орындайтын функциялар==
Қаралып отырған міндет шектерінде Қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің тұрақтандыру бағдарламаларын қатысу;
*2) екінші денгей банктерінің жарияланған дауыс беретін [[акция]]ларын сатып any;
*3) әлеуметтік-экономикалық дамуды, соның ішінде құрылыс объектілерін аяқтауды, шағын және [[орта бизнес]] пен [[агроөнеркәсіп кешені]] субъектілерін қаржыландыруды қолдау мақсаттарында екінші денгей банктерінде шарттасылған қаражаттарды орналастыру;
*4) [[ипотекалық кредиттеу]] рыногы мен тұрғын үй құрылысының жинақ ақшалары жүйесін дамытуға жәрдемдесу;
*5) қазақстандық өндірушілердің тауарлары мен қызметтерін қор мен компаниялардың сатып алуларында отандық мазмұнды көбейту бойынша, шетелдік жабдықты компаниялардың оны ірі сатып алулары кезінде Қазақстанда өндіруді, құрастыруды, жөндеу мен оған қызмет көрсету бойынша жұмыстарды оқшауландыруды қамтамасыз ету бойынша механизмдерді қарастыратын қор және компаниялардың сатып алуларының тәртібі [[мониторинг]]ін анықтау, бекіту және жүзеге асыру және басқалары.

Қордың компаниялармен өзара қарым-қатынастары Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қор мен компаниялардың құжаттарына сәйкес корпоративтік басқару шектерінде жүзеге асырылады.

«Самрұқ-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы қызметінің негізгі қағидаттары туралы меморандумы белгілеген міндеттерді іске асыру акционердің (қатысушының) функцияларын және компаниялар директорларының кеңестеріндегі (қадағалау кеңестеріндегі) өкілдік арқылы жүзеге асыру сондай-ақ өңірлік, ұлттық және халықаралық ауқымдардын инвестициялық жобаларын өзінше және (немесе) компаниялармен және (немесе) шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен бірлесіп қаржыландыру арқылы қордың компанияларды басқаруға белсенді қатысуы жолымен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялардың директорлары кеңестерінің құрамына Қор өкілдері, тэуелсіз директорлар және заңнамамен белгіленген тәртіппен байланысты өзге тұлғалар кіреді.
&lt;br&gt;Шетелдік юрисдикциялардағы компаниялармен өзара қарым-қатынастар осы компаниялар тіркелімі елдерінің заңнамасының талаптарын ескере отырып жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор құрамына кіретін компаниялар ұлттық экономиканың, оның [[инфрақұрылым]]ының негізін құрайды және мемлекеттің стратегиялық міндеттерін орындауға жәрдемдеседі.
&lt;br&gt;[[Макроэкономика]]лық деңгейде компаниялардың міндеті қазақстандық экономиканың халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыру және шетелдік инвестициялардың ағынын көбейту болып табылады. Қор компанияларды тиімді басқару жолымен экономиканы әртараптандыруды, оның секторларында өнімділікті арттыруды қамтамасыз етіп, шикізаттық ресурстарға тәуелділікті төмендетуі және өңірлердің экономикалық дамуын ынталандыруы тиіс.
&lt;br&gt;Әлемдік практика мемлекеттің қатысуындағы компаниялардың тиімділігін арттырудың ең шынайы амалы корпоративтік басқаруды жақсарту болып табылады. Бұл акционер ретінде өзінің тиімділігін арттыруда ынталы болып отырған Үкіметке басқару сапасы мен берілген компаниялардың қызметін бақылауды жақсарту бойынша шынайы құрал алуына мүмкіндік туғызады. Ұлттық басқарушы [[холдинг]]те корпоративтік басқарудың жоғары деңгейі Қазақстан үшін маңызды стратегиялық міндеттердің шеңберінде мемлекет берген активтерді тиімді басқарудың маңызды шарты болып табылады.
&lt;br&gt;Компанияларды басқару қорға жүйелі үйлестірілген тәсілдемені және қаржы ағындарын бақылаудың айкын механизмін қамтамасыз етуге, ішкі корпоративтік үдерістер мен рәсімдерді жетілдіріп отыруға, сондай-ақ практиқада корпоративтік басқарудың негізгі қағидаттарын іске асыруға мүмкіндік туғызады.

==Қорға жүктелген міндеттер ==
Компаниялар қызметінін тиімділігін арттыру бойынша бағыттарды іске асыру шеңберлерінде Қорға мынадай міндеттерді орындау жүктеледі:
*1) компаниялардың ұзақ мерзімді экономикалық құндылығын барынша көбейту және олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
*2) корпоративтік басқарудың жақсы әлемдік практикасын ендіру.
==Функциялары ==
Қойылған міндеттер шеңберінде Қор мынадай функцияларды жүзеге асыратын болады:
*компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру және жаңа [[активтер]]ді жасау;
*бәсекеге қабілеттілікті арттыру және халықаралық рыноктарға компаниялардың шығуына жәрдемдесу;
*елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының міндеттерін ескере отырып компаниялар үшін қабылданған мақсаттар қою;
*компаниялар қызметінің өзекті көрсеткіштерін анықтау;
*компаниялардың қызметі нәтижелерінің мониторингі, компаниялардың қойылған міндеттерді және қызметтің өзекті көрсеткіштерін орындамаған жағдайда түзету шараларын қабылдауды қамтамасыз ету;
*компаниялардың басшы қызметкерлерінің біліктілігін арттырудағы іріктеу, [[уәждеме]] және жәрдемдесу;
*компанияларда ғылыми және өндірістік әлеуетті сақтау мен дамытуды қамтамасыз ету;
*аудитті және компаниялардың ішкі аудитін ұйымдық қамтамасыз ету;
*компанияларда тәуекелдерді басқарудың бірыңғай әдістерін, амалдарын және тәсілдемелерін ендіру жолымен тәуекелдерді басқарудың тиімді жүйесін жасау;
*компанияларға қатысты белсенді [[дивиденд]]тік саясат жүргізу;
*компанияларда [[бизнес]]тің әлеуметтік жауапкершілігінің қағидаттарын енгізу.
==Қордың міндеттері: ==
*1) казақстандық экономиканы эртараптандыру бағдарламаларын әзірлеуге және іске асыруға қатысу;
*2) ұлттық, салааралық және өңірлік ауқымдағы инвестициялық стратегиялық жобаларды әзірлеу және іске асыру;
*3) Қазақстан Республикасының экономикасына инвестицияларды тартуға жәрдемдесу;
*4) [[кәсіпкерлік]] қызметті дамытуға қолайлы жағдайларды мемлекеттік және жекеше мүдделерді шоғырландыру арқылы қамтамасыз етуге қатысу, сондай-ақ тиісті өңірдің әлеуметтік жобаларын іске асыру есебінен халықтың өмір сүру деңгейін өсіруге жәрдемдесу және өңірлердегі іскерлік және инвестициялық белсенділікті өсіруге жәрдемдесу;
*5) бәсекелестікке қабілетті қазақстандық тауар өндірушілерді құруға және дамытуға жәрдемдесу;
*6) тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді отандық өндірушілермен өзара іс-қимыл жасау арқылы қазақстандық үлесті қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*7) компаниялардың бәсекелестікке қабілеттілігін оларды [[корпоративтік басқару]]ды жетілдіру арқылы арттыру болып табылады.
==Қордың айрықша өкілеттіктері: ==
Белгіленген мақсаттар мен міндеттерді іске асыру үшін қордың мынадай айрықша өкілеттіктері бар:
*1)меншік иелері иеліктен шығаратын стратегиялық объектілерді Қазақстан Ресбубликасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*2) акциялардың пакеттері (қатысу үлестері) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес стратегиялық объектілерге жатқызылған ұйымдардың немесе республика экономикасы үшін маңызды стратегиялық мәні бар ұйымдардың банкроттығы кезінде конкурстық массаны Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*3) Қазақстан Республикасы заңнамасында көзделген тәртіппен банктердің акцияларын сатып алу құқығы.
==Қаралатын міндеттер шектеріндегі қор функциялары==
Қаралатын міндеттер шектерінде қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) өңірлік, Ұлттық және салааралық ауқымдардың, соның ішінде экономиканың нақты секторында инвестициялық жобаларды өзінше және (немесе) компаниялардың қатысуымен, сондай-ақ стратегиялық шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен жарғылық [[капитал]]дарда және [[қарыз]]дар беруге жолымен әзірлеу және (немесе) өткізу және (немесе) қаржыландыру жайында;
*2) «Қазақстанның 30 корпортативтік көшбасшылары» бағдарламасын және Қазақстан Республикасы Үкіметінің өзге бағдарламалары мен жоспарларын іске асыру жөніндегі оператордың функциясын орындау;
*3) экономиканың жаңа секторларын игеру және елде де, сондай-ақ шетелде де экономикалық тартымды активтерді сатып алу;
*4) негізгі басымдығы Қазақстан аумағында жобаларды іске асыру болып табылатын инвестициялық және инновациялық жобаларды компаниялар іске асыру кезінде үйлестірілген және белсенді инвестициялық саясатты қамтамасыз ету;
*5) отандық және шетелдік мемлекеттік және жекеше инвестицияларды тарту және экономиканың әр түрлі салаларына инновацияларды ендіру;
*6) капиталдың әлемдік және отандық рыноктарында капиталдың балансталынған қарыз алуын жүзеге асыру;
*7) шағын және [[орта бизнес]]ті қаржыландыру;
*8) компаниялар тобының шектерінде қаржылық-инновациялық құралдардың тиімді кешендік жүйесін жасау;
*9) өңіраралық экономикалық байланыстарды, соның ішінде Қазақстан Республикасы аумағында жобаларды іске асыру жолымен дамыту;
*10) әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы өңірлердің сілкіністі дамуын қамтамасыз ету.

Ұлттық экономиканың дағдарысты орнықтығын арттыру мақсаттарында елдің экономикалық өсуіне сыртқы өзгерістердің тіршіліктегі және әлеуетті мүмкін болатын ұнамсыз әсерінің факторларын ескеру үшін іс-шаралар қабылдаудың қажеттігі туады.

Қорды басқаруды Қазақстан Республикасының Үкіметі арқылы Қордың жалғыз акционері болып табылатын мемлекет жүзеге асырады. Үкімет Қазақстан Республикасы заңнамасымен белгіленген тәртіппен Қордың Директорлар кеңесінің құрамын айқындайды. Қордың Директорлар кеңесінің Төрағасы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі]] болып табылады. Қордын Директорлар кеңесінің құрамына Қаржы, Индустрия және жаңа технологиялар, Экономикалық даму және сауда министрліктерінің бірінші басшылары, тәуелсіз директорлар, Қор басқармасының Төрағасы және өзге тұлғалар кіреді. Атқарушы орган - ''Қор басқармасы''.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясы елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттары мен ұзақ мерзімді басымдықтарына сәйкес он жылға әзірленеді.
&lt;br&gt;Даму стратегиясы Қордың қызметі бағаланатын негізгі көрсеткіштерді, сондай-ақ олар бойынша мақсатты мәндерді қамтиды.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясының негізгі көрсеткіштерінің орындалуын бағалау Қордың директорлар кеңесі айқындайтын тәртіппен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор қызметін қаржыландыру жарғылық капитал қаражаттары есебінен және компаниялардан түскен табыстар мен Қазақстан Республикасы заңнамасымен тыйым салынбаған өзге көздер есебінен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялар акцияларын (қатысу үлесін) өткізу туралы шешімді Қазақстан Республикасы Үкіметінің тиісті каулысын қабылдау жолымен Қордың жалғыз акционері қабылдайды.
&lt;br&gt;Қордың міндеттер мен оған жүктелген функцияларды орындауына тиісті бақылауды (мониторингті) қамтамасыз ету үшін Қордың даму стратегиясында Қордың тиісті сандық және сапалық шешуші көрсеткіштері бейнелеп көрсетіледі.
&lt;br&gt;Қор барлық дауыс беретін акциялары (қатысу үлестері) Қорға тиесілі заңи тұлғалардың ақшасын басқару бойынша Қордың директорлар кеңесі бекітетін бірыңғай саясатты іске асырады. Қордың тобына кіретін ұйымдар өзге ұйымдарға, оның ішінде Қордың тобына кіретін ұйымдарға ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен ақшалай нысанда [[кредит]]тер (қарыздар) беруге құқылы. Мұнда көрсетілген кредиттерді (қарыздарды) беру тәртібі мен шарттары Қордың директорлар кеңесі бекіткен ішкі кредиттік саясат туралы қағидаларда айқындалады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған акционерлік қоғам нысанындағы [[коммерциялық ұйым]] болып табылады, оның жалғыз акционері ұлттық басқарушы компания болады. Ұлттық инновациялық қор дамудың ұлттық институты болып табылады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор қызметінің мақсаты елде жалпы инновациялық белсенділікті арттыру болып табылады, соның ішінде жоғары технологиялық және ғылымды қажетсінетін өндірісті дамытуға жәрдемдесу.
==Ұлттық инновациялық қордың міндеттері==
Ұлттық инновациялық қордың міндеттері мыналар болып табылады:
*1) инновацияларды жасау және енгізуді қаржыландыруды жүзеге асыратын инновациялық қорлар мен инвестициялық қорлардың жарғылық капиталына бақыланбайтын қатысу;
*2) инвестициялайтын компаниялардың және (немесе) қаржылық [[лизинг]]тің жаргылық капиталында үлестік бақыланбайтын қатысу жолымен инновацияларды жасауды және ендіруді қаржыландыру;
*3) инновациялық инфрақұрылымды дамыту;
*4) сыртқы рыноктарға отандық инновацияларды жылжыту;
*5) инновациялық технологияларды қарызға алуды және дамытуды ауыстыру, оларды коммерциялау мен енгізу саласында халықаралық ынтымақтастықты дамыту.
==Ұлттық инновациялық қордың құқығы==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумға сәйкес инвестициялық саясатты жүзеге асыруға;
*2) ғылыми-техникалық экономикалық сараптамалармен [[патент]]тік зерттелімдердің нәтижелері бойынша инновациялық жобаларды инвестициялаудың мақсатка сәйкестігін анықтауға;
*3) келісімшарттық негізде сарапшылар мен кеңесшілерді тартуға;
*4) Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум айқындаған шектерде және тәртіппен өтімділігі жоғары қаржылық құралдардың ішкі рыногында еркін қаражаттарды орналастыруға;
*5) инновациялық жобаларды іріктеуді және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум белгілеген шектеулерді ескере отырып инновациялық жобаларды іріктеуді және оларды инвестициялауды жүзеге асыруға;
*6) инвестициялық қызметтің мамандандырылған субъектілерін жасауға қатысуға;
*7) коммерциялық нәтиже және экономиканың технологиялық дамуы тұрғысынан әлеуетті перспективалық болып табылатын жаңа технологияларды, тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) жасауға бағытталған қолданбалы гылыми зерттелімдерге, тэжірибелік- конструктуралық әзірленімдерге меншікті қаражаттардан [[грант]]тар беруге;
*8) шетелдік инновациялық немесе инвестициялық қорларға инвестициялауды жүзеге асыруға құқығы бар.

Инвестицияларды жүзеге асыру үшін мына көздер пайдаланылады:
*1) Ұлттық инновациялық қордың жарғылық капиталы;
*2) Ұлттық инновациялық қордың кірістері;
*3) халықаралық қаржы ұйымдары, шетел мемлекеттері мен қаржы институттары беретін гранттар.

Ұлттық инновациялық қордың табыстарын алудың негізгі нысаны қор инвестицияларының бастапқы құны мен шығу кезіндегі олардың өткізу құны арасындағы айырма болып келетін оның қаржыландырылатын жобалардан шығып қалу кезіндегі табыстар болып табылады.
Басқа табыстар Ұлттық инновациялық қордың уақытша бос ақшаларын басқарудан түсетін табыс, дивидендтер нысанындағы табыстар, көрсетілетін консультациялық қызметтерден түсетін табыстар,ғылыми-зерттеу жұмыстары мен тәжірибелік-конструкторлық талдамалардың нәтижелеріне мүліктік құқықтарды өткізуден түсетін табыстар болып табылады.

Қордың жылдық есебін бекітудің жиыны бойынша Ұлттық инновациялық қордың таза табысы [[Резервтік капитал (қор)|резервтік капиталды]] қалыптастыруға бағытталады. Ұлттық инновациялық қордың таза табысын бөлудің тәртібін ұлттық басқарушы компания анықтайды.
Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметінде негізгі құжат Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум болып табылады.
Меморандум Қор инвестициялық саясатының негізгі басымдықтарын анықтайды,инвестициялық қызметті жүзеге асыру бойынша, қаржыландырылатын жобалардың, инвестицияланатын компаниялардың қаржылық жай-күйінің мониторингі және өткізуге талдау бойынша;
Ұлттық инновациялық қордың инвестицияланатын компаниялардан шығуы туралы шешім қабылдау бойынша негізгі кағидаларды ұстайды;
сандық және сапалық параметрлерді және Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметін шектеуді белгілейді.
Меморандумды Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
==Ұлттық инновациялық қордың неге құқығы жоқ==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) акциялардан басқа бағалы қағаздардың өзге түрлерін шығаруға;
*2) қарыздар беруге;
*3) [[кепілдеме]] мен үшінші тұлғалардың міндеттемелері бойынша кепілгерлік беруге;
*4) өзіне міндеттемелер қабылдаудың шарттары мен тәртібі, сондай-ақ оларды жүзеге асыру мақсаттары Қазақстан Республикасының заңнамасына, Ұлттық инновациялық қордың меморандумына қайшы келетін міндеттемелер қабылдауға құқықтары жоқ.

Ұлттық инновациялық қор алкоголь және темекі өнімдерін шығаруға инвестицияларды жүзеге асырмайды.
Қазақстан Республикасының Үкіметі Ұлттық инновациялық қордың жалғыз акционері болып табылады.

==Уәкілетті орган не істейді==
Уәкілетті орган:
*1) Қор акцияларының мемлекеттік пакетін басқару функцияларын жүзеге асырады;
*2) Қор есептемесін берудің құрамын, нысандарын және мезгілділігін бекітеді;
*3) Қор қызметінің Қазақстан Республикасының заңнамасының, жарғының және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумның талаптарына сәйкестігін бақылауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы заңымен қарастырылған жағдайларды қоспағанда, мемлекеттік органдар мен олардың лауазымдық тұлғаларының Ұлттық инновациялық қордың қызметіне араласуына тыйым салынады.

Қазақстан Республикасы заңдарымен қарастырылған негіздемелер бойынша, тәртіппен өзінің міндеттемелерін атқармағаны немесе жете атқармағаны үшін Ұлттық инновациялық қордың жауапкершілігі болады.&lt;ref&gt;Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы.

Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}


[[Санат:Қаржы]]
[[Санат:Экономика]]</text>
      <sha1>pszj7jt9orpkxz39a9r4x8g8ujk500k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573151</id>
      <parentid>3573149</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</username>
        <id>179141</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>кредит аудармасы несие</comment>
      <origin>3573151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50293" sha1="68m1ch8p9uvs068zfst96pak4c8jp46" xml:space="preserve">Дамудың мемлекеттік институттары ретінде [[бюджет]]тен тыс экономикалық қорларды - ''Инвестициялық, Инновациялық, Ұлттық қорларды'' құру 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Индустриялық инновациялық даму стратегиясының мақсаттары мен міндеттеріне жетуге бағытталған. Стратегияның мақсаты - шикізаттық бағыттылықтан шығуға жәрдемдесетін салалық экономиканы әртараптандыру арқылы елдің тұрақты дамуына жету, ұзақ мерзімді жоспарда сервистік технологиялық экономикаға өту үшін жағдайлар дайындау. Өңдеуші өнеркәсіп пен қызмет саласында бәсекеге қабілетті және экспорттық-бағытталынған тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өндіру мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясаттың басты нысаны.

Әлемдік экономиканы ғаламдандыру жағдайында Қазақстан экономикасы бірқатар проблемалармен қақтығысуда. Негізгі проблемаларға мыналар жатады: 
*шикізаттық бағыттылық, 
*әлемдік экономикамен [[интеграция]]ның сәйкессіздіктері, 
*ел ішіндегі әлсіз салааралық және өңіраралық экономикалық интеграция,
*ішкі [[рынок]]та тауарлар мен қызметтерге төмен тұтынушылық сұраным (шағын экономика), 
*өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдардың нашар дамуы, 
*кәсіпорындардың жалпы [[техника]]лық және [[технология]]лық артта қалушылығы, 
*ғылымның [[өндіріс]]пен шынайы байланысының жоқтығы, 
*ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға шығыстардың аздығы, 
*ғаламдану және сервистік-технологиялық экономикаға көшу үдерістеріне экономиканың бейімделу мақсаттарына [[менеджмент]]тің сәйкессіздігі.

Мәселені шешу және қойылған мақсаттар мен міндеттерге жету үшін Стратегия шенберінде даму институттары құрылған.
&lt;br&gt;''Ұлттық даму институттары'' - [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] шешімі бойынша акционерлік қоғамдардың ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған, қызметінің басты мақсаты индустриялық-инновациялық даму саласындағы жобаларды және [[кәсіпкерлік]]ті қолдауды іске асыру болып табылатын қаржылық, [[консалтинг]]тік, [[инновация]]лық, сервистік ұйымдар.

Қазақстанның даму банкін жандандыру, ''Қазақстан инвестициялық қоры, Ұлттық инновациялық қор, Экспорттық несие'' мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі корпорациясы сияқты дамудың арнаулы институттарының жұмыс істеуі болжанады. Бұл институттар жаңа өндірістерді жасауға және жоғары қосымша құны бар жұмыс істеп тұрғандарын дамытуға инвестициялық саясатты және перспективалы салаларды кешенді талдау, олардың неғұрлым маңызды элементтерін анықтау негізінде ғылыми және ғылыми-техникалық зерттеулер мен зерттемелерді қолдауды жүргізеді.

Стратегия елде ғылым мен инновациялық қызметті ынталандыруға бағытталған белсенді мемлекеттік ғылыми және инновациялық саясатты жүргізуді болжайды. Қойылған мақсаттарға жету үшін қаржы  рыногын одан ары дамыту және фискалдық білім беру, [[монополия]]ға қарсы, [[инфрақұрылым]]дық саясатты жетілдіру болжанады. Стандарттау саясаты шеңберінде экономика мен басқарудың барлық салаларында әлемдік стандарттарға көшу қарастырылған.

Стратегияны іске асыру экономика құрылымында сапалы өзгерістер жүргізуге жәрдемдесуі тиіс. Бұл өзгерістер адами, өндірілген және табиғи капиталды тиімді пайдалануға негізделген экономиканың тұрақты өсуіне, Қазақстанды әлеуметтік дамудың және қоғам құрылысының жаңа деңгейіне шығаруға жеткізеді.

''Экономикалық арналымның бюджеттен тыс қорлары'' қоғамдық даму кезеңінің мақсаттары мен міндеттері негізге алына отырып құрылып отырды. Бұрын жұмыс істеген қорлар практикасы мұны растайды: мысалы, әр түрлі уақытта ''Инвестицияпық қор, Экономиканы тұрақтандыру қоры, Экономиканы жаңғырту қоры, Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры, Жол қоры'' жұмыс істеді. Экономикалық қорлар қаражаттарды дамудың немесе шешуші салалардың негізгі бағыттарын, сондай-ак дамудың салааралық бағдарламаларын қаржыландыруға шоғырландыру үшін құрылады. Бұл ретте бүкіл экономиканың балансты, үйлесімді дамуын қамтамасыз ету міндеті қойылады.

Мәселен, Инвестициялық қордың қаражаттары негізгі [[капитал]]дың ұдайы толықтырылуының қол жеткен ауқымын қолдау, әлеуметтік сфераны одан ары дамыту үшін пайдаланылды. Күрделі қаржы  жұмсалымын қаржыландыру өнеркәсіп кәсіпорындарын рентабелді өнім шығаруға қайта бейімдеу үшін, оларды қайта құру (жаңғырту) үшін мүмкіндіктер жасауға Үкімет бекіткен жоспарлар мен лимиттер бойынша жүргізілді.
Экономиканы жаңғырту қоры өнім (жұмыс, қызметтер) құнының 5% мөлшеріндегі міндетті аударымдар есебінен қалыптасты, бұл аударымдар өндіріс шығындарына (залалды кәсіпорындарды шығарып тастағанда) кіріктірілді.

Кәсіпкерлікті қолдау және бәсекені дамыту қоры'' рыноктық қатынастарды дамыту және баламалы экономикалық құрылымдарды қалыптастыру, меншіктің әр түрлі нысандарының кәсіпорындары мен ұйымдарына қолдау көрсету, кәсіпкерлікті, [[бәсеке]]ні дамыту және монополиялық қызметті шектеу бойынша шараларды [[кредит]]теудің прогрессивті нысандары мен бюджеттік қаржыландыруды тиімді үйлестіру мақсаттарында ұйымдастырылған болатын.

''Жол қоры'' жалпы арналымдағы [[автомобиль]] жолдарын салумен, жаңғыртумен және ұсынумен байланысты ақшалай қаражаттарды шоғырландырды, яғни қаржы жүйесінде айрықшалықты шаруашылық қызметпен байланысты тар мамандандырылған буын болып табылды.

Акционерлік қоғам нысанындағы коммерциялық ұйым болып табылатын, Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған жалғыз құрылтайшысы ұлттық компания болған ''Инвестициялық қорға'' 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын іске асыруда маңызды орын берілді. Қазақстанның инвестициялық қоры ұлттық даму институты болып есептелді. Қор қызметінің максаты перспективалық ұйымдардың жобаларына [[инвестиция]]ларды жүзеге асыру және тарту арқылы, экономиканың шикізаттық емес секторындағы жекеше сектордың бастамаларын қаржылық қолдау арқылы Қазақстанның индустриялық-инновациялық саясатын іске асыруға жәрдемдесу болып айқындалды.

Қор акцияларды және ұйымдардың жарғылық капиталына қатысу үлестерін сатудан алынған капиталды кейін қайта инвестициялай отырып, ұйымдардың жарғылық капиталдарына, басқа ұйымдарға инвестициялауды жүзеге асырды.

Қордың уақытша бос ақшалары Қор мағлұмдамасымен анықталатын шектерде және тәртіппен ішкі және сырткы рыноктарда мемлекеттік және мемлекеттік емес бағалы қағаздарды қоса, өтімді активтерге орналастырылды.
Инвестициялық қор қызметі ''«Самрұқ-Қазына әл-ауқат ұлттық қоры туралы»'' заңның қабылдануымен және ''«Акционерлік қоғамдар туралы»'' заңға сәйкес келешекте жалпы құқықтық өріс шеңберінде жүзеге асырылатын болады.

Қазақстан Республикасында ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды атқару үшін 2008 жылы «Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы құрылды, оның жалғыз құрылтайшысы және акционері [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] болып табылады. «Самрұқ» мемлекет активтерін басқару жөніндегі «Қазақстандық холдинг және «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамдары «Самрұқ- Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамына қосылу жолымен қайта ұйымдастырылды.
«Самрұқ-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігі мен орнықтылығын арттыру және әлемдік рыноктардағы өзгерістердің елдегі экономикалық өсуге мүмкін жағымсыз әсерінің факторларын төмендету үшін құрылған ұлттық басқарушы холдинг болып табылады.

Қордың тобына тікелей Қор, дауыс беретін акциялардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компанияларға тиесілі олардың еншілес ұйымдары, сондай-ақ дауыс беретін [[акция]]лардың (қатысу үлестерінің) 50%-дан астамы компаниялардың көрсетілген еншілес ұйымдарына тиесілі, заңмен өздеріне қатысты арнаулы құқықтық қағида белгіленетін заңи тұлғалар кіреді.

Қор меншік құқығында олардың ұзақ мерзімді құндылығын барынша көбейту және әлемдік рыноктарда бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін дамудың ұлттық институттарының, ұлттық компаниялардың және басқа заңи тұлғалардың оған қарасты акциялар пакеттерін (қатысу үлестерін) басқарады.
==Қор қызметінің негізгі мақсаттары:==
*1) ел экономикасының орнықты дамуын қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*2) экономиканы жаңғырту мен әртараптандыруға жәрдемдесу;
*3) компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру болып табылады.
Қор және компаниялар қызметінің негізгі бағыттары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] Жолдауларын, 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын, «Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшылары» бағдарламасын, компаниялар алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерді іске асыру шеңберінде ұлттық экономиканы жаңғырту және әртараптандыру болып табылады.

Осы бағыт шеңберінде Қазақстан экономикасында жүйелі сипаттағы проблемалық мәселелер шешілетін болады, олардың қатарына мыналарды жатқызуға болады: 
*экономиканың шикізаттық бағыттылығы; 
*өңдеу өнеркәсібінің төмен өнімділігі; 
*өндірістік [[инфрақұрылым]] (темір жол инфрақұрылымы, [[электр энергетикасы]] және электр берісінің желілері,[[телекоммуникациялар]] қызметтері және өзге инфрақұрылым) дамуының әлсіз деңгейі; 
*отандық өнімнің бәсекеге нашар қабілеттілігі, өндірістік компаниялардың негізгі капиталдарының жоғары тозымы; 
*ел ішіндегі болмашы экономикалық [[интеграция]], яғни Қазақстан экономикасындағы салааралық және өңіраралық байланыстардың жеткіліксіз дамуы; 
*отандық кәсіпорындардың меншікті ақшалай қаражаттарының жетімсіздігі, соның ішінде инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін және т.б.

Қор экономиканың нақты секторына инвестицияларды тарту бойынша мәселелерді тез және жедел шеше отырып және қолда бар артықшылықтар мен мүмкіндіктерді барынша пайдалана отырып, Қазақстан Республикасы Үкіметіне өңірлерде жұмысты жандандыруға, салааралық және өңіраралық байланыстарды нығайтуға барынша көп көмек көрсетуі тиіс. Ұлттық экономиканы тиімді әртараптандыру және жаңғырту белсенді экономикалық қызметті, әсіресе экономиканың мұнай-газ секторы, электр энергетикасы, [[металлургия]], химия, мұнай-химия және инфрақұрылым сияқты басым секторларында іске асыру жолымен жүзеге асырылады.
==Қор қызметі негізделетін қағидаттар==
Қордың қызметі мынадай қағидаттарға:
*1) Қордың жалғыз [[акционер]]і ретіндегі мемлекеттің мүдделерін сақтауға;
*2) Қор мен компаниялар қызметінің ашықтығына, тиімділігіне және икемділігіне;
*3) шешімдерді қабылдау мен оларды іске асырудағы жүйелілік пен жеделдікке;
*4) жауапкершілік пен есеп берушілікке;
*5) заңдылыққа негізделеді;

Қалыптасып отырған жағдаятта Қор алдында экономиканың тұрақты дамуы үшін тұрақтандыру және ескерту шараларын іске асыру міндеті тұр.
==Қор орындайтын функциялар==
Қаралып отырған міндет шектерінде Қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің тұрақтандыру бағдарламаларын қатысу;
*2) екінші денгей банктерінің жарияланған дауыс беретін [[акция]]ларын сатып any;
*3) әлеуметтік-экономикалық дамуды, соның ішінде құрылыс объектілерін аяқтауды, шағын және [[орта бизнес]] пен [[агроөнеркәсіп кешені]] субъектілерін қаржыландыруды қолдау мақсаттарында екінші денгей банктерінде шарттасылған қаражаттарды орналастыру;
*4) [[ипотекалық кредиттеу]] рыногы мен тұрғын үй құрылысының жинақ ақшалары жүйесін дамытуға жәрдемдесу;
*5) қазақстандық өндірушілердің тауарлары мен қызметтерін қор мен компаниялардың сатып алуларында отандық мазмұнды көбейту бойынша, шетелдік жабдықты компаниялардың оны ірі сатып алулары кезінде Қазақстанда өндіруді, құрастыруды, жөндеу мен оған қызмет көрсету бойынша жұмыстарды оқшауландыруды қамтамасыз ету бойынша механизмдерді қарастыратын қор және компаниялардың сатып алуларының тәртібі [[мониторинг]]ін анықтау, бекіту және жүзеге асыру және басқалары.

Қордың компаниялармен өзара қарым-қатынастары Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қор мен компаниялардың құжаттарына сәйкес корпоративтік басқару шектерінде жүзеге асырылады.

«Самрұқ-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы қызметінің негізгі қағидаттары туралы меморандумы белгілеген міндеттерді іске асыру акционердің (қатысушының) функцияларын және компаниялар директорларының кеңестеріндегі (қадағалау кеңестеріндегі) өкілдік арқылы жүзеге асыру сондай-ақ өңірлік, ұлттық және халықаралық ауқымдардын инвестициялық жобаларын өзінше және (немесе) компаниялармен және (немесе) шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен бірлесіп қаржыландыру арқылы қордың компанияларды басқаруға белсенді қатысуы жолымен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялардың директорлары кеңестерінің құрамына Қор өкілдері, тэуелсіз директорлар және заңнамамен белгіленген тәртіппен байланысты өзге тұлғалар кіреді.
&lt;br&gt;Шетелдік юрисдикциялардағы компаниялармен өзара қарым-қатынастар осы компаниялар тіркелімі елдерінің заңнамасының талаптарын ескере отырып жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор құрамына кіретін компаниялар ұлттық экономиканың, оның [[инфрақұрылым]]ының негізін құрайды және мемлекеттің стратегиялық міндеттерін орындауға жәрдемдеседі.
&lt;br&gt;[[Макроэкономика]]лық деңгейде компаниялардың міндеті қазақстандық экономиканың халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыру және шетелдік инвестициялардың ағынын көбейту болып табылады. Қор компанияларды тиімді басқару жолымен экономиканы әртараптандыруды, оның секторларында өнімділікті арттыруды қамтамасыз етіп, шикізаттық ресурстарға тәуелділікті төмендетуі және өңірлердің экономикалық дамуын ынталандыруы тиіс.
&lt;br&gt;Әлемдік практика мемлекеттің қатысуындағы компаниялардың тиімділігін арттырудың ең шынайы амалы корпоративтік басқаруды жақсарту болып табылады. Бұл акционер ретінде өзінің тиімділігін арттыруда ынталы болып отырған Үкіметке басқару сапасы мен берілген компаниялардың қызметін бақылауды жақсарту бойынша шынайы құрал алуына мүмкіндік туғызады. Ұлттық басқарушы [[холдинг]]те корпоративтік басқарудың жоғары деңгейі Қазақстан үшін маңызды стратегиялық міндеттердің шеңберінде мемлекет берген активтерді тиімді басқарудың маңызды шарты болып табылады.
&lt;br&gt;Компанияларды басқару қорға жүйелі үйлестірілген тәсілдемені және қаржы ағындарын бақылаудың айкын механизмін қамтамасыз етуге, ішкі корпоративтік үдерістер мен рәсімдерді жетілдіріп отыруға, сондай-ақ практиқада корпоративтік басқарудың негізгі қағидаттарын іске асыруға мүмкіндік туғызады.

==Қорға жүктелген міндеттер ==
Компаниялар қызметінін тиімділігін арттыру бойынша бағыттарды іске асыру шеңберлерінде Қорға мынадай міндеттерді орындау жүктеледі:
*1) компаниялардың ұзақ мерзімді экономикалық құндылығын барынша көбейту және олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
*2) корпоративтік басқарудың жақсы әлемдік практикасын ендіру.
==Функциялары ==
Қойылған міндеттер шеңберінде Қор мынадай функцияларды жүзеге асыратын болады:
*компаниялар қызметінің тиімділігін арттыру және жаңа [[активтер]]ді жасау;
*бәсекеге қабілеттілікті арттыру және халықаралық рыноктарға компаниялардың шығуына жәрдемдесу;
*елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының міндеттерін ескере отырып компаниялар үшін қабылданған мақсаттар қою;
*компаниялар қызметінің өзекті көрсеткіштерін анықтау;
*компаниялардың қызметі нәтижелерінің мониторингі, компаниялардың қойылған міндеттерді және қызметтің өзекті көрсеткіштерін орындамаған жағдайда түзету шараларын қабылдауды қамтамасыз ету;
*компаниялардың басшы қызметкерлерінің біліктілігін арттырудағы іріктеу, [[уәждеме]] және жәрдемдесу;
*компанияларда ғылыми және өндірістік әлеуетті сақтау мен дамытуды қамтамасыз ету;
*аудитті және компаниялардың ішкі аудитін ұйымдық қамтамасыз ету;
*компанияларда тәуекелдерді басқарудың бірыңғай әдістерін, амалдарын және тәсілдемелерін ендіру жолымен тәуекелдерді басқарудың тиімді жүйесін жасау;
*компанияларға қатысты белсенді [[дивиденд]]тік саясат жүргізу;
*компанияларда [[бизнес]]тің әлеуметтік жауапкершілігінің қағидаттарын енгізу.
==Қордың міндеттері: ==
*1) казақстандық экономиканы эртараптандыру бағдарламаларын әзірлеуге және іске асыруға қатысу;
*2) ұлттық, салааралық және өңірлік ауқымдағы инвестициялық стратегиялық жобаларды әзірлеу және іске асыру;
*3) Қазақстан Республикасының экономикасына инвестицияларды тартуға жәрдемдесу;
*4) [[кәсіпкерлік]] қызметті дамытуға қолайлы жағдайларды мемлекеттік және жекеше мүдделерді шоғырландыру арқылы қамтамасыз етуге қатысу, сондай-ақ тиісті өңірдің әлеуметтік жобаларын іске асыру есебінен халықтың өмір сүру деңгейін өсіруге жәрдемдесу және өңірлердегі іскерлік және инвестициялық белсенділікті өсіруге жәрдемдесу;
*5) бәсекелестікке қабілетті қазақстандық тауар өндірушілерді құруға және дамытуға жәрдемдесу;
*6) тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді отандық өндірушілермен өзара іс-қимыл жасау арқылы қазақстандық үлесті қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
*7) компаниялардың бәсекелестікке қабілеттілігін оларды [[корпоративтік басқару]]ды жетілдіру арқылы арттыру болып табылады.
==Қордың айрықша өкілеттіктері: ==
Белгіленген мақсаттар мен міндеттерді іске асыру үшін қордың мынадай айрықша өкілеттіктері бар:
*1)меншік иелері иеліктен шығаратын стратегиялық объектілерді Қазақстан Ресбубликасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*2) акциялардың пакеттері (қатысу үлестері) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес стратегиялық объектілерге жатқызылған ұйымдардың немесе республика экономикасы үшін маңызды стратегиялық мәні бар ұйымдардың банкроттығы кезінде конкурстық массаны Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша сатып алудың басым құқығы;
*3) Қазақстан Республикасы заңнамасында көзделген тәртіппен банктердің акцияларын сатып алу құқығы.
==Қаралатын міндеттер шектеріндегі қор функциялары==
Қаралатын міндеттер шектерінде қор мынадай функцияларды орындайтын болады:
*1) өңірлік, Ұлттық және салааралық ауқымдардың, соның ішінде экономиканың нақты секторында инвестициялық жобаларды өзінше және (немесе) компаниялардың қатысуымен, сондай-ақ стратегиялық шетелдік және (немесе) отандық инвесторлармен жарғылық [[капитал]]дарда және [[қарыз]]дар беруге жолымен әзірлеу және (немесе) өткізу және (немесе) қаржыландыру жайында;
*2) «Қазақстанның 30 корпортативтік көшбасшылары» бағдарламасын және Қазақстан Республикасы Үкіметінің өзге бағдарламалары мен жоспарларын іске асыру жөніндегі оператордың функциясын орындау;
*3) экономиканың жаңа секторларын игеру және елде де, сондай-ақ шетелде де экономикалық тартымды активтерді сатып алу;
*4) негізгі басымдығы Қазақстан аумағында жобаларды іске асыру болып табылатын инвестициялық және инновациялық жобаларды компаниялар іске асыру кезінде үйлестірілген және белсенді инвестициялық саясатты қамтамасыз ету;
*5) отандық және шетелдік мемлекеттік және жекеше инвестицияларды тарту және экономиканың әр түрлі салаларына инновацияларды ендіру;
*6) капиталдың әлемдік және отандық рыноктарында капиталдың балансталынған қарыз алуын жүзеге асыру;
*7) шағын және [[орта бизнес]]ті қаржыландыру;
*8) компаниялар тобының шектерінде қаржылық-инновациялық құралдардың тиімді кешендік жүйесін жасау;
*9) өңіраралық экономикалық байланыстарды, соның ішінде Қазақстан Республикасы аумағында жобаларды іске асыру жолымен дамыту;
*10) әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы өңірлердің сілкіністі дамуын қамтамасыз ету.

Ұлттық экономиканың дағдарысты орнықтығын арттыру мақсаттарында елдің экономикалық өсуіне сыртқы өзгерістердің тіршіліктегі және әлеуетті мүмкін болатын ұнамсыз әсерінің факторларын ескеру үшін іс-шаралар қабылдаудың қажеттігі туады.

Қорды басқаруды Қазақстан Республикасының Үкіметі арқылы Қордың жалғыз акционері болып табылатын мемлекет жүзеге асырады. Үкімет Қазақстан Республикасы заңнамасымен белгіленген тәртіппен Қордың Директорлар кеңесінің құрамын айқындайды. Қордың Директорлар кеңесінің Төрағасы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі]] болып табылады. Қордын Директорлар кеңесінің құрамына Қаржы, Индустрия және жаңа технологиялар, Экономикалық даму және сауда министрліктерінің бірінші басшылары, тәуелсіз директорлар, Қор басқармасының Төрағасы және өзге тұлғалар кіреді. Атқарушы орган - ''Қор басқармасы''.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясы елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттары мен ұзақ мерзімді басымдықтарына сәйкес он жылға әзірленеді.
&lt;br&gt;Даму стратегиясы Қордың қызметі бағаланатын негізгі көрсеткіштерді, сондай-ақ олар бойынша мақсатты мәндерді қамтиды.
&lt;br&gt;Қордың даму стратегиясының негізгі көрсеткіштерінің орындалуын бағалау Қордың директорлар кеңесі айқындайтын тәртіппен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Қор қызметін қаржыландыру жарғылық капитал қаражаттары есебінен және компаниялардан түскен табыстар мен Қазақстан Республикасы заңнамасымен тыйым салынбаған өзге көздер есебінен жүзеге асырылады.
&lt;br&gt;Компаниялар акцияларын (қатысу үлесін) өткізу туралы шешімді Қазақстан Республикасы Үкіметінің тиісті каулысын қабылдау жолымен Қордың жалғыз акционері қабылдайды.
&lt;br&gt;Қордың міндеттер мен оған жүктелген функцияларды орындауына тиісті бақылауды (мониторингті) қамтамасыз ету үшін Қордың даму стратегиясында Қордың тиісті сандық және сапалық шешуші көрсеткіштері бейнелеп көрсетіледі.
&lt;br&gt;Қор барлық дауыс беретін акциялары (қатысу үлестері) Қорға тиесілі заңи тұлғалардың ақшасын басқару бойынша Қордың директорлар кеңесі бекітетін бірыңғай саясатты іске асырады. Қордың тобына кіретін ұйымдар өзге ұйымдарға, оның ішінде Қордың тобына кіретін ұйымдарға ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен ақшалай нысанда [[кредит]]тер (қарыздар) беруге құқылы. Мұнда көрсетілген кредиттерді (қарыздарды) беру тәртібі мен шарттары Қордың директорлар кеңесі бекіткен ішкі кредиттік саясат туралы қағидаларда айқындалады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша құрылған акционерлік қоғам нысанындағы [[коммерциялық ұйым]] болып табылады, оның жалғыз акционері ұлттық басқарушы компания болады. Ұлттық инновациялық қор дамудың ұлттық институты болып табылады.
&lt;br&gt;Ұлттық инновациялық қор қызметінің мақсаты елде жалпы инновациялық белсенділікті арттыру болып табылады, соның ішінде жоғары технологиялық және ғылымды қажетсінетін өндірісті дамытуға жәрдемдесу.
==Ұлттық инновациялық қордың міндеттері==
Ұлттық инновациялық қордың міндеттері мыналар болып табылады:
*1) инновацияларды жасау және енгізуді қаржыландыруды жүзеге асыратын инновациялық қорлар мен инвестициялық қорлардың жарғылық капиталына бақыланбайтын қатысу;
*2) инвестициялайтын компаниялардың және (немесе) қаржылық [[лизинг]]тің жаргылық капиталында үлестік бақыланбайтын қатысу жолымен инновацияларды жасауды және ендіруді қаржыландыру;
*3) инновациялық инфрақұрылымды дамыту;
*4) сыртқы рыноктарға отандық инновацияларды жылжыту;
*5) инновациялық технологияларды қарызға алуды және дамытуды ауыстыру, оларды коммерциялау мен енгізу саласында халықаралық ынтымақтастықты дамыту.
==Ұлттық инновациялық қордың құқығы==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумға сәйкес инвестициялық саясатты жүзеге асыруға;
*2) ғылыми-техникалық экономикалық сараптамалармен [[патент]]тік зерттелімдердің нәтижелері бойынша инновациялық жобаларды инвестициялаудың мақсатка сәйкестігін анықтауға;
*3) келісімшарттық негізде сарапшылар мен кеңесшілерді тартуға;
*4) Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум айқындаған шектерде және тәртіппен өтімділігі жоғары қаржылық құралдардың ішкі рыногында еркін қаражаттарды орналастыруға;
*5) инновациялық жобаларды іріктеуді және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум белгілеген шектеулерді ескере отырып инновациялық жобаларды іріктеуді және оларды инвестициялауды жүзеге асыруға;
*6) инвестициялық қызметтің мамандандырылған субъектілерін жасауға қатысуға;
*7) коммерциялық нәтиже және экономиканың технологиялық дамуы тұрғысынан әлеуетті перспективалық болып табылатын жаңа технологияларды, тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) жасауға бағытталған қолданбалы гылыми зерттелімдерге, тэжірибелік- конструктуралық әзірленімдерге меншікті қаражаттардан [[грант]]тар беруге;
*8) шетелдік инновациялық немесе инвестициялық қорларға инвестициялауды жүзеге асыруға құқығы бар.

Инвестицияларды жүзеге асыру үшін мына көздер пайдаланылады:
*1) Ұлттық инновациялық қордың жарғылық капиталы;
*2) Ұлттық инновациялық қордың кірістері;
*3) халықаралық қаржы ұйымдары, шетел мемлекеттері мен қаржы институттары беретін гранттар.

Ұлттық инновациялық қордың табыстарын алудың негізгі нысаны қор инвестицияларының бастапқы құны мен шығу кезіндегі олардың өткізу құны арасындағы айырма болып келетін оның қаржыландырылатын жобалардан шығып қалу кезіндегі табыстар болып табылады.
Басқа табыстар Ұлттық инновациялық қордың уақытша бос ақшаларын басқарудан түсетін табыс, дивидендтер нысанындағы табыстар, көрсетілетін консультациялық қызметтерден түсетін табыстар,ғылыми-зерттеу жұмыстары мен тәжірибелік-конструкторлық талдамалардың нәтижелеріне мүліктік құқықтарды өткізуден түсетін табыстар болып табылады.

Қордың жылдық есебін бекітудің жиыны бойынша Ұлттық инновациялық қордың таза табысы [[Резервтік капитал (қор)|резервтік капиталды]] қалыптастыруға бағытталады. Ұлттық инновациялық қордың таза табысын бөлудің тәртібін ұлттық басқарушы компания анықтайды.
Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметінде негізгі құжат Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандум болып табылады.
Меморандум Қор инвестициялық саясатының негізгі басымдықтарын анықтайды,инвестициялық қызметті жүзеге асыру бойынша, қаржыландырылатын жобалардың, инвестицияланатын компаниялардың қаржылық жай-күйінің мониторингі және өткізуге талдау бойынша;
Ұлттық инновациялық қордың инвестицияланатын компаниялардан шығуы туралы шешім қабылдау бойынша негізгі кағидаларды ұстайды;
сандық және сапалық параметрлерді және Ұлттық инновациялық қордың инвестициялық қызметін шектеуді белгілейді.
Меморандумды Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
==Ұлттық инновациялық қордың неге құқығы жоқ==
Ұлттық инновациялық қордың:
*1) акциялардан басқа бағалы қағаздардың өзге түрлерін шығаруға;
*2) қарыздар беруге;
*3) [[кепілдеме]] мен үшінші тұлғалардың міндеттемелері бойынша кепілгерлік беруге;
*4) өзіне міндеттемелер қабылдаудың шарттары мен тәртібі, сондай-ақ оларды жүзеге асыру мақсаттары Қазақстан Республикасының заңнамасына, Ұлттық инновациялық қордың меморандумына қайшы келетін міндеттемелер қабылдауға құқықтары жоқ.

Ұлттық инновациялық қор алкоголь және темекі өнімдерін шығаруға инвестицияларды жүзеге асырмайды.
Қазақстан Республикасының Үкіметі Ұлттық инновациялық қордың жалғыз акционері болып табылады.

==Уәкілетті орган не істейді==
Уәкілетті орган:
*1) Қор акцияларының мемлекеттік пакетін басқару функцияларын жүзеге асырады;
*2) Қор есептемесін берудің құрамын, нысандарын және мезгілділігін бекітеді;
*3) Қор қызметінің Қазақстан Республикасының заңнамасының, жарғының және Қордың инвестициялық саясаты туралы меморандумның талаптарына сәйкестігін бақылауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы заңымен қарастырылған жағдайларды қоспағанда, мемлекеттік органдар мен олардың лауазымдық тұлғаларының Ұлттық инновациялық қордың қызметіне араласуына тыйым салынады.

Қазақстан Республикасы заңдарымен қарастырылған негіздемелер бойынша, тәртіппен өзінің міндеттемелерін атқармағаны немесе жете атқармағаны үшін Ұлттық инновациялық қордың жауапкершілігі болады.&lt;ref&gt;Құлпыбаев С., Ынтыкбаева С.Ж., Мельников В.Д. Қаржы: Оқулық / - Алматы.

Экономика, 2010- 522 бет ISBN 978-601-225-169-2&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}


[[Санат:Қаржы]]
[[Санат:Экономика]]</text>
      <sha1>68m1ch8p9uvs068zfst96pak4c8jp46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Михаил Ломтадзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119477</id>
    <revision>
      <id>3573126</id>
      <parentid>3561747</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T08:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deviloper</username>
        <id>3332</id>
      </contributor>
      <origin>3573126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21674" sha1="f85wjutxzkk1hnakuur5q54nsjf7n2m" xml:space="preserve">{{Кәсіпкер
 |Есімі                = Михаил Нугзарович Ломтадзе
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                =
 |Ені                  = 200px
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Туған күні         = 17.10.1975
 |Туған жері         = [[Батуми]], [[Грузия]]
 |Азаматтығы           = Грузия  
 |Білімі               = BBA from European School of Management Tbilisi (ESM), &lt;br/&gt; MBA from Harvard Business School (HBS)
 |Лауазымы 1          = инвестор, CEO және негізін қалаушы 
 |Тілді білуі          = Грузин, орыс, ағылшын
 |Марапаттары          ={{Құрмет ордені}}{{Достық ордені}}[[File:Medal Halyk Algysy.svg|Medal Halyk Algysy.svg|25px]] &lt;br/&gt; Қазнеттегі Жыл адамы 2013,&lt;ref&gt;https://tengrinews.kz/internet/Tengrinewskz-podtverdil-zvanie-luchshego-sayta-kazneta-246458/&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;  Жыл Қаржыгері 2013,&lt;ref&gt;https://vlast.kz/obsshestvo/vlast_podvodit_itogi_golosovanija_v_ramkah_premii_ljudi_goda_2013-3932.html&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;  kursiv.kz ұйымдастырған «Инвестор» аталымының жеңімпазы, &lt;br/&gt; Жыл менеджері 2014,&lt;ref&gt;https://vlast.kz/obsshestvo/vlast_podvodit_itogi_golosovanija_v_ramkah_premii_ljudi_goda_2014-8957.html&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt; Жыл қаржыгері 2014,&lt;ref&gt;https://vlast.kz/novosti/mihail_lomtadze_predsedatel_pravlenija_kaspi_bank_jeta_premija_vazhna_v_pervuju_ochered_dlja_banka_i_ego_rabotnikov-4110.html&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt; «Қазақстан Республикасы Қаржы Секторын дамытудағы теңдессіз үлесі үшін» сыйлығы 2016 ж., &lt;br/&gt; «Қазақстандық балаларға көмегі мен мейірімді жүрегі үшін» премиясы 2016 ж.
}}
'''Михаил Нугзарович Ломтадзе''' ([[17 қазан]], [[1975 жыл]], [[Батуми]], [[Грузия]])  кәсіпкер, «[[Kaspi Bank]]» АҚ-ның CEO және акционері, [[Hepsiburada]] Директорлар кеңесінің төрағасы,&lt;ref&gt;https://www.inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyk-innovaciyalyk-kaspi-kz-kompaniyasy-turkiya-narygyna-shygady&lt;/ref&gt; Georgian Consulting Group құрушыларының бірі, [[Baring Vostok Capital Partners]] инвестициялық серіктесі, Kolesa.kz, Krisha.kz, Market.kz бірлескен компаниясының акционері және директорлар кеңесінің төрағасы.

Грузиядағы ең бай кәсіпкер.&lt;ref&gt;https://forbes.ge/saqarthvelos-100-umdidresi-metsarme/&lt;/ref&gt; 2021 жылы ол Forbes-тің әлемдік миллиардерлер тізімінде алғаш рет 956-шы орынға ие болды, 2026 жылға қарай оның байлығы 6 миллиард долларлық активтермен 694-ші орынға көтерілді.&lt;ref&gt;https://www.ambebi.ge/article/340269-mixeil-lomtaze-msoplios-umdidresi-kartveli-gaxda-/&lt;/ref&gt; Қазақстанда Forbes нұсқасы бойынша &quot;ең бай 50 бизнесмен&quot; рейтингінде үшінші орын&lt;ref&gt;https://forbes.kz/articles/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2021_1621273818 &lt;/ref&gt;  және &quot;ең ықпалды бизнесмендер&quot;рейтингінде 10-шы орын алады.&lt;ref&gt;https://forbes.kz/articles/50_samyih_vliyatelnyih_biznesmenov_kazahstana_2020_1608495268&lt;/ref&gt;

== Білімі ==
1997 ж. Грузиядағы [[European School of Management]]-те BBA дәрежесін алды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=9397014&amp;privcapId=171104&lt;/ref&gt;  

2002 ж. – [[Harvard Business School]]-да MBA дипломын алды.&lt;ref&gt;https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=9397014&amp;privcapId=171104&lt;/ref&gt;

== Қызмет жолы ==
1995 – 2000 жж. [[Georgia Consulting Group Audit]] негізін қалаушы және Басқарушы серіктес, Тбилиси, Грузия.&lt;ref&gt;http://exclusive.kz/post1187247847.html{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

2002 ж. компания өз тәжірибесін [[Ernst &amp; Young]]-мен біріктірді.&lt;ref&gt;http://data.cbonds.info/comments/32713/Europlan_0709_en.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.rbsys.ru/print.php?page=85&amp;option=news_audit&lt;/ref&gt;

2002 ж. инвестициялық жобалар жөніндегі менеджер ретінде [[Baring Vostok Capital Partners]]-ке қосылды.&lt;ref&gt;http://www.bvilpcc.com/images/reports/Listing_Document.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180712221045/http://www.bvilpcc.com/images/reports/Listing_Document.pdf |date=2018-07-12 }}&lt;/ref&gt;

2004 ж. бастап 2016 ж. дейін Baring Vostok Capital Partners инвестициялық серіктестігі.&lt;ref&gt;http://www.profile.ru/arkhiv/item/44303-items_8905 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180624043820/http://www.profile.ru/arkhiv/item/44303-items_8905 |date=2018-06-24 }}&lt;/ref&gt; 

2006 ж. 29 мамырдан бастап қазіргі уақытқа дейін Kaspi Bank-тің (бұрынғы атауы «Каспийский» Банк АҚ) Директорлар кеңесінің мүшесі.&lt;ref&gt;http://kase.kz/news/1001203{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2007 ж. 25 шілдеден бастап қазіргі уақытқа дейін Kaspi Bank-тің (бұрынғы атауы «Каспийский» Банк АҚ) Басқарма Төрағасы.&lt;ref&gt;http://kase.kz/news/1028431{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

2011 жылы қазанда «[[Caspian Financial Group]]» қаржы холдингін құрғаны туралы хабарлады.&lt;ref&gt;http://bank-kz.info/caspian-financial-group-finansovyj-xolding-v-kazaxstane.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208164855/http://bank-kz.info/caspian-financial-group-finansovyj-xolding-v-kazaxstane.html |date=2018-02-08 }}&lt;/ref&gt; Артынша Директорлар кеңесінің төрағасы болды.&lt;ref&gt;https://forbes.kz/news/2011/12/28/927/{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2025 жылы 31 қаңтарда Михаил Ломтадзе [[Hepsiburada]] Директорлар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;https://kz.kursiv.media/kk/2025-01-29/slbt-kaspi-kz-hepsiburada/&lt;/ref&gt;

== Акционер ==
2013 жылы ақпанда Михаил Ломтадзе [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]]мен бірге [[Kolesa Group]] хабарландырулар сайттарын иеленетін компанияға 100% қатысу үлесін сатып алды. Мәміленің сомасы жария етілген жоқ.&lt;ref&gt;http://azh.kz/ru/news/view/13708&lt;/ref&gt;

2015 жылы 11 тамызда Вячеслав Киммен бірге коммуналдық қызмет ақысы төлемімен және төлемдерді өңдеумен айналысатын IТ-компания «Алсеко» АҚ акцияларының 90%-ын сатып алды.&lt;ref&gt;https://forbes.kz/finances/markets/vyacheslav_kim_i_mihail_lomtadze_priobreli_90_aktsiy_ao_alseko&lt;/ref&gt; 

2015 жылы қарашада «[[Kaspi Bank|Kaspi]]» АҚ холдингінің акционері болды.&lt;ref&gt;https://www.caravan.kz/news/novyjj-bankovskijj-kholding-poyavitsya-v-kazakhstane-358294/&lt;/ref&gt;

== Сыйлықтары мен марапаттары ==
2008 жылы 29 қазанда «[[BizMedia]]» Іскерлік Журналистика Орталығының ақпаратына сай қаржы секторындағы «Үздік бизнес спикер» номинациясында 1 орын алды.&lt;ref&gt;http://www.internews.kz/newsitem/29-10-2008/5304 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123223121/http://www.internews.kz/newsitem/29-10-2008/5304 |date=2019-01-23 }}&lt;/ref&gt;

2008 жылы желтоқсанда [[Курсив.kz]] ақпаратына сай «Жыл кәсіпқойы» атағын алды.&lt;ref&gt;https://www.kursiv.kz/dopolnitelnye-razdely/deistvujushie-lica-weekly/persony-goda/&lt;/ref&gt;  

2010 жылы 14 желтоқсанда тұтынушылық несиелеуді белсенді дамытқаны үшін [[Business Resource]] ақпаратына сай Қазақстанның үздік 5 банкирінің қатарына енді.&lt;ref&gt;https://tengrinews.kz/money/glava-bta-bank-anvar-saydenov-priznan-veduschim-bankirom-93671/&lt;/ref&gt; 

2013 жылы 3 қазанда Kursiv.kz ақпаратына сай «Инвестор» номинациясында Қазақстан банктерінің Ең үздік 10 басшысының қатарына енді.&lt;ref&gt;https://www.kursiv.kz/dopolnitelnye-razdely/finansy1/Top-10-rukovoditelej-kazahstanskih-bankov-nominatcii/{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

2013 жылы 29 қарашада Михаил Ломтадзе [[Award.kz]] ақпаратына сай «Қазнеттегі жыл адамы» атағын алды.&lt;ref&gt;http://profit.kz/news/11230/Award-kz-2013-itogi-ili-Opyat-dvadcat-pyat/&lt;/ref&gt;

2013 жылы 27 желтоқсанда «Жыл адамдары-2013» сыйлығының аясында [[Vlast.kz]] талдау порталының ақпаратына сай «Жыл қаржыгері» атағын жеңіп алды.&lt;ref&gt;https://vlast.kz/obsshestvo/vlast_podvodit_itogi_golosovanija_v_ramkah_premii_ljudi_goda_2013-3932.html&lt;/ref&gt; 

2014 жылы 5 желтоқсанда [[Құрмет ордені|«Құрмет» орденімен]] марапатталды.

2014 жылы 25 желтоқсанда Vlast.kz талдау басылымы сайтында ашық дауыс беру аясында «Жыл менеджері» номинациясында жеңіске жетті.&lt;ref&gt;https://vlast.kz/obsshestvo/vlast_podvodit_itogi_golosovanija_v_ramkah_premii_ljudi_goda_2014-8957.html&lt;/ref&gt;

2015 жылы 30 қыркүйекте Nespi.kz интернет-жобасының ақпаратына сай Қазақстанның IT саласының Ең үздік 15 өкілінің қатарына енді.&lt;ref&gt;http://nespi.kz/blog/2015/09/30/15-samyh-yarkih-predstavitelej-v-sfere-it/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123223642/http://nespi.kz/blog/2015/09/30/15-samyh-yarkih-predstavitelej-v-sfere-it/ |date=2019-01-23 }}&lt;/ref&gt;

2016 жылы 15 ақпанда «[[Kapital.kz]]» іскерлік апталық басылымының ақпаратына сай 2015 жылдың қорытындысы бойынша ең танымал 5 банкирдің қатарына енді.&lt;ref&gt;https://kapital.kz/finance/47780/samye-populyarnye-bankiry-kazahstana-po-itogam-2015-goda.html&lt;/ref&gt;

2021 жылы 12 желтоқсанда «[[Достық ордені|Достық]]&lt;nowiki/&gt;» орденімен марапатталды.&lt;ref&gt;https://www.akorda.kz/ru/nakanune-dnya-nezavisimosti-ryadu-kazahstancev-prisuzhdeny-gosudarstvennye-nagrady-11114250&lt;/ref&gt;

2017 — 2021 жылдары — қазақстандық бизнестің үздік көшбасшысы деп танылды, [[PricewaterhouseCoopers]] аудиторлық компаниясы жүргізген зерттеу нәтижелері бойынша —  респонденттер Kaspi.kz басқарма төрағасын Қазақстанда озық технологияларды қолдану бойынша көшбасшы деп атады, бейімделу, стратегиялық көзқарас және тұтынушыларға назар аудару сияқты қасиеттерді атап өтті&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Көпшілік алдында сөйлеуі ==
2013 жылы 13 ақпанда “Leadership Program” аясында KIMEP студенттерінің алдында лекция оқыды.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=OaM8SEUpIRI&lt;/ref&gt;  

2014 жылы 18 ақпанда клиенттерге үндеу жасап, ұйымдасқан қастық ойлаушы адамдардың банктің клиенттеріне жасаған SMS-шабуылынан кейін туындаған дүрбелеңді тоқтатты.&lt;ref&gt;https://vlast.kz/jekonomika/mihail_lomtadze_9_iz_10_vkladchikov_kaspi_bank_ostajutsja_s_nami_my_darim_im_1_procent_k_tengovomu_depozitu-4538.html&lt;/ref&gt;

2014 жылы 30 сәуірде [[Халықаралық бизнес академиясы|Халықаралық Бизнес Академиясында]] «Полет за горизонт» жобасының аясында «Мягкая посадка. Встреча с капитаном» атты лекция оқыды.&lt;ref&gt;http://www.almau.edu.kz/news/polet_za_gorizont_proshel_na_vysote_bravo_kapitanu-5205 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921014641/https://www.almau.edu.kz/news/polet_za_gorizont_proshel_na_vysote_bravo_kapitanu-5205 |date=2021-09-21 }}&lt;/ref&gt; 

2016 жылы 23 мамырда Kaspi Gold дебеттік картасын таныстырды.

2014 жылы 26 маусымда Михаил Ломтадзе Kaspi.kz-тегі Төлемдер сервисінің жаңартылған нұсқасын ұсынды.&lt;ref&gt;https://babki.kz/good-to-know/kaspi-kz.html&lt;/ref&gt; 2017 жылғы шілдедегі деректер бойынша осы сервис арқылы ай сайын 4 миллионнан аса төлем жасалады.&lt;ref&gt;http://futurebanking.ru/post/3418 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220827051749/http://futurebanking.ru/post/3418 |date=2022-08-27 }}&lt;/ref&gt;

2014 жылы 28 қарашада Kaspi Михаилдың басшылығымен бағаларды салыстыруға және тауарларды сайтта несиеге сатып алуға арналған онлайн маркетплейс Kaspi.kz-тегі Магазинді іске қосты.&lt;ref&gt;http://comode.kz/post/what-where-when/kaspi-bank-predstavil-unikalnyj-servis-po-vyboru-i-pokupke-tovarov/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214010654/http://comode.kz/post/what-where-when/kaspi-bank-predstavil-unikalnyj-servis-po-vyboru-i-pokupke-tovarov |date=2018-02-14 }}&lt;/ref&gt; 2016 жылғы мамырдағы жағдай бойынша бұл сервис арқылы Қазақстанда жылына 1,5 млн зат сатып алынады.&lt;ref&gt;https://365info.kz/2016/05/intervyu-s-predsedatelem-pravleniya-kaspi-bank-mihailom-lomtadze/&lt;/ref&gt; 2017 жылы еліміздегі бүкіл азық-түлік емес тауар айналымының 20% Kaspi-дің үлесіне тиесілі.&lt;ref&gt;https://rb.ru/story/kaspi/&lt;/ref&gt;

2014 жылы 30 желтоқсанда Kaspi Бонус адалдық бағдарламасын енгізді.&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/kaspibank/photos/a.571796309560575.1073741825.183379858402224/797144813692389/?type=1&amp;theater&lt;/ref&gt; 500 мыңнан аса клиент бағдарламаның қатысушысы болып табылады.&lt;ref&gt;http://futurebanking.ru/post/3418 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220827051749/http://futurebanking.ru/post/3418 |date=2022-08-27 }}&lt;/ref&gt;

2015 жылы 27 мамырда «Колеса Проверка» сервисін іске қосты, оның көмегімен автомобиль иелері өз автомобилін сертификатталған техникалық қызмет көрсету орталықтарында тегін тексертіп, бағалата алады және өз көлігін несиеге сату мүмкіндігін алады.&lt;ref&gt;https://kolesa.kz/read/articles/2015/05/kaspi-bank-i-kolesakz-zapustili-unikalnyy-servis-provereno-kolyosami/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123223849/https://kolesa.kz/read/articles/2015/05/kaspi-bank-i-kolesakz-zapustili-unikalnyy-servis-provereno-kolyosami/ |date=2019-01-23 }}&lt;/ref&gt; 

2016 жылы 18 тамызда Михаил бөліп төлеуге сатып алуды және бонусты ұнататындарға арналған Kaspi Red бірегей клубын таныстырды.&lt;ref&gt;https://tengrinews.kz/money/kazahstantsam-predlojili-pokupat-rassrochku-esche-poluchat-300735/&lt;/ref&gt;

2017 жылы 16 маусымда: Kaspi Maps, жедел Онлайн Аударымдар және Kaspi.kz мобильді қосымшасы атты үш жаңа сервисті таныстырды.&lt;ref&gt;http://www.ktk.kz/ru/news/video/2017/06/22/79348&lt;/ref&gt;

2017 жылы шілдеде Мәскеуде екінші жыл сайынғы FinWin форумында сөз сөйлеп, ұқсас нұсқасы жоқ Kaspi экожүйесін таныстырды.&lt;ref&gt;https://minfin.com.ua/2017/07/03/28715894/&lt;/ref&gt;

== Өмірлік ұстанымы ==
2009 ж. 9 мамырдан бастап қазіргі уақытқа дейін Ломтадзенің бастамасымен Kaspi Bank жыл сайын Қазақстан аумағында тұратын [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагерлеріне қаржылай қолдау ретінде 5000 теңгеден бөледі.&lt;ref&gt;http://bank-kz.info/finansovaya-podderzhka-ot-kaspi-bank-uchastnikam-vov.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180222231223/http://bank-kz.info/finansovaya-podderzhka-ot-kaspi-bank-uchastnikam-vov.html |date=2018-02-22 }}&lt;/ref&gt; 

2013 жылы 20 қазанда Kaspi Директорлар кеңесінің Төрағасы Вячеслав Киммен және [[Антонио Бандерас]]пен бірге «Аяла» қайырымдылық қорының шотына қаражат аудару үшін 38 млн теңге сомасына чекке қол қойды.&lt;ref&gt;http://www.ayala.kz/redesign2/index.php/ru/good-people-rus/star-page-rus?star=650{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

2013 жылы желтоқсанда Қазақстан халқының қаржылық сауаттылығын арттыру бағдарламасын іске қосуға бастама көтерді.&lt;ref&gt;https://tengrinews.kz/private_finance/v-kazahstane-zapustili-finansovyiy-likbez-246725/&lt;/ref&gt; 

2014 жылы 26 тамызда [[Ice Bucket Challenge]] флешмобына қатысты.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=7XYNwvEbBCE&lt;/ref&gt;

2017 жылы наурыз айының соңында Kaspi Bank басшылығы Вячеслав Ким мен Михаил Ломтадзенің қолдауымен «Мейірім» ерікті қоғамы» қайырымдылық қорының «[[Аутизм]]ді жеңеміз» қауымдастығының жаңа үйінің ашылуы болды. Үйде балалармен топтық немесе жеке сабақтар жүргізуге жағдайлар жасалған.&lt;ref&gt;https://forbes.kz/news/2017/04/04/newsid_140090&lt;/ref&gt;

2022 жылдың қаңтарында Kaspi.kz негізін қалаушылар Вячеслав Ким мен Михаил Ломтадзе [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|Алматыдағы тәртіпсіздіктерден]] зардап шеккен шағын бизнеске көмектесу үшін 579 миллион теңге бөлді.

2022 жылы — денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қолдау, мәдениет және спорт мәселелерін шешуге бағытталған «Қазақстан халқына» қорына10 млрд.теңге аударды&lt;ref&gt;[https://kaz.orda.kz/aza-stan-hal-yna-oryna-10-milliard-te-ge-audaryldy/ «Қазақстан халқына» қорына 10 миллиард теңге аударылды.kaz.orda.kz]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

== Қызықты деректер ==
[[Сурет:Михаил outfit.jpg|нобай|right|300px|]]
Өз презентацияларында Михаил міндетті түрде қара киімде және қызыл кедамен шығады.&lt;ref&gt;https://forbes.kz/finances/markets/na_jest_regulyatora_banki_otvetili_novyimi_tehnologiyami/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://forbes.kz/finances/finance/kaspi_zapustil_novyiy_servis_dlya_lyubiteley_pokupok_v_rassrochku_i_bonusov&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://the-steppe.com/news/business/2017-06-21/kaspi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929135637/https://the-steppe.com/news/business/2017-06-21/kaspi |date=2017-09-29 }}&lt;/ref&gt;

«Жүзі жарқын банкир», көптеген адамдар Михаилды осылай атайды.&lt;ref&gt;https://vlast.kz/obsshestvo/vlast_podvodit_itogi_golosovanija_v_ramkah_premii_ljudi_goda_2013-3932.html&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан банкирлері]]</text>
      <sha1>f85wjutxzkk1hnakuur5q54nsjf7n2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Queen Victoria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162981</id>
    <revision>
      <id>3572966</id>
      <parentid>2531133</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T21:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6147" sha1="5b0yvqdsq709ego88zz1y34runsgdbr" xml:space="preserve">{{Азаматтық кеме
  |Қазақша атауы          = «Куин Виктория»
  |Шынайы атауы           = Queen Victoria
  |Сурет                  = Queen_Victoria-1.jpg
  |Кеменің түрі           = [[Круизді кеме]]
  |Мемлекет               =  [[Сурет:Civil Ensign of the United Kingdom.svg|20px]] [[Құрама Патшалық]]
  |Айлақ                  = [[Саутгемптон]] (2007-Қазан 2011)&lt;br /&gt;Гамильтон (Қазан 2011)
  |Класс                  = Vista
  |ИМО нөмірі             = 9320556
  |Қысқаша атауы          = GBQV
  |Операторы              = [[Cunard Line]]
  |Мекеме                 = Carnival Corporation &amp; plc
  |Соғушы                 = Fincantieri верфі, [[Италия]]
  |Суға түсірілді         = [[2007]]
  |Қолданысқа берілді     = 2007
  |Қолданыстан шықты      = 
  |Қазіргі уақытта        = Қолданыста
  |Салмағы                = 90&amp;nbsp;049 [[Тонна|т]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.faktaomfartyg.se/queen_victoria_2007.htm|title=Fakta om fartyg|archiveurl=http://archive.is/mcTJ|archivedate=2012-07-30}}&lt;/ref&gt;
  |Ұзындығы               = 294,00 м
  |Ені                    = 32,20 м
  |Биіктігі               = 62,5 м (кильден бастап құбырдың басына шейін)
  |Шөгуі                  = 7,80 м
  |Қозғалтқыштар          = Қуаттылығы 16,7 [[Ватт|МВт-тық]] екі қозғалмалы электр қозғалтқыш
  |Винттер                = 2
  |Қуаттылығы             = 
  |Жылдамдығы             = 23,7 [[Түйін (өлшем бірлігі)|түйін]]
  |Экипаж                 = 900
  |Жолаушылар сыйымдылығы = 2&amp;nbsp;014
  |Жүк сыйымдылығы        =  
}}
'''''MS Queen Victoria''''' («Патшайым Виктория») — Cunard Line компаниясының круизді кемесі. Кеме аты ''Патшайым Викторияның'' құрметіне қойылған. [[Италия]]ның Fincantieri верфінде 2007 ж. соғылған.

''Queen Victoria'' кемесі «Vista» класындағы кемелерге ұқсас, бірақ шамалы ұзындау және үлкенірек. Салмағы 90&amp;nbsp;000 тонналық кеме Cunard Line-ның ''[[Queen Mary 2]]''-ден кейінгі екінші кемесі, одан кейінгісі 2010 ж. қолданысқа берілген ''[[Queen Elizabeth]]''.

== Кеменің тарихы ==
[[Сурет:QV in Southampton.JPG|thumb|left| Солдаң оңға қарай:QM2, QE2, QV]]
Алғашында кеме ''Холланд-Америка Лайн'' флотының құрамында болуы тиіс еді. Кейіннен тапсырыс ''Carnival Cruise Line'' (Cunard Line, Холланд-Америка Лайн және P&amp;O компанияларының басшысы) компаниясына беріледі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chriscunard.com/history-QV.htm|title=History of Queen Victoria}}&lt;/ref&gt; Бірақ ''Carnival Cruise Line''-да қайта құрылу болғандықтан, тапсырысты P&amp;O компаниясына береді. Жаңа ''Queen Victoria''-ға 2004 ж. тапсырыс беріледі. 2006 ж. 12 мамырда оның килі төселеді. 80 дайын болат блоктардан кемені құрастырады.

[[2007]] ж. 15 қаңтарда дайын кеме суға жіберіледі. Сол жылдың 24 тамызында Венециядан шығып, кеменің жүру сынағын тексереді. Cunard Line-ға тапсырылғаннан кейін, ''Queen Victoria'' 7 желтоқсанда [[Саутгемтон]] айлағына жүзіп келеді. Сол күні [[Корнуаль герцогинясы Камилла]] кемені шоқындырады.  Cunard Line-ның кемелерін Патша Отбасы мүшелерінің  шоқындыруы әдеттегі дәстүрі еді.

2006 ж. қазанында Капитан Пол Райт Queen Victoria-ның капитаны болып тағайындалған болатын.

2007 ж. 11 желтоқсанда Queen Victoria-ның алғашқы он күндік сапары Солтүстік Еуропаны аралаудан басталады. Содан кейін [[Канар аралдары]]мен саяхаттап, кеме әлемді шарлауға аттанады. Оған 107 күн кетеді. 2008 ж. 13 қаңтарда Queen Victoria, Queen Mary 2, Queen Elizabeth 2 кемелері [[Нью-Йорк]]ке келеді. Cunard-тың үш «патшайымы» бір жерге келуіне байланысты, мерекелік от-шашу ұйымдастырылады.

Queen Victoria-да жеті мейрамхана, он үш бар, үш бассейн, балл залы және театр бар.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thewest.com.au/aapstory.aspx?StoryName=443381|title=Queen Victoria sets sail for Australia|publisher=The West Australian|date=9 желтоқсан 2007|accessdate=2008-05-14}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Cunard Line]]
* [[Queen Mary 2]]
* [[Queen Mary]]
* [[Queen Elizabeth]]
* [[Queen Elizabeth II]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.cunard.co.uk/Ships/Queen-Victoria/ Cunard.co.uk сайтында MS Queen Victoria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129210759/http://www.cunard.co.uk/Ships/Queen-Victoria/ |date=2011-11-29 }}
* [http://www.marinetraffic.com/ais/ru/shipdetails.aspx?mmsi=310624000 MarineTraffic-те кеменің қазіргі суреттері мен  техникалық сипаттамасы]

[[Санат:Круизді кемелер]]</text>
      <sha1>5b0yvqdsq709ego88zz1y34runsgdbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nokia N9</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186973</id>
    <revision>
      <id>3572962</id>
      <parentid>2617119</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T20:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1880" sha1="h1k67t53ipeoqcyotceaw68rngjd3ac" xml:space="preserve">'''Nokia N9''' — [[Nokia]] компаниясының N cериялары ({{lang-en|Nseries}}) қатарына жататын [[смартфон]]ы. «[[MeeGo]]» операциялық жүйесі негізінде жасап шығарылады.&lt;ref&gt;http://allnokia.ru/catalog/nokia-N9/&lt;/ref&gt;

Nokia N9 смартфоны 3,9 дюймдік «AMOLED» сенсорлік дисплейімен қамтамасыз етілген. Дисплейінің рұқсат етілген көлемі ({{lang-en|Display resolution}})  854х480 пиксель. 8-мегапиксель болатын камерасы — [[автофокус]]пен,  Carl Zeiss оптикасымен және екі реттік сәулелі-диодтық жарқылымен (вспышка) қамтылған. Бұл смартфон жиілігі 1 ГГц болатын «ARM Cortex-A8» процессорына және  «Texas Instruments» өндірісінің «PowerVR SGX530»  графигіне ие. 

Өзінің орнатылған жадысының ({{lang-en|memory}}) көлемі 16 немесе 64 Гбайт болады, ал оперативтік жадысы - 1 Гбайт.

[[Қазақстан]]да бұл смартфон [[2011 жыл]]дың [[9 қаңтар]]ында сатылымға шықты және алғашқы бағасы 679 доллар көлемінде болды.&lt;ref&gt;http://www.3dnews.ru/news/615543 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103191434/http://www.3dnews.ru/news/615543 |date=2012-01-03 }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.nokia.ru/products/phones/nokia-n9/specifications Nokia N9 смартфонының сипаттамасы]{{ref-ru}}

{{Nokia ұялы телефондары}}

[[Санат:Nokia смартфондары]]</text>
      <sha1>h1k67t53ipeoqcyotceaw68rngjd3ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Парламенттік республика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188471</id>
    <revision>
      <id>3573082</id>
      <parentid>3137802</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poundgated</username>
        <id>177363</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Полномочия парламента&quot; from the page &quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/150785353|Парламентская республика]]&quot;</comment>
      <origin>3573082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4432" sha1="05y30he49lcgiyma7q3tf27j4nuwpru" xml:space="preserve">[[сурет:Forms of government 2021.svg|thumb|400px|right|Парламенттік республикалар қызғылт сары түсті]]

'''Парламенттік республика''' — [[парламент]]тің өкілеттігі басымырақ болып келетін [[республика]]ның бір түрі.

===Бірпалаталы жүйе===
Төмендегі кестеде бір ғана палатадан құралған парламенті бар елдер көрсетілген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Country !! Parliament
|-
| [[Албания]] || Кувенди
|-
| [[Бангладеш]] || [[Jatiyo Sangshad]]
|-
| [[Болгария]] || [[National Assembly of Bulgaria|National Assembly]]
|-
| [[Ботсвана]] || [[Parliament]]
|-
| [[Буркина-Фасо]] || [[National Assembly of Burkina Faso|National Assembly]]
|-
| [[Вануату]] || [[Parliament of Vanuatu|Parliament]]
|-
| [[Дания]] || [[Folketing]]
|-
| [[Доминика]] || [[House of Assembly of Dominica|House of Assembly]]
|-
| [[Грекия]] || [[Hellenic Parliament]]
|-
| [[Жаңа Зеландия]] || [[Parliament of New Zealand|Parliament]]
|-
| [[Израиль]] || [[Knesset]]
|-
| [[Исландия]] || [[Althing]]
|-
| [[Косово]] || [[Assembly of Kosovo|Kuvendi]]
|-
| [[Кувейт]] || [[National Assembly of Kuwait]]
|-
| [[Қырғызстан]] || [[Қырғыз Республикасы Парламенті|Жокорку Кенеш]]
|-
| [[Латвия]] || [[Saeima]]
|-
| [[Ливан]] || [[Parliament of Lebanon|Assembly of Deputies]]
|-
| [[Литва]] || [[Seimas]]
|-
| [[Люксембург]] || [[Chamber of Deputies of Luxembourg|Chamber of Deputies]]
|-
| [[Маврикий]]|| [[National Assembly of Mauritius|National Assembly]]
|-
| [[Мажарстан]] || [[National Assembly of Hungary|National Assembly]]
|-
| [[Македония Республикасы|Македония]] || [[Assembly of the Republic of Macedonia|Sobranie]]
|-
| [[Мальта]] || [[House of Representatives of Malta|House of Representatives]]
|-
| [[Молдова]] || [[Parliament of the Republic of Moldova|Parliament]]
|-
| [[Моңғолия]] || [[State Great Khural]]
|-
| [[Непал]] || [[Nepalese Constituent Assembly]]
|-
| [[Норвегия]] || [[Stortinget]]
|-
| [[Палестина]] автономиясы || [[Palestinian Legislative Council|Parliament]]
|-
| [[Папуа — Жаңа Гвинея]] || [[National Parliament of Papua New Guinea|National Parliament]]
|-
| [[Португалия]] || [[Assembly of the Republic]]
|-
| [[Самоа]] || [[Fono]]
|-
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер]] || [[House of Assembly of Saint Vincent and the Grenadines|House of Assembly]]
|-
| [[Сент-Китс және Невис]] || [[National Assembly of Saint Kitts and Nevis|National Assembly]]
|-
| [[Сербия]] || [[Parliament of Serbia|National Assembly]]
|-
| [[Сингапур]] || [[Parliament of Singapore|Parliament]]
|-
| [[Словакия]] || [[National Council of the Slovak Republic|National Council]]
|-
| [[Түркия]] || [[Grand National Assembly of Turkey|Grand National Assembly]]
|-
| [[Украина]] || [[Verkhovna Rada]]
|-
| [[Финляндия]] || [[Parliament of Finland|Eduskunta/Riksdag]]
|-
| [[Хорватия]] || [[Parliament of Croatia|Sabor]]
|-
| [[Черногория]] || [[Parliament of Montenegro|Parliament]]
|-
| [[Швеция]] || [[Parliament of Sweden|Riksdag]]
|-
| [[Шри-Ланка]] || [[Parliament]]
|-
| [[Эстония]] || [[Riigikogu]]
|-
|}

[[Санат:Билік формалары]]
[[Санат:Саяси терминология]]
[[Санат:Либерализм]]
[[Санат:Демократия]]

== Парламент өкілеттіктері ==


Парламенттің өкілеттіктеріне заң шығарудан бөлек, үкіметке бақылау жасау кіреді. Сонымен қатар, парламент қаржылық билікке ие, өйткені ол мемлекеттік бюджетті әзірлейді және қабылдайды, әлеуметтік-экономикалық даму жолдарын, ішкі және сыртқы саясат бағытын айқындайды. Үкімет парламент алдында жауапты.</text>
      <sha1>05y30he49lcgiyma7q3tf27j4nuwpru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573084</id>
      <parentid>3573082</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Poundgated|Poundgated]] ([[User talk:Poundgated|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2885281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3815" sha1="b7mkarvdtzsxa8eb632lplnf6md7z8a" xml:space="preserve">[[сурет:Forms of government 2021.svg|thumb|400px|right|Парламенттік республикалар қызғылт сары түсті]]

'''Парламенттік республика''' — [[парламент]]тің өкілеттігі басымырақ болып келетін [[республика]]ның бір түрі.

===Бірпалаталы жүйе===
Төмендегі кестеде бір ғана палатадан құралған парламенті бар елдер көрсетілген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Country !! Parliament
|-
| [[Албания]] || Кувенди
|-
| [[Бангладеш]] || [[Jatiyo Sangshad]]
|-
| [[Болгария]] || [[National Assembly of Bulgaria|National Assembly]]
|-
| [[Ботсвана]] || [[Parliament]]
|-
| [[Буркина-Фасо]] || [[National Assembly of Burkina Faso|National Assembly]]
|-
| [[Вануату]] || [[Parliament of Vanuatu|Parliament]]
|-
| [[Дания]] || [[Folketing]]
|-
| [[Доминика]] || [[House of Assembly of Dominica|House of Assembly]]
|-
| [[Грекия]] || [[Hellenic Parliament]]
|-
| [[Жаңа Зеландия]] || [[Parliament of New Zealand|Parliament]]
|-
| [[Израиль]] || [[Knesset]]
|-
| [[Исландия]] || [[Althing]]
|-
| [[Косово]] || [[Assembly of Kosovo|Kuvendi]]
|-
| [[Кувейт]] || [[National Assembly of Kuwait]]
|-
| [[Қырғызстан]] || [[Қырғыз Республикасы Парламенті|Жокорку Кенеш]]
|-
| [[Латвия]] || [[Saeima]]
|-
| [[Ливан]] || [[Parliament of Lebanon|Assembly of Deputies]]
|-
| [[Литва]] || [[Seimas]]
|-
| [[Люксембург]] || [[Chamber of Deputies of Luxembourg|Chamber of Deputies]]
|-
| [[Маврикий]]|| [[National Assembly of Mauritius|National Assembly]]
|-
| [[Мажарстан]] || [[National Assembly of Hungary|National Assembly]]
|-
| [[Македония Республикасы|Македония]] || [[Assembly of the Republic of Macedonia|Sobranie]]
|-
| [[Мальта]] || [[House of Representatives of Malta|House of Representatives]]
|-
| [[Молдова]] || [[Parliament of the Republic of Moldova|Parliament]]
|-
| [[Моңғолия]] || [[State Great Khural]]
|-
| [[Непал]] || [[Nepalese Constituent Assembly]]
|-
| [[Норвегия]] || [[Stortinget]]
|-
| [[Палестина]] автономиясы || [[Palestinian Legislative Council|Parliament]]
|-
| [[Папуа — Жаңа Гвинея]] || [[National Parliament of Papua New Guinea|National Parliament]]
|-
| [[Португалия]] || [[Assembly of the Republic]]
|-
| [[Самоа]] || [[Fono]]
|-
| [[Сент-Винсент және Гренадиндер]] || [[House of Assembly of Saint Vincent and the Grenadines|House of Assembly]]
|-
| [[Сент-Китс және Невис]] || [[National Assembly of Saint Kitts and Nevis|National Assembly]]
|-
| [[Сербия]] || [[Parliament of Serbia|National Assembly]]
|-
| [[Сингапур]] || [[Parliament of Singapore|Parliament]]
|-
| [[Словакия]] || [[National Council of the Slovak Republic|National Council]]
|-
| [[Түркия]] || [[Grand National Assembly of Turkey|Grand National Assembly]]
|-
| [[Украина]] || [[Verkhovna Rada]]
|-
| [[Финляндия]] || [[Parliament of Finland|Eduskunta/Riksdag]]
|-
| [[Хорватия]] || [[Parliament of Croatia|Sabor]]
|-
| [[Черногория]] || [[Parliament of Montenegro|Parliament]]
|-
| [[Швеция]] || [[Parliament of Sweden|Riksdag]]
|-
| [[Шри-Ланка]] || [[Parliament]]
|-
| [[Эстония]] || [[Riigikogu]]
|-
|}

[[Санат:Билік формалары]]
[[Санат:Саяси терминология]]
[[Санат:Либерализм]]
[[Санат:Демократия]]</text>
      <sha1>b7mkarvdtzsxa8eb632lplnf6md7z8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рауан Исалиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198596</id>
    <revision>
      <id>3573060</id>
      <parentid>2967234</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="twenm0cmiyjkzmx6vanwas515jtv14n" xml:space="preserve">[[Сурет:Issaliev Rauan.JPG|300px|thumb|right|Рауан Исалиев]]
'''Рауан Исалиев''' ([[13 мамыр]], [[1988 жыл]], [[Орал|Орал қаласы]]) — [[Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы]] мүшесі, Орал допты хоккейінің түлегі, шабуылшы-жартылай қорғаушы, бойы - 181 см. 

2011-2012 жылғы маусымның қорытындысы бойынша Ресей чемпионатының суперлигасында өнер көрсететін [[Төменгі Новгород|Нижний Новгородтың]] «Старт» командасының үздік ойыншысы атанды. Қазақстан ұлттық құрамасын Алматыда өткен 2011 жылғы әлем чемпионатында капитан ретінде айдынға бастап шығып, қола жүлдегер атанған. “Старт” командасының бас бапкері Алексей Дьяковтың сөзіне қарағанда, Рауан енді өзіне әлдеқайда жақсы жағдай жасағалы отырған Новосібір қаласына жол тартып, суперлигада 6-орынды иеленген “Сибсельмаштың” намысын қорғамақшы.
== Спорттық мансабы==
«Ақжайық» (2002-2008), «Водник» (2008-2009). Ресей жоғарғы лигада 19 матч ойнап 12 доп салған. Ресей кубогында 12 матч ойнап 4 доп салған. Ресей біріншілігінде бірінші лигада «Ақжайық» сапында алты маусымда 67 гол соқты. Қазақстан құрамында 17 матчта 13 доп соқты. Ресей Федерациясы сыйлығы үшін бірінші лига турнирінде жеңімпаз (2007). 2011 жылғы [[Қысқы Азия ойындары]] чемпионы, әрі үздік шабуылшысы.

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://start-hc.ru/klub/pressa/rauan-isaliev:-ne-chuvstvuyu-sebya-ligionerom.html| РАУАН ИСАЛИЕВ: НЕ ЧУВСТВУЮ СЕБЯ ЛЕГИОНЕРОМ]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:1988 жылы туғандар]]
[[Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан допты хоккейшілері]]
[[Санат:Әлем біріншілігінің қола жүлдегерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша допты хоккейшілер]]
[[Санат:Допты хоккейден Азия чемпиондары]]</text>
      <sha1>twenm0cmiyjkzmx6vanwas515jtv14n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199137</id>
    <redirect title="Қазақстан ұлттық футбол құрамасы" />
    <revision>
      <id>3572863</id>
      <parentid>2589913</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] to [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]</comment>
      <origin>3572863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="rrjc4y2a9kubwgykbbdif3xt0mbk41n" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]</text>
      <sha1>rrjc4y2a9kubwgykbbdif3xt0mbk41n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Еуропа Ұлттық футбол құрамалары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>202298</id>
    <revision>
      <id>3572867</id>
      <parentid>3293664</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6057" sha1="i1adg30162pyju4z4iwu9ri9dx27k0y" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты = Еуропа Ұлттық футбол құрамалары
|state = &lt;includeonly&gt;collapsed&lt;/includeonly&gt;
|тақырып_стиль = background:{{түс|Футбол}}
|бөлім_стиль = background:{{түс|Футбол}}
|сурет = 
|тақырып = [[УЕФА|Еуропа Ұлттық футбол құрама командалары]]
|үсті = 
|бөлім1 = Қазіргі құрамалар
|тізім1 = [[Албания Ұлттық футбол құрамасы|Албания]]{{·}} [[Англия Ұлттық футбол құрамасы|Англия]]{{·}} [[Андорра Ұлттық футбол құрамасы|Андорра]]{{·}} [[Армения Ұлттық футбол құрамасы|Армения]]{{·}} [[Аустрия Ұлттық футбол құрамасы|Аустрия]]{{·}} [[Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы|Әзірбайжан]]{{·}} [[Беларусь Ұлттық футбол құрамасы|Беларусь]]{{·}} [[Бельгия Ұлттық футбол құрамасы|Бельгия]]{{·}} [[Болгария Ұлттық футбол құрамасы|Болгария]]{{·}} [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]{{·}} [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]]{{·}} [[Гибралтар Ұлттық футбол құрамасы|Гибралтар]]{{·}} [[Грекия Ұлттық футбол құрамасы|Грекия]]{{·}} [[Грузия Ұлттық футбол құрамасы|Грузия]]{{·}} [[Дания Ұлттық футбол құрамасы|Дания]]{{·}} [[Израиль Ұлттық футбол құрамасы|Израиль]]{{·}} [[Ирландия Ұлттық футбол құрамасы|Ирландия]]{{·}} [[Исландия Ұлттық футбол құрамасы|Исландия]]{{·}} [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]{{·}} [[Италия Ұлттық футбол құрамасы|Италия]]{{·}} [[Кипр Ұлттық футбол құрамасы|Кипр]]{{·}} [[Косово Ұлттық футбол құрамасы|Косова]]{{·}} [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]]{{·}} [[Латвия Ұлттық футбол құрамасы|Латвия]]{{·}} [[Литва Ұлттық футбол құрамасы|Литва]]{{·}} [[Лихтенштейн Ұлттық футбол құрамасы|Лихтенштейн]]{{·}} [[Люксембург Ұлттық футбол құрамасы|Люксембург]]{{·}} [[Мажарстан Ұлттық футбол құрамасы|Мажарстан]]{{·}} [[Мальта Ұлттық футбол құрамасы|Мальта]]{{·}} [[Молдова Ұлттық футбол құрамасы|Молдова]]{{·}} [[Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы|Нидерланд]]{{·}} [[Норвегия Ұлттық футбол құрамасы|Норвегия]]{{·}} [[Польша Ұлттық футбол құрамасы|Польша]]{{·}} [[Португалия Ұлттық футбол құрамасы|Португалия]]{{·}} [[Ресей Ұлттық футбол құрамасы|Ресей]]{{·}} [[Румыния Ұлттық футбол құрамасы|Румыния]]{{·}} [[Сан-Марино Ұлттық футбол құрамасы|Сан-Марино]]{{·}} [[Сербия Ұлттық футбол құрамасы|Сербия]]{{·}} [[Словакия Ұлттық футбол құрамасы|Словакия]]{{·}} [[Словения Ұлттық футбол құрамасы|Словения]]{{·}} [[Солтүстік Ирландия Ұлттық футбол құрамасы|Солтүстік Ирландия]]{{·}} [[Солтүстік Македония Ұлттық футбол құрамасы|Солтүстік Македония]] {{·}} [[Түркия Ұлттық футбол құрамасы|Түркия]]{{·}} [[Украина Ұлттық футбол құрамасы|Украина]]{{·}} [[Уэльс Ұлттық футбол құрамасы|Уэльс]]{{·}} [[Фарер аралдары Ұлттық футбол құрамасы|Фарерлер]]{{·}} [[Финляндия Ұлттық футбол құрамасы|Финляндия]]{{·}} [[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция]]{{·}} [[Хорватия Ұлттық футбол құрамасы|Хорватия]]{{·}} [[Черногория Ұлттық футбол құрамасы|Черногория]]{{·}} [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]{{·}} [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы|Швейцария]]{{·}} [[Швеция Ұлттық футбол құрамасы|Швеция]]{{·}} [[Шотландия Ұлттық футбол құрамасы|Шотландия]]{{·}} [[Эстония Ұлттық футбол құрамасы|Эстония]]
|бөлім2 = Бұрынғы құрамалар
|тізім2 = [[ГДР Ұлттық футбол құрамасы|ГДР]]{{·}} [[КСРО Ұлттық футбол құрамасы|КСРО]]{{·}} [[Саар Ұлттық футбол құрамасы|Саар]]{{·}} [[Сербия және Черногория Ұлттық футбол құрамасы|Сербия және Черногория]]{{·}} [[ТМД Ұлттық футбол құрамасы|ТМД]]{{·}} [[Чехословакия Ұлттық футбол құрамасы|Чехословакия]]{{·}} [[Югославия Ұлттық футбол құрамасы|Югославия]] 
|асты = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Футбол|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1adg30162pyju4z4iwu9ri9dx27k0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202920</id>
    <revision>
      <id>3572976</id>
      <parentid>3407658</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T22:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13152" sha1="ivi8dtw0rf060dp4crui4vf8ldgp6q0" xml:space="preserve">{{Операциялық жүйе
| name = Ubuntu
| logo = [[Сурет:Ubuntu-logo-2022.svg|200px|center|Логотип Ubuntu]]
| screenshot = [[Сурет:Ubuntu v. 12.04.png|220px|Скриншот Ubuntu 12.04 с открытым меню]]
| caption = Ubuntu 12.04 (Precise Pangolin)
| developer = [[Canonical Ltd.]]
| family = [[Linux]]
| based on = [[Debian]]
| source_model = [[Free and Open Source Software|FOSS]]
| latest_release_version = 14.04.1 LTS (Trusty Tahr)&lt;!--| ПРЕЖДЕ ЧЕМ ОБНОВЛЯТЬ НОМЕР ВЫПУСКА, посмотрите на http://www.ubuntu.com/ _и_ http://www.ubuntu.com/getubuntu/download !!! Если вы обновляете здесь, не забудьте также обновить [[Список дистрибутивов Linux]] и [[Сравнение дистрибутивов Linux]] --&gt;
| latest_release_date = [[25 шілде]]&amp;nbsp;[[2014]]
|latest_test_version     = 
|latest_test_date        = 
| kernel_type = [[Hybrid kernel|Hybrid]] [[Linux (ядро)|Linux]]
| default_ui = [[GNOME]] қабықшасы [[Unity (оболочка рабочего стола)|Unity]]
| language = көптілді, [[орыс тілі]]
| license = әртүрлі (негізгілері;[[GPL]]-сыйымды)
| working_state = Активті
| website = [http://ubuntu.com ubuntu.com]
&lt;!-- | supported_platforms = [[i386]], [[AMD64]], [[PowerPC]], [[UltraSPARC]]&lt;ref&gt;Платформы UltraSPARC и UltraSPARC T1 поддерживаются только в Server Edition.&lt;/ref&gt; --&gt;
}}
'''Ubuntu''' (қаз. Убунту; зулу ubuntu-адамшылық) — Linux ядросын қолданатын және Debian-ға негізделген [[Операциялық жүйелер|операциялық жүйе]]. Негізгі жасаушысы және демеушісі Canonical компаниясы болып табылады. Қазіргі уақытта жоба белсенді түрде дамуда және ашық бірлестік тарапынан қолдау көруде. 

Ubuntu-ды 20 миллионнан астам қолданушы пайдаланады, бұл оны Openstat санақ ғылымы бойынша десктоптарға арналған Linux-тың ең танымал таратушысы етеді. Веб-серверлерге арналған ең танымал ОЖ-дің тізімінде ол 4-орында тұр. 

Әдетте дистрибутивтің жаңа нұсқасы әрбір жарты жыл сайын шығады және оған бір жарым жыл бойы қауіпсіздік жаңаруларымен қолдау көрсетіледі, ал 2 жылда бір рет шығатын LTS нұсқасына 3 жыл бойы көмек көрсетіледі (серверлік нұсқасы-5 жыл бойы). Сонымен қатар енді LTS -тың келесі шығарылымдарына нұсқаға тәуелсіз 5 жыл бойы қолдау көрсетілетіні туралы хабарланды. 

Ubuntu серверлер және жұмыс станцияларына арналған бағдарламалық қамтамасыз етуді іріктеу арқылы қойылады. Ол үстелге қоятын дербестендірілген компьютерлерге LiveCD, LiveUSB немесе мәтіндік орнатушы көмегімен орнатылады. LiveDVD нұсқасында бірнеше үлкен мүмкіндіктер бар - тек қана графикалық ғана емес, сонымен қатар мәтіндік тәртіпте орнатудан бастап, жүйенің қайта қалпына келу тәртібіндегі жүктеулер, толық оқшаулаумен және дискідегі пакеттердің көп мөлшерімен аяқталады. i386, amd64, ARM сияқты ресми түрде қолдау көретін құрылымдарға арналған нұсқалары бар. 


== Тарихы және жасалуы ==
Ubuntu жобасының бастапқы аты No-Name-Yet болған (қаз.әлі аты жоқ).

Әуел баста Ubuntu 2004 жылы 20 қазанда әрбір алты ай сайын операциялық жүйенің жаңа нұсқасын жүйелі түрде шығарып тұру мақсатында Debian-нан уақытша тармақ ретінде құрылған болатын. Debian-ның жалпыға тағайындалған Xandros, Linspire и Libranet (ағылшынша) сияқты тармақтардан айырмашылығы, Canonical Debian-ның философиясына жақын болып, ашық емес қосылуларға біртіндеп сүйену орнына, негізінен Ubuntu-ға ашық бағдарламалық қамтамасыз етуді қосады. 

Негізінен Ubuntu-дың пакеттері Debian пакеттер тобының тұрақты емес пакеттеріне(unstable) негізделеді. Ubuntu-да орнатылған пакеттерді басқару үшін Debian-ның Advanced Packaging Tool қолданылады. Дегенмен Ubuntu және Debian-ға арналған пакеттер міндетті түрде бір-бірімен сәйкес келмейді. Ubuntu-дың кейбір жасаушылары Debian-ның негізгі пакеттерімен айналысады, егер жиналған бағдарламаларға өзгерту енгізсе, олар екі жобаға да енгізіледі. Алайда 2005 жылдың сәуір айында Debian-ның негізін қалаушы Ян Мёрдок Ubuntu-дың сәйкес болу үшін Debian Sarge-тан өте қатты алыстағанын айтып, Ubuntu-ды Debian пакеттеріне сай келмейтінін сынаған болатын. 

Қазіргі уақытта Ubuntu Марк Шаттлвортпен және ол негізін қалаған Canonical компаниясымен қаржыландырылады. 2005 жылы 8 шілдеде Canonical Ubuntu Foundation-ның құрылғанын жариялады және 10 миллион доллар көлемінде алғашқы капитал салуды қамтамасыз етті. Қордың мақсаты - Ubuntu-дың барлық келешектегі нұсқаларының қолдау көруіне және дамуына кепіл болу, бірақ 2009 жыл үшін қор іске қосылмаған болып табылады. Шаттлворт оны төтенше жағдайдағы &quot;қара күнге&quot; арналған қор деп сипаттайды. 
2011 жылы 28 сәуірде шыққан 11.04 «Natty Narwhal» нұсқасынан бастап Ubuntu Desktop Edition-ға арналған стандартты GNOME жұмыс үстелінің ортасы Canonical компаниясы жасаған Unity-ға ауыстырылды, X.Org Server-дің келесі нұсқаларында Wayland-қа ауыстырылатын болады.
2011 жылы 13 қазанда Ubuntu-дың 11.10 «Oneiric Ocelot» нұсқасы шығарылды. Ubuntu Software Center жаңа, әдемілеу интерфейсте ұсынылған, әрбір қолданба 5 жұлдыздан тұратын жалпылама рейтингті қамтиды, ал Software Center GTK 3-ке портталған. Жаңалықтардан LightDM жүйесіне кіретін экран бар. Бұрынғы GDM басқарушысымен салыстырғанда, жаңа нұсқа [[HTML]] және Java-ға негізделген, тезірек жұмыс істейді. 
2012 жылы 26 сәуірде Ubuntu-дың жаңа нұсқасы - 12.04 LTS «Precise Pangolin» шықты. Жұмыс үстелінің стандартты ортасы әлі Unity, бірақ HUD жұмысқа кіріскен қолданбалардың мәзір жолындағы пункттерді іздеуге өте дамытылған. Плеер ретінде Banshee орнына Rhythmbox орнатылған. Осы нұсқаның құрамына келесі компоненттер қосылған: GNOME 3.4.1, Firefox 11, LibreOffice 3.5.2, Thunderbird 11 және т.б. 
«Grumpy Groundhog» кодталған аты бар Ubuntu тармағына қатысты жоспарлар бар. Бұл тәжірибелі қолданушылар мен жасаушыларды өздері пакет құру қажеттілігінен босатып, жеке бағдарламалардың нұсқаларын өте үлкен дәлдікте тексеруге мүмкіндік береді және әр түрлі құрылымдардағы жинау қателіктерін алдын ала хабарлау жоспарланған. 

== Ubuntu Netbook Edition ==
10.10 нұсқасы шықпай тұрып нетбуктарға арналған бейімделгіш интерфейсі бар Ubuntu Netbook Edition таратушы нұсқасы болды, сонымен қатар, мысалы ,Cheese сияқты арнаулы қолданбалар болды. 10.10 нұсқаға дейін GNOME панеліне және Metacity терезелік менеджеріне негізделген арнайы интерфейс қолданылды, 10.10 шығарылымында алғашқы рет Unity қабықшасы енгізілді. 

Ubuntu Desktop Edition да 11.04 нұсқасынан бастап Unity қабықшасын қолданатындықтан екі нұсқаны біріктіру туралы шешім шығарылды. 

== Сілтемелер ==
* [http://www.ubuntu.com/ Официальный сайт] {{ref-en}}
* [https://wiki.ubuntu.com/ Ubuntu Wiki] {{ref-en}}
* [http://www.ubuntuforums.org/ Официальный форум] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200623110121/https://ubuntuforums.org/ |date=2020-06-23 }} {{ref-en}}
* [http://ubuntu.ru/ Сайт русскоязычного сообщества Ubuntu] {{ref-ru}}
* [http://forum.ubuntu.ru/ Русскоязычный форум] {{ref-ru}}
* [http://distrowatch.com/table.php?distribution=ubuntu Информация об Ubuntu на DistroWatch.com] {{ref-en}}
* [http://ubuntuguide.org ubuntuguide.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107024533/http://ubuntuguide.org/ |date=2009-01-07 }}{{ref-en}}
:* [http://ubuntuguide.org/wiki/Ubuntu:Lucid_ru Русское руководство по версии Ubuntu 10.04 (Lucid Lynx) с длительной поддержкой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620051426/http://ubuntuguide.org/wiki/Ubuntu:Lucid_ru |date=2012-06-20 }}
:* [http://ubuntuguide.org/wiki/Ubuntu:Maverick_ru Русское руководство по &lt;s&gt;актуальной&lt;/s&gt; версии Ubuntu 10.10 (Maverick Meerkat)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620135205/http://ubuntuguide.org/wiki/Ubuntu:Maverick_ru |date=2012-06-20 }}
; Статьи
* [http://technoportal.ua/articles/interview/1643.html Владимир Крюков: «Ubuntu — операционная система, не подверженная вирусной угрозе»] {{ref-ru}}
* [http://www.osp.ru/news/articles/2008/25/5166121/ Подружиться с Ubuntu] {{ref-ru}}

== Скриншоты ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Ubuntu-desktop-2-410-20080706.png|Ubuntu 4.10
Сурет:Ubuntu-desktop-2-504-20080706.png|Ubuntu 5.04
Сурет:Ubuntu-desktop-2-510-20080706.png|Ubuntu 5.10
Сурет:Ubuntu-desktop-2-606-20080706.png|Ubuntu 6.06
Сурет:Ubuntu-desktop-2-610-20080708.png|Ubuntu 6.10
Сурет:Ubuntu_7.04_Feisty_Fawn.png|Ubuntu 7.04
Сурет:Ubuntu-desktop-2-710-20080708.png|Ubuntu 7.10
Сурет:Ubuntu-desktop-2-804-20080708.png|Ubuntu 8.04
Сурет:Ubuntu_screenshot.png|Ubuntu 8.10
Сурет:Ubuntu_9.04_Jaunty_Jackalope.png|Ubuntu 9.04
Сурет:Ubuntu_9.10.png|Ubuntu 9.10
Сурет:Ubuntu_10.04_screenshot.png|Ubuntu 10.04
Сурет:UbuntuMaverickDesktop.png|Ubuntu 10.10

Сурет:Ubuntu 11.10 Unity 3D.png|Ubuntu 11.10
Сурет:Ubuntu_v._12.04.png|Ubuntu 12.04
&lt;/gallery&gt;

{{commons|Category:Ubuntu (operating system)}}

[[Санат:Алфавит бойынша бағдарламалық жасақтамалар]]
[[Санат:2004 жылы жасақталған операциялық жүйелер]]
[[Санат:Ubuntu үйелмендік дистрибутивтері]]
[[Санат:Live CD]]
[[Санат:Canonical Ltd.]]
[[Санат:Ubuntu]]
[[Санат:Сандық дистрибуция]]
[[Санат:Сандық дистрибуциямен таратылатын өнімдер]]</text>
      <sha1>ivi8dtw0rf060dp4crui4vf8ldgp6q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Келькхайм (Таунус)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207960</id>
    <revision>
      <id>3572860</id>
      <parentid>3081897</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>X-angel</username>
        <id>179116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Фотосурет панорамамен қосылды</comment>
      <origin>3572860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4696" sha1="qcioetx4wmcs98061rmdk9f4ocozg8i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Келькхайм (Таунус) 
 |шынайы атауы            = Kelkheim (Taunus) 
 |сурет                   = Blick vom Großen Mannstein am Staufen.jpg 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Kelkheim (Taunus) COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=8 |lat_sec=16 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=26 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Гессен 
 |кестедегі аймақ         = Гессен 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Майн-Таунус 
 |кестедегі аудан         = Майн-Таунус (аудан){{!}}Майн-Таунус 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 6 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Томас Хорн 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 30,65 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 100–515 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 27 883 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 06195, 06198 (Eppenhain),&lt;br /&gt; 06174 (Ruppertshain) 
 |пошта индексі           = 65779 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = MTK (ehem. FH) 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 06 4 36 008 
 |ортаққордағы санаты     = Kelkheim (Taunus) 
 |сайты                   = http://www.kelkheim.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Келькхайм (Таунус)''' ({{lang-de|Kelkheim (Taunus)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Гессен]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]].  [[Майн-Таунус (аудан)|Майн-Таунус]] ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 27 883 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik-hessen.de/static/publikationen/A/AI2_AII_AIII_AV_10-1hj_pdf.zip Bevölkerung der hessischen Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118164331/http://www.statistik-hessen.de/static/publikationen/A/AI2_AII_AIII_AV_10-1hj_pdf.zip |date=2012-01-18 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 30,65 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''06 4 36 008''. Қаланың басшысы — Томас Хорн.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.kelkheim.de/ Ресми сайты]

{{Германия:Майн-Таунус ауданы:Қалалар}}
{{Hesse-geo-stub}}

[[Санат:Гессен елді мекендері]]</text>
      <sha1>qcioetx4wmcs98061rmdk9f4ocozg8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акен (Эльба)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209312</id>
    <revision>
      <id>3573095</id>
      <parentid>2910638</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3573095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4699" sha1="lorii7ue7oz387zatky7n9j4pew0u0c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Акен (Эльба) 
 |шынайы атауы            = Aken (Elbe) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen_Aken_(Elbe).png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=51 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=03 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Саксония-Анхальт 
 |кестедегі аймақ         = Саксония-Анхальт 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Кётен 
 |кестедегі аудан         = Кётен (аудан){{!}}Кётен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Ханзёхен Мюллер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 59,91 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 60 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8317 
  |санақ жылы             = 2006 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 034909 
 |пошта индексі           = 06385 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = ABI 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 15 0 82 005 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.aken.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Акен (Эльба)''' ({{lang-de|Aken (Elbe)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Кётен (аудан)|Кётен]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 8317 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.sachsen-anhalt.de/download/stat_berichte/6A102_hj_2010_02.pdf Statistisches Landesamt Sachsen-Anhalt – Bevölkerung der Gemeinden nach Landkreisen; Stand: 31. Dez. 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118091232/http://www.statistik.sachsen-anhalt.de/download/stat_berichte/6A102_hj_2010_02.pdf |date=2012-01-18 }} (PDF; 231 KB)&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 59,91 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 82 005''. Муниципалитеттің басшысы — Ханзёхен Мюллер.


== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.aken.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050126015006/http://www.aken.de/touri/history/history.html |date=2005-01-26 }}

{{Саксония-Анхальт аудандары}}
{{Германия:Кётен ауданы:Қалалар}}
{{SaxonyAnhalt-geo-stub}}

[[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]]</text>
      <sha1>lorii7ue7oz387zatky7n9j4pew0u0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мехельрода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210659</id>
    <revision>
      <id>3573071</id>
      <parentid>1825155</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4241" sha1="mxim9lm1r7w7smuhbcmgsiv7yr6vvbw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мехельрода 
 |шынайы атауы            = Mechelroda 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=54 |lat_sec=40 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=22 |lon_sec=42 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Веймар 
 |кестедегі аудан         = Веймар (аудан){{!}}Веймар 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = др. Вольфганг Прабель 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4,36 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 345 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 267 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036453 
 |пошта индексі           = 99441 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AP 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 71 055 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мехельрода''' ({{lang-de|Mechelroda}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 267 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 4,36 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 055''. Муниципалитеттің басшысы — др. Вольфганг Прабель.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>mxim9lm1r7w7smuhbcmgsiv7yr6vvbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мехтерштедт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210660</id>
    <revision>
      <id>3573072</id>
      <parentid>3525514</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4163" sha1="obvtc4r5l05squ5318most8f5mpc5tj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мехтерштедт 
 |шынайы атауы            = Mechterstädt 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Mechterstädt (Hörsel) COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=56 |lat_sec=30 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=31 |lon_sec=24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Гота 
 |кестедегі аудан         = Гота (аудан){{!}}Гота 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Дитер Шпехт 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 12,42 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 274 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1132 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 03622 
 |пошта индексі           = 99880 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = GTH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 67 045 
 |ортаққордағы санаты     = Mechterstädt 
 |сайты                   = http://www.mechterstaedt.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мехтерштедт''' ({{lang-de|Mechterstädt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Гота (аудан)|Гота]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1132 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010). Алып жатқан жер аумағы 12,42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 67 045''. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Шпехт.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mechterstaedt.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223050955/http://www.mechterstaedt.de/ |date=2015-12-23 }}

{{Германия:Гота ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>obvtc4r5l05squ5318most8f5mpc5tj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ментерода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210669</id>
    <revision>
      <id>3573065</id>
      <parentid>3182337</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="rue8x8wd9buefezkfhsxmylcbnf3y9m" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Ментерода 
 |шынайы атауы            = Menteroda 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=17 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=33 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Унструт-Хайних 
 |кестедегі аудан         = Унструт-Хайних (аудан){{!}}Унструт-Хайних 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 4 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Мартин Ваккер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 27,31 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 431 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2189 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036029 
 |пошта индексі           = 99976 (Kleinkeula, Sollstedt), 99996 (Menteroda, Urbach) 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = UH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 64 072 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.menteroda.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Ментерода''' ({{lang-de|Menteroda}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Унструт-Хайних (аудан)|Унструт-Хайних]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2189 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 27,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 64 072''. Муниципалитеттің басшысы — Мартин Ваккер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.menteroda.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170112002933/http://www.menteroda.de/ |date=2017-01-12 }}

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Унструт-Хайних ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>rue8x8wd9buefezkfhsxmylcbnf3y9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Меркендорф (Тюрингия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210670</id>
    <revision>
      <id>3573066</id>
      <parentid>3558814</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4034" sha1="nfk935wsrqvgsfvfe4cj7g7kqgbn6u4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Меркендорф (Тюрингия) 
 |шынайы атауы            = Merkendorf (Thüringen) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Merkendorf (Zeulenroda-Triebes) COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=41 |lat_sec=24 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=58 |lon_sec=22 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Грайц 
 |кестедегі аудан         = Грайц (аудан){{!}}Грайц 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Виланд Кремер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9,53 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 375 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 322 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036626 
 |пошта индексі           = 7950 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = GRZ (бұрын: ZR) 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 76 046 
 |ортаққордағы санаты     = Merkendorf (Thüringen) 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Меркендорф (Тюрингия)''' ({{lang-de|Merkendorf (Thüringen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Грайц (аудан)|Грайц]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 322 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010). Алып жатқан жер аумағы 9,53 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 76 046''. Муниципалитеттің басшысы — Виланд Кремер.

{{Германия:Грайц ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>nfk935wsrqvgsfvfe4cj7g7kqgbn6u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Меркерс-Кизельбах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210671</id>
    <revision>
      <id>3573067</id>
      <parentid>1825172</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4495" sha1="1bmc59rx4ulkp21ip4zt53s1ag780jn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Меркерс-Кизельбах 
 |шынайы атауы            = Merkers-Kieselbach 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Merkers-Kieselbach.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=49 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=7 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Вартбург 
 |кестедегі аудан         = Вартбург (аудан){{!}}Вартбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 3 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Инка Зольман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 19,43 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 250 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3042 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036969, 036963 
 |пошта индексі           = 36460 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = WAK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 63 054 
 |ортаққордағы санаты     = Merkers-Kieselbach 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Меркерс-Кизельбах''' ({{lang-de|Merkers-Kieselbach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Вартбург (аудан)|Вартбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3042 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 19,43 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 63 054''. Муниципалитеттің басшысы — Инка Зольман.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Вартбург ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>1bmc59rx4ulkp21ip4zt53s1ag780jn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мертендорф (Тюрингия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210672</id>
    <revision>
      <id>3573068</id>
      <parentid>1825169</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4532" sha1="3k94ps2ejm1pos3o6iiho4pekl2r6g5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мертендорф (Тюрингия) 
 |шынайы атауы            = Mertendorf (Thüringen) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=0 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=47 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Заале-Хольцланд 
 |кестедегі аудан         = Заале-Хольцланд (аудан){{!}}Заале-Хольцланд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Эрхард Треффер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 3,78 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 335 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 160 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036694 
 |пошта индексі           = 7619 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SHK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 74 055 
 |ортаққордағы санаты     = Mertendorf (Thüringen) 
 |сайты                   = http://www.stadt-eisenberg.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мертендорф (Тюрингия)''' ({{lang-de|Mertendorf (Thüringen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Заале-Хольцланд (аудан)|Заале-Хольцланд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 160 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 3,78 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 74 055''. Муниципалитеттің басшысы — Эрхард Треффер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.stadt-eisenberg.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Заале-Хольцланд ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>3k94ps2ejm1pos3o6iiho4pekl2r6g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Метебах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210673</id>
    <revision>
      <id>3573069</id>
      <parentid>1825170</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3900" sha1="p49njusaykqkr7x8qkbsm1bd47c0xu7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Метебах 
 |шынайы атауы            = Metebach 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=58 |lat_sec=13 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=36 |lon_sec=33 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Гота 
 |кестедегі аудан         = Гота (аудан){{!}}Гота 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Торстен Кюн 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5,63 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 315 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 191 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 03622 
 |пошта индексі           = 99880 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = GTH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 67 046 
 |ортаққордағы санаты     = Metebach 
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Метебах''' ({{lang-de|Metebach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Гота (аудан)|Гота]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 191 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010). Алып жатқан жер аумағы 5,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 67 046''. Муниципалитеттің басшысы — Торстен Кюн.

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Гота ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>p49njusaykqkr7x8qkbsm1bd47c0xu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Метцельс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210674</id>
    <revision>
      <id>3573070</id>
      <parentid>1825175</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="fftw7iv6428kpyyfkccn2oj7vfnn21r" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Метцельс 
 |шынайы атауы            = Metzels 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Metzels.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=38 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=25 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Шмалькальден-Майнинген 
 |кестедегі аудан         = Шмалькальден-Майнинген (аудан){{!}}Шмалькальден-Майнинген 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Херберт Кюльхорн 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 16,17 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 450 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 668 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 03693 
 |пошта индексі           = 98639 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SM 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 66 044 
 |ортаққордағы санаты     = Metzels 
 |сайты                   = http://www.metzels.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Метцельс''' ({{lang-de|Metzels}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Шмалькальден-Майнинген (аудан)|Шмалькальден-Майнинген]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 668 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 16,17 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 66 044''. Муниципалитеттің басшысы — Херберт Кюльхорн.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.metzels.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Шмалькальден-Майнинген ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>fftw7iv6428kpyyfkccn2oj7vfnn21r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мойзебах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210676</id>
    <revision>
      <id>3573202</id>
      <parentid>1825173</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4599" sha1="nyz4lzsuss5seeqtcnq18bwhsienj2m" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мойзебах 
 |шынайы атауы            = Meusebach 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=49 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=44 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Заале-Хольцланд 
 |кестедегі аудан         = Заале-Хольцланд (аудан){{!}}Заале-Хольцланд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 22 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Торстен Шварц 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6,20 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 260 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 93 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036428 
 |пошта индексі           = 7646 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SHK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 74 056 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.huegelland-taeler.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мойзебах''' ({{lang-de|Meusebach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Заале-Хольцланд (аудан)|Заале-Хольцланд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 93 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 6,20 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 74 056''. Муниципалитеттің басшысы — Торстен Шварц.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 22 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.huegelland-taeler.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Заале-Хольцланд ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>nyz4lzsuss5seeqtcnq18bwhsienj2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мойзельбах-Шварцмюле</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210677</id>
    <revision>
      <id>3573203</id>
      <parentid>1825174</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4804" sha1="48rpqk015t0cbwb90vvjpo7t9528w46" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мойзельбах-Шварцмюле 
 |шынайы атауы            = Meuselbach-Schwarzmühle 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Meuselbach-Schwarzmuehle.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=34 |lat_sec=12 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=5 |lon_sec=22 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Заальфельд-Рудольштадт 
 |кестедегі аудан         = Заальфельд-Рудольштадт (аудан){{!}}Заальфельд-Рудольштадт 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Клаус Мёллер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 7,50 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 560 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1240 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036705 
 |пошта индексі           = 98746 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SLF 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 73 056 
 |ортаққордағы санаты     = Meuselbach-Schwarzmühle 
 |сайты                   = http://www.meuselbach.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мойзельбах-Шварцмюле''' ({{lang-de|Meuselbach-Schwarzmühle}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Заальфельд-Рудольштадт (аудан)|Заальфельд-Рудольштадт]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1240 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 7,50 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 73 056''. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Мёллер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.meuselbach.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Заальфельд-Рудольштадт ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>48rpqk015t0cbwb90vvjpo7t9528w46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мизиц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210679</id>
    <revision>
      <id>3573196</id>
      <parentid>1825178</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4363" sha1="81366nqt99bylu3fcknf3lkau46xpbj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мизиц 
 |шынайы атауы            = Miesitz 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Miesitz.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=44 |lat_sec=28 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=50 |lon_sec=1 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Заале-Орла 
 |кестедегі аудан         = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Беттина Геблер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 4,42 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 330 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 299 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036482 
 |пошта индексі           = 7819 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SOK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 75 065 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.triptis.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мизиц''' ({{lang-de|Miesitz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 299 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 4,42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 065''. Муниципалитеттің басшысы — Беттина Геблер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.triptis.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>81366nqt99bylu3fcknf3lkau46xpbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мила</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210680</id>
    <revision>
      <id>3573197</id>
      <parentid>1825395</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4516" sha1="iukv1ivnqbzce7ojbl151k804mktloi" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мила 
 |шынайы атауы            = Mihla 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Mihla.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=4 |lat_sec=59 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=19 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Вартбург 
 |кестедегі аудан         = Вартбург (аудан){{!}}Вартбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Райнер Леммерхирт 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 31,58 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 200 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2262 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036924 
 |пошта индексі           = 99826 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = WAK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 63 055 
 |ортаққордағы санаты     = Mihla 
 |сайты                   = http://www.mihla.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мила''' ({{lang-de|Mihla}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Вартбург (аудан)|Вартбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2262 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 31,58 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 63 055''. Муниципалитеттің басшысы — Райнер Леммерхирт.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mihla.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Вартбург ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>iukv1ivnqbzce7ojbl151k804mktloi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мильда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210681</id>
    <revision>
      <id>3573198</id>
      <parentid>1825394</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4457" sha1="b73vils9a67f6ld1u9ntxxnjpcir9o7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мильда 
 |шынайы атауы            = Milda 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Milda.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=51 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=28 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Заале-Хольцланд 
 |кестедегі аудан         = Заале-Хольцланд (аудан){{!}}Заале-Хольцланд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Альберт Вайлер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 22,08 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 405 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 810 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036422 
 |пошта индексі           = 7751 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SHK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 74 057 
 |ортаққордағы санаты     = Milda 
 |сайты                   = http://www.vg-suedliches-saaletal.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мильда''' ({{lang-de|Milda}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Заале-Хольцланд (аудан)|Заале-Хольцланд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 810 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 22,08 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 74 057''. Муниципалитеттің басшысы — Альберт Вайлер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.vg-suedliches-saaletal.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Заале-Хольцланд ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>b73vils9a67f6ld1u9ntxxnjpcir9o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мильц (Тюрингия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210682</id>
    <revision>
      <id>3573199</id>
      <parentid>3083020</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4612" sha1="1093gguc5u4koslxowbjwkajejqal7y" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мильц (Тюрингия) 
 |шынайы атауы            = Milz (Thüringen) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=22 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=31 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Хильдбургхаузен 
 |кестедегі аудан         = Хильдбургхаузен (аудан){{!}}Хильдбургхаузен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Рольф Бартоломойс 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 17,62 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 291 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 934 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036948 
 |пошта индексі           = 98631 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = HBN 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 69 032 
 |ортаққордағы санаты     = Milz (Thüringen) 
 |сайты                   = http://www.roemhild.info/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мильц (Тюрингия)''' ({{lang-de|Milz (Thüringen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Хильдбургхаузен (аудан)|Хильдбургхаузен]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 934 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 17,62 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 69 032''. Муниципалитеттің басшысы — Рольф Бартоломойс.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.roemhild.info/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208124925/http://www.roemhild.info/ |date=2012-02-08 }}

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Хильдбургхаузен ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>1093gguc5u4koslxowbjwkajejqal7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Миттельпёльниц</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210683</id>
    <revision>
      <id>3573201</id>
      <parentid>1825393</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4588" sha1="p5f7wbj1f0ckpztyu4y0pporwjewc7e" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Миттельпёльниц 
 |шынайы атауы            = Mittelpöllnitz 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Mittelpoellnitz.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=45 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=55 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Заале-Орла 
 |кестедегі аудан         = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 2 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Эдгар Позер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5,01 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 335 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 290 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036482 
 |пошта индексі           = 7819 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SOK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 75 066 
 |ортаққордағы санаты     = Mittelpöllnitz 
 |сайты                   = http://www.triptis.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Миттельпёльниц''' ({{lang-de|Mittelpöllnitz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 290 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 5,01 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 066''. Муниципалитеттің басшысы — Эдгар Позер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.triptis.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>p5f7wbj1f0ckpztyu4y0pporwjewc7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Миттельзёммерн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210684</id>
    <revision>
      <id>3573200</id>
      <parentid>1825230</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4520" sha1="ib76mwtyg8lopmcn61he86fkno2rcbl" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Миттельзёммерн 
 |шынайы атауы            = Mittelsömmern 
 |сурет                   = [[Сурет:Kirche Mittelsömmern.jpg|330px]] 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=12 |lat_sec=23 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=48 |lon_sec=48 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Унструт-Хайних 
 |кестедегі аудан         = Унструт-Хайних (аудан){{!}}Унструт-Хайних 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Зильфа Рюкбайль 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 10,08 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 290 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 227 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036041 
 |пошта индексі           = 99955 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = UH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 64 045 
 |ортаққордағы санаты     = Mittelsömmern 
 |сайты                   = http://www.badtennstedt.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Миттельзёммерн''' ({{lang-de|Mittelsömmern}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Унструт-Хайних (аудан)|Унструт-Хайних]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 227 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 10,08 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 64 045''. Муниципалитеттің басшысы — Зильфа Рюкбайль.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.badtennstedt.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Унструт-Хайних ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>ib76mwtyg8lopmcn61he86fkno2rcbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мёкерн (Тюрингия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210690</id>
    <revision>
      <id>3573073</id>
      <parentid>1825242</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4488" sha1="17c0xdj4ihkl5vwautmadli2kl1zg85" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мёкерн (Тюрингия) 
 |шынайы атауы            = Möckern (Thüringen) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=51 |lat_sec=12 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=46 |lon_sec=27 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Заале-Хольцланд 
 |кестедегі аудан         = Заале-Хольцланд (аудан){{!}}Заале-Хольцланд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Дитмар Шлессигер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5,35 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 285 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 121 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036428 
 |пошта индексі           = 7646 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SHK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 74 058 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.stadtroda.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мёкерн (Тюрингия)''' ({{lang-de|Möckern (Thüringen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Заале-Хольцланд (аудан)|Заале-Хольцланд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 121 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 5,35 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 74 058''. Муниципалитеттің басшысы — Дитмар Шлессигер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.stadtroda.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Заале-Хольцланд ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>17c0xdj4ihkl5vwautmadli2kl1zg85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мёренбах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210691</id>
    <revision>
      <id>3573194</id>
      <parentid>2625665</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4348" sha1="azee8rvd50yvjj8d5hzyzamruqvglyr" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мёренбах 
 |шынайы атауы            = Möhrenbach 
 |сурет                   = Blick Möhrenbach.JPG
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Möhrenbach COA.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=37 |lat_sec=24 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=59 |lon_sec=41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ильм 
 |кестедегі аудан         = Ильм (аудан){{!}}Ильм 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Пегги Хутман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 13,86 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 540 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 677 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036783 
 |пошта индексі           = 98708 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = IK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 70 035 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.vg-langerberg.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мёренбах''' ({{lang-de|Möhrenbach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 677 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 13,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 035''. Муниципалитеттің басшысы — Пегги Хутман.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.vg-langerberg.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>azee8rvd50yvjj8d5hzyzamruqvglyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мёнхенхольцхаузен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210692</id>
    <revision>
      <id>3573074</id>
      <parentid>1825244</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4451" sha1="p0x2bf1lm0sahcr94ffb5vxd72z3wmi" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мёнхенхольцхаузен 
 |шынайы атауы            = Mönchenholzhausen 
 |сурет                   = [[Сурет:Memorial-Napoleon-I-Tsar-Alexander-I.jpg|330px]] 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=58 |lat_sec=8 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=9 |lon_sec=16 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Веймар 
 |кестедегі аудан         = Веймар (аудан){{!}}Веймар 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Вернер Нольте 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 19,38 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 260 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1602 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036203, 036209 
 |пошта индексі           = 99198 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AP 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 71 057 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.vg-grammetal.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мёнхенхольцхаузен''' ({{lang-de|Mönchenholzhausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1602 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 19,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 057''. Муниципалитеттің басшысы — Вернер Нольте.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.vg-grammetal.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>p0x2bf1lm0sahcr94ffb5vxd72z3wmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573192</id>
      <parentid>3573074</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4429" sha1="936obckvisspce7hvms27lgbs76civm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мёнхенхольцхаузен 
 |шынайы атауы            = Mönchenholzhausen 
 |сурет                   = Memorial-Napoleon-I-Tsar-Alexander-I.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=58 |lat_sec=8 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=9 |lon_sec=16 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Веймар 
 |кестедегі аудан         = Веймар (аудан){{!}}Веймар 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Вернер Нольте 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 19,38 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 260 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1602 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036203, 036209 
 |пошта индексі           = 99198 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AP 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 71 057 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   = http://www.vg-grammetal.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мёнхенхольцхаузен''' ({{lang-de|Mönchenholzhausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1602 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 19,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 057''. Муниципалитеттің басшысы — Вернер Нольте.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.vg-grammetal.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>936obckvisspce7hvms27lgbs76civm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мёнхпфиффель-Николаусрит</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210693</id>
    <revision>
      <id>3573193</id>
      <parentid>1825245</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="9akyruqm31nfwfe81ocpj3qmhz4x6jc" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мёнхпфиффель-Николаусрит 
 |шынайы атауы            = Mönchpfiffel-Nikolausrieth 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=23 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=22 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Кифхойзер 
 |кестедегі аудан         = Кифхойзер (аудан){{!}}Кифхойзер 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Герхард Куммер 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 9,15 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 123 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 386 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 03 46 52 
 |пошта индексі           = 6556 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = KYF 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 65 046 
 |ортаққордағы санаты     =  
 |сайты                   =  
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мёнхпфиффель-Николаусрит''' ({{lang-de|Mönchpfiffel-Nikolausrieth}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Кифхойзер (аудан)|Кифхойзер]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 386 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 9,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 65 046''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Куммер.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Кифхойзер ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>9akyruqm31nfwfe81ocpj3qmhz4x6jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мёрсдорф (Тюрингия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210694</id>
    <revision>
      <id>3573195</id>
      <parentid>1825246</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4543" sha1="pdf734paeibpyc802g3onr0xpi8ckpn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Мёрсдорф (Тюрингия) 
 |шынайы атауы            = Mörsdorf (Thüringen) 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Moersdorf.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=52 |lat_sec=17 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=48 |lon_sec=1 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Тюрингия 
 |кестедегі аймақ         = Тюрингия 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Заале-Хольцланд 
 |кестедегі аудан         = Заале-Хольцланд (аудан){{!}}Заале-Хольцланд 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Ханс-Юрген Леман 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 6,92 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 320 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 439 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 036428 
 |пошта индексі           = 7646 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = SHK 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 16 0 74 059 
 |ортаққордағы санаты     = Mörsdorf (Thüringen) 
 |сайты                   = http://www.vg-hermsdorf.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Мёрсдорф (Тюрингия)''' ({{lang-de|Mörsdorf (Thüringen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]].  [[Заале-Хольцланд (аудан)|Заале-Хольцланд]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 439 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 6,92 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 74 059''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Юрген Леман.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.vg-hermsdorf.de/ Ресми сайты]

{{Тюрингия аудандары}}
{{Германия:Заале-Хольцланд ауданы:Қалалар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Санат:Тюрингия елді мекендері]]</text>
      <sha1>pdf734paeibpyc802g3onr0xpi8ckpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айген (Мюлькрайс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235900</id>
    <revision>
      <id>3573048</id>
      <parentid>3055498</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3573048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="2sf2f8vajncrskszhaeqmjxcqp9vkox" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = жәрмеңкелік коммуна 
 |қазақша атауы           = Айген (Мюлькрайс) 
 |шынайы атауы            = Aigen im Mühlkreis 
 |сурет                   = Aigen-Schlägl Marktplatz 01.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Аустрия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=38 |lat_sec=48 
  |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=58 |lon_sec=21 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері 
 |аймағы                  = Жоғарғы Аустрия 
 |кестедегі аймақ         = Жоғарғы Аустрия 
 |аудан түрі              = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Рорбах (округ){{!}}Рорбах 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Бургомистрі
 |басшысы                  = Йохан Петер ([[Аустрия ұлттық партиясы|АҰП]]) 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 17 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 596 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = неміс тілі{{!}}немісше
  |тұрғыны                = 1878 
  |санақ жылы             = 2005
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+43) 7281 
 |пошта индексі           = 4160 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = RO 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 4 13 03 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = http://www.aigen.ooe.gv.at 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Айген (Мюлькрайс)''' ({{lang-de|Aigen im Mühlkreis}}) — [[Аустрия]]дағы жәрмеңкелік коммуна. [[Жоғарғы Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Рорбах (округ)|Рорбах]] округінің құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1878 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — RO, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''4 13 03''.

[[2003]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йохан Петер ([[Аустрия ұлттық партиясы|АҰП]]) саналады.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.aigen.ooe.gv.at Ресми сайты]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Аустрия:Рорбах округі:Қалалар}}
{{austria-geo-stub}}

[[Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері]]</text>
      <sha1>2sf2f8vajncrskszhaeqmjxcqp9vkox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авьятико</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237500</id>
    <revision>
      <id>3572994</id>
      <parentid>1840834</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T02:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3979" sha1="9j7dfsglh9exbic70g9whauybjlgx2f" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Авьятико 
 |шынайы атауы            = Aviatico 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=49 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=47 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Ломбардия 
 |кестедегі аймақ         = Ломбардия 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Бергамо (провинция){{!}}Бергамо 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Anselmo Stefano Dentella 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 8 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 1022 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 515 
  |санақ жылы             =  
  |тығыздығы              = 61 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 35 
 |пошта индексі           = 24020 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 16015 
 |ортаққордағы санаты     = Aviatico 
 |сайты                   = http://www.comunediaviatico.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Авьятико''' ({{lang-it|Aviatico}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Бергамо (провинция)|Бергамо]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 515 адамды құрайды. Халық тығыздығы 61 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 8 км² шамасында. Пошта индексі — 24020.

Елді мекеннің қамқоршысы — Иоанн Креститель.&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 35 763 250

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.comunediaviatico.it Ресми сайты]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Бергамо провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Ломбардия елді мекендері]]</text>
      <sha1>9j7dfsglh9exbic70g9whauybjlgx2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Олимпиада ойындарындағы Қазақстан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254304</id>
    <revision>
      <id>3572964</id>
      <parentid>3572600</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T21:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3572964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61488" sha1="qq5u683014m851i4aqewc2g7jeamvyd" xml:space="preserve">{{Олимпиада ойындарындағы Қазақстан}}
'''[[Қазақстан]]''' барлығы 8 жазғы және 9 қысқы '''[[Олимпиада ойындары]]на''' қатысты. Қазақстан атлеттері жалпы 87 медаль жеңіп алған: олардың 78-і [[Жазғы Олимпиада ойындары|жазғы]] және 9 [[Қысқы Олимпиада ойындары|қысқы Олимпиада]] кезінде.

Қазақстанның ұлттық Олимпиада комитеті 1990 жылы құрылып, 1993 жылы [[Халықаралық Олимпиада комитеті]]не мүше болды.

Қазақстан [[2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2018 жылғы XXIII қысқы Олимпиада ойындарын]] өткізу үшін ұсыныс берген болатын, алайда жеңіс Кореяның [[Пхёнчхан (қала)|Пхёнчхан қаласына]] бұйырды.

== Тарихы ==

=== Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрамында ===
Олимпиада ойындарында қазақ жастары арасынан тұңғыш медаль алған [[Ғұсман Сыйттықұлы Қосанов|Ғұсман Қосанов]] болды. Ол 1960 жылы [[Рим]]де өткен Олимпиада ойындарында 4100 метрлік эстафеташылар жарысында күміс жүлдені иемденді.

Ал тұңғыш чемпион атанған баскетболшы [[Әлжан Мүсірбекұлы Жармұхамедов|Әлжан Жармұхамедов]] болды. Ол 1972 жылы Мюнхенде өткен Олимпиада ойындарында КСРО баскетбол құрамасында өнер көрсетіп чемпион атанды.

1980 жылы өткен [[1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXII жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Грек-рим күресі|грек-рим күресінен]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] чемпионы — [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров|Жақсылық Үшкемпіров]], [[Шәміл Керімұлы Серіков|Шәміл Серіков]] алтыннан алқа тағынды.

[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]] арасынан қысқы ойындардан тұңғыш Олимпиада медалін иемденген қостанайлық шаңғышы [[Иван Иванович Гаранин|Иван Гаранин]] болды. Ол 1976 жылы [[Инсбрук]] қаласында өткен [[1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XII қысқы Олимпиада ойындарында]] екі бірдей қола жүлдемен оралды.

Мұнан соң 1988 жылы Калгариде өткен [[1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|ХV Олимпиада ойындарында]] шаңғышылар [[Владимир Николаевич Сахнов|Владимир Сахнов]] күміс, [[Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)|Владимир Смирнов]] екі күміс және қола медаль алды.

=== Тәуелсіздік алғаннан бері ===
[[Сурет:2010 Opening Ceremony - Kazakhstan entering.jpg|thumb|right|300px| [[2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2010 жылдың қысқы Олимпиада ойындарындағы]] [[Қазақстан]] делегациясы]]

1988 жылға дейін қазақ спротшылары [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамында өнер көрсетіп жүрді. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін бұрынғы КСРО-ның 15 елі бірігіп [[1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1992 жылғы XXV жазғы Олимпиада ойындарында]] «[[Олимпиада ойындарындағы Біріккен команда|Біріккен команда»]] (''[[:en:Unified Team at the Olympics|Unified Team]]'') ретінде өнер көрсетті. Ал 1994 жылы [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XVII қысқы Олимпиада ойындарына]] Қазақстан алғаш рет жеке мемлекет ретінде қатысып, қанжығасына 1 алтын, 2 күміс медаль салған болатын.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.sports-reference.com/olympics/countries/KAZ/
 |title       = Kazakhstan – Olympics at Sports-Reference.com
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = Sports-Reference.com
 |accessdate  = 2012-08-15
 |lang        = en
}}&lt;/ref&gt; Бұл үш медальдардың үшеуін де шаңғышы [[Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)|Владимир Смирнов]] алған болатын.

1996 жылы АҚШ-тың Атланта қаласында өткен [[1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXVI жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Василий Валерьевич Жиров|Василий Жиров]] (бокс), [[Александр Владимирович Парыгин|Александр Парыгин]] (бессайыс), [[Юрий Васильевич Мельниченко|Юрий Мельниченко]] (грек-рим күресі) алтын, [[Анатолий Михайлович Храпатый|Анатолий Храпатый]] (ауыр атлетика), [[Сергей Николаевич Беляев|Сергей Беляев]] (нысана көздеу), [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов|Болат Жұмаділов]] (бокс) күміс, [[Мәулен Сатымбайұлы Мамыров|Мәулен Мамыров]] (еркін күрес), [[Болат Кеңесбекұлы Ниязымбетов|Болат Ниязымбетов]] (бокс), [[Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов|Ермахан Ыбрайымов]] (бокс), [[Владимир Анатольевич Вохмянин|Владимир Вохмянин]] (нысана көздеу) қола медаль алып, командалық есепте 196 елдің арасынан 24-ші орынға тұрақтады.

1998 жылы [[Нагано|Наганода]] өткен [[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|ХVІІІ қысқы Олимпиада ойындарына]] Қазақстан 2 қола алды, олар шаңғышы [[Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)|Владимир Смирнов]] және конькиші [[Людмила Вячеславовна Прокашева|Людмила Прокашева]] болды.

2000 жылы [[Сидней]]де өткен [[2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXVII жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]], Ермахан Ыбрайымов (бокс), [[Ольга Васильевна Шишигина|Ольга Шишигина]] (жеңіл атлетика) алтын, [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов|Болат Жұмаділов]], [[Мұхтархан Қабыланбекұлы Ділдәбеков|Мұхтархан Дәлдібеков]] (бокс), [[Александр Николаевич Винокуров|Александр Винокуров]] (велоспорт), [[Ислам Ілиясұлы Байрамуков|Ислам Байрамуков]] (еркін күрес) күміс медаль алып, командалық есепте 199 елдің ішінен 22-ші орын алды.

2004 жылы [[Грекия]]да өткен [[2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXVIII жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Бақтияр Ғарифоллаұлы Артаев|Бақтияр Артаев]] (бокс) алтын, [[Геннадий Казбекович Лалиев|Генадий Лалиев]] (еркін күрес), [[Георгий Александрович Цурцумиа|Георгий Цурцумиа]] (грек-рим күресі), [[Геннадий Геннадьевич Головкин|Геннадий Головкин]] (бокс), [[Сергей Юрьевич Филимонов|Сергей Филимонов]] (ауыр атлетика) күміс, [[Серік Саматұлы Елеуов|Серік Елеуов]] (бокс), [[Мкхитар Размикович Манукян|Мкхитар Манукян]] (грек-рим күресі), [[Дмитрий Васильевич Карпов|Дмитрий Карпов]] (жеңіл атлетика) қола жүлдені иемденді. Бұл жарыста Қазақстан құрамасы 202 мемлекеттің арасынан 40-шы орынға табан тіреді.

2008 жылы [[Бейжің]]де өткен [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXIX жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Бақыт Әбдірахманұлы Сәрсекбаев|Бақыт Сәрсекбаев]] (бокс), [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]] (ауыр атлетика) алтын, [[Ирина Сергеевна Некрасова|Ирина Некрасова]] (ауыр атлетика), [[Асқат Расулұлы Жіткеев|Асқат Жіткеев]] (дзюдо), [[Алла Ивановна Важенина|Алла Важенина]] (ауыр атлетика), [[Таймураз Вазноевич Тигиев|Таймураз Тигиев]] (еркін күрес) күміс, [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев|Нұрбақыт Теңізбаев]] (грек-рим күресі), [[Әсет Секенұлы Мәмбетов|Әсет Мәмбетов]] (грек-рим күресі), [[Мария Александровна Грабовецкая|Мария Грабовецкая]] (ауыр атлетика), [[Елена Евгеньевна Шалыгина|Елена Шалыгина]] (еркін күрес), [[Марид Камилович Муталимов|Марид Муталимов]] (еркін күрес), [[Еркебұлан Құрмаханұлы Шыналиев|Еркебұлан Шыналиев]] (бокс), [[Арман Константинұлы Шілманов|Арман Шылманов]] (таэквондо) қола жүлдені иемденді. Алайда, кейіннен [[Халықаралық Олимпиада комитеті|Халықаралық олимпиада комитеті]] (ХОК) допинг сынамаларын қайта тексеру нәтижесінде бірқатар спортшылардың көрсеткіштерін жойды. Атап айтқанда, [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]], [[Ирина Сергеевна Некрасова|Ирина Некрасова]], [[Таймураз Вазноевич Тигиев|Таймураз Тигиев]], [[Әсет Секенұлы Мәмбетов|Әсет Мәмбетов]] және [[Мария Александровна Грабовецкая|Мария Грабовецкая]] тыйым салынған препараттар қолданғаны үшін медальдарынан айырылды. Сонымен қатар, қарсыластарының шеттетілуіне байланысты [[Алла Ивановна Важенина|Алла Важенинаның]] күміс медалі алтынға, ал [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев|Нұрбақыт Теңізбаевтың]] қола медалі күміске ауыстырылды. Сондай-ақ, нәтижелер қайта қаралған соң [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] (жеңіл атлетика) күміс жүлдегерлер қатарына қосылды. Осы өзгерістерден кейін Қазақстанның жалпы есептегі орны 37-ге төмендеді.

2010 жылы [[Ванкувер]]де өткен [[2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XXI қысқы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы бір күміс медаль иеленді. [[Елена Владимировна Хрусталёва|Елена Хрусталёва]] биатлоннан 15 шақырымдық жекелей сында екінші орын алып, ел қоржынына жалғыз жүлдені салды. Бұл көрсеткіш Қазақстан үшін 1998 жылдан бергі қысқы Олимпиада ойындарындағы алғашқы медаль болды.

2012 жылы [[Лондон]]да өткен [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXX жазғы Олимпиада ойындары]] Қазақстан үшін алдыңғы ойындарға қарағанда ең сәтті болды. Лондонда Қазақстан 7 алтын, 1 күміс, 5 қола медаль алып, медаль саны бойынша жалпы есепте 204 ел арасында 12-ші орынға тұрақтады. Мұнда [[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев|Серік Сәпиев]] (бокс), [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]] (ауыр атлетика), [[Александр Николаевич Винокуров|Александр Винокуров]] (велоспорт), [[Зүлфия Салахарқызы Чиншанло|Зүлфия Чиншанло]] (ауыр атлетика), [[Майя Манеза]] (ауыр атлетика), [[Светлана Николаевна Подобедова|Светлана Подобедова]] (ауыр атлетика), [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] (жеңіл атлетика) алтын, [[Әділбек Сәбитұлы Ниязымбетов|Әділбек Ниязымбетов]] (бокс) күміс, [[Ақжүрек Достықұлы Таңатаров|Ақжүрек Таңатаров]] (еркін күрес), [[Гүзәл Таһирқызы Манюрова|Гузель Манюрова]] (еркін күрес), [[Даниял Магомедұлы Гаджиев|Даниял Гаджиев]] (грек-рим күресі), [[Марина Ивановна Вольнова|Марина Вольнова]] (бокс), [[Иван Фёдорович Дычко|Иван Дычко]] (бокс) қола жүлдені иемденді.

Алайда, допинг сынамаларын қайта тексеруден кейін Халықаралық олимпиада комитеті Қазақстан құрамасының нәтижелерін түбегейлі өзгертті. Ауыр атлетикадан алтын алған [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]], [[Зүлфия Салахарқызы Чиншанло|Зүлфия Чиншанло]], [[Майя Манеза]] және [[Светлана Николаевна Подобедова|Светлана Подобедова]] тыйым салынған препараттарды қолданғаны үшін чемпиондық атақтарынан айырылып, медальдарын қайтарды. Сонымен қатар, қарсыластарының шеттетілуіне байланысты нәтижелер қайта қаралып, жаңа жүлдегерлер анықталды. Атап айтқанда, [[Анна Сагтановна Нұрмұхамбетова|Анна Нұрмұхамбетова]] (ауыр атлетика) 4-орыннан күміс жүлдеге, ал [[Дәулет Еркінұлы Шабанбай|Дәулет Шабанбай]] (еркін күрес) 5-орыннан қола жүлдеге ие болды.Осы даулы мәселелерден кейін Қазақстан құрамасы жалпы командалық есепте 12-ші орыннан 24-ші орынға дейін төмендеді.

2014 жылы [[Сочи]]де өткен [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XXII қысқы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан бір қола медаль иеленді. Мәнерлеп сырғанаудан ерлер арасындағы жекелей сында [[Денис Юрьевич Тен|Денис Тен]] үшінші орынға ие болды. Бұл Қазақстан тарихындағы мәнерлеп сырғанаудан алынған алғашқы Олимпиада жүлдесі болды.

2016 жылы [[Рио-де-Жанейро]]да өткен [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXXI жазғы Олимпиада ойындары]] Қазақстан үшін алынған медальдардың жалпы саны бойынша рекордтық көрсеткішке ие болды. Құрама қоржынына барлығы 18 медаль (бастапқыда 3 алтын, 5 күміс, 10 қола) түсті. Мұнда [[Данияр Маратұлы Елеусінов|Данияр Елеусінов]] (бокс), [[Дмитрий Игоревич Баландин|Дмитрий Баландин]] (жүзу) және [[Ниджат Рахимов]] (ауыр атлетика) алтын жүлде иеленді. Күміс медальдарды [[Әділбек Сәбитұлы Ниязымбетов|Әділбек Ниязымбетов]] (бокс), [[Василий Алексеевич Левит|Василий Левит]] (бокс), [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] (дзюдо), [[Жазира Әбдірахманқызы Жаппарқұл|Жазира Жаппарқұл]] (ауыр атлетика) және [[Гүзәл Таһирқызы Манюрова|Гюзель Манюрова]] (еркін күрес) алды. Қола жүлделерді [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] (жеңіл атлетика), [[Иван Фёдорович Дычко|Иван Дычко]] (бокс), [[Дариға Оралқызы Шәкімова|Дариға Шәкімова]] (бокс), [[Отгонцэцэг Галбадрах|Галбадрахын Отгонцэцэг]] (дзюдо), [[Фархад Ибрагимұлы Харки|Фархад Харки]] (ауыр атлетика), [[Александр Сергеевич Зайчиков|Александр Зайчиков]] (ауыр атлетика), [[Карина Хаважевна Горичева|Карина Горичева]] (ауыр атлетика), [[Екатерина Алексеевна Ларионова|Екатерина Ларионова]] (еркін күрес), [[Эльмира Әнуарбекқызы Сыздықова|Эльмира Сыздықова]] (еркін күрес) иемденді.

Кейіннен Халықаралық спорттық арбитраж соты (CAS) мен Халықаралық олимпиада комитеті (ХОК) допинг сынамаларын алмастырғаны үшін [[Ниджат Рахимов]]тың нәтижесін жойып, алтын медалін кері қайтарып алды. Сонымен қатар, ауыр атлет [[Денис Александрович Уланов|Денис Уланов]] бастапқыда 4-орын алғанымен, румыниялық Габриэль Синкраянның допинг қолданғаны анықталуына байланысты қола медаль иегері деп танылды. Осы өзгерістерден кейін Қазақстанның алтын медальдар саны 2-ге азайып, жалпы медаль саны 17 болып нақтыланды.

2018 жылы [[Пхенчхан]]да өткен [[2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XXIII қысқы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы бір қола медаль алды. Фристайл-могулдан әйелдер арасындағы жарыста [[Юлия Евгеньевна Галышева|Юлия Галышева]] үшінші орынды иеленді.

2021 жылы [[Токио]]да өткен [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXXII жазғы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы 8 қола медаль иеленді. Бұл дода Қазақстанның Тәуелсіздік тарихындағы ең нашар нәтиже көрсеткен жазғы Олимпиадасы болды. Құрама алғаш рет бірде-бір алтын және күміс медаль ала алмай, жалпы есепте 83-ші орынға түсіп қалды. Жарыс қорытындысы бойынша [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] (дзюдо), [[Игорь Сергеевич Сон|Игорь Сон]] (ауыр атлетика), [[Зүлфия Салахарқызы Чиншанло|Зүлфия Чиншанло]] (ауыр атлетика), [[Қамшыбек Бейсенбайұлы Қоңқабаев|Қамшыбек Қоңқабаев]] (бокс), [[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов|Сәкен Бибосынов]] (бокс), [[Нұрислам Валентинұлы Санаев|Нурислам Санаев]] (еркін күрес), [[Дархан Абсадықұлы Асаділов|Дархан Асаділов]] және [[Софья Полихроновна Берульцева|Софья Берүлцева]] (каратэ) қола жүлдегер атанды.

2024 жылы [[Париж]]де өткен [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXXIII жазғы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы жоғары деңгейде өнер көрсетіп, бірнеше тарихи нәтижелерге қол жеткізді. Мұнда [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] (дзюдо) алтын, [[Нариман Құсанжанұлы Құрбанов|Нариман Құрбанов]] (спорттық гимнастика) және [[Нұрбек Рахатұлы Оралбай|Нұрбек Оралбай]] (бокс) күміс, ал [[Александра Георгиевна Ле|Александра Ле]] мен [[Ислам Назарқожаұлы Сәтбаев|Ислам Сәтбаев]] (нысана көздеу, аралас жұп) қола жүлдені иемденді.

2024 жылы [[Париж]]де өткен [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXXIII жазғы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы жалпы саны 7 медаль (1 алтын, 3 күміс, 3 қола) иеленді. Бұл сында [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] (дзюдо) алтын жүлдегер атанса, [[Нариман Құсанжанұлы Құрбанов|Нариман Құрбанов]] (спорттық гимнастика), [[Нұрбек Рахатұлы Оралбай|Нұрбек Оралбай]] (бокс) және [[Демеу Жадыраев]] (грек-рим күресі) күміс медальді иемденді. Сондай-ақ, [[Александра Георгиевна Ле|Александра Ле]] мен [[Ислам Назарқожаұлы Сәтбаев|Ислам Сәтбаев]] (нысана көздеу), [[Ғұсман Даниярұлы Қырғызбаев|Ғұсман Қырғызбаев]] (дзюдо) және [[Назым Абайқызы Қызайбай|Назым Қызайбай]] (бокс) қола жүлдеге ие болды.

2026 жылы [[Милан]] және [[Кортина-д’Ампеццо]] қалаларында өткен [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XXV қысқы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы бір алтын медаль иеленді. Мәнерлеп сырғанаудан ерлер арасындағы жекелей сында [[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]] бірінші орын алып, Олимпиада чемпионы атанды. Бұл Қазақстан тарихындағы мәнерлеп сырғанаудан алынған тұңғыш алтын және 1994 жылдан бергі қысқы Олимпиада ойындарындағы алғашқы жоғары деңгейлі жүлде болды. Қазақстан құрамасы жалпы командалық есепте 19-шы орынға тұрақтады.

== Медаль кестесі ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
=== Жазғы Олимпиада ойындары ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!style=&quot;width:12em;&quot;|Ойындар
|style=&quot;background:Gold; width:4.5em;&quot;|'''Алтын'''
|style=&quot;background:Silver; width:4.5em;&quot;|'''Күміс'''
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em;&quot;|'''Қола'''
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Барлығы
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Орны
|-
|align=left| {{flagicon|USA}} [[1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Атланта 1996]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 3 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 4 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 4 
| 11
| [[1996 Жазғы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|24]]
|-
|align=left| {{flagicon|Australia}} [[2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Сидней 2000]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 3 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 4 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 0 
| 7
| [[2000 Жазғы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|22]]
|-
|align=left| {{flagicon|Greece}} [[2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Афины 2004]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 1 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 4 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 3 
| 8
| [[2004 Жазғы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|40]]
|-
|align=left| {{flagicon|China}} [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Бейжің 2008]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 2 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 3 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 4 
| 9
| [[2008 Жазғы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|37]]
|-
|align=left| {{flagicon|Great Britain}} [[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Лондон 2012]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 3
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 2
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 6
| 11
| [[2012 Жазғы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|23]]
|-
|align=left| {{flagicon|Brazil}} [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Рио 2016]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 2
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 5
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 10
| 17
| [[2016 Жазғы Олимпиада ойындарының медальдар санағы| 30]]
|-
|align=left| {{flagicon|Japan}} [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Токио 2020]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 0
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 8
| 8
| [[2020 Жазғы Олимпиада ойындарының медальдар санағы| 83]]
|-
|align=left| {{flagicon|France}} [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Париж 2024]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 1
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 3
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 3
| 7
| [[2020 Жазғы Олимпиада ойындарының медальдар санағы| 43]]
|-
! Барлығы 
| style=&quot;background:gold;&quot; | '''15''' 
| style=&quot;background:silver;&quot; | '''24''' 
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''39''' 
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | '''79'''
| [[Сурет:Olympic Rings.svg|45px]]
|}
{{col-2}}
=== Қысқы Олимпиада ойындары ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!style=&quot;width:12em;&quot;|Ойындар
|style=&quot;background:Gold; width:4.5em;&quot;|'''Алтын'''
|style=&quot;background:Silver; width:4.5em;&quot;|'''Күміс'''
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em;&quot;|'''Қола'''
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Барлығы
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Орны
|-
|align=left| {{flagicon|Norway}} [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Лиллехаммер 1994]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 1 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 2 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 0 
| 3
| [[1994 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|12]]
|-
|align=left| {{flagicon|Japan}} [[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Нагано 1998]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 2 
| 2
| [[1998 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|20]]
|-
|align=left| {{flagicon|USA}} [[2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Солт-Лейк-Сити 2002]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 0 
| 0
| [[2002 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|–]]
|-
|align=left| {{flagicon|Italy}} [[2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Турин 2006]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 0 
| 0
| [[2006 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|–]]
|-
|align=left| {{flagicon|Canada}} [[2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Ванкувер 2010]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 1 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 0 
| 1
| [[2010 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|25]]
|-
|align=left| {{flagicon|Russia}} [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Сочи 2014]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 0
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 1
| 1
| [[2014 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|26]]
|-
|align=left|{{ту|Корея Республикасы}} [[2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Пхенчхан 2018]]
|style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |0
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |0
|style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |1
|1
|28
|-
|align=left|{{flagicon|China}} [[2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Бейжің 2022]]
|style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |0
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |0
|style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |0
|0
|0
|-
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|Italy}} [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары|Милан 2026]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 1 
|style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |0
|style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |0
|1
|19
|-
! Барлығы 
| style=&quot;background:gold;&quot; | '''2''' 
| style=&quot;background:silver;&quot; | '''3''' 
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''4''' 
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | '''9'''
| [[Сурет:Olympic Rings.svg|45px]]
|}
{{col-end}}

{{col-begin}}
{{col-2}}
===Жазғы спорт түрлерінен медальдар===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; 
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
|colspan=6|'''Спорт бойынша медальдар'''
|-
!style=&quot;width:12em;&quot;|Ойындар
|style=&quot;background:Gold; width:4.5em;&quot;|'''Алтын'''
|style=&quot;background:Silver; width:4.5em;&quot;|'''Күміс'''
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em;&quot;|'''Қола'''
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Барлығы
|- 
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы бокс|Бокс]] 
| 7	
| 8	
| 11 
| 26
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика|Жеңіл атлетика]] 
| 2 
| 1	
| 2	
| 5
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы күрес|Күрес]] 
| 1 
| 6	 
| 11 
| 18
|-
|align=left| [[Ауыр атлетика]]
| 1
| 3	
| 7	
| 11
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы велоспорт|Велоспорт]] 
| 1 
| 1 
| 0 
| 2
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы қазіргі бессайыс|Қазіргі бассайыс]] 
| 1 
| 0 
| 0 
| 1
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы жүзу|Жүзу]] 
| 1 
| 0 
| 0 
| 1
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы гимнастика|Гимнастика]] 
| 0 
| 1 
| 0 
| 1
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы ату спорты|Нысана көздеу]]
| 0 
| 2 
| 2	
| 4
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы дзюдо|Дзюдо]] 
| 1	
| 2	
| 3	
| 6
|-
|align=left| [[Каратэ]] 
| 0 
| 0 
| 2 
| 2
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы тхэквондо|Тхэквондо]] 
| 0 
| 0 
| 1 
| 1
|- style=&quot;background:#efefef;&quot; 
! Барлығы 
| '''15''' 
| '''25'''
| '''38'''
| '''78'''
|}
{{col-2}}

=== Қысқы спорт түрлерінен медальдар ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; 
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
|colspan=6|'''Спорт бойынша медальдар'''
|-
!style=&quot;width:12em;&quot;|Ойындар
|style=&quot;background:Gold; width:4.5em;&quot;|'''Алтын'''
|style=&quot;background:Silver; width:4.5em;&quot;|'''Күміс'''
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em;&quot;|'''Қола'''
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Барлығы
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы шаңғы жарысы|Шаңғы жарысы]] 
| 1 
| 2 
| 1 
| 4 
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау|Мәнерлеп сырғанау]] 
| 1 
| 0 
| 1 
| 2 
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы биатлон|Биатлон]] 
| 0 
| 1 
| 0 
| 1 
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру|Конькимен жүгіру]] 
| 0 
| 0 
| 1 
| 1
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы фристайл|Фристайл]] 
| 0 
| 0 
| 1 
| 1
|- style=&quot;background:#efefef;&quot; 
! Барлығы 
| '''2''' 
| '''3''' 
| '''4''' 
| '''9'''
|}
{{col-end}}

== Қазақстанның Олимпиада жүлдегерлері ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:5em&quot;| Медаль
!style=&quot;width:15em&quot;| Спортшы
!style=&quot;width:15em&quot;| Ойындар
!style=&quot;width:15em&quot;| Спорт түрі
!style=&quot;width:15em&quot;| Дисциплина
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Василий Валерьевич Жиров|Василий Жиров]] || rowspan=&quot;11&quot; | [[1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1996 Атланта]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 81 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Александр Владимирович Парыгин|Александр Парыгин]] || [[Сурет:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|25px]] [[Қазіргі бессайыс]] || Ерлер, жекелей
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Юрий Васильевич Мельниченко|Юрий Мельниченко]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 57 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов|Болат Жұмаділов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 51 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || rowspan=&quot;2&quot; | [[Сергей Николаевич Беляев|Сергей Беляев]] || [[Сурет:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Нысана көздеу]] || Ерлер, мылтық, 50 м
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Сурет:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Нысана көздеу]] || Ерлер, мылтық, 3 позиция, 50 м
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Анатолий Михайлович Храпатый|Анатолий Храпатый]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 99 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Болат Кеңесбекұлы Ниязымбетов|Болат Ниязымбетов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 63,5 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов|Ермахан Ыбрайымов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 71 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Владимир Анатольевич Вохмянин|Владимир Вохмянин]] || [[Сурет:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Нысана көздеу]] || Ерлер, тапанша, 25 м
|-
| {{Қола медаль}} || [[Мәулен Сатымбайұлы Мамыров|Мәулен Мамыров]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 52 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Ольга Васильевна Шишигина|Ольга Шишигина]] || rowspan=&quot;7&quot; | [[2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2000 Сидней]] || [[Сурет:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Жеңіл атлетика]] || Әйелдер, 100 м кедергілермен
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 57 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов|Ермахан Ыбрайымов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 71 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов|Болат Жұмаділов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 51 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Мұхтархан Қабыланбекұлы Ділдәбеков|Мұхтархан Ділдәбеков]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, +91 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Александр Николаевич Винокуров|Александр Винокуров]] || [[Сурет:Cycling pictogram.svg|25px]] [[Велоспорт]] || Ерлер, тас жол жарысы
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Ислам Ілиясұлы Байрамуков|Ислам Байрамуков]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 97 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Бақтияр Ғарифоллаұлы Артаев|Бақтияр Артаев]] || rowspan=&quot;8&quot; | [[2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2004 Афина]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 69 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Геннадий Геннадьевич Головкин|Геннадий Головкин]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 75 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Сергей Юрьевич Филимонов|Сергей Филимонов]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 77 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Геннадий Казбекович Лалиев|Геннадий Лалиев]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 74 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Георгий Александрович Цурцумия|Георгий Цурцумия]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 120 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Дмитрий Васильевич Карпов|Дмитрий Карпов]] || [[Сурет:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Жеңіл атлетика]] || Ерлер, онсайыс
|-
| {{Қола медаль}} || [[Серік Саматұлы Елеуов|Серік Елеуов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 60 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Мкхитар Размикович Манукян|Мхитар Манукян]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 66 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Бақыт Әбдірахманұлы Сәрсекбаев|Бақыт Сәрсекбаев]] || rowspan=&quot;9&quot; | [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2008 Бейжің]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 69 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Алла Ивановна Важенина|Алла Важенина]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 75 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Асқат Расулұлы Жіткеев|Асхат Житкеев]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Ерлер, 100 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев|Нұрбақыт Теңізбаев]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 60 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] || [[Сурет:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Жеңіл атлетика]] || Әйелдер, үш қарғып секіру
|-
| {{Қола медаль}} || [[Еркебұлан Құрмаханұлы Шыналиев|Еркебұлан Шыналиев]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 81 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Арман Константинұлы Шілманов|Арман Чилманов]] || [[Сурет:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Таэквондо]] || Ерлер, +80 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Марид Камилович Муталимов|Марид Муталимов]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 120 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Елена Евгеньевна Шалыгина|Елена Шалыгина]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Әйелдер, еркін күрес, 63 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] || rowspan=&quot;11&quot; | [[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2012 Лондон]] || [[Сурет:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Жеңіл атлетика]] || Әйелдер, үш қарғып секіру
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев|Серік Сәпиев]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 69 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Александр Николаевич Винокуров|Александр Винокуров]] || [[Сурет:Cycling pictogram.svg|25px]] [[Велоспорт]] || Ерлер, тас жол жарысы
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Әділбек Сәбитұлы Ниязымбетов|Әділбек Ниязымбетов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 81 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Анна Сагтановна Нұрмұхамбетова|Анна Нұрмұхамбетова]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 69 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Иван Фёдорович Дычко|Иван Дычко]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, +91 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Марина Ивановна Вольнова|Марина Вольнова]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Әйелдер, 75 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Ақжүрек Достықұлы Таңатаров|Ақжүрек Таңатаров]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 66 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Даниял Магомедович Гаджиев|Даниял Гаджиев]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 84 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Гюзель Тагировна Манюрова|Гюзель Манюрова]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Әйелдер, еркін күрес, 72 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Дәулет Еркінұлы Шабанбай|Дәулет Шабанбай]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 120 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Данияр Маратұлы Елеусінов|Данияр Елеусінов]] || rowspan=&quot;17&quot; | [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2016 Рио-де-Жанейро]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 69 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Дмитрий Игоревич Баландин|Дмитрий Баландин]] || [[Сурет:Swimming pictogram.svg|25px]] [[Жүзу]] || Ерлер, 200 м брасс
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Әділбек Сәбитұлы Ниязымбетов|Әділбек Ниязымбетов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 81 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Василий Алексеевич Левит|Василий Левит]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 91 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Ерлер, 60 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Жазира Әбдірахманқызы Жаппарқұл|Жазира Жаппарқұл]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 69 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Гүзәл Таһирқызы Манюрова|Гюзель Манюрова]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Әйелдер, еркін күрес, 75 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] || [[Сурет:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Жеңіл атлетика]] || Әйелдер, үш қарғып секіру
|-
| {{Қола медаль}} || [[Иван Фёдорович Дычко|Иван Дычко]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, +91 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Дариға Оралқызы Шәкімова|Дариға Шәкімова]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Әйелдер, 75 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Отгонцэцэг Галбадрах|Галбадрахын Отгонцэцэг]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Әйелдер, 48 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Фархад Ибрагимұлы Харки|Фархад Харки]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 62 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Александр Сергеевич Зайчиков|Александр Зайчиков]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 105 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Карина Хаважевна Горичева|Карина Горичева]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 63 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Екатерина Алексеевна Ларионова|Екатерина Ларионова]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Әйелдер, еркін күрес, 63 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Эльмира Әнуарбекқызы Сыздықова|Эльмира Сыздықова]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Әйелдер, еркін күрес, 69 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Денис Александрович Уланов|Денис Уланов]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 85 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] || rowspan=&quot;8&quot; | [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2020 Токио]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Ерлер, 60 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Игорь Сергеевич Сон|Игорь Сон]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 61 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Зүлфия Салахарқызы Чиншанло|Зүлфия Чиншанло]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 55 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Қамшыбек Бейсенбайұлы Қоңқабаев|Қамшыбек Қоңқабаев]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, +91 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов|Сәкен Бибосынов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 52 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Нұрислам Валентинұлы Санаев|Нурислам Санаев]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 57 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Дархан Абсадықұлы Асаділов|Дархан Асаділов]] || [[Сурет:Karate pictogram.svg|25px]] [[Каратэ]] || Ерлер, 67 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Софья Полихроновна Берульцева|Софья Берүлцева]] || [[Сурет:Karate pictogram.svg|25px]] [[Каратэ]] || Әйелдер, +61 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] || rowspan=&quot;7&quot; | [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2024 Париж]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Ерлер, 60 кг 
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Нариман Құсанжанұлы Құрбанов|Нариман Құрбанов]] || [[Сурет:Gymnastics pictogram.svg|25px]] [[Спорттық гимнастика]] || Ерлер, ат снаряды 
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Нұрбек Рахатұлы Оралбай|Нұрбек Оралбай]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 80 кг 
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Демеу Жадыраев]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 77 кг 
|-
| {{Қола медаль}} || [[Александра Георгиевна Ле|Александра Ле]] &lt;br&gt; [[Ислам Назарқожаұлы Сәтбаев|Ислам Сәтбаев]] || [[Сурет:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Нысана көздеу]] || Аралас, пневматикалық мылтық, 10 м 
|-
| {{Қола медаль}} || [[Ғұсман Даниярұлы Қырғызбаев|Ғұсман Қырғызбаев]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Ерлер, 66 кг 
|-
| {{Қола медаль}} || [[Назым Абайқызы Қызайбай|Назым Қызайбай]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Әйелдер, 50 кг 
|}

=== Қысқы Олимпиада ойындары ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:5em&quot;| Медаль
!style=&quot;width:15em&quot;| Спортшы
!style=&quot;width:15em&quot;| Ойындар
!style=&quot;width:15em&quot;| Спорт түрі
!style=&quot;width:15em&quot;| Дисциплина
|-
| {{Алтын медаль}} || rowspan=&quot;4&quot; | [[Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)|Владимир Смирнов]] || rowspan=&quot;3&quot; | [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1994 Лиллехаммер]] || [[Сурет:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Шаңғы жарысы]] || Ерлер, 50 км, классикалық
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Сурет:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Шаңғы жарысы]] || Ерлер, 10 км, классикалық
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Сурет:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Шаңғы жарысы]] || Ерлер, 15 км, еркін стиль
|-
| {{Қола медаль}} || rowspan=&quot;2&quot; | [[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1998 Нагано]] || [[Сурет:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Шаңғы жарысы]] || Ерлер, 15 км, еркін стиль
|-
| {{Қола медаль}} || [[Людмила Вячеславовна Прокашева|Людмила Прокашева]] || [[Сурет:Speed skating pictogram.svg|25px]] [[Конькимен жүгіру]] || Әйелдер, 5000 м
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Елена Владимировна Хрусталёва|Елена Хрусталёва]] || [[2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2010 Ванкувер]] || [[Сурет:Biathlon pictogram.svg|25px]] [[Биатлон]] || Әйелдер, жекелей жарыс
|-
| {{Қола медаль}} || [[Денис Юрьевич Тен|Денис Тен]] || [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2014 Сочи]] || [[Сурет:Figure skating pictogram.svg|25px]] [[Мәнерлеп сырғанау]] || Ерлер, жекелей сырғанау
|-
| {{Қола медаль}} || [[Юлия Евгеньевна Галышева|Юлия Галышева]] || [[2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2018 Пхенчхан]] || [[Сурет:Freestyle skiing pictogram.svg|25px]] [[Фристайл]] || Әйелдер, могул
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]] || [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2026 Милан-Кортина]] || [[Сурет:Figure skating pictogram.svg|25px]] [[Мәнерлеп сырғанау]] || Ерлер, жекелей сырғанау
|}

== Мәртебесі көтерілген жүлдегерлер ==
# [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев|Нұрбақыт Теңізбаев]] — қоладан күміске ([[Күрес]])
# [[Алла Ивановна Важенина|Алла Важенина]] — күмістен алтынға ([[Ауыр атлетика]])
# [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] — 4-орыннан күміске ([[Жеңіл атлетика]])
# [[Анна Сагтановна Нұрмұхамбетова|Анна Нұрмұхамбетова]] — 4-орыннан күміске ([[Ауыр атлетика]])
# [[Дәулет Еркінұлы Шабанбай|Дәулет Шабанбай]] — 5-орыннан қолаға ([[Күрес]])
# [[Денис Александрович Уланов|Денис Уланов]] — 4-орыннан қолаға ([[Ауыр атлетика]])

== Айырылған Олимпиада медальдары ==

Төменде көрсетілген Қазақстан спортшылары допинг-сынамалары оң нәтиже көрсеткеннен кейін медальдарынан айырылды.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! # || Медаль || Спортшы || Спорт түрі || Дисциплина || Уақыты
|-bgcolor=pink
| align=center|1 || {{Алтын медаль}} || [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]] || [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 94 кг || 17 тамыз 2008
|-bgcolor=pink
| align=center|2 || {{Күміс медаль}} || [[Ирина Сергеевна Некрасова|Ирина Некрасова]] || [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 63 кг || 12 тамыз 2008
|-bgcolor=pink
| align=center|3 || {{Күміс медаль}} || [[Таймураз Вазноевич Тигиев|Таймураз Тигиев]] || [[Күрес]] || Еркін күрес, 96 кг || 21 тамыз 2008
|-bgcolor=pink
| align=center|4 || {{Қола медаль}} || [[Әсет Секенұлы Мәмбетов|Әсет Мәмбетов]] || [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 96 кг || 14 тамыз 2008
|-bgcolor=pink
| align=center|5 || {{Қола медаль}} || [[Мария Александровна Грабовецкая|Мария Грабовецкая]] || [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, +75 кг || 16 тамыз 2008
|-bgcolor=pink
| align=center|6 || {{Алтын медаль}} || [[Зүлфия Салахарқызы Чиншанло|Зүлфия Чиншанло]] || [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 53 кг || 29 шілде 2012
|-bgcolor=pink
| align=center|7 || {{Алтын медаль}} || [[Майя Манеза]] || [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 63 кг || 31 шілде 2012
|-bgcolor=pink
| align=center|8 || {{Алтын медаль}} || [[Светлана Николаевна Подобедова|Светлана Подобедова]] || [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 75 кг || 3 тамыз 2012
|-bgcolor=pink
| align=center|9 || {{Алтын медаль}} || [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]] || [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 94 кг || 4 тамыз 2012
|-bgcolor=pink
| align=center|10 || {{Алтын медаль}} || [[Ниджат Рахимов]] || [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 77 кг || 10 тамыз 2016
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Паралимпиада ойындарындағы Қазақстан]]
* [[Азия ойындарындағы Қазақстан]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{cite web|title=ХОК сайтындағы Олимпиада медалистері|url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp|archiveurl=http://www.webcitation.org/616BkwHcG|archivedate=2011-08-21}}
* [http://www.olympic.kz/ Қазақстанның ұлттық Олимпиада комитеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130626221641/http://www.olympic.kz/ |date=2013-06-26 }}{{ref-ru}},{{ref-en}},{{ref-kk}}

{{Қазақстан ұлттық спорт құрамалары}}
{{Олимпиада ойындарында Қазақстан туын ұстаушылар}}

[[Санат:Олимпиада ойындарындағы Қазақстан]]</text>
      <sha1>qq5u683014m851i4aqewc2g7jeamvyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572987</id>
      <parentid>3572964</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3572987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62875" sha1="rh7dlp4x05a9xl91em9uoly63y8wb7t" xml:space="preserve">{{Олимпиада ойындарындағы Қазақстан
|Алтын = 17
|Күміс = 28
|Қола = 42
|Барлығы = 87
}}
[[Қазақстан]] дербес команда ретінде [[Олимпиада ойындары]]на алғаш рет 1994 жылы қатысты. [[Қазақстан Республикасы Ұлттық Олимпиадалық комитеті|Қазақстанның ұлттық Олимпиада комитеті]] 1990 жылы құрылып, 1993 жылы [[Халықаралық Олимпиада комитеті]]не мүше болды. 

1988 жылға дейін қазақстандық спортшылар КСРО құрамасының сапында өнер көрсетті. КСРО ыдырағаннан кейін, 1992 жылғы [[1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы баскетбол|Барселонадағы жазғы]] және [[1992 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Альбервильдегі қысқы]] Олимпиада ойындарында Қазақстан өкілдері Олимпиада туы астындағы [[Олимпиада ойындарындағы Біріккен команда|Біріккен команда]] құрамында сынға түсті. 1994 жылғы [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Лиллехаммер]]дегі қысқы Олимпиададан бастап мемлекет өз туымен жеке команда ретінде қатыса бастады. Екі жылдан кейін, 1996 жылы [[1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Атлантада]] Қазақстан спортшылары дербес құрама ретінде жазғы Олимпиада ойындарына алғаш рет қатысты.

Барлығы 8 жазғы және 9 қысқы Олимпиада ойындарына қатысып, тиісінше 78 және 9 медаль жеңіп алынды.

Қазақстан [[2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2018 жылғы XXIII қысқы Олимпиада ойындарын]] өткізу үшін ұсыныс берген болатын, алайда жеңіс Кореяның [[Пхёнчхан (қала)|Пхёнчхан қаласына]] бұйырды.

== Тарихы ==

=== Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрамында ===
Олимпиада ойындарында қазақ жастары арасынан тұңғыш медаль алған [[Ғұсман Сыйттықұлы Қосанов|Ғұсман Қосанов]] болды. Ол 1960 жылы [[Рим]]де өткен Олимпиада ойындарында 4100 метрлік эстафеташылар жарысында күміс жүлдені иемденді.

Ал тұңғыш чемпион атанған баскетболшы [[Әлжан Мүсірбекұлы Жармұхамедов|Әлжан Жармұхамедов]] болды. Ол 1972 жылы Мюнхенде өткен Олимпиада ойындарында КСРО баскетбол құрамасында өнер көрсетіп чемпион атанды.

1980 жылы өткен [[1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXII жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Грек-рим күресі|грек-рим күресінен]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] чемпионы — [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров|Жақсылық Үшкемпіров]], [[Шәміл Керімұлы Серіков|Шәміл Серіков]] алтыннан алқа тағынды.

[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]] арасынан қысқы ойындардан тұңғыш Олимпиада медалін иемденген қостанайлық шаңғышы [[Иван Иванович Гаранин|Иван Гаранин]] болды. Ол 1976 жылы [[Инсбрук]] қаласында өткен [[1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XII қысқы Олимпиада ойындарында]] екі бірдей қола жүлдемен оралды.

Мұнан соң 1988 жылы Калгариде өткен [[1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|ХV Олимпиада ойындарында]] шаңғышылар [[Владимир Николаевич Сахнов|Владимир Сахнов]] күміс, [[Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)|Владимир Смирнов]] екі күміс және қола медаль алды.

=== Тәуелсіздік алғаннан бері ===
[[Сурет:2010 Opening Ceremony - Kazakhstan entering.jpg|thumb|right|300px| [[2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2010 жылдың қысқы Олимпиада ойындарындағы]] [[Қазақстан]] делегациясы]]

1988 жылға дейін қазақ спротшылары [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамында өнер көрсетіп жүрді. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін бұрынғы КСРО-ның 15 елі бірігіп [[1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1992 жылғы XXV жазғы Олимпиада ойындарында]] «[[Олимпиада ойындарындағы Біріккен команда|Біріккен команда»]] (''[[:en:Unified Team at the Olympics|Unified Team]]'') ретінде өнер көрсетті. Ал 1994 жылы [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XVII қысқы Олимпиада ойындарына]] Қазақстан алғаш рет жеке мемлекет ретінде қатысып, қанжығасына 1 алтын, 2 күміс медаль салған болатын.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.sports-reference.com/olympics/countries/KAZ/
 |title       = Kazakhstan – Olympics at Sports-Reference.com
 |author      = 
 |date        = 
 |work        = 
 |publisher   = Sports-Reference.com
 |accessdate  = 2012-08-15
 |lang        = en
}}&lt;/ref&gt; Бұл үш медальдардың үшеуін де шаңғышы [[Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)|Владимир Смирнов]] алған болатын.

1996 жылы АҚШ-тың Атланта қаласында өткен [[1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXVI жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Василий Валерьевич Жиров|Василий Жиров]] (бокс), [[Александр Владимирович Парыгин|Александр Парыгин]] (бессайыс), [[Юрий Васильевич Мельниченко|Юрий Мельниченко]] (грек-рим күресі) алтын, [[Анатолий Михайлович Храпатый|Анатолий Храпатый]] (ауыр атлетика), [[Сергей Николаевич Беляев|Сергей Беляев]] (нысана көздеу), [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов|Болат Жұмаділов]] (бокс) күміс, [[Мәулен Сатымбайұлы Мамыров|Мәулен Мамыров]] (еркін күрес), [[Болат Кеңесбекұлы Ниязымбетов|Болат Ниязымбетов]] (бокс), [[Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов|Ермахан Ыбрайымов]] (бокс), [[Владимир Анатольевич Вохмянин|Владимир Вохмянин]] (нысана көздеу) қола медаль алып, командалық есепте 196 елдің арасынан 24-ші орынға тұрақтады.

1998 жылы [[Нагано|Наганода]] өткен [[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|ХVІІІ қысқы Олимпиада ойындарына]] Қазақстан 2 қола алды, олар шаңғышы [[Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)|Владимир Смирнов]] және конькиші [[Людмила Вячеславовна Прокашева|Людмила Прокашева]] болды.

2000 жылы [[Сидней]]де өткен [[2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXVII жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]], Ермахан Ыбрайымов (бокс), [[Ольга Васильевна Шишигина|Ольга Шишигина]] (жеңіл атлетика) алтын, [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов|Болат Жұмаділов]], [[Мұхтархан Қабыланбекұлы Ділдәбеков|Мұхтархан Дәлдібеков]] (бокс), [[Александр Николаевич Винокуров|Александр Винокуров]] (велоспорт), [[Ислам Ілиясұлы Байрамуков|Ислам Байрамуков]] (еркін күрес) күміс медаль алып, командалық есепте 199 елдің ішінен 22-ші орын алды.

2004 жылы [[Грекия]]да өткен [[2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXVIII жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Бақтияр Ғарифоллаұлы Артаев|Бақтияр Артаев]] (бокс) алтын, [[Геннадий Казбекович Лалиев|Генадий Лалиев]] (еркін күрес), [[Георгий Александрович Цурцумиа|Георгий Цурцумиа]] (грек-рим күресі), [[Геннадий Геннадьевич Головкин|Геннадий Головкин]] (бокс), [[Сергей Юрьевич Филимонов|Сергей Филимонов]] (ауыр атлетика) күміс, [[Серік Саматұлы Елеуов|Серік Елеуов]] (бокс), [[Мкхитар Размикович Манукян|Мкхитар Манукян]] (грек-рим күресі), [[Дмитрий Васильевич Карпов|Дмитрий Карпов]] (жеңіл атлетика) қола жүлдені иемденді. Бұл жарыста Қазақстан құрамасы 202 мемлекеттің арасынан 40-шы орынға табан тіреді.

2008 жылы [[Бейжің]]де өткен [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXIX жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Бақыт Әбдірахманұлы Сәрсекбаев|Бақыт Сәрсекбаев]] (бокс), [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]] (ауыр атлетика) алтын, [[Ирина Сергеевна Некрасова|Ирина Некрасова]] (ауыр атлетика), [[Асқат Расулұлы Жіткеев|Асқат Жіткеев]] (дзюдо), [[Алла Ивановна Важенина|Алла Важенина]] (ауыр атлетика), [[Таймураз Вазноевич Тигиев|Таймураз Тигиев]] (еркін күрес) күміс, [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев|Нұрбақыт Теңізбаев]] (грек-рим күресі), [[Әсет Секенұлы Мәмбетов|Әсет Мәмбетов]] (грек-рим күресі), [[Мария Александровна Грабовецкая|Мария Грабовецкая]] (ауыр атлетика), [[Елена Евгеньевна Шалыгина|Елена Шалыгина]] (еркін күрес), [[Марид Камилович Муталимов|Марид Муталимов]] (еркін күрес), [[Еркебұлан Құрмаханұлы Шыналиев|Еркебұлан Шыналиев]] (бокс), [[Арман Константинұлы Шілманов|Арман Шылманов]] (таэквондо) қола жүлдені иемденді. Алайда, кейіннен [[Халықаралық Олимпиада комитеті|Халықаралық олимпиада комитеті]] (ХОК) допинг сынамаларын қайта тексеру нәтижесінде бірқатар спортшылардың көрсеткіштерін жойды. Атап айтқанда, [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]], [[Ирина Сергеевна Некрасова|Ирина Некрасова]], [[Таймураз Вазноевич Тигиев|Таймураз Тигиев]], [[Әсет Секенұлы Мәмбетов|Әсет Мәмбетов]] және [[Мария Александровна Грабовецкая|Мария Грабовецкая]] тыйым салынған препараттар қолданғаны үшін медальдарынан айырылды. Сонымен қатар, қарсыластарының шеттетілуіне байланысты [[Алла Ивановна Важенина|Алла Важенинаның]] күміс медалі алтынға, ал [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев|Нұрбақыт Теңізбаевтың]] қола медалі күміске ауыстырылды. Сондай-ақ, нәтижелер қайта қаралған соң [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] (жеңіл атлетика) күміс жүлдегерлер қатарына қосылды. Осы өзгерістерден кейін Қазақстанның жалпы есептегі орны 37-ге төмендеді.

2010 жылы [[Ванкувер]]де өткен [[2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XXI қысқы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы бір күміс медаль иеленді. [[Елена Владимировна Хрусталёва|Елена Хрусталёва]] биатлоннан 15 шақырымдық жекелей сында екінші орын алып, ел қоржынына жалғыз жүлдені салды. Бұл көрсеткіш Қазақстан үшін 1998 жылдан бергі қысқы Олимпиада ойындарындағы алғашқы медаль болды.

2012 жылы [[Лондон]]да өткен [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXX жазғы Олимпиада ойындары]] Қазақстан үшін алдыңғы ойындарға қарағанда ең сәтті болды. Лондонда Қазақстан 7 алтын, 1 күміс, 5 қола медаль алып, медаль саны бойынша жалпы есепте 204 ел арасында 12-ші орынға тұрақтады. Мұнда [[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев|Серік Сәпиев]] (бокс), [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]] (ауыр атлетика), [[Александр Николаевич Винокуров|Александр Винокуров]] (велоспорт), [[Зүлфия Салахарқызы Чиншанло|Зүлфия Чиншанло]] (ауыр атлетика), [[Майя Манеза]] (ауыр атлетика), [[Светлана Николаевна Подобедова|Светлана Подобедова]] (ауыр атлетика), [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] (жеңіл атлетика) алтын, [[Әділбек Сәбитұлы Ниязымбетов|Әділбек Ниязымбетов]] (бокс) күміс, [[Ақжүрек Достықұлы Таңатаров|Ақжүрек Таңатаров]] (еркін күрес), [[Гүзәл Таһирқызы Манюрова|Гузель Манюрова]] (еркін күрес), [[Даниял Магомедұлы Гаджиев|Даниял Гаджиев]] (грек-рим күресі), [[Марина Ивановна Вольнова|Марина Вольнова]] (бокс), [[Иван Фёдорович Дычко|Иван Дычко]] (бокс) қола жүлдені иемденді.

Алайда, допинг сынамаларын қайта тексеруден кейін Халықаралық олимпиада комитеті Қазақстан құрамасының нәтижелерін түбегейлі өзгертті. Ауыр атлетикадан алтын алған [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]], [[Зүлфия Салахарқызы Чиншанло|Зүлфия Чиншанло]], [[Майя Манеза]] және [[Светлана Николаевна Подобедова|Светлана Подобедова]] тыйым салынған препараттарды қолданғаны үшін чемпиондық атақтарынан айырылып, медальдарын қайтарды. Сонымен қатар, қарсыластарының шеттетілуіне байланысты нәтижелер қайта қаралып, жаңа жүлдегерлер анықталды. Атап айтқанда, [[Анна Сагтановна Нұрмұхамбетова|Анна Нұрмұхамбетова]] (ауыр атлетика) 4-орыннан күміс жүлдеге, ал [[Дәулет Еркінұлы Шабанбай|Дәулет Шабанбай]] (еркін күрес) 5-орыннан қола жүлдеге ие болды.Осы даулы мәселелерден кейін Қазақстан құрамасы жалпы командалық есепте 12-ші орыннан 24-ші орынға дейін төмендеді.

2014 жылы [[Сочи]]де өткен [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XXII қысқы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан бір қола медаль иеленді. Мәнерлеп сырғанаудан ерлер арасындағы жекелей сында [[Денис Юрьевич Тен|Денис Тен]] үшінші орынға ие болды. Бұл Қазақстан тарихындағы мәнерлеп сырғанаудан алынған алғашқы Олимпиада жүлдесі болды.

2016 жылы [[Рио-де-Жанейро]]да өткен [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXXI жазғы Олимпиада ойындары]] Қазақстан үшін алынған медальдардың жалпы саны бойынша рекордтық көрсеткішке ие болды. Құрама қоржынына барлығы 18 медаль (бастапқыда 3 алтын, 5 күміс, 10 қола) түсті. Мұнда [[Данияр Маратұлы Елеусінов|Данияр Елеусінов]] (бокс), [[Дмитрий Игоревич Баландин|Дмитрий Баландин]] (жүзу) және [[Ниджат Рахимов]] (ауыр атлетика) алтын жүлде иеленді. Күміс медальдарды [[Әділбек Сәбитұлы Ниязымбетов|Әділбек Ниязымбетов]] (бокс), [[Василий Алексеевич Левит|Василий Левит]] (бокс), [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] (дзюдо), [[Жазира Әбдірахманқызы Жаппарқұл|Жазира Жаппарқұл]] (ауыр атлетика) және [[Гүзәл Таһирқызы Манюрова|Гюзель Манюрова]] (еркін күрес) алды. Қола жүлделерді [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] (жеңіл атлетика), [[Иван Фёдорович Дычко|Иван Дычко]] (бокс), [[Дариға Оралқызы Шәкімова|Дариға Шәкімова]] (бокс), [[Отгонцэцэг Галбадрах|Галбадрахын Отгонцэцэг]] (дзюдо), [[Фархад Ибрагимұлы Харки|Фархад Харки]] (ауыр атлетика), [[Александр Сергеевич Зайчиков|Александр Зайчиков]] (ауыр атлетика), [[Карина Хаважевна Горичева|Карина Горичева]] (ауыр атлетика), [[Екатерина Алексеевна Ларионова|Екатерина Ларионова]] (еркін күрес), [[Эльмира Әнуарбекқызы Сыздықова|Эльмира Сыздықова]] (еркін күрес) иемденді.

Кейіннен Халықаралық спорттық арбитраж соты (CAS) мен Халықаралық олимпиада комитеті (ХОК) допинг сынамаларын алмастырғаны үшін [[Ниджат Рахимов]]тың нәтижесін жойып, алтын медалін кері қайтарып алды. Сонымен қатар, ауыр атлет [[Денис Александрович Уланов|Денис Уланов]] бастапқыда 4-орын алғанымен, румыниялық Габриэль Синкраянның допинг қолданғаны анықталуына байланысты қола медаль иегері деп танылды. Осы өзгерістерден кейін Қазақстанның алтын медальдар саны 2-ге азайып, жалпы медаль саны 17 болып нақтыланды.

2018 жылы [[Пхенчхан]]да өткен [[2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XXIII қысқы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы бір қола медаль алды. Фристайл-могулдан әйелдер арасындағы жарыста [[Юлия Евгеньевна Галышева|Юлия Галышева]] үшінші орынды иеленді.

2021 жылы [[Токио]]да өткен [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXXII жазғы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы 8 қола медаль иеленді. Бұл дода Қазақстанның Тәуелсіздік тарихындағы ең нашар нәтиже көрсеткен жазғы Олимпиадасы болды. Құрама алғаш рет бірде-бір алтын және күміс медаль ала алмай, жалпы есепте 83-ші орынға түсіп қалды. Жарыс қорытындысы бойынша [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] (дзюдо), [[Игорь Сергеевич Сон|Игорь Сон]] (ауыр атлетика), [[Зүлфия Салахарқызы Чиншанло|Зүлфия Чиншанло]] (ауыр атлетика), [[Қамшыбек Бейсенбайұлы Қоңқабаев|Қамшыбек Қоңқабаев]] (бокс), [[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов|Сәкен Бибосынов]] (бокс), [[Нұрислам Валентинұлы Санаев|Нурислам Санаев]] (еркін күрес), [[Дархан Абсадықұлы Асаділов|Дархан Асаділов]] және [[Софья Полихроновна Берульцева|Софья Берүлцева]] (каратэ) қола жүлдегер атанды.

2024 жылы [[Париж]]де өткен [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXXIII жазғы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы жоғары деңгейде өнер көрсетіп, бірнеше тарихи нәтижелерге қол жеткізді. Мұнда [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] (дзюдо) алтын, [[Нариман Құсанжанұлы Құрбанов|Нариман Құрбанов]] (спорттық гимнастика) және [[Нұрбек Рахатұлы Оралбай|Нұрбек Оралбай]] (бокс) күміс, ал [[Александра Георгиевна Ле|Александра Ле]] мен [[Ислам Назарқожаұлы Сәтбаев|Ислам Сәтбаев]] (нысана көздеу, аралас жұп) қола жүлдені иемденді.

2024 жылы [[Париж]]де өткен [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXXIII жазғы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы жалпы саны 7 медаль (1 алтын, 3 күміс, 3 қола) иеленді. Бұл сында [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] (дзюдо) алтын жүлдегер атанса, [[Нариман Құсанжанұлы Құрбанов|Нариман Құрбанов]] (спорттық гимнастика), [[Нұрбек Рахатұлы Оралбай|Нұрбек Оралбай]] (бокс) және [[Демеу Жадыраев]] (грек-рим күресі) күміс медальді иемденді. Сондай-ақ, [[Александра Георгиевна Ле|Александра Ле]] мен [[Ислам Назарқожаұлы Сәтбаев|Ислам Сәтбаев]] (нысана көздеу), [[Ғұсман Даниярұлы Қырғызбаев|Ғұсман Қырғызбаев]] (дзюдо) және [[Назым Абайқызы Қызайбай|Назым Қызайбай]] (бокс) қола жүлдеге ие болды.

2026 жылы [[Милан]] және [[Кортина-д’Ампеццо]] қалаларында өткен [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|XXV қысқы Олимпиада ойындарында]] Қазақстан құрамасы бір алтын медаль иеленді. Мәнерлеп сырғанаудан ерлер арасындағы жекелей сында [[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]] бірінші орын алып, Олимпиада чемпионы атанды. Бұл Қазақстан тарихындағы мәнерлеп сырғанаудан алынған тұңғыш алтын және 1994 жылдан бергі қысқы Олимпиада ойындарындағы алғашқы жоғары деңгейлі жүлде болды. Қазақстан құрамасы жалпы командалық есепте 19-шы орынға тұрақтады.

== Медаль кестесі ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
=== Жазғы Олимпиада ойындары ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!style=&quot;width:12em;&quot;|Ойындар
|style=&quot;background:Gold; width:4.5em;&quot;|'''Алтын'''
|style=&quot;background:Silver; width:4.5em;&quot;|'''Күміс'''
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em;&quot;|'''Қола'''
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Барлығы
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Орны
|-
|align=left| {{flagicon|USA}} [[1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Атланта 1996]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 3 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 4 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 4 
| 11
| [[1996 Жазғы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|24]]
|-
|align=left| {{flagicon|Australia}} [[2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Сидней 2000]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 3 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 4 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 0 
| 7
| [[2000 Жазғы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|22]]
|-
|align=left| {{flagicon|Greece}} [[2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Афины 2004]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 1 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 4 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 3 
| 8
| [[2004 Жазғы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|40]]
|-
|align=left| {{flagicon|China}} [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Бейжің 2008]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 2 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 3 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 4 
| 9
| [[2008 Жазғы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|37]]
|-
|align=left| {{flagicon|Great Britain}} [[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Лондон 2012]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 3
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 2
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 6
| 11
| [[2012 Жазғы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|23]]
|-
|align=left| {{flagicon|Brazil}} [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Рио 2016]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 2
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 5
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 10
| 17
| [[2016 Жазғы Олимпиада ойындарының медальдар санағы| 30]]
|-
|align=left| {{flagicon|Japan}} [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Токио 2020]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 0
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 8
| 8
| [[2020 Жазғы Олимпиада ойындарының медальдар санағы| 83]]
|-
|align=left| {{flagicon|France}} [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Париж 2024]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 1
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 3
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 3
| 7
| [[2020 Жазғы Олимпиада ойындарының медальдар санағы| 43]]
|-
! Барлығы 
| style=&quot;background:gold;&quot; | '''15''' 
| style=&quot;background:silver;&quot; | '''24''' 
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''39''' 
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | '''79'''
| [[Сурет:Olympic Rings.svg|45px]]
|}
{{col-2}}
=== Қысқы Олимпиада ойындары ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!style=&quot;width:12em;&quot;|Ойындар
|style=&quot;background:Gold; width:4.5em;&quot;|'''Алтын'''
|style=&quot;background:Silver; width:4.5em;&quot;|'''Күміс'''
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em;&quot;|'''Қола'''
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Барлығы
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Орны
|-
|align=left| {{flagicon|Norway}} [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Лиллехаммер 1994]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 1 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 2 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 0 
| 3
| [[1994 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|12]]
|-
|align=left| {{flagicon|Japan}} [[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Нагано 1998]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 2 
| 2
| [[1998 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|20]]
|-
|align=left| {{flagicon|USA}} [[2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Солт-Лейк-Сити 2002]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 0 
| 0
| [[2002 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|–]]
|-
|align=left| {{flagicon|Italy}} [[2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Турин 2006]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 0 
| 0
| [[2006 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|–]]
|-
|align=left| {{flagicon|Canada}} [[2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Ванкувер 2010]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 1 
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 0 
| 1
| [[2010 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|25]]
|-
|align=left| {{flagicon|Russia}} [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Сочи 2014]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 0 
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; | 0
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; | 1
| 1
| [[2014 Қысқы Олимпиада ойындарының медалдар санағы|26]]
|-
|align=left|{{ту|Корея Республикасы}} [[2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Пхенчхан 2018]]
|style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |0
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |0
|style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |1
|1
|28
|-
|align=left|{{flagicon|China}} [[2022 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Бейжің 2022]]
|style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |0
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |0
|style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |0
|0
|0
|-
| align=&quot;left&quot; |{{flagicon|Italy}} [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары|Милан 2026]]
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; | 1 
|style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |0
|style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |0
|1
|19
|-
! Барлығы 
| style=&quot;background:gold;&quot; | '''2''' 
| style=&quot;background:silver;&quot; | '''3''' 
| style=&quot;background:#c96;&quot; | '''4''' 
| style=&quot;background:#efefef;&quot; | '''9'''
| [[Сурет:Olympic Rings.svg|45px]]
|}
{{col-end}}

{{col-begin}}
{{col-2}}
===Жазғы спорт түрлерінен медальдар===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; 
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
|colspan=6|'''Спорт бойынша медальдар'''
|-
!style=&quot;width:12em;&quot;|Ойындар
|style=&quot;background:Gold; width:4.5em;&quot;|'''Алтын'''
|style=&quot;background:Silver; width:4.5em;&quot;|'''Күміс'''
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em;&quot;|'''Қола'''
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Барлығы
|- 
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы бокс|Бокс]] 
| 7	
| 8	
| 11 
| 26
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы жеңіл атлетика|Жеңіл атлетика]] 
| 2 
| 1	
| 2	
| 5
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы күрес|Күрес]] 
| 1 
| 6	 
| 11 
| 18
|-
|align=left| [[Ауыр атлетика]]
| 1
| 3	
| 7	
| 11
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы велоспорт|Велоспорт]] 
| 1 
| 1 
| 0 
| 2
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы қазіргі бессайыс|Қазіргі бассайыс]] 
| 1 
| 0 
| 0 
| 1
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы жүзу|Жүзу]] 
| 1 
| 0 
| 0 
| 1
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы гимнастика|Гимнастика]] 
| 0 
| 1 
| 0 
| 1
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы ату спорты|Нысана көздеу]]
| 0 
| 2 
| 2	
| 4
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы дзюдо|Дзюдо]] 
| 1	
| 2	
| 3	
| 6
|-
|align=left| [[Каратэ]] 
| 0 
| 0 
| 2 
| 2
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы тхэквондо|Тхэквондо]] 
| 0 
| 0 
| 1 
| 1
|- style=&quot;background:#efefef;&quot; 
! Барлығы 
| '''15''' 
| '''25'''
| '''38'''
| '''78'''
|}
{{col-2}}

=== Қысқы спорт түрлерінен медальдар ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; 
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
|colspan=6|'''Спорт бойынша медальдар'''
|-
!style=&quot;width:12em;&quot;|Ойындар
|style=&quot;background:Gold; width:4.5em;&quot;|'''Алтын'''
|style=&quot;background:Silver; width:4.5em;&quot;|'''Күміс'''
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em;&quot;|'''Қола'''
!style=&quot;width:4.5em;&quot;|Барлығы
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы шаңғы жарысы|Шаңғы жарысы]] 
| 1 
| 2 
| 1 
| 4 
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанау|Мәнерлеп сырғанау]] 
| 1 
| 0 
| 1 
| 2 
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы биатлон|Биатлон]] 
| 0 
| 1 
| 0 
| 1 
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру|Конькимен жүгіру]] 
| 0 
| 0 
| 1 
| 1
|-
|align=left| [[Олимпиада ойындарындағы фристайл|Фристайл]] 
| 0 
| 0 
| 1 
| 1
|- style=&quot;background:#efefef;&quot; 
! Барлығы 
| '''2''' 
| '''3''' 
| '''4''' 
| '''9'''
|}
{{col-end}}

== Қазақстанның Олимпиада жүлдегерлері ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:5em&quot;| Медаль
!style=&quot;width:15em&quot;| Спортшы
!style=&quot;width:15em&quot;| Ойындар
!style=&quot;width:15em&quot;| Спорт түрі
!style=&quot;width:15em&quot;| Дисциплина
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Василий Валерьевич Жиров|Василий Жиров]] || rowspan=&quot;11&quot; | [[1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1996 Атланта]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 81 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Александр Владимирович Парыгин|Александр Парыгин]] || [[Сурет:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|25px]] [[Қазіргі бессайыс]] || Ерлер, жекелей
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Юрий Васильевич Мельниченко|Юрий Мельниченко]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 57 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов|Болат Жұмаділов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 51 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || rowspan=&quot;2&quot; | [[Сергей Николаевич Беляев|Сергей Беляев]] || [[Сурет:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Нысана көздеу]] || Ерлер, мылтық, 50 м
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Сурет:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Нысана көздеу]] || Ерлер, мылтық, 3 позиция, 50 м
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Анатолий Михайлович Храпатый|Анатолий Храпатый]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 99 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Болат Кеңесбекұлы Ниязымбетов|Болат Ниязымбетов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 63,5 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов|Ермахан Ыбрайымов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 71 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Владимир Анатольевич Вохмянин|Владимир Вохмянин]] || [[Сурет:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Нысана көздеу]] || Ерлер, тапанша, 25 м
|-
| {{Қола медаль}} || [[Мәулен Сатымбайұлы Мамыров|Мәулен Мамыров]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 52 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Ольга Васильевна Шишигина|Ольга Шишигина]] || rowspan=&quot;7&quot; | [[2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2000 Сидней]] || [[Сурет:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Жеңіл атлетика]] || Әйелдер, 100 м кедергілермен
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 57 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов|Ермахан Ыбрайымов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 71 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов|Болат Жұмаділов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 51 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Мұхтархан Қабыланбекұлы Ділдәбеков|Мұхтархан Ділдәбеков]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, +91 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Александр Николаевич Винокуров|Александр Винокуров]] || [[Сурет:Cycling pictogram.svg|25px]] [[Велоспорт]] || Ерлер, тас жол жарысы
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Ислам Ілиясұлы Байрамуков|Ислам Байрамуков]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 97 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Бақтияр Ғарифоллаұлы Артаев|Бақтияр Артаев]] || rowspan=&quot;8&quot; | [[2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2004 Афина]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 69 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Геннадий Геннадьевич Головкин|Геннадий Головкин]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 75 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Сергей Юрьевич Филимонов|Сергей Филимонов]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 77 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Геннадий Казбекович Лалиев|Геннадий Лалиев]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 74 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Георгий Александрович Цурцумия|Георгий Цурцумия]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 120 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Дмитрий Васильевич Карпов|Дмитрий Карпов]] || [[Сурет:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Жеңіл атлетика]] || Ерлер, онсайыс
|-
| {{Қола медаль}} || [[Серік Саматұлы Елеуов|Серік Елеуов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 60 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Мкхитар Размикович Манукян|Мхитар Манукян]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 66 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Бақыт Әбдірахманұлы Сәрсекбаев|Бақыт Сәрсекбаев]] || rowspan=&quot;9&quot; | [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2008 Бейжің]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 69 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Алла Ивановна Важенина|Алла Важенина]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 75 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Асқат Расулұлы Жіткеев|Асхат Житкеев]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Ерлер, 100 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев|Нұрбақыт Теңізбаев]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 60 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] || [[Сурет:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Жеңіл атлетика]] || Әйелдер, үш қарғып секіру
|-
| {{Қола медаль}} || [[Еркебұлан Құрмаханұлы Шыналиев|Еркебұлан Шыналиев]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 81 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Арман Константинұлы Шілманов|Арман Чилманов]] || [[Сурет:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Таэквондо]] || Ерлер, +80 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Марид Камилович Муталимов|Марид Муталимов]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 120 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Елена Евгеньевна Шалыгина|Елена Шалыгина]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Әйелдер, еркін күрес, 63 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] || rowspan=&quot;11&quot; | [[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2012 Лондон]] || [[Сурет:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Жеңіл атлетика]] || Әйелдер, үш қарғып секіру
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев|Серік Сәпиев]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 69 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Александр Николаевич Винокуров|Александр Винокуров]] || [[Сурет:Cycling pictogram.svg|25px]] [[Велоспорт]] || Ерлер, тас жол жарысы
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Әділбек Сәбитұлы Ниязымбетов|Әділбек Ниязымбетов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 81 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Анна Сагтановна Нұрмұхамбетова|Анна Нұрмұхамбетова]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 69 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Иван Фёдорович Дычко|Иван Дычко]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, +91 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Марина Ивановна Вольнова|Марина Вольнова]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Әйелдер, 75 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Ақжүрек Достықұлы Таңатаров|Ақжүрек Таңатаров]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 66 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Даниял Магомедович Гаджиев|Даниял Гаджиев]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 84 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Гюзель Тагировна Манюрова|Гюзель Манюрова]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Әйелдер, еркін күрес, 72 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Дәулет Еркінұлы Шабанбай|Дәулет Шабанбай]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 120 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Данияр Маратұлы Елеусінов|Данияр Елеусінов]] || rowspan=&quot;17&quot; | [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2016 Рио-де-Жанейро]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 69 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Дмитрий Игоревич Баландин|Дмитрий Баландин]] || [[Сурет:Swimming pictogram.svg|25px]] [[Жүзу]] || Ерлер, 200 м брасс
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Әділбек Сәбитұлы Ниязымбетов|Әділбек Ниязымбетов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 81 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Василий Алексеевич Левит|Василий Левит]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 91 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Ерлер, 60 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Жазира Әбдірахманқызы Жаппарқұл|Жазира Жаппарқұл]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 69 кг
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Гүзәл Таһирқызы Манюрова|Гюзель Манюрова]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Әйелдер, еркін күрес, 75 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] || [[Сурет:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Жеңіл атлетика]] || Әйелдер, үш қарғып секіру
|-
| {{Қола медаль}} || [[Иван Фёдорович Дычко|Иван Дычко]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, +91 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Дариға Оралқызы Шәкімова|Дариға Шәкімова]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Әйелдер, 75 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Отгонцэцэг Галбадрах|Галбадрахын Отгонцэцэг]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Әйелдер, 48 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Фархад Ибрагимұлы Харки|Фархад Харки]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 62 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Александр Сергеевич Зайчиков|Александр Зайчиков]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 105 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Карина Хаважевна Горичева|Карина Горичева]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 63 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Екатерина Алексеевна Ларионова|Екатерина Ларионова]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Әйелдер, еркін күрес, 63 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Эльмира Әнуарбекқызы Сыздықова|Эльмира Сыздықова]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Әйелдер, еркін күрес, 69 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Денис Александрович Уланов|Денис Уланов]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 85 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] || rowspan=&quot;8&quot; | [[2020 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2020 Токио]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Ерлер, 60 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Игорь Сергеевич Сон|Игорь Сон]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 61 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Зүлфия Салахарқызы Чиншанло|Зүлфия Чиншанло]] || [[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 55 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Қамшыбек Бейсенбайұлы Қоңқабаев|Қамшыбек Қоңқабаев]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, +91 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов|Сәкен Бибосынов]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 52 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Нұрислам Валентинұлы Санаев|Нурислам Санаев]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Еркін күрес, 57 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Дархан Абсадықұлы Асаділов|Дархан Асаділов]] || [[Сурет:Karate pictogram.svg|25px]] [[Каратэ]] || Ерлер, 67 кг
|-
| {{Қола медаль}} || [[Софья Полихроновна Берульцева|Софья Берүлцева]] || [[Сурет:Karate pictogram.svg|25px]] [[Каратэ]] || Әйелдер, +61 кг
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Елдос Бақтыбайұлы Сметов|Елдос Сметов]] || rowspan=&quot;7&quot; | [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2024 Париж]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Ерлер, 60 кг 
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Нариман Құсанжанұлы Құрбанов|Нариман Құрбанов]] || [[Сурет:Gymnastics pictogram.svg|25px]] [[Спорттық гимнастика]] || Ерлер, ат снаряды 
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Нұрбек Рахатұлы Оралбай|Нұрбек Оралбай]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Ерлер, 80 кг 
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Демеу Жадыраев]] || [[Сурет:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 77 кг 
|-
| {{Қола медаль}} || [[Александра Георгиевна Ле|Александра Ле]] &lt;br&gt; [[Ислам Назарқожаұлы Сәтбаев|Ислам Сәтбаев]] || [[Сурет:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Нысана көздеу]] || Аралас, пневматикалық мылтық, 10 м 
|-
| {{Қола медаль}} || [[Ғұсман Даниярұлы Қырғызбаев|Ғұсман Қырғызбаев]] || [[Сурет:Judo pictogram.svg|25px]] [[Дзюдо]] || Ерлер, 66 кг 
|-
| {{Қола медаль}} || [[Назым Абайқызы Қызайбай|Назым Қызайбай]] || [[Сурет:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Әйелдер, 50 кг 
|}

=== Қысқы Олимпиада ойындары ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:5em&quot;| Медаль
!style=&quot;width:15em&quot;| Спортшы
!style=&quot;width:15em&quot;| Ойындар
!style=&quot;width:15em&quot;| Спорт түрі
!style=&quot;width:15em&quot;| Дисциплина
|-
| {{Алтын медаль}} || rowspan=&quot;4&quot; | [[Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)|Владимир Смирнов]] || rowspan=&quot;3&quot; | [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1994 Лиллехаммер]] || [[Сурет:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Шаңғы жарысы]] || Ерлер, 50 км, классикалық
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Сурет:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Шаңғы жарысы]] || Ерлер, 10 км, классикалық
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Сурет:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Шаңғы жарысы]] || Ерлер, 15 км, еркін стиль
|-
| {{Қола медаль}} || rowspan=&quot;2&quot; | [[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1998 Нагано]] || [[Сурет:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Шаңғы жарысы]] || Ерлер, 15 км, еркін стиль
|-
| {{Қола медаль}} || [[Людмила Вячеславовна Прокашева|Людмила Прокашева]] || [[Сурет:Speed skating pictogram.svg|25px]] [[Конькимен жүгіру]] || Әйелдер, 5000 м
|-
| {{Күміс медаль}} || [[Елена Владимировна Хрусталёва|Елена Хрусталёва]] || [[2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2010 Ванкувер]] || [[Сурет:Biathlon pictogram.svg|25px]] [[Биатлон]] || Әйелдер, жекелей жарыс
|-
| {{Қола медаль}} || [[Денис Юрьевич Тен|Денис Тен]] || [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2014 Сочи]] || [[Сурет:Figure skating pictogram.svg|25px]] [[Мәнерлеп сырғанау]] || Ерлер, жекелей сырғанау
|-
| {{Қола медаль}} || [[Юлия Евгеньевна Галышева|Юлия Галышева]] || [[2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2018 Пхенчхан]] || [[Сурет:Freestyle skiing pictogram.svg|25px]] [[Фристайл]] || Әйелдер, могул
|-
| {{Алтын медаль}} || [[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]] || [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|2026 Милан-Кортина]] || [[Сурет:Figure skating pictogram.svg|25px]] [[Мәнерлеп сырғанау]] || Ерлер, жекелей сырғанау
|}

== Мәртебесі көтерілген жүлдегерлер ==
# [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев|Нұрбақыт Теңізбаев]] — қоладан күміске ([[Күрес]])
# [[Алла Ивановна Важенина|Алла Важенина]] — күмістен алтынға ([[Ауыр атлетика]])
# [[Ольга Сергеевна Рыпакова|Ольга Рыпакова]] — 4-орыннан күміске ([[Жеңіл атлетика]])
# [[Анна Сагтановна Нұрмұхамбетова|Анна Нұрмұхамбетова]] — 4-орыннан күміске ([[Ауыр атлетика]])
# [[Дәулет Еркінұлы Шабанбай|Дәулет Шабанбай]] — 5-орыннан қолаға ([[Күрес]])
# [[Денис Александрович Уланов|Денис Уланов]] — 4-орыннан қолаға ([[Ауыр атлетика]])

== Айырылған Олимпиада медальдары ==

Төменде көрсетілген Қазақстан спортшылары допинг-сынамалары оң нәтиже көрсеткеннен кейін медальдарынан айырылды.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! # || Медаль || Спортшы || Спорт түрі || Дисциплина || Уақыты
|-bgcolor=pink
| align=center|1 || {{Алтын медаль}} || [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]] || [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 94 кг || 17 тамыз 2008
|-bgcolor=pink
| align=center|2 || {{Күміс медаль}} || [[Ирина Сергеевна Некрасова|Ирина Некрасова]] || [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 63 кг || 12 тамыз 2008
|-bgcolor=pink
| align=center|3 || {{Күміс медаль}} || [[Таймураз Вазноевич Тигиев|Таймураз Тигиев]] || [[Күрес]] || Еркін күрес, 96 кг || 21 тамыз 2008
|-bgcolor=pink
| align=center|4 || {{Қола медаль}} || [[Әсет Секенұлы Мәмбетов|Әсет Мәмбетов]] || [[Күрес]] || Грек-рим күресі, 96 кг || 14 тамыз 2008
|-bgcolor=pink
| align=center|5 || {{Қола медаль}} || [[Мария Александровна Грабовецкая|Мария Грабовецкая]] || [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, +75 кг || 16 тамыз 2008
|-bgcolor=pink
| align=center|6 || {{Алтын медаль}} || [[Зүлфия Салахарқызы Чиншанло|Зүлфия Чиншанло]] || [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 53 кг || 29 шілде 2012
|-bgcolor=pink
| align=center|7 || {{Алтын медаль}} || [[Майя Манеза]] || [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 63 кг || 31 шілде 2012
|-bgcolor=pink
| align=center|8 || {{Алтын медаль}} || [[Светлана Николаевна Подобедова|Светлана Подобедова]] || [[Ауыр атлетика]] || Әйелдер, 75 кг || 3 тамыз 2012
|-bgcolor=pink
| align=center|9 || {{Алтын медаль}} || [[Илья Александрович Ильин|Илья Ильин]] || [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 94 кг || 4 тамыз 2012
|-bgcolor=pink
| align=center|10 || {{Алтын медаль}} || [[Ниджат Рахимов]] || [[Ауыр атлетика]] || Ерлер, 77 кг || 10 тамыз 2016
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Паралимпиада ойындарындағы Қазақстан]]
* [[Азия ойындарындағы Қазақстан]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{cite web|title=ХОК сайтындағы Олимпиада медалистері|url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp|archiveurl=http://www.webcitation.org/616BkwHcG|archivedate=2011-08-21}}
* [http://www.olympic.kz/ Қазақстанның ұлттық Олимпиада комитеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130626221641/http://www.olympic.kz/ |date=2013-06-26 }}{{ref-ru}},{{ref-en}},{{ref-kk}}

{{Қазақстан ұлттық спорт құрамалары}}
{{Олимпиада ойындарында Қазақстан туын ұстаушылар}}

[[Санат:Олимпиада ойындарындағы Қазақстан]]</text>
      <sha1>rh7dlp4x05a9xl91em9uoly63y8wb7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алфена</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279492</id>
    <revision>
      <id>3573236</id>
      <parentid>1848226</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3573236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4581" sha1="ktvonam6rftutustkmn4smlfhxcy35k" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала 
 |қазақша атауы           = Алфена 
 |шынайы атауы            = Alfena 
 |сурет                   = [[Сурет:Ponte São Lazaro.JPG|330px]] 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Португалия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 100 
 |ту ені                  = 100 
  |lat_dir=N |lat_deg=41 |lat_min=14 |lat_sec=17 
  |lon_dir=W |lon_deg=8 |lon_min=31 |lon_sec=31 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Солтүстік аймақ (аймақ){{!}}Солтүстік аймақ 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Португалия әкімшілік бөлінісі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Порту (округ){{!}}Порту 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = Португалия муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті 
 |қауым                   = Валонгу 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =  
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 12,83 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 20 000 
  |санақ жылы             = 2005 
  |тығыздығы              = 1600 
  |шоғырлануы             = Үлкен Порту 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +0 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 4445 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = http://www.freguesiadealfena.pt 
 |сайт тілі               = 
}} 
'''Алфена''' ({{lang-pt|Alfena}}) — [[Португалия]]дағы қала (фрегезия), [[Порту (округ)|Порту]] округінің құрамына кіреді. [[Валонгу]] муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. [[Үлкен Порту]] [[Португалия ірі қалалық агломерациялары|ірі қалалық агломерациясында]] орналасқан.

Португалияның [[Солтүстік аймақ (аймақ)|Солтүстік аймақ]] регионына қарасты [[Үлкен Порту (субаймақ)|Үлкен Порту]] экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. [[2005 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 20 000 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12,83 км² шамасында. Халық тығыздығы — 1600 адам/км².

Ауданның қамқоршысы — Әулие Винсент.

== Тарихы ==
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша [[Дору-Литорал]] провинциясының құрамына кірген.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.freguesiadealfena.pt Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120605121743/http://www.freguesiadealfena.pt/ |date=2012-06-05 }}

{{Валонгу муниципалитетінің аудандары}}
{{portugal-geo-stub}}

[[Санат:Порту округінің елді мекендері]]</text>
      <sha1>ktvonam6rftutustkmn4smlfhxcy35k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алваладе (Сантьягу-ду-Касен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281656</id>
    <revision>
      <id>3573124</id>
      <parentid>1849954</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T08:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3573124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4696" sha1="8puj84bdkseeqro6fio47t07osqbl9x" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = аудан 
 |қазақша атауы           = Алваладе (Сантьягу-ду-Касен) 
 |шынайы атауы            = Alvalade 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Португалия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 100 
 |ту ені                  = 100 
  |lat_dir=N |lat_deg=37 |lat_min=56 |lat_sec=11 
  |lon_dir=W |lon_deg=9 |lon_min=23 |lon_sec=34 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = Алентежу (аймақ){{!}}Алентежу 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Португалия әкімшілік бөлінісі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Сетубал (округ){{!}}Сетубал 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = Португалия муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті 
 |қауым                   = Сантьягу-ду-Касен 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         =  
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 161,12 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2315 
  |санақ жылы             = 2001 
  |тығыздығы              = 14,4 
  |шоғырлануы             = Үлкен Лиссабон 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +0 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 7565 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = http://www.alentejodigital.pt/alvalade 
 |сайт тілі               = 
}} 
'''Алваладе (Сантьягу-ду-Касен)''' ({{lang-pt|Alvalade}}) — [[Португалия]]дағы аудан (фрегезия), [[Сетубал (округ)|Сетубал]] округінің құрамына кіреді. [[Сантьягу-ду-Касен]] муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. [[Үлкен Лиссабон]] [[Португалия ірі қалалық агломерациялары|ірі қалалық агломерациясында]] орналасқан.

Португалияның [[Алентежу (аймақ)|Алентежу]] регионына қарасты [[Алентежу-Литорал (субаймақ)|Алентежу-Литорал]] экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. [[2001 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2315 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 161,12 км² шамасында. Халық тығыздығы — 14,4 адам/км².

Ауданның қамқоршысы — Дева Мария.

== Тарихы ==
Ескі әкімшілік бөлініс бойынша [[Байшу-Алентежу]] провинциясының құрамына кірген.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.alentejodigital.pt/alvalade Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104172639/http://www.alentejodigital.pt/alvalade/ |date=2007-01-04 }}

{{Сантьягу-ду-Касен муниципалитетінің аудандары}}
{{portugal-geo-stub}}

[[Санат:Сетубал округінің елді мекендері]]</text>
      <sha1>8puj84bdkseeqro6fio47t07osqbl9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұзды хоккейден Қазақстан ұлттық құрамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484455</id>
    <redirect title="Қазақстан ұлттық шайбалы хоккей құрамасы" />
    <revision>
      <id>3572872</id>
      <parentid>2835067</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы]] to [[Қазақстан ұлттық шайбалы хоккей құрамасы]]</comment>
      <origin>3572872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="kpj7luczru7cgs848ax3gklrpk2j3zc" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстан ұлттық шайбалы хоккей құрамасы]]</text>
      <sha1>kpj7luczru7cgs848ax3gklrpk2j3zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Допты хоккейден Қазақстан ұлттық құрамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484457</id>
    <redirect title="Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы" />
    <revision>
      <id>3572875</id>
      <parentid>2834474</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Қазақстан допты хоккей құрамасы]] to [[Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы]]</comment>
      <origin>3572875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="3dp92pgnxatq4hrqej9i4dvpio3fv7g" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы]]</text>
      <sha1>3dp92pgnxatq4hrqej9i4dvpio3fv7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шайбалы хоккейден Қазақстан ұлттық құрамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484506</id>
    <redirect title="Қазақстан ұлттық шайбалы хоккей құрамасы" />
    <revision>
      <id>3572873</id>
      <parentid>2835066</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы]] to [[Қазақстан ұлттық шайбалы хоккей құрамасы]]</comment>
      <origin>3572873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="kpj7luczru7cgs848ax3gklrpk2j3zc" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстан ұлттық шайбалы хоккей құрамасы]]</text>
      <sha1>kpj7luczru7cgs848ax3gklrpk2j3zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Мақала сұранысы</title>
    <ns>4</ns>
    <id>489612</id>
    <revision>
      <id>3572906</id>
      <parentid>3572736</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Karim Balausa|Karim Balausa]] ([[User talk:Karim Balausa|т]]) өңдемелерінен [[User:Tntman.VHS|Tntman.VHS]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3564787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12380" sha1="64mogzlo5bwwruqewmtauj9wkt0sqv4" xml:space="preserve">'''Қазақша Уикипедияда жазылсын деп тілейтін мақала атауларын осы бетке жазыңыздар. Мақала атаулары алфавиттік ретте орналасуы тиіс.''' 

==Теміржол вокзалы==
===Қазақстан===
====[[Түрксіб]]====
* [[Ақтоғай (станция)]]([[:ru:Актогай (станция)]])
* [[Семипалатинск (станция)]]
* [[Жетыген (станция)]]
* [[Алтынкөл (станция)]]([[:ru:Алтынколь (станция)]], [[:en:Altynkol railway station]])
* [[Арыс-1 (станция)]]
* [[Лұговой (станция)]]
* [[Шымкент (станция)]]
* [[Сары-Агач (станция)]]

====[[Орынбор-Ташкент темір жолы]]====
* [[Туркестан (станция)]]
* [[Қызылорда (станция)]]
* [[Қандыағаш (станция)]]

====Түркменбашы — Ташкент темір жолы====
* [[Жетісай (станция)]]
* [[Маусымдық көші-қон]]

===Ресей===
* [[Барнауыл (станция)]]([[:ru:Барнаул (станция)]])
* [[Новосібір-Главный]]([[:ru:Новосибирск-Главный]], [[:en:Novosibirsk railway station]])
* [[Оренбург (станция)]]([[:ru:Оренбург (станция)]])
* [[Таишет (станция)]]([[:ru:Тайшет (станция)]], [[:en:Tayshet railway station]])

===Өзбекстан===
* [[Самарканд (станция)]]([[:ru:Самарканд (станция)]])

===Қытай Республикасы (Тайвань)===
* [[Тайбэй (станция)]]
* [[Каосюн (станция)]]

===Қытай===
* [[Үрімжі (станция)]]([[:zh:乌鲁木齐站]], [[:en:Ürümqi railway station]])
* [[Үрімжі Оңтүстік (станция)]]([[:zh:乌鲁木齐南站]], [[:en:Ürümqi South railway station]])
* [[Цзинхэ (станция)]]([[:zh:精河站]])

===Қырғызстан===
* [[Бішкек I]]
* [[Бішкек II]]

===Жапония===
* [[Токио (станция)]]
* [[Шинджуку (станция)]]
* [[Шибуя (станция)]]
* [[Саппоро (станция)]]
* [[Осака (станция)]]

==Музыка==
* [[Пумпуанг Дуанган]] ([[:en:Pumpuang Duangjan]])
* [[Динтара Фунлаб]] ([[:en:Jintara Poonlarp]])
* [[Сурапон Шомбәтхарен]] ([[:en:Suraphol Sombatcharoen]])
* [[Монган Ганкун]] ([[:en:Monkaen Kaenkoon]])
* [[Аырун]] ([[:en:Irene (singer)]])
* [[Сунги]] ([[:en:Kang Seul-gi]])
* [[Ким Џонг-Хјун]] ([[:en:Kim Jong-hyun (singer)]])
* [[Чханйен]] ([[:en:Park Chanyeol]])
* [[Майк Пиромпон]] ([[:en:Mike Phiromphon]])
* [[Лиса Манобан]] ([[:en:Lisa (rapper)]])
* [[Віанг Нарұмон]] ([[:en:Vieng Narumon]])
* [[Тина Карол]] ([[:en:Tina Karol]])
* [[Ой, при лужку, при лужке]]&lt;sup&gt; [[:ru:Ой, при лужку, при лужке|ru]], [[:simple:Oy, pri luzhku|en]], [[:de:Oj, pri luschku, pri luschke|de]]&lt;/sup&gt;

==Футболшылар==
*[[Нобуюки Кодзима]] ([[:en:Nobuyuki Kojima]])
*[[Акира Нарахаси]] ([[:en:Akira Narahashi]])
*[[Наоки Сома]] ([[:en:Naoki Soma]])
*[[Масами Ихара]] ([[:en:Masami Ihara]])
*[[Норио Омура]] ([[:en:Norio Omura]])
*[[Мотохиро Ямагути]] ([[:en:Motohiro Yamaguchi]])
*[[Тэруёси Ито]] ([[:en:Teruyoshi Ito]])
*[[Хидэтоси Наката]] ([[:en:Hidetoshi Nakata]])
*[[Масаси Накаяма]] ([[:en:Masashi Nakayama]])
*[[Хироси Нанами]] ([[:en:Hiroshi Nanami]])
*[[Синдзи Оно]] ([[:en:Shinji Ono]])
*[[Вагнер Лопес]] ([[:en:Wagner Lopes]])
*[[Тосихиро Хаттори]] ([[:en:Toshihiro Hattori]])
*[[Масаюки Окано]] ([[:en:Masayuki Okano]])
*[[Хироаки Морисима]] ([[:en:Hiroaki Morishima]])
*[[Тосихидэ Сайто]] ([[:en:Toshihide Saito]])
*[[Ютака Акита]] ([[:en:Yutaka Akita]])
*[[Сёдзи Дзё]] ([[:en:Shoji Jo]])
*[[Эйсукэ Наканиси]] ([[:en:Eisuke Nakanishi]])
*[[Ёсикацу Кавагути]] ([[:en:Yoshikatsu Kawaguchi]])
*[[Сэйго Нарадзаки]] ([[:en:Seigo Narazaki]])
*[[Такаси Хирано]] ([[:en:Takashi Hirano]])
*[[Такэси Окада]] ([[:en:Takeshi Okada]])
*[[Наоки Мацуда]] ([[:en:Naoki Matsuda]])
*[[Рюдзо Мориока]] ([[:en:Ryuzo Morioka]])
*[[Дзюнъити Инамото]] ([[:en:Junichi Inamoto]])
*[[Акинори Нисидзава]] ([[:en:Akinori Nishizawa]])
*[[Такаюки Судзуки]] ([[:en:Takayuki Suzuki]])
*[[Ацуси Янагисава]] ([[:en:Atsushi Yanagisawa]])
*[[Такаси Фукуниси]] ([[:en:Takashi Fukunishi]])
*[[Кодзи Наката]] ([[:en:Kōji Nakata]])
*[[Цунэясу Миямото]] ([[:en:Tsuneyasu Miyamoto]])
*[[Мицуо Огасавара]] ([[:en:Mitsuo Ogasawara]])
*[[Томокадзу Мёдзин]] ([[:en:Tomokazu Myojin]])
*[[Кадзуюки Тода]] ([[:en:Kazuyuki Toda]])
*[[Дайсукэ Итикава]] ([[:en:Daisuke Ichikawa]])
*[[Хитоси Согахата]] ([[:en:Hitoshi Sogahata]])
*[[Филипп Труссье]] ([[:en:Philippe Troussier]])
*[[Тэруюки Монива]] ([[:en:Teruyuki Moniwa]])
*[[Юити Комано]] ([[:en:Yūichi Komano]])
*[[Ясухито Эндо]] ([[:en:Yasuhito Endō]])
*[[Наохиро Такахара]] ([[:en:Naohiro Takahara]])
*[[Сюнсукэ Накамура]] ([[:en:Shunsuke Nakamura]])
*[[Сэйитиро Маки]] ([[:en:Seiichiro Maki]])
*[[Ёити Дои]] ([[:en:Yoichi Doi]])
*[[Масаси Огуро]] ([[:en:Masashi Oguro]])
*[[Кэйсукэ Цубои]] ([[:en:Keisuke Tsuboi]])
*[[Кейджи Тамада|Кэйдзи Тамада]] ([[:en:Keiji Tamada]])
*[[Акира Кадзи]] ([[:en:Akira Kaji]])
*[[Юдзи Накадзава]] ([[:en:Yuji Nakazawa]])
*[[Юки Абэ]] ([[:en:Yuki Abe]])
*[[Маркус Тулио Танака]] ([[:en:Marcus Tulio Tanaka]])
*[[Ацуто Утида]] ([[:en:Atsuto Uchida]])
*[[Дайсукэ Мацуи]] ([[:en:Daisuke Matsui]])
*[[Синдзи Окадзаки]] ([[:en:Shinji Okazaki]])
*[[Кисё Яно]] ([[:en:Kisho Yano]])
*[[Дайки Ивамаса]] ([[:en:Daiki Iwamasa]])
*[[Кэнго Накамура]] ([[:en:Kengo Nakamura]])
*[[Ясуюки Конно]] ([[:en:Yasuyuki Konno]])
*[[Ёсито Окубо]] ([[:en:Yoshito Ōkubo]])
*[[Макото Хасэбэ]] ([[:en:Makoto Hasebe]])
*[[Такаюки Моримото]] ([[:en:Takayuki Morimoto]])
*[[Эйдзи Кавасима]] ([[:en:Eiji Kawashima]])
*[[Готоку Сакаи]] ([[:en:Gōtoku Sakai]])
*[[Масато Морисигэ]] ([[:en:Masato Morishige]])
*[[Хироси Киётакэ]] ([[:en:Hiroshi Kiyotake]])
*[[Ёитиро Какитани]] ([[:en:Yoichiro Kakitani]])
*[[Сюсаку Нисикава]] ([[:en:Shusaku Nishikawa]])
*[[Тосихиро Аояма]] ([[:en:Toshihiro Aoyama]])
*[[Хотару Ямагути]] ([[:en:Hotaru Yamaguchi]])
*[[Масахико Иноха]] ([[:en:Masahiko Inoha]])
*[[Манабу Сайто]] ([[:en:Manabu Saitō]])
*[[Хироки Сакаи]] ([[:en:Hiroki Sakai]])
*[[Майя Иосида|Мая Ёсида]] ([[:en:Maya Yoshida]])
*[[Сюити Гонда]] ([[:en:Shūichi Gonda]])
*[[Альберто Дзаккерони]] ([[:en:Alberto Zaccheroni]])
*[[Наомити Уэда]] ([[:en:Naomichi Ueda]])
*[[Гэн Сёдзи]] ([[:en:Gen Shoji]])
*[[Ватару Эндо]] ([[:en:Wataru Endo]])
*[[Такаси Усами]] ([[:en:Takashi Usami]])
*[[Масааки Хигасигути]] ([[:en:Masaaki Higashiguchi]])
*[[Рёта Осима]] ([[:en:Ryota Oshima]])
*[[Томоаки Макино]] ([[:en:Tomoaki Makino]])
*[[Косукэ Накамура]] ([[:en:Kosuke Nakamura]])
*[[Акира Нисино]] ([[:en:Akira Nishino (footballer)]])
*[[Кунисиге Камамото]] ([[:en:Kunishige Kamamoto]])

== Компьютерлік ойындар ==
* [[Age of Empires]] ([[:en:Age of Empires (video game)|en]])
* [[Amnesia: The Dark Descent]] ([[:en:Amnesia: The Dark Descent|en]])
* [[Another World (ойын)]] ([[:en:Another World (video game)|en]])
* [[Baldur's Gate]] ([[:en:Baldur's Gate|en]])
* [[Call of Duty (ойын)]] ([[:en:Call of Duty (video game)|en]])
* [[F.E.A.R.]] ([[:en:F.E.A.R.|en]])
* [[Fahrenheit (ойын)]] ([[:en:Fahrenheit (2005 video game)|en]])
* [[Fallout (ойын]] ([[:en:Fallout (video game)|en]])
* [[Gothic (ойын)]] ([[:en:Gothic (video game)|en]])
* [[Guitar Hero (ойын)]] ([[:en:Guitar Hero (video game)|en]])
* [[Half-Life (ойын)]] ([[:en:Half-Life (video game)|en]])
* [[Hearts of Iron]] ([[:en:Hearts of Iron|en]])
* [[Heroes of Might and Magic III]] ([[:en:Heroes of Might and Magic III|en]])
* [[Just Cause]] ([[:en:Just Cause (video game)|en]])
* [[Mafia (ойын)]] ([[:en:Mafia: The City of Lost Heaven|en]])
* [[Mega Man X]] ([[:en:Mega Man X|en]])
* [[Midtown Madness]] ([[:en:Midtown Madness|en]])
* [[Pac-Man]] ([[:en:Pac-Man|en]])
* [[Pong]] ([[:en:Pong|en]])
* [[Persona 4]] ([[:en:Persona 4|en]])
* [[Prince of Persia (1989 ойын)]] ([[:en:Prince of Persia (1989 video game)|en]])
* [[Rayman 3: Hoodlum Havoc]] ([[:en:Rayman 3: Hoodlum Havoc|en]])
* [[Red Dead Redemption]] ([[:en:Red Dead Redemption|en]])
* [[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]] ([[:en:S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl|en]])
* [[World of Tanks]] ([[:en:World of Tanks|en]])
=== Компьютерлік ойындар сериясы ===
* [[Assassin's Creed]] ([[:en:Assassin's Creed|en]])
* [[Call of Duty]] ([[:en:Call of Duty|en]])
* [[Devil May Cry]] ([[:en:Devil May Cry|en]])
* [[The Elder Scrolls]] ([[:en:The Elder Scrolls|en]])
* [[Mass Effect]] ([[:en:Mass Effect|en]])
* [[Megami Tensei]] ([[:en:Megami Tensei|en]])
* [[Rayman]] ([[:en:Rayman|en]])
* [[Warcraft]] ([[:en:Warcraft|en]])
* [[Worms (ойындар сериясы)]] ([[:en:Worms (series)|en]])

=== Компьютерлік ойындар жасаушы ===
* [[2K Games]] ([[:en:2K Games|en]])
* [[Activision]] ([[:en:Activision|en]])
* [[Bethesda Softworks]] ([[:en:Bethesda Softworks|en]])
* [[BioWare]] ([[:en:BioWare|en]])
* [[Capcom]] ([[:en:Capcom|en]])
* [[Electronic Arts]] ([[:en:Electronic Arts|en]])
* [[Konami]] ([[:en:Konami|en]])
* [[Microsoft Studios]] ([[:en:Microsoft Studios|en]])
* [[Square Enix]] ([[:en:Square Enix|en]])
* [[Ubisoft]] ([[:en:Ubisoft|en]])

'''Please write your article requests to be written in Kazakh on this page. The article names in English have to be listed in the alphabetical order.'''
* [[:en:Air China]] - [[Air China]]
* [[:en:Azerbaijani rug]] - [[Әзірбайжан кілемдері]]
* [[:en:China Central Television]] - http://kazakh.cntv.cn/
* [[:en:China Eastern Airlines]] - [[China Eastern Airlines]]
* [[:en:China Southern Airlines]] - [[China Southern Airlines]]
* [[:en:Dani Rodrik]]  - [[Дэни Родрик]]
* [[:en:Dumitru Găleșanu]]  - [[Думитру Гәлешану]]
* [[:en:Foreign relations of Azerbaijan]] - [[Әзірбайжанның сыртқы саясаты]]
* [[:en:Hainan Airlines]] - [[Hainan Airlines]]
* [[:en:Kamen Rider]] - [[Kamen Rider]]
* [[:en:Kamen Rider Ryuki]] - [[Kamen Rider Ryuki]]
* [[:en:Kamen Rider Zero-One]] - [[Kamen Rider Zero-One]]
* [[:en:Tianjin Airlines]]  - [[Tianjin Airlines]]
* [[:en:Ultraman]] - [[Ultraman(франшиза)]]
* [[:en:UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists]] - [[Адамзаттың материалдық емес мәдени мұра тізімі]]
* [[:en:Vrahovice]]  - [[Враговице]]
* [[:pt:Nadia Pariss]]  - [[Надя Парисс]]
* [[:en:Opera in Azerbaijan]] - [[Әзірбайжандағы опера өнері]]
* [[:en:Mode Gakuen Cocoon Tower]]
* [[:en:Yui Ogura]]
* [[:en:Haruka Yoshimura]]

==Тағы қараңыз==
*[[Уикипедия:Маңыздылығы жоғары жазылмаған мақалалардың толық емес тізімі]]
*[[Уикипедия:Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізімі]]
* [[Odysee]] ([[:en:Odysee|en]])</text>
      <sha1>64mogzlo5bwwruqewmtauj9wkt0sqv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3573132</id>
      <parentid>3572669</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T09:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3573132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17101" sha1="czuv11gm9unmtnz2ftsc9yz10e1g5la" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35011]||616||26||18||263||23||3||33887||8||0||167||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28568]||275||6||9||1307||42||7||26220||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4268]||0||0||0||235||0||26||3997||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 1972]||214||6||4||279||7||13||1438||0||4||7||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1275]||70||0||3||6||2||1||1170||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1134]||37||0||0||10||17||0||1059||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 826]||116||89||10||13||13||2||557||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 435]||1||0||0||16||3||2||393||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 314]||15||0||7||12||4||1||260||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>czuv11gm9unmtnz2ftsc9yz10e1g5la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Су добынан әлем чемпионаты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>491386</id>
    <revision>
      <id>3573049</id>
      <parentid>3538471</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13402" sha1="q9qe3poi02sr0rz6x9ryuw86ni7p7j2" xml:space="preserve">{{Infobox Sports league
| title = Су добынан әлем чемпионаты  
| current = [[Су добынан әлем чемпионаты 2025]]
| logo = 
| pixels =  
| sport = Су добы
| chairman =
| ceotag =
| ceo = 
| founded = 1973е/1986ә
| teams = 16
| champion = ерлер {{ESP}} (4-ші рет), әйелдер {{GRE}} (2-ші рет)
| most_champs = ерлер {{ITA}}/{{HUN}}/{{ESP}}  (4 рет), әйелдер {{USA}} (8 рет)
| countries = Халықаралық ([[FINA]])
| TV = 
| website              = [https://www.FINA.com/ www.FINA.com]
}}
'''Су добынан әлем чемпионаты''' – [[Халықаралық жүзу федерациясы]]мен ұйымдастырылатын [[су добы]]нан халықаралық жарыс. [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты]] кезінде өткізіледі. Алғашқы жарыс [[1973 жыл]]ы өткізілді.[[Әйелдер арасындағы су добынан әлем чемпионаты|әйелдер арасындағы әлем чемпионаты]] [[1986 жыл]]дан бастап өткізіледі.  

[[Қазақстан ерлер ұлттық су добы құрамасы|Қазақстан ерлер құрамасы]] Әлем чемпионаттарына 12 рет ([[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1994|1994]], [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1998|1998]], [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2001|2001]], [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2009|2009]] - [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2025|2025]]) қатысты.
[[Қазақстан ұлттық су добы қыздар командасы|Қазақстан қыздар құрамасы]] Әлем чемпионаттарына 14  рет ([[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1994|1994]], [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 1998|1998]], [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2001|2001]], [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2003|2003]], 
[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2007|2007]] - [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2025|2025]]) қатысты.

== Жеңімпаздары және жүлдегерлері ==

===Ерлер===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
|- bgcolor=#c1d8ff
!rowspan=2 width=6%|Жыл
!rowspan=2 width=12%|Ұйымдастырушы елдер
!width=1% rowspan=38 bgcolor=ffffff|
!colspan=3|Финал
!width=1% rowspan=38 bgcolor=ffffff|
!colspan=3|3-ші орын үшін матч
!width=1% rowspan=38 bgcolor=#ffffff|
!rowspan=2 width=5%|Командалар
|- bgcolor=#efefef
!width=14%|Чемпион
!width=9%|Есеп
!width=14%|2-ші орын
!width=14%|3-ші орын
!width=9%|Есеп
!width=14%|4-ші орын
|- bgcolor=#ffffff
| 1973
|[[Сурет:Flag of SFR Yugoslavia.svg|22px]] [[Югославия]]&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Белград]]&lt;/span&gt;
|'''{{HUN}}'''
|
|{{URS}}
|[[Сурет:Flag of SFR Yugoslavia.svg|22px]] [[Югославия]]
|
|{{ITA}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 1975 
|{{COL}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Кали]]&lt;/span&gt;
|'''{{URS}}'''
|
|{{HUN}}
|{{ITA}}
|
|{{CUB}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 1978 
|{{FRG}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Берлин]]  &lt;/span&gt;
|'''{{ITA}}'''
|
|{{HUN}}
|[[Сурет:Flag of SFR Yugoslavia.svg|22px]] [[Югославия]]
|
|{{URS}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 1982 
|{{ECU}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Гуаякиль]]&lt;/span&gt;
|'''{{URS}}'''
|
|{{HUN}}
|{{GER}}
|
|{{NED}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 1986
|{{ESP}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Мадрид]]&lt;/span&gt;
|'''[[Сурет:Flag of SFR Yugoslavia.svg|22px]] [[Югославия]]'''
|'''12-11''' (OT)
|{{ITA}}
|{{URS}}
|'''8-6''' (OT)
|{{USA}}
|15
|- bgcolor=#edf3fe
| 1991
|{{AUS}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Перт (город, Австралия)|Перт]]&lt;/span&gt;
|'''[[Сурет:Flag of SFR Yugoslavia.svg|22px]] [[Югославия]]'''
|'''8-7'''
|{{ESP}}
|{{HUN}}
|'''13-12'''
|{{USA}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 1994 
|{{ITA}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Рим]]&lt;/span&gt;
|'''{{ITA}}'''
|'''10-5'''
|{{ESP}}
|{{RUS}}
|'''14-13'''
|{{CRO}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 1998
|{{AUS}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Перт (город, Австралия)|Перт]]&lt;/span&gt;
|'''{{ESP}}'''
|'''6-4'''
|{{HUN}}
|[[Сурет:Flag of SFR Yugoslavia.svg|22px]] [[Югославия]]
|'''9-5'''
|{{AUS}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2001 
|{{JPN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Фукуока]]&lt;/span&gt;
|'''{{ESP}}'''
|'''4-2'''
|[[Сурет:Flag of SFR Yugoslavia.svg|22px]] [[Югославия]]
|{{RUS}}
|'''7-6'''
|{{ITA}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 2003 
|{{ESP}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Барселона]]&lt;/span&gt;
|'''{{HUN}}'''
|'''11-9''' (OT)
|{{ITA}}
|[[Сурет:Flag of Serbia and Montenegro; Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|22px]] [[Сербия және Черногория]]
|'''5-3'''
|{{GRE}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2005
|{{CAN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Монреаль]]&lt;/span&gt;
|'''[[Сурет:Flag of Serbia and Montenegro; Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|22px]] [[Сербия және Черногория]]'''
|'''8-7'''
|{{HUN}}
|{{GRC}}
|'''11-10'''
|{{CRO}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 2007
|{{AUS}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Мельбурн]]&lt;/span&gt;
|'''{{HRV}}''' 
|'''9-8'''
|{{HUN}}
|{{ESP}}
|'''9-9''' &lt;br&gt; (pen.9-8)
|{{SRB}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2009
|{{ITA}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Рим]]&lt;/span&gt;
|'''{{SRB}}'''
|'''7-7''' &lt;br&gt; (pen.7-6)
|{{ESP}}
|{{HRV}}
|'''8-6'''
|{{USA}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 2011
|{{CHN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Шанхай]]&lt;/span&gt;
|'''{{ITA}}'''
|'''8-7'''
|{{SRB}}
|{{HRV}}
|'''12-11'''
|{{HUN}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2013
|{{ESP}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Барселона]]&lt;/span&gt;
|'''{{HUN}}'''
|'''8-7'''
|{{MNE}}
|{{CRO}}
|'''10-8'''
|{{ITA}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
|2015
|{{RUS}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Қазан]]&lt;/span&gt;
|'''{{SRB}}'''
|'''11-4'''
|{{CRO}}
|{{GRE}}
|'''7-7''' &lt;br&gt; (pen.4-2)
|{{ITA}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2017
|{{HUN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Будапешт]]&lt;/span&gt;
|'''{{CRO}}'''
|'''8-6'''
|{{HUN}}
|{{SRB}}
|'''11-8'''
|{{GRE}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 2019
|{{KOR}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Чеджу]]&lt;/span&gt;
|'''{{ITA}}'''
|'''10-5'''
|{{ESP}}
|{{HRV}}
|'''10-7'''
|{{HUN}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2022
|{{HUN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Будапешт]]&lt;/span&gt;
|'''{{ESP}}'''
|'''9-9''' &lt;br&gt; (pen.6-5)
|{{ITA}}
|{{GRE}}
|'''9-7'''
|{{CRO}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
|2023
|{{JPN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Фукуока]]&lt;/span&gt;
|'''{{HUN}}'''
|'''10-10''' &lt;br&gt;(pen. 4-3)
|{{GRE}}
|{{ESP}}
|'''9-6'''
|{{SRB}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2024
|{{SIN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Калланг]]&lt;/span&gt;
|'''{{CRO}}'''
|'''11-11''' &lt;br&gt;(pen. 4-2)
|{{ITA}}
|{{ESP}}
|'''14-10'''
|{{FRA}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 2025
|{{SGP}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Сингапур]]&lt;/span&gt;
|'''{{ESP}}'''
|'''15-13''' 
|{{HUN}}
|{{GRE}}
|'''16-7'''
|{{SRB}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2027
|{{HUN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Будапешт]]&lt;/span&gt;
|
|
|
|
|
|
|
|}

=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
|- bgcolor=#c1d8ff
!rowspan=2 width=6%|Жыл
!rowspan=2 width=12%|Ұйымдастырушы елдер
!width=1% rowspan=38 bgcolor=ffffff|
!colspan=3|Финал
!width=1% rowspan=38 bgcolor=ffffff|
!colspan=3|3-ші орын үшін матч
!width=1% rowspan=38 bgcolor=#ffffff|
!rowspan=2 width=5%|Командалар
|- bgcolor=#efefef
!width=14%|Чемпион
!width=9%|Есеп
!width=14%|2-ші орын
!width=14%|3-ші орын
!width=14%|Есеп
!width=9%|4-ші орын
|- bgcolor=#ffffff
| 1986
|{{ESP}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Мадрид]]&lt;/span&gt;
|'''{{AUS}}'''
|
|{{NED}}
|{{USA}}
|
|{{CAN}}
|9
|- bgcolor=#edf3fe
| 1991
|{{AUS}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Перт (город, Австралия)|Перт]]&lt;/span&gt;
|'''{{NED}}'''
|'''13 - 6'''
|{{CAN}}
|{{USA}}
|'''11 - 9'''
|{{HUN}}
|9
|- bgcolor=#ffffff
| 1994 
|{{ITA}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Рим]]&lt;/span&gt;
|'''{{HUN}}'''
|'''7 - 5'''
|{{NED}}
|{{ITA}}
|'''14 - 9'''
|{{USA}}
|12
|- bgcolor=#edf3fe
| 1998
|{{AUS}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Перт (город, Австралия)|Перт]]&lt;/span&gt;
|'''{{ITA}}'''
|'''7 - 6'''
|{{NED}}
|{{AUS}}
|'''8 - 5'''
|{{RUS}}
|12
|- bgcolor=#ffffff
| 2001 
|{{JPN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Фукуока]]&lt;/span&gt;
|'''{{ITA}}'''
|'''7 - 3''' 
|{{HUN}}
|{{CAN}}
|'''6 - 5'''
|{{USA}}
|12
|- bgcolor=#edf3fe
| 2003 
|{{ESP}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Барселона]]&lt;/span&gt;
|'''{{USA}}'''
|'''8 - 6'''
|{{ITA}}
|{{RUS}}
|'''9 - 7'''
|{{CAN}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2005
|{{CAN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Монреаль]]&lt;/span&gt;
|'''{{HUN}}'''
|'''10 - 7''' &lt;br&gt;(қос.уақыт)
|{{USA}}
|{{CAN}}
|'''8 - 3'''
|{{RUS}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 2007
|{{AUS}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Мельбурн]]&lt;/span&gt;
|'''{{USA}}''' 
|'''6 - 5'''
|{{AUS}}
|{{RUS}}
|'''9 - 8'''
|{{HUN}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2009
|{{ITA}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Рим]]&lt;/span&gt;
|'''{{USA}}'''
|'''7 - 6'''
|{{CAN}}
|{{RUS}}
|'''10 - 9'''
|{{GRE}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 2011
|{{CHN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Шанхай]]&lt;/span&gt;
|'''{{GRE}}'''
|'''9 - 8'''
|{{CHN}}
|{{RUS}}
|'''8 - 7'''
|{{ITA}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2013
|{{ESP}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Барселона]]&lt;/span&gt;
|'''{{ESP}}'''
|'''8 - 6'''
|{{AUS}}
|{{HUN}}
|'''10 - 8'''
|{{RUS}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
|2015
|{{RUS}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Қазан]]&lt;/span&gt;
|'''{{USA}}'''
|'''5 - 4'''
|{{NED}}
|{{ITA}}
|'''11 - 9'''
|{{AUS}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2017
|{{HUN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Будапешт]]&lt;/span&gt;
|'''{{USA}}'''
|'''13 - 6'''
|{{ESP}}
|{{RUS}}
|'''7 - 7''' &lt;br&gt; (пен. 5-3)
|{{CAN}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
| 2019
|{{KOR}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Чеджу]]&lt;/span&gt;
|'''{{USA}}'''
|'''11 - 6'''
|{{ESP}}
|{{AUS}}
|'''10 - 9'''
|{{HUN}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
| 2022
|{{HUN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Будапешт]]&lt;/span&gt;
|'''{{USA}}'''
|'''9 - 7'''
|{{HUN}}
|{{NED}}
|'''7 - 5'''
|{{ITA}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
|2023
|{{JPN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Фукуока]]&lt;/span&gt;
|'''{{NED}}'''
|'''12 - 12'''&lt;br&gt; (пен. 5-4)
|{{ESP}}
|{{ITA}}
|'''16 - 14'''
|{{AUS}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
|2024
|{{QAT}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Доһа]]&lt;/span&gt;
|'''{{USA}}'''
|'''8 - 7'''
|{{HUN}}
|{{ESP}}
|'''10 - 9'''
|{{GRE}}
|16
|- bgcolor=#edf3fe
|2025
|{{SIN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Сингапур]]&lt;/span&gt;
|'''{{GRE}}'''
|'''12 - 9'''
|{{HUN}}
|{{ESP}}
|'''13 - 12'''
|{{USA}}
|16
|- bgcolor=#ffffff
|2027
|{{HUN}}&lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;[[Будапешт]]&lt;/span&gt;
|
|
|
|
|
|
|
|}

==Жалпы медальдар саны==
===Ерлер===
{| {{RankedMedalTable|nation-width=200px}}
|-
| 1 || align=left | {{HUN}} || 4 || 8 || 1 || 13
|-
| 2 || align=left | {{ESP}} || 4 || 4 || 3 || 11
|-
| 3 || align=left | {{ITA}} || 4 || 4 || 1 || 9
|-
| 4 || align=left | {{CRO}} || 3 || 1 || 4 || 8
|-
| 5 || align=left | {{YUG}} || 2 || 1 || 3 || 6
|-
| rowspan=2| 6 || align=left | {{SRB}} || 2 || 1 || 1 || 4
|-
| align=left | {{URS}} || 2 || 1 || 1 || 4
|-
| 8 || align=left | {{SCG}} || 1 || 0 || 1 || 2
|-
| 9 || align=left | {{GRE}} || 0 || 1 || 4 || 5
|-
| 10 || align=left | {{MNE}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 11 || align=left | {{RUS}} || 0 || 0 || 2 || 2
|-
| 12 || align=left | {{FRG}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
|}

===Әйелдер===

{| {{RankedMedalTable|nation-width=200px}}
|-
| 1 || align=left | {{USA}} || 8 || 1 || 2 || 11
|-
|rowspan=2|2 || align=left | {{NED}} || 2 || 4 || 1 || 7
|-
| align=left | {{HUN}} || 2 || 4 || 1 || 7
|-
| 4 || align=left | {{ITA}} || 2 || 1 || 3 || 6
|-
| 5 || align=left | {{GRE}} || 2 || 0 || 0 || 2
|-
| 6 || align=left | {{ESP}} || 1 || 3 || 2 || 6
|-
| 7 || align=left | {{AUS}} || 1 || 2 || 2 || 5
|-
| 8 || align=left | {{CAN}} || 0 || 2 || 2 || 4
|-
| 9 || align=left | {{CHN}} || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| 10 || align=left | {{RUS}} || 0 || 0 || 5 || 5
|}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.fina.org/water_polo/index.php Халықаралық жүзу федерациясының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320234416/http://www.fina.org/water_polo/index.php |date=2007-03-20 }}

[[Санат:Әлем біріншіліктері]]</text>
      <sha1>q9qe3poi02sr0rz6x9ryuw86ni7p7j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3572766</id>
      <parentid>3572199</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3572766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11108" sha1="t9p61lejoxcts2vv4ze8ekh7yqyhtan" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2784}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1383}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 3 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:1038}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}}
|-
| 4 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:337}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 5 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}}
|-
| 6 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:291}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 7 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:245}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 8 || [[User:Almatoswiki|Almatoswiki]] || [[Special:Contributions/Almatoswiki|{{formatnum:236}}]] || {{Permissions|Almatoswiki}}
|-
| 9 || [[User:Ұлан Тұрсынбек|Ұлан Тұрсынбек]] || [[Special:Contributions/Ұлан Тұрсынбек|{{formatnum:183}}]] || {{Permissions|Ұлан Тұрсынбек}}
|-
| 10 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:174}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 11 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 12 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:141}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}}
|-
| 13 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:137}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 14 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:114}}]] || {{Permissions|Wikuiser}}
|-
| 15 || [[User:Ермек Нәзерке Еркінқызы|Ермек Нәзерке Еркінқызы]] || [[Special:Contributions/Ермек Нәзерке Еркінқызы|{{formatnum:108}}]] || {{Permissions|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}
|-
| 16 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:79}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 17 || [[User:Bektenbai Bekzhan|Bektenbai Bekzhan]] || [[Special:Contributions/Bektenbai Bekzhan|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Bektenbai Bekzhan}}
|-
| 18 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:73}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 19 || [[User:Акмарал Т|Акмарал Т]] || [[Special:Contributions/Акмарал Т|{{formatnum:72}}]] || {{Permissions|Акмарал Т}}
|-
| 20 || [[User:Erkerim1988|Erkerim1988]] || [[Special:Contributions/Erkerim1988|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Erkerim1988}}
|-
| 21 || [[User:Рахматулла Нұрқанат|Рахматулла Нұрқанат]] || [[Special:Contributions/Рахматулла Нұрқанат|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Рахматулла Нұрқанат}}
|-
| 22 || [[User:Нұрғиса Ажиров|Нұрғиса Ажиров]] || [[Special:Contributions/Нұрғиса Ажиров|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Нұрғиса Ажиров}}
|-
| 23 || [[User:Мақпал гидролог|Мақпал гидролог]] || [[Special:Contributions/Мақпал гидролог|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Мақпал гидролог}}
|-
| 24 || [[User:Dilnazavr|Dilnazavr]] || [[Special:Contributions/Dilnazavr|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Dilnazavr}}
|-
| 25 || [[User:Керимкулов Батыр|Керимкулов Батыр]] || [[Special:Contributions/Керимкулов Батыр|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Керимкулов Батыр}}
|-
| 26 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 27 || [[User:Эльмира 76|Эльмира 76]] || [[Special:Contributions/Эльмира 76|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Эльмира 76}}
|-
| 28 || [[User:Алдаберген Ұлжан|Алдаберген Ұлжан]] || [[Special:Contributions/Алдаберген Ұлжан|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Алдаберген Ұлжан}}
|-
| 29 || [[User:QazaqEditor|QazaqEditor]] || [[Special:Contributions/QazaqEditor|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|QazaqEditor}}
|-
| 30 || [[User:Нарбаева Каракоз|Нарбаева Каракоз]] || [[Special:Contributions/Нарбаева Каракоз|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Нарбаева Каракоз}}
|-
| 31 || [[User:Жәди|Жәди]] || [[Special:Contributions/Жәди|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Жәди}}
|-
| 32 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 33 || [[User:Медеууутоп|Медеууутоп]] || [[Special:Contributions/Медеууутоп|{{formatnum:43}}]] || {{Permissions|Медеууутоп}}
|-
| 34 || [[User:Андрианова Анастасия Антоновна|Андрианова Анастасия Антоновна]] || [[Special:Contributions/Андрианова Анастасия Антоновна|{{formatnum:43}}]] || {{Permissions|Андрианова Анастасия Антоновна}}
|-
| 35 || [[User:ErnatPointmakker|ErnatPointmakker]] || [[Special:Contributions/ErnatPointmakker|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|ErnatPointmakker}}
|-
| 36 || [[User:Aizhan Isk|Aizhan Isk]] || [[Special:Contributions/Aizhan Isk|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|Aizhan Isk}}
|-
| 37 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 38 || [[User:Abdibekov Abdinur|Abdibekov Abdinur]] || [[Special:Contributions/Abdibekov Abdinur|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|Abdibekov Abdinur}}
|-
| 39 || [[User:Ақмешіт|Ақмешіт]] || [[Special:Contributions/Ақмешіт|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|Ақмешіт}}
|-
| 40 || [[User:Аида Кажмухановна|Аида Кажмухановна]] || [[Special:Contributions/Аида Кажмухановна|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Аида Кажмухановна}}
|-
| 41 || [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] || [[Special:Contributions/Daniyal.aidarov5|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Daniyal.aidarov5}}
|-
| 42 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Coffee86}}
|-
| 43 || [[User:Gulimaa|Gulimaa]] || [[Special:Contributions/Gulimaa|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Gulimaa}}
|-
| 44 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 45 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 46 || [[User:Yernur055|Yernur055]] || [[Special:Contributions/Yernur055|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Yernur055}}
|-
| 47 || [[User:Imambek Onlasyn|Imambek Onlasyn]] || [[Special:Contributions/Imambek Onlasyn|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Imambek Onlasyn}}
|-
| 48 || [[User:Топчикмед|Топчикмед]] || [[Special:Contributions/Топчикмед|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Топчикмед}}
|-
| 49 || [[User:Ruslan.dm|Ruslan.dm]] || [[Special:Contributions/Ruslan.dm|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ruslan.dm}}
|-
| 50 || [[User:Epoxa-HH|Epoxa-HH]] || [[Special:Contributions/Epoxa-HH|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Epoxa-HH}}
|-
| 51 || [[User:Lanananna|Lanananna]] || [[Special:Contributions/Lanananna|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Lanananna}}
|-
| 52 || [[User:Турсун Ибраев|Турсун Ибраев]] || [[Special:Contributions/Турсун Ибраев|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Турсун Ибраев}}
|-
| 53 || [[User:Poundgated|Poundgated]] || [[Special:Contributions/Poundgated|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Poundgated}}
|-
| 54 || [[User:Maktakyz|Maktakyz]] || [[Special:Contributions/Maktakyz|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Maktakyz}}
|-
| 55 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}}
|-
| 56 || [[User:Mansur.Jaqsylyq|Mansur.Jaqsylyq]] || [[Special:Contributions/Mansur.Jaqsylyq|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Mansur.Jaqsylyq}}
|-
| 57 || [[User:Тәжі Томирис|Тәжі Томирис]] || [[Special:Contributions/Тәжі Томирис|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Тәжі Томирис}}
|-
| 58 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 59 || [[User:Тұран|Тұран]] || [[Special:Contributions/Тұран|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Тұран}}
|-
| 60 || [[User:Traumerrei|Traumerrei]] || [[Special:Contributions/Traumerrei|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Traumerrei}}
|-
| 61 || [[User:HiOne'kazakh|HiOne'kazakh]] || [[Special:Contributions/HiOne'kazakh|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|HiOne'kazakh}}
|-
| 62 || [[User:~2026-13833-86|~2026-13833-86]] || [[Special:Contributions/~2026-13833-86|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-13833-86}}
|-
| 63 || [[User:Careful Soul|Careful Soul]] || [[Special:Contributions/Careful Soul|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Careful Soul}}
|-
| 64 || [[User:Munia3190|Munia3190]] || [[Special:Contributions/Munia3190|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Munia3190}}
|-
| 65 || [[User:Ғауғауррр|Ғауғауррр]] || [[Special:Contributions/Ғауғауррр|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Ғауғауррр}}
|-
| 66 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 67 || [[User:Erkokshe|Erkokshe]] || [[Special:Contributions/Erkokshe|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Erkokshe}}
|-
| 68 || [[User:~2026-14199-92|~2026-14199-92]] || [[Special:Contributions/~2026-14199-92|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|~2026-14199-92}}
|-
| 69 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 70 || [[User:Нашын Нұрали|Нашын Нұрали]] || [[Special:Contributions/Нашын Нұрали|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Нашын Нұрали}}
|-
| 71 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Amherst99}}
|-
| 72 || [[User:Салима Симбаева|Салима Симбаева]] || [[Special:Contributions/Салима Симбаева|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Салима Симбаева}}
{{/end}}</text>
      <sha1>t9p61lejoxcts2vv4ze8ekh7yqyhtan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Arystanbek</title>
    <ns>3</ns>
    <id>492668</id>
    <revision>
      <id>3572813</id>
      <parentid>3572451</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arystanbek</username>
        <id>14348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rasulbek Adil */ Жауап беру</comment>
      <origin>3572813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28915" sha1="3zaiahxd2o8sb5hs822f8isi5ikgsfs" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Уики-демалыс|тамыздың ортасы}}--~~~~ --&gt;

&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;Проблемалар сені депрессияға емес, әрекет етуге итермелеуі керек. (с) [[Бернард Шоу]]&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;&quot;&gt;[[Сурет:Kz tu.jpg|160px]]&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;usermessage&quot;&gt;Егер мен сіздің талқылау бетіңізге жазсам, [[Арнайы:Талқылауым|талқылау бетіңізде]] жауап беріңіз;&lt;br /&gt;
Егер сіз менің талқылау бетіме жазсаңыз, менің талқылау бетімде жауап беремін.&lt;br /&gt;
Жайдан жай сұрамаңыз, сұрауға тұрарлық {{Тақырып қосу|нәрсе сұраңыз!|section=new{{{link|}}}}} ([[Уикипедия:Администраторлар|админдерге]] және тәжірибелі 
қатысушыларға қатыссыз ескертпе)
{{{!}} style=&quot;border:0; margin:0 auto; width:94%; background:transparent&quot;
{{!}} style=&quot;valign:center;text-align:center;padding-right:0.5em;padding-left:0.25em;width:47%;&quot; {{!}} '''{{color|white|Жаңа талқылау бастау:}}'''
&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
page=Қатысушы талқылауы:Arystanbek
width=60
placeholder=Жаңа бөлім атын енгізіңіз
preload=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Preload
editintro=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Editintro
buttonlabel=Тақырып қосу
&lt;/inputbox&gt;
{{!}}}

&lt;/div&gt;
{{User:box/Көмек көрсету}}
&lt;!--{{User:Box/Хат жіберу}}--&gt;
[[Санат:Уикипедия:Көмек көрсетуге дайын қатысушылар]]
{{Мұрағат|2012 жылғы талқылаулар|2013 жылғы талқылаулар|2014 жылғы талқылаулар|2015 жылғы талқылаулар|2016 жылғы талқылаулар|2017 жылғы талқылаулар|2019 жылғы талқылаулар|2020 жылғы талқылаулар|2021 жылғы талқылаулар|2022 жылғы талқылаудар}}
{{астынан}}
{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}}
{{User:Box/Telegram қолданушы}}
{{user:box/buttons}}


== Уики Браузер ==

&lt;s&gt;Қайырлы кеш. Маған былтыр АутоУикиБраузермен жұмыс істеуге рұқсат берген едіңіз, бірақ жұмыс істейін десем, [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON]] мына бет шығады. Шеше аласыз ба, өтініш. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 01:24, 2023 ж. маусымның 23 (+06)&lt;/s&gt;

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; 18:08, 2023 ж. шілденің 10 (+06)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&amp;oldid=25272792 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Filter 62 ==
Hey, I wanted to share that you may want to reconsider the threshold for or complexity of the [[Арнайы:AbuseFilter/62|Abuse Filter 62]]. Even though I [[Арнайы:Қатысушы_құқықтары/SGrabarczuk_(WMF)|may be an autoconfirmed user]] (I'm not really sure), I can't add longer messages on people's talk pages. [[Special:Diff/3210332|I needed to do this instead]]. Perhaps exceptions for accounts with some strings in the user names (like CEEhub or WMF) would be sufficient? Thanks. [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:37, 2023 ж. қазанның 5 (+06)

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the article [[:ru:Аборты в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Қатысушы талқылауы:Multituberculata|талқылау]]) 17:54, 2023 ж. қазанның 6 (+06)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:21, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== секунт ==

Қайырлы күн! Секунт дегенді секунд деп өзгерту керек еді. Кезінде translatewiki-ден өзім таба аламаған сияқтымын. Жаңа есіме түсіп кетті. Соны қарап жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

:@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] менде таба алмадым, уақыты келгенде табылады.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:37, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі ==

Қайырлы күн! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:54, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ол туралы @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]-қа айтқаның жөн, ол сондайлармен айналысады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:35, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Бұрыс өңдеме ==
Сәлем, үлкендер не істегенін түсінбесең, сұраған дұрыс. Анау мұрағатта мен ескірген және маңызы жоқ ақпаратты алып тастап жүрмін. Мысалы, туиттер қазір жоқ, ол туралы статистика ешкімге керек емес. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:51, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

:@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Мұрағат ол мұрағат, мұраға қалдырамыз деген сөз басқаша айтқанда архивте жатады, оған тиісудің еш қажеті жоқ. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:26, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:: Балақай, жай веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. Және өзіңнен әлдеқайда тәжірибелі қатысушылармен дауласа берме. Ол парақта көп қате және ескірген деректер жиналып қалған. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:34, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Атауы мұрағат деп тұр ендеше келесі ұрпаққа келесі буынға келесі келетін жаңа қатысушыларға арналған деген сөө. Олар өзіне керекті ақпаратты сол жерден таба алауы мүмкін, тура біз сияқты бұрыңғылардың жазғандарын іздеп тапқанымыз сияқты. Сонымен сіз менен қаншалықты тәжірибелімін деп санайсыз? Қашан тіркелдіңіз, тәжірибелі болсаңыз неге жартылай бұғатталған деп шығып тұр? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:57, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::: Соңғы бес жылда неше мақала жаздың? Сосын менікімен салыстыр, сонда түсінесің. Саған тағы да қайталаймын: қарапайым, қатеге толы веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 20:04, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Кедергі жасаудың себебі ==
Сенің өңдемелерің неге тек маған кедергі келтіруге бағытталған? Неге пайдалы әрекетпен айналыспайсың? «Білгенге маржан» айдарын жаңаруына неге қарсы болып тұрсың? Сапасыз дубликаттарды жоюға неге кедергі келтіресің? Сау адамсың ба өзің? Уикипедияның дамуына бөгет жасау үшін қайтып келдің ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
: Балақай, сұрақтарға жауап берсеш... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:00, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] жаңарып тұрғанына мен қарсы емеспін, ескі деректер үстінгі жағынан емес астынғы жағынан алып оны мұрағат бетіне көшіру керек, жаңа деректер үлгінің басқы жағына енгізу керек. Нұсқаулық үлгі бетінде тұр емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:31, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::: Бірақ өңдемемді жоққа шығарғаның біртүрлі екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:37, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::Оған қоса кез келген адам басты бетке шығара бермей жауаптанған адамдар ғана шығару керек. [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2025]] осы бетке басқа қатысушылар ұсыныс кіргізеді оны басты бетке шығару дұрыс деп шешкен жауапты адам басты бетке шығару керек. Кезінде осы ұлгіге порнография шығарып басты бетте сол суреттен басқа ештеңе көрінбей қалған. Оны Қасымов деген админ дер кезінде байқап қалып жоққа шығарды. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:38, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)

== Сурет ==

Кеш жарық! Күнделікті сурет үлгісі қате шығып жатыр [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:41, 2025 ж. қазанның 19 (+05)

:Мүлдем басқа сурет, сонымен қатар көрсетпейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:42, 2025 ж. қазанның 19 (+05)
::Бір күн кешіктіріп көрсетіп жатыр екен. Қазір уақытым болмай жатыр, кейін дұрыстармын. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:01, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
:::Уикипедия:Тәулік суреті бетіне өтсең, дұрыс көрсетпейді. Жазулар мен қызыл сілтеме болып тұрады. Соны да түзете кетіңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:40, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
::::??? қате болып жатыр. Мен өзім түзетіп жұрмін. Мүмкін қатесін қарап шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:46, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] дұрыстап қойдым, енді қатені түземей ақ бір екі рет тексеріп қойсаң болды, қате шықпауы керек, шығып жатса айта саласың ғой. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:30, 2025 ж. қарашаның 15 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== [[Үлгі:Ірі 40 Уикипедия]] ==

Испанская обошла итальянскую и русскую, поправьте (да и ниже много где порядок неправильный). [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 20:15, 2026 ж. қаңтардың 5 (+05)

:@[[Қатысушы:MBH|MBH]] по моему мнению, этот шаблон нужно автоматизировать через бота. Обновление вручную требует слишком много времени, усилий и концентрации. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:49, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Да, но только в одном разделе я встретил автоматизацию. См. https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=MBH мой вклад за вчера, вот где-то в одном из этих разделов расстановка автоматизирована, даже не через бота, а полностью автоматически. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:41, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Или наоборот: в каких-то интервиках, где я НЕ сделал правку, всё было автоматизировано. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:42, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)

== Уикипедия:25 ==
Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:50, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Module:Pagetype/config: pagetype атаулары туралы ==

Қайырлы кеш!

Осыдан 10 жыл бұрын [[Module:Pagetype/config]] бетін өңдепсіз. Модульдегі pagetypes мәндері «мақаланы», «санатты» сияқты жалғауларда берілген екен.
Қазір бұл модульді [[Үлгі:Қысқаша сипаттама]] үлгісінде қолданғанда, санат атауы
&lt;nowiki&gt;[[Санат:Қысқаша сипаттамасы бар мақаланы]]&lt;/nowiki&gt;
түрінде шығып тұр. Негізі мұнда «мақалалар» болуы керек еді. Бұл модуль қазір тағы қандай үлгілерде қолданылады? Айтпағым pagetypes мәндерін мақала, санат, үлгі деп ауыстыру басқа үлгілерге кері әсер етпей ме? 

Басқа тілдердегі Уикипедияларда бұл мәндер жалғаусыз берілгенін байқадым, сондықтан нақты себеп бар ма, соны түсінгім келеді.

Алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 19:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:@[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] бұны жасаған кезден бері көп уақыт өткен екен. Бұлар жүйелік хабарламаларға қолданған болуым керек. Бұл бет қорғалған деген жүйелік хабарламаларға. Сондықтан бұны өзгерту жалғауларын өзгерту жүйелік хабарламалардың мағынасын бұзып мән мағынасыз қылуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

==  Бұғаттау ==

Ол қатысушылардың мақалаларын өзім түзетейін, бұғаттап керек емес. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:03, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 3 күн көп уақыт емес, тыңдамайтын адамға басқаша қалай ескертесің? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:06, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] қазақша Уикипедияға орысша атаумен мақалаларды неге бастайды? Қазақ тіліне менсінбей қарайтын безбүйрек біреу сияқты. Келесіде қайталанса мәңгіге бұғаттаймын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:23, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::Жақсы, мен ескертіп қойдым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

== Rasulbek Adil ==

Кеш жарық! Неге оңды-солды әркімге автоуикиді пайдалануға рұқсат бердіңіз. Ол қатысушы қарапайым нәрселерден қателік жіберіп жатыр, енді басқа админ соның қоқысын тазап әлек. Соны және бірнеше қатысушыны алып тастадым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] мүмкін AutoWikiBrowser дің мақалалары қателері бар сияқты. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:31, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сол әрекетіме өзім де өкініп қалдым, тәжірибесіз қатысушыға неге бердім деп. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:43, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>3zaiahxd2o8sb5hs822f8isi5ikgsfs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572834</id>
      <parentid>3572813</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T15:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rasulbek Adil */ Жауап беру</comment>
      <origin>3572834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29713" sha1="skq5wf32awau65x25rd32gs54gi6ow5" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Уики-демалыс|тамыздың ортасы}}--~~~~ --&gt;

&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;Проблемалар сені депрессияға емес, әрекет етуге итермелеуі керек. (с) [[Бернард Шоу]]&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;&quot;&gt;[[Сурет:Kz tu.jpg|160px]]&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;usermessage&quot;&gt;Егер мен сіздің талқылау бетіңізге жазсам, [[Арнайы:Талқылауым|талқылау бетіңізде]] жауап беріңіз;&lt;br /&gt;
Егер сіз менің талқылау бетіме жазсаңыз, менің талқылау бетімде жауап беремін.&lt;br /&gt;
Жайдан жай сұрамаңыз, сұрауға тұрарлық {{Тақырып қосу|нәрсе сұраңыз!|section=new{{{link|}}}}} ([[Уикипедия:Администраторлар|админдерге]] және тәжірибелі 
қатысушыларға қатыссыз ескертпе)
{{{!}} style=&quot;border:0; margin:0 auto; width:94%; background:transparent&quot;
{{!}} style=&quot;valign:center;text-align:center;padding-right:0.5em;padding-left:0.25em;width:47%;&quot; {{!}} '''{{color|white|Жаңа талқылау бастау:}}'''
&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
page=Қатысушы талқылауы:Arystanbek
width=60
placeholder=Жаңа бөлім атын енгізіңіз
preload=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Preload
editintro=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Editintro
buttonlabel=Тақырып қосу
&lt;/inputbox&gt;
{{!}}}

&lt;/div&gt;
{{User:box/Көмек көрсету}}
&lt;!--{{User:Box/Хат жіберу}}--&gt;
[[Санат:Уикипедия:Көмек көрсетуге дайын қатысушылар]]
{{Мұрағат|2012 жылғы талқылаулар|2013 жылғы талқылаулар|2014 жылғы талқылаулар|2015 жылғы талқылаулар|2016 жылғы талқылаулар|2017 жылғы талқылаулар|2019 жылғы талқылаулар|2020 жылғы талқылаулар|2021 жылғы талқылаулар|2022 жылғы талқылаудар}}
{{астынан}}
{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}}
{{User:Box/Telegram қолданушы}}
{{user:box/buttons}}


== Уики Браузер ==

&lt;s&gt;Қайырлы кеш. Маған былтыр АутоУикиБраузермен жұмыс істеуге рұқсат берген едіңіз, бірақ жұмыс істейін десем, [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON]] мына бет шығады. Шеше аласыз ба, өтініш. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 01:24, 2023 ж. маусымның 23 (+06)&lt;/s&gt;

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; 18:08, 2023 ж. шілденің 10 (+06)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&amp;oldid=25272792 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Filter 62 ==
Hey, I wanted to share that you may want to reconsider the threshold for or complexity of the [[Арнайы:AbuseFilter/62|Abuse Filter 62]]. Even though I [[Арнайы:Қатысушы_құқықтары/SGrabarczuk_(WMF)|may be an autoconfirmed user]] (I'm not really sure), I can't add longer messages on people's talk pages. [[Special:Diff/3210332|I needed to do this instead]]. Perhaps exceptions for accounts with some strings in the user names (like CEEhub or WMF) would be sufficient? Thanks. [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:37, 2023 ж. қазанның 5 (+06)

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the article [[:ru:Аборты в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Қатысушы талқылауы:Multituberculata|талқылау]]) 17:54, 2023 ж. қазанның 6 (+06)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:21, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== секунт ==

Қайырлы күн! Секунт дегенді секунд деп өзгерту керек еді. Кезінде translatewiki-ден өзім таба аламаған сияқтымын. Жаңа есіме түсіп кетті. Соны қарап жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

:@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] менде таба алмадым, уақыты келгенде табылады.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:37, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі ==

Қайырлы күн! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:54, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ол туралы @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]-қа айтқаның жөн, ол сондайлармен айналысады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:35, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Бұрыс өңдеме ==
Сәлем, үлкендер не істегенін түсінбесең, сұраған дұрыс. Анау мұрағатта мен ескірген және маңызы жоқ ақпаратты алып тастап жүрмін. Мысалы, туиттер қазір жоқ, ол туралы статистика ешкімге керек емес. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:51, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

:@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Мұрағат ол мұрағат, мұраға қалдырамыз деген сөз басқаша айтқанда архивте жатады, оған тиісудің еш қажеті жоқ. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:26, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:: Балақай, жай веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. Және өзіңнен әлдеқайда тәжірибелі қатысушылармен дауласа берме. Ол парақта көп қате және ескірген деректер жиналып қалған. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:34, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Атауы мұрағат деп тұр ендеше келесі ұрпаққа келесі буынға келесі келетін жаңа қатысушыларға арналған деген сөө. Олар өзіне керекті ақпаратты сол жерден таба алауы мүмкін, тура біз сияқты бұрыңғылардың жазғандарын іздеп тапқанымыз сияқты. Сонымен сіз менен қаншалықты тәжірибелімін деп санайсыз? Қашан тіркелдіңіз, тәжірибелі болсаңыз неге жартылай бұғатталған деп шығып тұр? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:57, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::: Соңғы бес жылда неше мақала жаздың? Сосын менікімен салыстыр, сонда түсінесің. Саған тағы да қайталаймын: қарапайым, қатеге толы веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 20:04, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Кедергі жасаудың себебі ==
Сенің өңдемелерің неге тек маған кедергі келтіруге бағытталған? Неге пайдалы әрекетпен айналыспайсың? «Білгенге маржан» айдарын жаңаруына неге қарсы болып тұрсың? Сапасыз дубликаттарды жоюға неге кедергі келтіресің? Сау адамсың ба өзің? Уикипедияның дамуына бөгет жасау үшін қайтып келдің ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
: Балақай, сұрақтарға жауап берсеш... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:00, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] жаңарып тұрғанына мен қарсы емеспін, ескі деректер үстінгі жағынан емес астынғы жағынан алып оны мұрағат бетіне көшіру керек, жаңа деректер үлгінің басқы жағына енгізу керек. Нұсқаулық үлгі бетінде тұр емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:31, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::: Бірақ өңдемемді жоққа шығарғаның біртүрлі екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:37, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::Оған қоса кез келген адам басты бетке шығара бермей жауаптанған адамдар ғана шығару керек. [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2025]] осы бетке басқа қатысушылар ұсыныс кіргізеді оны басты бетке шығару дұрыс деп шешкен жауапты адам басты бетке шығару керек. Кезінде осы ұлгіге порнография шығарып басты бетте сол суреттен басқа ештеңе көрінбей қалған. Оны Қасымов деген админ дер кезінде байқап қалып жоққа шығарды. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:38, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)

== Сурет ==

Кеш жарық! Күнделікті сурет үлгісі қате шығып жатыр [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:41, 2025 ж. қазанның 19 (+05)

:Мүлдем басқа сурет, сонымен қатар көрсетпейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:42, 2025 ж. қазанның 19 (+05)
::Бір күн кешіктіріп көрсетіп жатыр екен. Қазір уақытым болмай жатыр, кейін дұрыстармын. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:01, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
:::Уикипедия:Тәулік суреті бетіне өтсең, дұрыс көрсетпейді. Жазулар мен қызыл сілтеме болып тұрады. Соны да түзете кетіңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:40, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
::::??? қате болып жатыр. Мен өзім түзетіп жұрмін. Мүмкін қатесін қарап шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:46, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] дұрыстап қойдым, енді қатені түземей ақ бір екі рет тексеріп қойсаң болды, қате шықпауы керек, шығып жатса айта саласың ғой. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:30, 2025 ж. қарашаның 15 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== [[Үлгі:Ірі 40 Уикипедия]] ==

Испанская обошла итальянскую и русскую, поправьте (да и ниже много где порядок неправильный). [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 20:15, 2026 ж. қаңтардың 5 (+05)

:@[[Қатысушы:MBH|MBH]] по моему мнению, этот шаблон нужно автоматизировать через бота. Обновление вручную требует слишком много времени, усилий и концентрации. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:49, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Да, но только в одном разделе я встретил автоматизацию. См. https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=MBH мой вклад за вчера, вот где-то в одном из этих разделов расстановка автоматизирована, даже не через бота, а полностью автоматически. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:41, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Или наоборот: в каких-то интервиках, где я НЕ сделал правку, всё было автоматизировано. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:42, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)

== Уикипедия:25 ==
Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:50, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Module:Pagetype/config: pagetype атаулары туралы ==

Қайырлы кеш!

Осыдан 10 жыл бұрын [[Module:Pagetype/config]] бетін өңдепсіз. Модульдегі pagetypes мәндері «мақаланы», «санатты» сияқты жалғауларда берілген екен.
Қазір бұл модульді [[Үлгі:Қысқаша сипаттама]] үлгісінде қолданғанда, санат атауы
&lt;nowiki&gt;[[Санат:Қысқаша сипаттамасы бар мақаланы]]&lt;/nowiki&gt;
түрінде шығып тұр. Негізі мұнда «мақалалар» болуы керек еді. Бұл модуль қазір тағы қандай үлгілерде қолданылады? Айтпағым pagetypes мәндерін мақала, санат, үлгі деп ауыстыру басқа үлгілерге кері әсер етпей ме? 

Басқа тілдердегі Уикипедияларда бұл мәндер жалғаусыз берілгенін байқадым, сондықтан нақты себеп бар ма, соны түсінгім келеді.

Алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 19:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:@[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] бұны жасаған кезден бері көп уақыт өткен екен. Бұлар жүйелік хабарламаларға қолданған болуым керек. Бұл бет қорғалған деген жүйелік хабарламаларға. Сондықтан бұны өзгерту жалғауларын өзгерту жүйелік хабарламалардың мағынасын бұзып мән мағынасыз қылуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

==  Бұғаттау ==

Ол қатысушылардың мақалаларын өзім түзетейін, бұғаттап керек емес. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:03, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 3 күн көп уақыт емес, тыңдамайтын адамға басқаша қалай ескертесің? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:06, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] қазақша Уикипедияға орысша атаумен мақалаларды неге бастайды? Қазақ тіліне менсінбей қарайтын безбүйрек біреу сияқты. Келесіде қайталанса мәңгіге бұғаттаймын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:23, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::Жақсы, мен ескертіп қойдым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

== Rasulbek Adil ==

Кеш жарық! Неге оңды-солды әркімге автоуикиді пайдалануға рұқсат бердіңіз. Ол қатысушы қарапайым нәрселерден қателік жіберіп жатыр, енді басқа админ соның қоқысын тазап әлек. Соны және бірнеше қатысушыны алып тастадым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] мүмкін AutoWikiBrowser дің мақалалары қателері бар сияқты. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:31, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сол әрекетіме өзім де өкініп қалдым, тәжірибесіз қатысушыға неге бердім деп. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:43, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
::Тәжірибесіздіктен қателестім. Бұл менің қателігім, толық мойындаймын және кешірім сұраймын. Адам қателесіп үйренеді. Маған жаман ниетпен қарамағаныңызды сұраймын. Менің ниетім жақсы болды, бірақ әрекетім қателесуге әкелді. Болашақта ережелерді толық меңгеріп, мұқият сақтайтын боламын және мұндай қателіктерді ешқашан жібермейтін боламын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:02, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>skq5wf32awau65x25rd32gs54gi6ow5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572861</id>
      <parentid>3572834</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rasulbek Adil */ Жауап беру</comment>
      <origin>3572861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30467" sha1="i4ve5dv8i76ptmfvz7fxq2z220uf8yx" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Уики-демалыс|тамыздың ортасы}}--~~~~ --&gt;

&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;Проблемалар сені депрессияға емес, әрекет етуге итермелеуі керек. (с) [[Бернард Шоу]]&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;&quot;&gt;[[Сурет:Kz tu.jpg|160px]]&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;usermessage&quot;&gt;Егер мен сіздің талқылау бетіңізге жазсам, [[Арнайы:Талқылауым|талқылау бетіңізде]] жауап беріңіз;&lt;br /&gt;
Егер сіз менің талқылау бетіме жазсаңыз, менің талқылау бетімде жауап беремін.&lt;br /&gt;
Жайдан жай сұрамаңыз, сұрауға тұрарлық {{Тақырып қосу|нәрсе сұраңыз!|section=new{{{link|}}}}} ([[Уикипедия:Администраторлар|админдерге]] және тәжірибелі 
қатысушыларға қатыссыз ескертпе)
{{{!}} style=&quot;border:0; margin:0 auto; width:94%; background:transparent&quot;
{{!}} style=&quot;valign:center;text-align:center;padding-right:0.5em;padding-left:0.25em;width:47%;&quot; {{!}} '''{{color|white|Жаңа талқылау бастау:}}'''
&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
page=Қатысушы талқылауы:Arystanbek
width=60
placeholder=Жаңа бөлім атын енгізіңіз
preload=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Preload
editintro=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Editintro
buttonlabel=Тақырып қосу
&lt;/inputbox&gt;
{{!}}}

&lt;/div&gt;
{{User:box/Көмек көрсету}}
&lt;!--{{User:Box/Хат жіберу}}--&gt;
[[Санат:Уикипедия:Көмек көрсетуге дайын қатысушылар]]
{{Мұрағат|2012 жылғы талқылаулар|2013 жылғы талқылаулар|2014 жылғы талқылаулар|2015 жылғы талқылаулар|2016 жылғы талқылаулар|2017 жылғы талқылаулар|2019 жылғы талқылаулар|2020 жылғы талқылаулар|2021 жылғы талқылаулар|2022 жылғы талқылаудар}}
{{астынан}}
{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}}
{{User:Box/Telegram қолданушы}}
{{user:box/buttons}}


== Уики Браузер ==

&lt;s&gt;Қайырлы кеш. Маған былтыр АутоУикиБраузермен жұмыс істеуге рұқсат берген едіңіз, бірақ жұмыс істейін десем, [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON]] мына бет шығады. Шеше аласыз ба, өтініш. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 01:24, 2023 ж. маусымның 23 (+06)&lt;/s&gt;

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; 18:08, 2023 ж. шілденің 10 (+06)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&amp;oldid=25272792 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Filter 62 ==
Hey, I wanted to share that you may want to reconsider the threshold for or complexity of the [[Арнайы:AbuseFilter/62|Abuse Filter 62]]. Even though I [[Арнайы:Қатысушы_құқықтары/SGrabarczuk_(WMF)|may be an autoconfirmed user]] (I'm not really sure), I can't add longer messages on people's talk pages. [[Special:Diff/3210332|I needed to do this instead]]. Perhaps exceptions for accounts with some strings in the user names (like CEEhub or WMF) would be sufficient? Thanks. [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:37, 2023 ж. қазанның 5 (+06)

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the article [[:ru:Аборты в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Қатысушы талқылауы:Multituberculata|талқылау]]) 17:54, 2023 ж. қазанның 6 (+06)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:21, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== секунт ==

Қайырлы күн! Секунт дегенді секунд деп өзгерту керек еді. Кезінде translatewiki-ден өзім таба аламаған сияқтымын. Жаңа есіме түсіп кетті. Соны қарап жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

:@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] менде таба алмадым, уақыты келгенде табылады.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:37, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі ==

Қайырлы күн! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:54, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ол туралы @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]-қа айтқаның жөн, ол сондайлармен айналысады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:35, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Бұрыс өңдеме ==
Сәлем, үлкендер не істегенін түсінбесең, сұраған дұрыс. Анау мұрағатта мен ескірген және маңызы жоқ ақпаратты алып тастап жүрмін. Мысалы, туиттер қазір жоқ, ол туралы статистика ешкімге керек емес. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:51, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

:@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Мұрағат ол мұрағат, мұраға қалдырамыз деген сөз басқаша айтқанда архивте жатады, оған тиісудің еш қажеті жоқ. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:26, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:: Балақай, жай веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. Және өзіңнен әлдеқайда тәжірибелі қатысушылармен дауласа берме. Ол парақта көп қате және ескірген деректер жиналып қалған. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:34, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Атауы мұрағат деп тұр ендеше келесі ұрпаққа келесі буынға келесі келетін жаңа қатысушыларға арналған деген сөө. Олар өзіне керекті ақпаратты сол жерден таба алауы мүмкін, тура біз сияқты бұрыңғылардың жазғандарын іздеп тапқанымыз сияқты. Сонымен сіз менен қаншалықты тәжірибелімін деп санайсыз? Қашан тіркелдіңіз, тәжірибелі болсаңыз неге жартылай бұғатталған деп шығып тұр? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:57, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::: Соңғы бес жылда неше мақала жаздың? Сосын менікімен салыстыр, сонда түсінесің. Саған тағы да қайталаймын: қарапайым, қатеге толы веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 20:04, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Кедергі жасаудың себебі ==
Сенің өңдемелерің неге тек маған кедергі келтіруге бағытталған? Неге пайдалы әрекетпен айналыспайсың? «Білгенге маржан» айдарын жаңаруына неге қарсы болып тұрсың? Сапасыз дубликаттарды жоюға неге кедергі келтіресің? Сау адамсың ба өзің? Уикипедияның дамуына бөгет жасау үшін қайтып келдің ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
: Балақай, сұрақтарға жауап берсеш... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:00, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] жаңарып тұрғанына мен қарсы емеспін, ескі деректер үстінгі жағынан емес астынғы жағынан алып оны мұрағат бетіне көшіру керек, жаңа деректер үлгінің басқы жағына енгізу керек. Нұсқаулық үлгі бетінде тұр емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:31, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::: Бірақ өңдемемді жоққа шығарғаның біртүрлі екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:37, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::Оған қоса кез келген адам басты бетке шығара бермей жауаптанған адамдар ғана шығару керек. [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2025]] осы бетке басқа қатысушылар ұсыныс кіргізеді оны басты бетке шығару дұрыс деп шешкен жауапты адам басты бетке шығару керек. Кезінде осы ұлгіге порнография шығарып басты бетте сол суреттен басқа ештеңе көрінбей қалған. Оны Қасымов деген админ дер кезінде байқап қалып жоққа шығарды. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:38, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)

== Сурет ==

Кеш жарық! Күнделікті сурет үлгісі қате шығып жатыр [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:41, 2025 ж. қазанның 19 (+05)

:Мүлдем басқа сурет, сонымен қатар көрсетпейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:42, 2025 ж. қазанның 19 (+05)
::Бір күн кешіктіріп көрсетіп жатыр екен. Қазір уақытым болмай жатыр, кейін дұрыстармын. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:01, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
:::Уикипедия:Тәулік суреті бетіне өтсең, дұрыс көрсетпейді. Жазулар мен қызыл сілтеме болып тұрады. Соны да түзете кетіңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:40, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
::::??? қате болып жатыр. Мен өзім түзетіп жұрмін. Мүмкін қатесін қарап шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:46, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] дұрыстап қойдым, енді қатені түземей ақ бір екі рет тексеріп қойсаң болды, қате шықпауы керек, шығып жатса айта саласың ғой. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:30, 2025 ж. қарашаның 15 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== [[Үлгі:Ірі 40 Уикипедия]] ==

Испанская обошла итальянскую и русскую, поправьте (да и ниже много где порядок неправильный). [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 20:15, 2026 ж. қаңтардың 5 (+05)

:@[[Қатысушы:MBH|MBH]] по моему мнению, этот шаблон нужно автоматизировать через бота. Обновление вручную требует слишком много времени, усилий и концентрации. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:49, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Да, но только в одном разделе я встретил автоматизацию. См. https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=MBH мой вклад за вчера, вот где-то в одном из этих разделов расстановка автоматизирована, даже не через бота, а полностью автоматически. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:41, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Или наоборот: в каких-то интервиках, где я НЕ сделал правку, всё было автоматизировано. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:42, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)

== Уикипедия:25 ==
Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:50, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Module:Pagetype/config: pagetype атаулары туралы ==

Қайырлы кеш!

Осыдан 10 жыл бұрын [[Module:Pagetype/config]] бетін өңдепсіз. Модульдегі pagetypes мәндері «мақаланы», «санатты» сияқты жалғауларда берілген екен.
Қазір бұл модульді [[Үлгі:Қысқаша сипаттама]] үлгісінде қолданғанда, санат атауы
&lt;nowiki&gt;[[Санат:Қысқаша сипаттамасы бар мақаланы]]&lt;/nowiki&gt;
түрінде шығып тұр. Негізі мұнда «мақалалар» болуы керек еді. Бұл модуль қазір тағы қандай үлгілерде қолданылады? Айтпағым pagetypes мәндерін мақала, санат, үлгі деп ауыстыру басқа үлгілерге кері әсер етпей ме? 

Басқа тілдердегі Уикипедияларда бұл мәндер жалғаусыз берілгенін байқадым, сондықтан нақты себеп бар ма, соны түсінгім келеді.

Алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 19:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:@[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] бұны жасаған кезден бері көп уақыт өткен екен. Бұлар жүйелік хабарламаларға қолданған болуым керек. Бұл бет қорғалған деген жүйелік хабарламаларға. Сондықтан бұны өзгерту жалғауларын өзгерту жүйелік хабарламалардың мағынасын бұзып мән мағынасыз қылуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

==  Бұғаттау ==

Ол қатысушылардың мақалаларын өзім түзетейін, бұғаттап керек емес. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:03, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 3 күн көп уақыт емес, тыңдамайтын адамға басқаша қалай ескертесің? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:06, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] қазақша Уикипедияға орысша атаумен мақалаларды неге бастайды? Қазақ тіліне менсінбей қарайтын безбүйрек біреу сияқты. Келесіде қайталанса мәңгіге бұғаттаймын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:23, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::Жақсы, мен ескертіп қойдым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

== Rasulbek Adil ==

Кеш жарық! Неге оңды-солды әркімге автоуикиді пайдалануға рұқсат бердіңіз. Ол қатысушы қарапайым нәрселерден қателік жіберіп жатыр, енді басқа админ соның қоқысын тазап әлек. Соны және бірнеше қатысушыны алып тастадым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] мүмкін AutoWikiBrowser дің мақалалары қателері бар сияқты. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:31, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сол әрекетіме өзім де өкініп қалдым, тәжірибесіз қатысушыға неге бердім деп. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:43, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
::Тәжірибесіздіктен қателестім. Бұл менің қателігім, толық мойындаймын және кешірім сұраймын. Адам қателесіп үйренеді. Маған жаман ниетпен қарамағаныңызды сұраймын. Менің ниетім жақсы болды, бірақ әрекетім қателесуге әкелді. Болашақта ережелерді толық меңгеріп, мұқият сақтайтын боламын және мұндай қателіктерді ешқашан жібермейтін боламын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:02, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] Кеш жарық! Сіз ешкімге міндетті емессіз, әрі кешірім сұраудың қажеті жоқ) Уикипедия еріктілердің жобасы, бірақ сол өзгерістерге жауапкершілікпен қарау керек. Өзіңіз қызыққан дүниелерге қатысты мақалаларды дамытсаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:32, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>i4ve5dv8i76ptmfvz7fxq2z220uf8yx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573160</id>
      <parentid>3572861</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arystanbek</username>
        <id>14348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rasulbek Adil */ Жауап беру</comment>
      <origin>3573160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31004" sha1="7k3yq8uh50slcv6435pd83z90m6hdwy" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Уики-демалыс|тамыздың ортасы}}--~~~~ --&gt;

&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;Проблемалар сені депрессияға емес, әрекет етуге итермелеуі керек. (с) [[Бернард Шоу]]&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;&quot;&gt;[[Сурет:Kz tu.jpg|160px]]&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;usermessage&quot;&gt;Егер мен сіздің талқылау бетіңізге жазсам, [[Арнайы:Талқылауым|талқылау бетіңізде]] жауап беріңіз;&lt;br /&gt;
Егер сіз менің талқылау бетіме жазсаңыз, менің талқылау бетімде жауап беремін.&lt;br /&gt;
Жайдан жай сұрамаңыз, сұрауға тұрарлық {{Тақырып қосу|нәрсе сұраңыз!|section=new{{{link|}}}}} ([[Уикипедия:Администраторлар|админдерге]] және тәжірибелі 
қатысушыларға қатыссыз ескертпе)
{{{!}} style=&quot;border:0; margin:0 auto; width:94%; background:transparent&quot;
{{!}} style=&quot;valign:center;text-align:center;padding-right:0.5em;padding-left:0.25em;width:47%;&quot; {{!}} '''{{color|white|Жаңа талқылау бастау:}}'''
&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
page=Қатысушы талқылауы:Arystanbek
width=60
placeholder=Жаңа бөлім атын енгізіңіз
preload=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Preload
editintro=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Editintro
buttonlabel=Тақырып қосу
&lt;/inputbox&gt;
{{!}}}

&lt;/div&gt;
{{User:box/Көмек көрсету}}
&lt;!--{{User:Box/Хат жіберу}}--&gt;
[[Санат:Уикипедия:Көмек көрсетуге дайын қатысушылар]]
{{Мұрағат|2012 жылғы талқылаулар|2013 жылғы талқылаулар|2014 жылғы талқылаулар|2015 жылғы талқылаулар|2016 жылғы талқылаулар|2017 жылғы талқылаулар|2019 жылғы талқылаулар|2020 жылғы талқылаулар|2021 жылғы талқылаулар|2022 жылғы талқылаудар}}
{{астынан}}
{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}}
{{User:Box/Telegram қолданушы}}
{{user:box/buttons}}


== Уики Браузер ==

&lt;s&gt;Қайырлы кеш. Маған былтыр АутоУикиБраузермен жұмыс істеуге рұқсат берген едіңіз, бірақ жұмыс істейін десем, [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON]] мына бет шығады. Шеше аласыз ба, өтініш. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 01:24, 2023 ж. маусымның 23 (+06)&lt;/s&gt;

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; 18:08, 2023 ж. шілденің 10 (+06)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&amp;oldid=25272792 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Filter 62 ==
Hey, I wanted to share that you may want to reconsider the threshold for or complexity of the [[Арнайы:AbuseFilter/62|Abuse Filter 62]]. Even though I [[Арнайы:Қатысушы_құқықтары/SGrabarczuk_(WMF)|may be an autoconfirmed user]] (I'm not really sure), I can't add longer messages on people's talk pages. [[Special:Diff/3210332|I needed to do this instead]]. Perhaps exceptions for accounts with some strings in the user names (like CEEhub or WMF) would be sufficient? Thanks. [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:37, 2023 ж. қазанның 5 (+06)

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the article [[:ru:Аборты в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Қатысушы талқылауы:Multituberculata|талқылау]]) 17:54, 2023 ж. қазанның 6 (+06)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:21, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== секунт ==

Қайырлы күн! Секунт дегенді секунд деп өзгерту керек еді. Кезінде translatewiki-ден өзім таба аламаған сияқтымын. Жаңа есіме түсіп кетті. Соны қарап жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

:@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] менде таба алмадым, уақыты келгенде табылады.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:37, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі ==

Қайырлы күн! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:54, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ол туралы @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]-қа айтқаның жөн, ол сондайлармен айналысады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:35, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Бұрыс өңдеме ==
Сәлем, үлкендер не істегенін түсінбесең, сұраған дұрыс. Анау мұрағатта мен ескірген және маңызы жоқ ақпаратты алып тастап жүрмін. Мысалы, туиттер қазір жоқ, ол туралы статистика ешкімге керек емес. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:51, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

:@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Мұрағат ол мұрағат, мұраға қалдырамыз деген сөз басқаша айтқанда архивте жатады, оған тиісудің еш қажеті жоқ. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:26, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:: Балақай, жай веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. Және өзіңнен әлдеқайда тәжірибелі қатысушылармен дауласа берме. Ол парақта көп қате және ескірген деректер жиналып қалған. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:34, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Атауы мұрағат деп тұр ендеше келесі ұрпаққа келесі буынға келесі келетін жаңа қатысушыларға арналған деген сөө. Олар өзіне керекті ақпаратты сол жерден таба алауы мүмкін, тура біз сияқты бұрыңғылардың жазғандарын іздеп тапқанымыз сияқты. Сонымен сіз менен қаншалықты тәжірибелімін деп санайсыз? Қашан тіркелдіңіз, тәжірибелі болсаңыз неге жартылай бұғатталған деп шығып тұр? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:57, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::: Соңғы бес жылда неше мақала жаздың? Сосын менікімен салыстыр, сонда түсінесің. Саған тағы да қайталаймын: қарапайым, қатеге толы веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 20:04, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Кедергі жасаудың себебі ==
Сенің өңдемелерің неге тек маған кедергі келтіруге бағытталған? Неге пайдалы әрекетпен айналыспайсың? «Білгенге маржан» айдарын жаңаруына неге қарсы болып тұрсың? Сапасыз дубликаттарды жоюға неге кедергі келтіресің? Сау адамсың ба өзің? Уикипедияның дамуына бөгет жасау үшін қайтып келдің ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
: Балақай, сұрақтарға жауап берсеш... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:00, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] жаңарып тұрғанына мен қарсы емеспін, ескі деректер үстінгі жағынан емес астынғы жағынан алып оны мұрағат бетіне көшіру керек, жаңа деректер үлгінің басқы жағына енгізу керек. Нұсқаулық үлгі бетінде тұр емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:31, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::: Бірақ өңдемемді жоққа шығарғаның біртүрлі екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:37, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::Оған қоса кез келген адам басты бетке шығара бермей жауаптанған адамдар ғана шығару керек. [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2025]] осы бетке басқа қатысушылар ұсыныс кіргізеді оны басты бетке шығару дұрыс деп шешкен жауапты адам басты бетке шығару керек. Кезінде осы ұлгіге порнография шығарып басты бетте сол суреттен басқа ештеңе көрінбей қалған. Оны Қасымов деген админ дер кезінде байқап қалып жоққа шығарды. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:38, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)

== Сурет ==

Кеш жарық! Күнделікті сурет үлгісі қате шығып жатыр [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:41, 2025 ж. қазанның 19 (+05)

:Мүлдем басқа сурет, сонымен қатар көрсетпейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:42, 2025 ж. қазанның 19 (+05)
::Бір күн кешіктіріп көрсетіп жатыр екен. Қазір уақытым болмай жатыр, кейін дұрыстармын. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:01, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
:::Уикипедия:Тәулік суреті бетіне өтсең, дұрыс көрсетпейді. Жазулар мен қызыл сілтеме болып тұрады. Соны да түзете кетіңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:40, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
::::??? қате болып жатыр. Мен өзім түзетіп жұрмін. Мүмкін қатесін қарап шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:46, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] дұрыстап қойдым, енді қатені түземей ақ бір екі рет тексеріп қойсаң болды, қате шықпауы керек, шығып жатса айта саласың ғой. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:30, 2025 ж. қарашаның 15 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== [[Үлгі:Ірі 40 Уикипедия]] ==

Испанская обошла итальянскую и русскую, поправьте (да и ниже много где порядок неправильный). [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 20:15, 2026 ж. қаңтардың 5 (+05)

:@[[Қатысушы:MBH|MBH]] по моему мнению, этот шаблон нужно автоматизировать через бота. Обновление вручную требует слишком много времени, усилий и концентрации. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:49, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Да, но только в одном разделе я встретил автоматизацию. См. https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=MBH мой вклад за вчера, вот где-то в одном из этих разделов расстановка автоматизирована, даже не через бота, а полностью автоматически. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:41, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Или наоборот: в каких-то интервиках, где я НЕ сделал правку, всё было автоматизировано. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:42, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)

== Уикипедия:25 ==
Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:50, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Module:Pagetype/config: pagetype атаулары туралы ==

Қайырлы кеш!

Осыдан 10 жыл бұрын [[Module:Pagetype/config]] бетін өңдепсіз. Модульдегі pagetypes мәндері «мақаланы», «санатты» сияқты жалғауларда берілген екен.
Қазір бұл модульді [[Үлгі:Қысқаша сипаттама]] үлгісінде қолданғанда, санат атауы
&lt;nowiki&gt;[[Санат:Қысқаша сипаттамасы бар мақаланы]]&lt;/nowiki&gt;
түрінде шығып тұр. Негізі мұнда «мақалалар» болуы керек еді. Бұл модуль қазір тағы қандай үлгілерде қолданылады? Айтпағым pagetypes мәндерін мақала, санат, үлгі деп ауыстыру басқа үлгілерге кері әсер етпей ме? 

Басқа тілдердегі Уикипедияларда бұл мәндер жалғаусыз берілгенін байқадым, сондықтан нақты себеп бар ма, соны түсінгім келеді.

Алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 19:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:@[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] бұны жасаған кезден бері көп уақыт өткен екен. Бұлар жүйелік хабарламаларға қолданған болуым керек. Бұл бет қорғалған деген жүйелік хабарламаларға. Сондықтан бұны өзгерту жалғауларын өзгерту жүйелік хабарламалардың мағынасын бұзып мән мағынасыз қылуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

==  Бұғаттау ==

Ол қатысушылардың мақалаларын өзім түзетейін, бұғаттап керек емес. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:03, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 3 күн көп уақыт емес, тыңдамайтын адамға басқаша қалай ескертесің? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:06, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] қазақша Уикипедияға орысша атаумен мақалаларды неге бастайды? Қазақ тіліне менсінбей қарайтын безбүйрек біреу сияқты. Келесіде қайталанса мәңгіге бұғаттаймын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:23, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::Жақсы, мен ескертіп қойдым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

== Rasulbek Adil ==

Кеш жарық! Неге оңды-солды әркімге автоуикиді пайдалануға рұқсат бердіңіз. Ол қатысушы қарапайым нәрселерден қателік жіберіп жатыр, енді басқа админ соның қоқысын тазап әлек. Соны және бірнеше қатысушыны алып тастадым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] мүмкін AutoWikiBrowser дің мақалалары қателері бар сияқты. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:31, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сол әрекетіме өзім де өкініп қалдым, тәжірибесіз қатысушыға неге бердім деп. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:43, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
::Тәжірибесіздіктен қателестім. Бұл менің қателігім, толық мойындаймын және кешірім сұраймын. Адам қателесіп үйренеді. Маған жаман ниетпен қарамағаныңызды сұраймын. Менің ниетім жақсы болды, бірақ әрекетім қателесуге әкелді. Болашақта ережелерді толық меңгеріп, мұқият сақтайтын боламын және мұндай қателіктерді ешқашан жібермейтін боламын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:02, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] Кеш жарық! Сіз ешкімге міндетті емессіз, әрі кешірім сұраудың қажеті жоқ) Уикипедия еріктілердің жобасы, бірақ сол өзгерістерге жауапкершілікпен қарау керек. Өзіңіз қызыққан дүниелерге қатысты мақалаларды дамытсаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:32, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] кешірім сұраудың орнына мен AutoWikiBrowser қолданып не бүлдірдім соларды қалпына келтірейін деген ой келмей ме? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:42, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>7k3yq8uh50slcv6435pd83z90m6hdwy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573207</id>
      <parentid>3573160</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rasulbek Adil */ Жауап беру</comment>
      <origin>3573207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31528" sha1="rryiknkksrpj1r06kyhjnra91u1oqol" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Уики-демалыс|тамыздың ортасы}}--~~~~ --&gt;

&lt;div class=&quot;scrollingtext&quot;&gt;
&lt;p&gt;Проблемалар сені депрессияға емес, әрекет етуге итермелеуі керек. (с) [[Бернард Шоу]]&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;&quot;&gt;[[Сурет:Kz tu.jpg|160px]]&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; class=&quot;usermessage&quot;&gt;Егер мен сіздің талқылау бетіңізге жазсам, [[Арнайы:Талқылауым|талқылау бетіңізде]] жауап беріңіз;&lt;br /&gt;
Егер сіз менің талқылау бетіме жазсаңыз, менің талқылау бетімде жауап беремін.&lt;br /&gt;
Жайдан жай сұрамаңыз, сұрауға тұрарлық {{Тақырып қосу|нәрсе сұраңыз!|section=new{{{link|}}}}} ([[Уикипедия:Администраторлар|админдерге]] және тәжірибелі 
қатысушыларға қатыссыз ескертпе)
{{{!}} style=&quot;border:0; margin:0 auto; width:94%; background:transparent&quot;
{{!}} style=&quot;valign:center;text-align:center;padding-right:0.5em;padding-left:0.25em;width:47%;&quot; {{!}} '''{{color|white|Жаңа талқылау бастау:}}'''
&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
page=Қатысушы талқылауы:Arystanbek
width=60
placeholder=Жаңа бөлім атын енгізіңіз
preload=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Preload
editintro=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Editintro
buttonlabel=Тақырып қосу
&lt;/inputbox&gt;
{{!}}}

&lt;/div&gt;
{{User:box/Көмек көрсету}}
&lt;!--{{User:Box/Хат жіберу}}--&gt;
[[Санат:Уикипедия:Көмек көрсетуге дайын қатысушылар]]
{{Мұрағат|2012 жылғы талқылаулар|2013 жылғы талқылаулар|2014 жылғы талқылаулар|2015 жылғы талқылаулар|2016 жылғы талқылаулар|2017 жылғы талқылаулар|2019 жылғы талқылаулар|2020 жылғы талқылаулар|2021 жылғы талқылаулар|2022 жылғы талқылаудар}}
{{астынан}}
{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}}
{{User:Box/Telegram қолданушы}}
{{user:box/buttons}}


== Уики Браузер ==

&lt;s&gt;Қайырлы кеш. Маған былтыр АутоУикиБраузермен жұмыс істеуге рұқсат берген едіңіз, бірақ жұмыс істейін десем, [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON]] мына бет шығады. Шеше аласыз ба, өтініш. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 01:24, 2023 ж. маусымның 23 (+06)&lt;/s&gt;

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; 18:08, 2023 ж. шілденің 10 (+06)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&amp;oldid=25272792 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Filter 62 ==
Hey, I wanted to share that you may want to reconsider the threshold for or complexity of the [[Арнайы:AbuseFilter/62|Abuse Filter 62]]. Even though I [[Арнайы:Қатысушы_құқықтары/SGrabarczuk_(WMF)|may be an autoconfirmed user]] (I'm not really sure), I can't add longer messages on people's talk pages. [[Special:Diff/3210332|I needed to do this instead]]. Perhaps exceptions for accounts with some strings in the user names (like CEEhub or WMF) would be sufficient? Thanks. [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:37, 2023 ж. қазанның 5 (+06)

== Translation request ==

Hello.

Can you translate and upload the article [[:ru:Аборты в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Қатысушы талқылауы:Multituberculata|талқылау]]) 17:54, 2023 ж. қазанның 6 (+06)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:21, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== секунт ==

Қайырлы күн! Секунт дегенді секунд деп өзгерту керек еді. Кезінде translatewiki-ден өзім таба аламаған сияқтымын. Жаңа есіме түсіп кетті. Соны қарап жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

:@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] менде таба алмадым, уақыты келгенде табылады.  &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:37, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Үлгі ==

Қайырлы күн! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:54, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ол туралы @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]-қа айтқаның жөн, ол сондайлармен айналысады. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:35, 2025 ж. маусымның 1 (+05)

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Бұрыс өңдеме ==
Сәлем, үлкендер не істегенін түсінбесең, сұраған дұрыс. Анау мұрағатта мен ескірген және маңызы жоқ ақпаратты алып тастап жүрмін. Мысалы, туиттер қазір жоқ, ол туралы статистика ешкімге керек емес. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:51, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

:@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Мұрағат ол мұрағат, мұраға қалдырамыз деген сөз басқаша айтқанда архивте жатады, оған тиісудің еш қажеті жоқ. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:26, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:: Балақай, жай веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. Және өзіңнен әлдеқайда тәжірибелі қатысушылармен дауласа берме. Ол парақта көп қате және ескірген деректер жиналып қалған. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:34, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Атауы мұрағат деп тұр ендеше келесі ұрпаққа келесі буынға келесі келетін жаңа қатысушыларға арналған деген сөө. Олар өзіне керекті ақпаратты сол жерден таба алауы мүмкін, тура біз сияқты бұрыңғылардың жазғандарын іздеп тапқанымыз сияқты. Сонымен сіз менен қаншалықты тәжірибелімін деп санайсыз? Қашан тіркелдіңіз, тәжірибелі болсаңыз неге жартылай бұғатталған деп шығып тұр? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:57, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)
:::: Соңғы бес жылда неше мақала жаздың? Сосын менікімен салыстыр, сонда түсінесің. Саған тағы да қайталаймын: қарапайым, қатеге толы веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 20:04, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05)

== Кедергі жасаудың себебі ==
Сенің өңдемелерің неге тек маған кедергі келтіруге бағытталған? Неге пайдалы әрекетпен айналыспайсың? «Білгенге маржан» айдарын жаңаруына неге қарсы болып тұрсың? Сапасыз дубликаттарды жоюға неге кедергі келтіресің? Сау адамсың ба өзің? Уикипедияның дамуына бөгет жасау үшін қайтып келдің ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
: Балақай, сұрақтарға жауап берсеш... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:00, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] жаңарып тұрғанына мен қарсы емеспін, ескі деректер үстінгі жағынан емес астынғы жағынан алып оны мұрағат бетіне көшіру керек, жаңа деректер үлгінің басқы жағына енгізу керек. Нұсқаулық үлгі бетінде тұр емес пе? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:31, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::: Бірақ өңдемемді жоққа шығарғаның біртүрлі екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:37, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)
::Оған қоса кез келген адам басты бетке шығара бермей жауаптанған адамдар ғана шығару керек. [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2025]] осы бетке басқа қатысушылар ұсыныс кіргізеді оны басты бетке шығару дұрыс деп шешкен жауапты адам басты бетке шығару керек. Кезінде осы ұлгіге порнография шығарып басты бетте сол суреттен басқа ештеңе көрінбей қалған. Оны Қасымов деген админ дер кезінде байқап қалып жоққа шығарды. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:38, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05)

== Сурет ==

Кеш жарық! Күнделікті сурет үлгісі қате шығып жатыр [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:41, 2025 ж. қазанның 19 (+05)

:Мүлдем басқа сурет, сонымен қатар көрсетпейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:42, 2025 ж. қазанның 19 (+05)
::Бір күн кешіктіріп көрсетіп жатыр екен. Қазір уақытым болмай жатыр, кейін дұрыстармын. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:01, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
:::Уикипедия:Тәулік суреті бетіне өтсең, дұрыс көрсетпейді. Жазулар мен қызыл сілтеме болып тұрады. Соны да түзете кетіңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:40, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
::::??? қате болып жатыр. Мен өзім түзетіп жұрмін. Мүмкін қатесін қарап шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:46, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
:::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] дұрыстап қойдым, енді қатені түземей ақ бір екі рет тексеріп қойсаң болды, қате шықпауы керек, шығып жатса айта саласың ғой. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:30, 2025 ж. қарашаның 15 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== [[Үлгі:Ірі 40 Уикипедия]] ==

Испанская обошла итальянскую и русскую, поправьте (да и ниже много где порядок неправильный). [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 20:15, 2026 ж. қаңтардың 5 (+05)

:@[[Қатысушы:MBH|MBH]] по моему мнению, этот шаблон нужно автоматизировать через бота. Обновление вручную требует слишком много времени, усилий и концентрации. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:49, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Да, но только в одном разделе я встретил автоматизацию. См. https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=MBH мой вклад за вчера, вот где-то в одном из этих разделов расстановка автоматизирована, даже не через бота, а полностью автоматически. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:41, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)
:: Или наоборот: в каких-то интервиках, где я НЕ сделал правку, всё было автоматизировано. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:42, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05)

== Уикипедия:25 ==
Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:50, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)

== Module:Pagetype/config: pagetype атаулары туралы ==

Қайырлы кеш!

Осыдан 10 жыл бұрын [[Module:Pagetype/config]] бетін өңдепсіз. Модульдегі pagetypes мәндері «мақаланы», «санатты» сияқты жалғауларда берілген екен.
Қазір бұл модульді [[Үлгі:Қысқаша сипаттама]] үлгісінде қолданғанда, санат атауы
&lt;nowiki&gt;[[Санат:Қысқаша сипаттамасы бар мақаланы]]&lt;/nowiki&gt;
түрінде шығып тұр. Негізі мұнда «мақалалар» болуы керек еді. Бұл модуль қазір тағы қандай үлгілерде қолданылады? Айтпағым pagetypes мәндерін мақала, санат, үлгі деп ауыстыру басқа үлгілерге кері әсер етпей ме? 

Басқа тілдердегі Уикипедияларда бұл мәндер жалғаусыз берілгенін байқадым, сондықтан нақты себеп бар ма, соны түсінгім келеді.

Алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 19:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:@[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] бұны жасаған кезден бері көп уақыт өткен екен. Бұлар жүйелік хабарламаларға қолданған болуым керек. Бұл бет қорғалған деген жүйелік хабарламаларға. Сондықтан бұны өзгерту жалғауларын өзгерту жүйелік хабарламалардың мағынасын бұзып мән мағынасыз қылуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

==  Бұғаттау ==

Ол қатысушылардың мақалаларын өзім түзетейін, бұғаттап керек емес. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:03, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 3 күн көп уақыт емес, тыңдамайтын адамға басқаша қалай ескертесің? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:06, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
:@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] қазақша Уикипедияға орысша атаумен мақалаларды неге бастайды? Қазақ тіліне менсінбей қарайтын безбүйрек біреу сияқты. Келесіде қайталанса мәңгіге бұғаттаймын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:23, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)
::Жақсы, мен ескертіп қойдым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2026 ж. наурыздың 11 (+05)

== Rasulbek Adil ==

Кеш жарық! Неге оңды-солды әркімге автоуикиді пайдалануға рұқсат бердіңіз. Ол қатысушы қарапайым нәрселерден қателік жіберіп жатыр, енді басқа админ соның қоқысын тазап әлек. Соны және бірнеше қатысушыны алып тастадым [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] мүмкін AutoWikiBrowser дің мақалалары қателері бар сияқты. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:31, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сол әрекетіме өзім де өкініп қалдым, тәжірибесіз қатысушыға неге бердім деп. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:43, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
::Тәжірибесіздіктен қателестім. Бұл менің қателігім, толық мойындаймын және кешірім сұраймын. Адам қателесіп үйренеді. Маған жаман ниетпен қарамағаныңызды сұраймын. Менің ниетім жақсы болды, бірақ әрекетім қателесуге әкелді. Болашақта ережелерді толық меңгеріп, мұқият сақтайтын боламын және мұндай қателіктерді ешқашан жібермейтін боламын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:02, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] Кеш жарық! Сіз ешкімге міндетті емессіз, әрі кешірім сұраудың қажеті жоқ) Уикипедия еріктілердің жобасы, бірақ сол өзгерістерге жауапкершілікпен қарау керек. Өзіңіз қызыққан дүниелерге қатысты мақалаларды дамытсаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:32, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] кешірім сұраудың орнына мен AutoWikiBrowser қолданып не бүлдірдім соларды қалпына келтірейін деген ой келмей ме? &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:42, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)
::::@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] кешірім сұрағаныма қарамастан, сіздің айтқаныңызды дұрыс түсіндім: маған бүлдірілген өзгерістерді қалпына келтіру туралы бірден ойлану керек еді. Бұл менің қателігім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:33, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>rryiknkksrpj1r06kyhjnra91u1oqol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Азия Ұлттық футбол құрамалары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>493194</id>
    <revision>
      <id>3572868</id>
      <parentid>3549853</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5640" sha1="c26w01u8ptkmwa8v14g258dgbhb11ol" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Азия Ұлттық футбол құрамалары
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Азия футбол конфедерациясы|Азия Ұлттық футбол құрама командалары]]
|тақырып_стиль = background:{{түс|Футбол}}
|тізім1 = 
{{nobr| [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]] •}}
{{nobr| [[Ауғанстан Ұлттық футбол құрамасы|Ауғанстан]] •}}
{{nobr| [[Бангладеш Ұлттық футбол құрамасы|Бангладеш]] •}}
{{nobr| [[Бахрейн Ұлттық футбол құрамасы|Бахрейн]] •}}
{{nobr| [[БАӘ Ұлттық футбол құрамасы|БАӘ]] •}}
{{nobr| [[Бруней Ұлттық футбол құрамасы|Бруней]] •}}
{{nobr| [[Бутан Ұлттық футбол құрамасы|Бутан]] •}}
{{nobr| [[Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы|Вьетнам]] •}}
{{nobr| [[Гонконг Ұлттық футбол құрамасы|Гонконг]] •}}
{{nobr| [[Гуам Ұлттық футбол құрамасы|Гуам]] •}}
{{nobr| [[Жапония Ұлттық футбол құрамасы|Жапония]] •}}
{{nobr| [[Индонезия Ұлттық футбол құрамасы|Индонезия]] •}}
{{nobr| [[Иордания Ұлттық футбол құрамасы|Иордания]] •}}
{{nobr| [[Ирак Ұлттық футбол құрамасы|Ирак]] •}}
{{nobr| [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]] •}}
{{nobr| [[Йемен Ұлттық футбол құрамасы|Йемен]] •}}
{{nobr| [[Камбоджа Ұлттық футбол құрамасы|Камбоджа]] •}}
{{nobr| [[Катар Ұлттық футбол құрамасы|Катар]] •}}
{{nobr| [[Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Корея Республикасы]] •}}
{{nobr| [[КХДР Ұлттық футбол құрамасы|Корей Халық Демократиялық Республикасы]] •}}
{{nobr| [[Кувейт Ұлттық футбол құрамасы|Кувейт]] •}}
{{nobr| [[Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасы|Қырғызстан]] •}}
{{nobr| [[Қытай Ұлттық футбол құрамасы|Қытай]] •}}
{{nobr| [[Лаос Ұлттық футбол құрамасы|Лаос]] •}}
{{nobr| [[Ливан Ұлттық футбол құрамасы|Ливан]] •}}
{{nobr| [[Макао Ұлттық футбол құрамасы|Макао]] •}}
{{nobr| [[Малайзия Ұлттық футбол құрамасы|Малайзия]] •}}
{{nobr| [[Мальдив Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Мальдив&amp;nbsp;Республикасы]] •}}
{{nobr| [[Моңғолия Ұлттық футбол құрамасы|Моңғолия]] •}}
{{nobr| [[Мьянма Ұлттық футбол құрамасы|Мьянма]] •}}
{{nobr| [[Непал Ұлттық футбол құрамасы|Непал]] •}}
{{nobr| [[Оман Ұлттық футбол құрамасы|Оман]] •}}
{{nobr| [[Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы|Өзбекстан]] •}}
{{nobr| [[Палестина Ұлттық футбол құрамасы|Палестина]] •}}
{{nobr| [[Пәкістан Ұлттық футбол құрамасы|Пәкістан]] •}}
{{nobr| [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд&amp;nbsp;Арабиясы]] •}}
{{nobr| [[Сингапур Ұлттық футбол құрамасы|Сингапур]] •}}
{{nobr| [[Сирия Ұлттық футбол құрамасы|Сирия]] •}}
{{nobr| [[Солтүстік Мариана аралдары Ұлттық футбол құрамасы|''Солтүстік Мариана аралдары'']] •}}
{{nobr| [[Қытай Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Тайвань]] •}}
{{nobr| [[Тайланд Ұлттық футбол құрамасы|Тайланд]] •}}
{{nobr| [[Тәжікстан Ұлттық футбол құрамасы|Тәжікстан]] •}}
{{nobr| [[Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы|Түркіменстан]] •}}
{{nobr| [[Үндістан Ұлттық футбол құрамасы|Үндістан]] •}}
{{nobr| [[Филиппин Ұлттық футбол құрамасы|Филиппиндер]] •}}
{{nobr| [[Шри-Ланка Ұлттық футбол құрамасы|Шри-Ланка]] •}}
{{nobr| [[Шығыс Тимор Ұлттық футбол құрамасы|Тимор-Лесте]] •}}

'''Бұрынғы құрамалар''':
{{nobr| [[Солтүстік Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы|Солтүстік Вьетнам]] •}}
{{nobr| [[Оңтүстік Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Вьетнам]] •}}
{{nobr| [[Оңтүстік Йемен Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Йемен]] •}}
{{nobr| [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]] }}
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;!--(Бұл жерде санат)--&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Футбол|{{PAGENAME}}]]
&lt;!--(Бұл жерде интеруики)--&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c26w01u8ptkmwa8v14g258dgbhb11ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Болатхан Махатұлы Махатов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506148</id>
    <revision>
      <id>3572936</id>
      <parentid>3548505</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdaly Naz</username>
        <id>178885</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>3572936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11803" sha1="3jd26fhwcgtnmto8h7liyou5m3oyicx" xml:space="preserve">[[Сурет:Махатов Болатхан Махатұлы.jpg|500px|нобай|Сурет:Махатов Болатхан Махатұлы.jpg]]
'''Махатов Болатхан Махатұлы''' 1956 жылы 12 қарашада Оңтүстік Қазақстан облысы Бестоғай ауылында дүниеге келген. Ауыл шаруашылығы ғылымдарының [[доктор]]ы, [[профессор]], [[Қазақ]] ауыл шаруашылығы ғылым Академиясының корреспондент мүшесі, [[Моңғолия]] ҰҒА шетелдік толық мүшесі (академигі).

[[Ысты]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}&lt;/ref&gt;
==Еңбек жолы==

1973 жылы [[Түлкібас ауданы]], Ванновка ауылында Ломоносов атындағы орыс орта мектебін бітіріп, Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік институтына оқуға түседі. Студент кезінен бастап, профессор Т.О. Измаиловтың жетекшілігімен физиология  кафедрасында студенттік ғылыми кружоктарға қатысып, көптеген студенттік конференцияларда баяндама жасап, профессор М.М.Бетембаеваның жетекшілігімен жаңа дегерес қой тұқымының жүн құрылысының ерекшеліктері туралы ғылыми жұмыстар жүргізеді.

Институтты үздік белгімен бітіріп Шымкент облысының ауыл шаруашылық басқармасының нормативті – зерттеу станциясында аға зоотехник болып қызметке тұрып, жұмысты ғылыми тұрғыда ұйымдастыру проблемаларымен айналысады. 1979 жылдың желтоқсан айында Қазақ қой шаруашылық ғылыми зерттеу институтына, мал шаруашылығын азықтандыру және химиялық зерттеу бөліміне аспирантураға түседі, сол кезеңнен бастап мал ағзасындағы минералды заттардың алмасуы, оның ішінде метионин және лизин аминқышқылдарының негізгі элементтерінің бірі күкүрттің алмасуын терең зерттеп, академик Т.И. Сарбасовтың жетекшілігімен 1984 жылы «Биязы жүнді қой тұқымдарының күкүртке қажеттілігі» атты тақырыпта кандидаттық диссертация жұмысын қорғайды. Осы аталған кезден бастап Қой шаруашылығы ғылыми зерттеу институтының физиология және азықтандыру биохимия зертханасына кіші ғылыми қызметкер болып орналасып, мал ағзасындағы азық заттардың азот, фосфор, калий, т.б. минералды заттардың алмасу процестерін зерттеу жұмыстарымен айналысып, әріптестерімен бірге республикалық бағдарлама жасайды.

Көптеген ғылыми – тәжірибелік жұмыстар жүргізу арқылы дәлелденіп алынған нәтижелері Бүкілодақтық және республикалық үйлестіру кеңестерінде қолдау тауып, 1996 жылы докторлық диссертацияға жалғасып, ойдағыдай қорғап, ғылым докторы атағын алды.
1997 жылы қараша айында Ғылым Министрлігімен Ғылым Академиясының бұйрығымен Қазақ Қой шаруашылығы ғылыми зерттеу институтына директор болып сайланады. Бұл жылдары мемлекетімізді 6 жыл бойы егемендік алып, елімізге тән ерешеліктерді ескере отырып, ғылым бағытында жаңа бағдарламасын қалыптастыру кезеңі журіп жатты. Себебі көптеген тұрғыда кеңес дәуірі кезінде қалыптасқан ғылым мен шаруашылық қарым-қатынастар өзгеріп, жаңа заманға сәйкес талаптар туындай бастады. Сол себептен бұрынғы ғылымға деген көзқарасты түбегейлі өзгертіп, ғалымдарға жаңа талаптар мен мақсаттар жүктеліп, жаңадан пайда болып жатқан проблемаларға жауап табу керек болды. Осы себептен ғылыми жаңа бағдарламалар жасалып, қалыптасып жатқан нарық талаптарына сәйкес жұмыстарды үйлестіру сұрағы туындады. Сонымен қатар мекеме басшысы ретінде ғылыми жұмыстарды ұйымдастыру мен қатар шаруашылық сұрақтарымен де  тығыз  айналасуға тура келді.

==Еңбектері==

Мемлекеттік меншік түрі өзгеріп, көптеген асыл тұқымды мал шаруашылықтары жекешелендірілудің нәтижесінде ғылым мен жаңа фермерлік қожалықтар арасындағы қатынастарды қарастыру қажеттілігі туды. Осы тұрғыда институт ғалымдарымен бірлесе отырып,  Б.Махатовтың жетекшілігімен асыл тұқымды шаруа қожалықтарымен ғылыми жұмыстардың ұйымдастырудың жаңа формасын қалыптастырды, жетекші ғалымдарға экспериментте жүрген мал бастарын жалға алып тәжірибелік іс шараларын жүзеге асырды. Осы мезетте олардың басы тек сан жағынан емес, сапалық жағынан да өсу басталды, бұрын шығарылған тұқымдарды жетілдіре отырып, жаңа мал тұқымдарын шығаруға қол жеткізді. Бұл кісінің институтты басқару кезеңінде жетекші ғалымдардың еңбегімен бір мұғалжар жылқы мен бір [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|сарыарқа]] қой тұқымы шығарылды.

2003 жылы ауыл-шаруашылығы ғылыми зерттеу институттарын – үйлесімдеу мен қайта ұйымдастыруы шараларына сәйкес 5 (бес) ғылыми зерттеу институттары бір ғылыми орталыққа біріктірілді. Бұрынғы қой шаруашылығы ғылыми зерттеу Институты бөлімше болып бекітілуіне байланысты ол Қазақ Ұлттық Аграрлық Университетіне ұстаздық жұмысқа ауысып, алғашқы уақытта  кафедрада профессоры, кафедра меңгерушісі және факультет деканы қызметін атқарды. Осы кезеңнен бастап, ауыл – шаруашылыққа білікті жас мамандар дайындауда бірталай жұмыстар атқарды. Осыған қоса докторлық ғылыми кеңестің төрағасы ретінде елімізге жас ғылымдар дайындауда да үлкен еңбек атқарды. Қазақ Ұлттық Аграрлық Университетте жүрген кезінде әріптестерімен бірге 3 әдістемелік құрал мен бір [[кітап]] жазып шықты.
2008 жылдың маусым айынан бастап адам және жануарлар физиологиясы институтына конкурстық балама бойынша директор болып сайланып, институт ғалымдарымен бірлесе отырып физиология саласында мемлекеттік бағдарлама жасап, республикалық Ғылыми Техникалық Комиссияның қолдауына ие болды.
Бүгінгі таңда 90-нан астам ғылыми  еңбектердің, оның ішінде 2 кітап, 10-нан аса әдістемелік құралдар мен ұсыныстардың авторы. Жас ғылымдарға қамқор көрсете отырып, 3 ғылым кандидаттарын дайындап, 3 шәкірті докторлық жұмыстарын жүргізіп жатыр.

Негізгі ғылыми жұмыстары: 1) Рекомендации по изменению неорганических источников серы в питании овец (соавторы Сарбасов Т.И. и др. 1984). 2) Эффективное использование протеина овцами при полноценном кормлении их углеводу (Вестник с-х наук Казахстана Бастау, 2002, стр. 66-68).  3) Влияние распадаемости  протеина рубце на ферментацию корма (Вестник с-х науки Казахстана 4, Бастау, 2003, стр. 62-63). 4) Оптимальный уровень распадаемого протеина в сеносилостно  - концентратном типе кормления овец. (Вестник с-х науки Казахстана, 2003, стр. 58-59). 5) Биология разведения перепелов (соавторы Абрикосова В.И., Байбатшанов М.К., Алматы, 2008. 153 с.).  6) Рекомендации  по технологии производства яиц и мяса перепелов (соавторы Абрикосова В.И., Байбатшанов М.К., 2008, 63 с).

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

* Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж.
* http://ardaktylar.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140329122517/http://www.ardaktylar.kz/ |date=2014-03-29 }}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>3jd26fhwcgtnmto8h7liyou5m3oyicx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572945</id>
      <parentid>3572936</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Abdaly Naz|Abdaly Naz]] ([[User talk:Abdaly Naz|т]]) өңдемелерінен [[User:Vistulax|Vistulax]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3548505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11729" sha1="adh1z53pb5m0vvfyndfzlpru7ywnyc8" xml:space="preserve">[[Сурет:Махатов Болатхан Махатұлы.jpg|500px|нобай|Сурет:Махатов Болатхан Махатұлы.jpg]]
'''Махатов Болатхан Махатұлы''' 1956 жылы 12 қарашада Оңтүстік Қазақстан облысы Бестоғай ауылында дүниеге келген. Ауыл шаруашылығы ғылымдарының [[доктор]]ы, [[профессор]], [[Қазақ]] ауыл шаруашылығы ғылым Академиясының корреспондент мүшесі, [[Моңғолия]] ҰҒА шетелдік толық мүшесі (академигі).

[[Ысты]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}&lt;/ref&gt;
==Еңбек жолы==

1973 жылы Түлкібас ауданы, Ванновка ауылында Ломоносов атындағы орыс орта мектебін бітіріп, Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік институтына оқуға түседі. Студент кезінен бастап, профессор Т.О. Измаиловтың жетекшілігімен физиология  кафедрасында студенттік ғылыми кружоктарға қатысып, көптеген студенттік конференцияларда баяндама жасап, профессор М.М.Бетембаеваның жетекшілігімен жаңа дегерес қой тұқымының жүн құрылысының ерекшеліктері туралы ғылыми жұмыстар жүргізеді.

Институтты үздік белгімен бітіріп Шымкент облысының ауыл шаруашылық басқармасының нормативті – зерттеу станциясында аға зоотехник болып қызметке тұрып, жұмысты ғылыми тұрғыда ұйымдастыру проблемаларымен айналысады. 1979 жылдың желтоқсан айында Қазақ қой шаруашылық ғылыми зерттеу институтына, мал шаруашылығын азықтандыру және химиялық зерттеу бөліміне аспирантураға түседі, сол кезеңнен бастап мал ағзасындағы минералды заттардың алмасуы, оның ішінде метионин және лизин аминқышқылдарының негізгі элементтерінің бірі күкүрттің алмасуын терең зерттеп, академик Т.И. Сарбасовтың жетекшілігімен 1984 жылы «Биязы жүнді қой тұқымдарының күкүртке қажеттілігі» атты тақырыпта кандидаттық диссертация жұмысын қорғайды. Осы аталған кезден бастап Қой шаруашылығы ғылыми зерттеу институтының физиология және азықтандыру биохимия зертханасына кіші ғылыми қызметкер болып орналасып, мал ағзасындағы азық заттардың азот, фосфор, калий, т.б. минералды заттардың алмасу процестерін зерттеу жұмыстарымен айналысып, әріптестерімен бірге республикалық бағдарлама жасайды.

Көптеген ғылыми – тәжірибелік жұмыстар жүргізу арқылы дәлелденіп алынған нәтижелері Бүкілодақтық және республикалық үйлестіру кеңестерінде қолдау тауып, 1996 жылы докторлық диссертацияға жалғасып, ойдағыдай қорғап, ғылым докторы атағын алды.
1997 жылы қараша айында Ғылым Министрлігімен Ғылым Академиясының бұйрығымен Қазақ Қой шаруашылығы ғылыми зерттеу институтына директор болып сайланады. Бұл жылдары мемлекетімізді 6 жыл бойы егемендік алып, елімізге тән ерешеліктерді ескере отырып, ғылым бағытында жаңа бағдарламасын қалыптастыру кезеңі журіп жатты. Себебі көптеген тұрғыда кеңес дәуірі кезінде қалыптасқан ғылым мен шаруашылық қарым-қатынастар өзгеріп, жаңа заманға сәйкес талаптар туындай бастады. Сол себептен бұрынғы ғылымға деген көзқарасты түбегейлі өзгертіп, ғалымдарға жаңа талаптар мен мақсаттар жүктеліп, жаңадан пайда болып жатқан проблемаларға жауап табу керек болды. Осы себептен ғылыми жаңа бағдарламалар жасалып, қалыптасып жатқан нарық талаптарына сәйкес жұмыстарды үйлестіру сұрағы туындады. Сонымен қатар мекеме басшысы ретінде ғылыми жұмыстарды ұйымдастыру мен қатар шаруашылық сұрақтарымен де  тығыз  айналасуға тура келді.

==Еңбектері==

Мемлекеттік меншік түрі өзгеріп, көптеген асыл тұқымды мал шаруашылықтары жекешелендірілудің нәтижесінде ғылым мен жаңа фермерлік қожалықтар арасындағы қатынастарды қарастыру қажеттілігі туды. Осы тұрғыда институт ғалымдарымен бірлесе отырып,  Б.Махатовтың жетекшілігімен асыл тұқымды шаруа қожалықтарымен ғылыми жұмыстардың ұйымдастырудың жаңа формасын қалыптастырды, жетекші ғалымдарға экспериментте жүрген мал бастарын жалға алып тәжірибелік іс шараларын жүзеге асырды. Осы мезетте олардың басы тек сан жағынан емес, сапалық жағынан да өсу басталды, бұрын шығарылған тұқымдарды жетілдіре отырып, жаңа мал тұқымдарын шығаруға қол жеткізді. Бұл кісінің институтты басқару кезеңінде жетекші ғалымдардың еңбегімен бір мұғалжар жылқы мен бір сарыарқа қой тұқымы шығарылды.

2003 жылы ауыл-шаруашылығы ғылыми зерттеу институттарын – үйлесімдеу мен қайта ұйымдастыруы шараларына сәйкес 5 (бес) ғылыми зерттеу институттары бір ғылыми орталыққа біріктірілді. Бұрынғы қой шаруашылығы ғылыми зерттеу Институты бөлімше болып бекітілуіне байланысты ол Қазақ Ұлттық Аграрлық Университетіне ұстаздық жұмысқа ауысып, алғашқы уақытта  кафедрада профессоры, кафедра меңгерушісі және факультет деканы қызметін атқарды. Осы кезеңнен бастап, ауыл – шаруашылыққа білікті жас мамандар дайындауда бірталай жұмыстар атқарды. Осыған қоса докторлық ғылыми кеңестің төрағасы ретінде елімізге жас ғылымдар дайындауда да үлкен еңбек атқарды. Қазақ Ұлттық Аграрлық Университетте жүрген кезінде әріптестерімен бірге 3 әдістемелік құрал мен бір кітап жазып шықты.
2008 жылдың маусым айынан бастап адам және жануарлар физиологиясы институтына конкурстық балама бойынша директор болып сайланып, институт ғалымдарымен бірлесе отырып физиология саласында мемлекеттік бағдарлама жасап, республикалық Ғылыми Техникалық Комиссияның қолдауына ие болды.
Бүгінгі таңда 90-нан астам ғылыми  еңбектердің, оның ішінде 2 кітап, 10-нан аса әдістемелік құралдар мен ұсыныстардың авторы. Жас ғылымдарға қамқор көрсете отырып, 3 ғылым кандидаттарын дайындап, 3 шәкірті докторлық жұмыстарын жүргізіп жатыр.

Негізгі ғылыми жұмыстары: 1) Рекомендации по изменению неорганических источников серы в питании овец (соавторы Сарбасов Т.И. и др. 1984). 2) Эффективное использование протеина овцами при полноценном кормлении их углеводу (Вестник с-х наук Казахстана Бастау, 2002, стр. 66-68).  3) Влияние распадаемости  протеина рубце на ферментацию корма (Вестник с-х науки Казахстана 4, Бастау, 2003, стр. 62-63). 4) Оптимальный уровень распадаемого протеина в сеносилостно  - концентратном типе кормления овец. (Вестник с-х науки Казахстана, 2003, стр. 58-59). 5) Биология разведения перепелов (соавторы Абрикосова В.И., Байбатшанов М.К., Алматы, 2008. 153 с.).  6) Рекомендации  по технологии производства яиц и мяса перепелов (соавторы Абрикосова В.И., Байбатшанов М.К., 2008, 63 с).

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

* Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж.
* http://ardaktylar.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140329122517/http://www.ardaktylar.kz/ |date=2014-03-29 }}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>adh1z53pb5m0vvfyndfzlpru7ywnyc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өлкеден тыс қазақ халқы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506378</id>
    <revision>
      <id>3573253</id>
      <parentid>2975115</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19226" sha1="9kfssvg7mwrl3l6b30bivcbspfp8av7" xml:space="preserve">Қазақ диаспорасының пайда болуы, және қалыптасуы негізінен екі жолмен түзілгендігі белгілі: оның біріншісі мемлекеттік шекараларды белгілеген кезде өзінің байырғы ата-жұртында тұрса да негізгі этнткалық ортасынан бөлініп қалған қазақтар болса,  екіншісі тарихи жағдайларға байланысты көшіп барып орналасып қалғандар.  Егер олардың бір бөлігі ол жерлерде ежелгі замандардан тұрып келген болса, енді бір бөліктерін, ұлт-азаттық көтерілістерге қатысқаны үшін қуғын-сүргінге ұшырау және басқа саяси, әлеуметтік-экономикалық себептердің салдарынан сол елдерге барып қоныстануға мәжбүрлеген.

==Қазақтардың Қазақстан аумағынан тыс жерлерге қоныс аударуы себептері==
{{мағына|Қазақтардың атамекенінен ауа көшуі}}Қазақ халқының демографиялық дамуы туралы сөз болғанда әртүрлі оқиғаларға байланысты, оның аман қалған санының жан-жақты шоғыры мен шашырағаны жайлы айтпай кете алмаймыз. Қазіргі диаспорамыздың қиын да қилы мәселелерін тек мемлекеттік егемендігіміз, ұлттық мүддеміз, халықтық бірлігіміз, тұрғысынан ғана қажет болып отырған жоқ. Ол – әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру, өткеннің қатесін түзету,  адам құқығын қорғау, ұлттық қауіпсіздік сияқты өте қажет зерттеушілік әрекет. Алдымен қазақтың шашыраңқы диаспорасы қанша, олар қайда және қалай барған, болмаса онда қалай қалған деген сауалдарға жауап берейік. Қазіргі таңда қазақ халқының бір бөлігі өздерінің тарихи отанынан тыс жерлерде тұрып жатыр. Бұлардың бір бөлігі ирредент, ал екінші бөлігі диаспора саналды. Ирредент деп өздерінің ежелгі ата-мекенінде дәстүрлі өмір сүріп отырған біртұтас халықтың бір бөлігін айтады. Алайда өкінішке қарай, қазақтардың бірқатар жерлері шекаралардың өзгеруі, отаршыл басқыншылық сияқты оқиғалардың салдарынан басқа мемлекеттің құрамыңда болып шықты. Ал диаспоралар халықтың бір елден екінші елге  қоныс аударуға  мәжбүрлеп, өзге халықпен бірге тұруы болып табылады. Ол кезде қазақ даласын Ресейдің еуропалық бөлігінен қоныс аударып келген шаруалар арқылы отарлау жаппай жүріп жатты. Қазақтардың ең жақсы, құнарлы да шұрайлы жерлерін күшпен тартып алу жалғаса берді. Қазақ диаспорасын біріктіріп тұрған негізгі нәрсе - олардың өздерін қазақ этносына, оның құрамындағы белгілі бір руға тән екендігін мойындауы, этникалық тілі мен салт-дәстүрін жоғалтпауы. Қазақ диаспорасына тән сипат — өзі өмір сүріп жатқан ортасында сандық тұрғыдан азшылық болуына қарамастан өз ерекшеліктерін құндылық ретінде сақтап қалуы. Көшпелілік Қазақстанның жергілікті халқының елден көп мөлшерде ауа көшуі  1916 ж. ұлт-азаттық көтерілістен соң 300 мыңға тарта қазақ Қазақстан аумағын тастап Қытайға көшіп кеткен,1920—1921 жылдары, әсіресе, 1931—1933 жылдарда байқалды. Отырықшыландыру негізіндегі ұжымдастыру саясатындағы асыра сілтеу қазақ халқын қасіретке ұшыратты. Жергілікті халықтың орны толмайтын шығыны - 2 млн. адам немесе халықтың бастапқы санының 49%-ы болды. Аштықтан аман қалған халықтың жартысы (шамамен 1030 мың адам) республикадан тыс жерлерге көшіп кетті. Кейін оның 414 мыңы Қазақстанға қайтып оралды.

Сыртқы және ішкі жағдайларға бейімделуге икемді ашық жүйе болып табылады.  Қазақтар өзінің тектік, рулық бөлінісін қатаң сақтай отырып, дүниені танудың әр алуандық сипатындағы өзге діндер мен өзге мәдениетті кеңінен қабылдай алатын ділі бар халық.

Міне, мұндай жағдайда қазақтардың өздерінің ежелден отырған, дәстүрлі көшіп-қонып жүрген жерлерін лажсыздан тастап, қайдағы бір құнарсыз, сусыз жерлерге қоныс аударудан өзге амалы қалмады.

Көптеген ұлт-азаттық кетерілістері аяусыз басып-жаншып тастағаннан кейін қазақтар басқа мемлекеттердің аумағына көшіп кетуге мәжбүр болды. Мәселен, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістен соң 300 мыңға тарта қазақ Қазақстан аумағын тастап Қытайға көшіп кетті.

==Ресейдегі қазақтары==

Ресей Федерациясында қазақтар саны айтарлықтай, 800 мыңға (2000—2001 жж.) жуық. Олар тығыз қоныстанған аудандар Қазақстан шекарасының маңына таяу орналасқан. Бұл — Алтай, Новосібір, Омбы, Челябі, Қорған, Орынбор, Саратов, Волгоград, Астрахан облыстары. Ресейдің еуропалық бөлігінде қазақтар саны аз, негізінен, қалаларда тұрады.

Орталық Азиядағы сияқты Ресей қазақтары да ауылдық жерде тұрады. Осы жағдай бұлардың өзге халық арасында туысқандық байланыстары мен этностық тұтастығын сақтап қалу үшін тығыз орналасуға ұмтылуын, сондай-ақ қазақ тұрғындарының урбандалу деңгейінің төмендігін көрсетеді. Қазақтардың ұрпақ сабақтастығын және этностық тамырымен байланысын сақтап келе жатқан салалардың бірі - ұлттық әдет-ғұрпы мен салт-санасы. Әлеуметтік салада аға ұрпаққа құрметпен қараушылық дәстүрі туысқандық байланыстар деңгейінде сақталған. Аға ұрпақ қамқорлығы және тығыз қоныстануының нәтижесінде қазақтар ана тілін сақтап қалған, дегенмен мұнда да жастар өзінің ана тілін нашар біледі. Оған Кеңес өкіметі кезіндегі білім беру жүйесіндегі өзгерістер де әсер етті.

30-жылдардың ортасынан бастап, РКФСР-дегі педагогикалық училищелер қазақ мектептерінің саны аз деген сылтаумен жабылған. 1967 жылы Астрахан қазақ педучилищесі соңғы түлектерін даярлап шығарды. Қазақ мектептерінің жабылуы кеңес идеологтарының КСРО халықтары одағынан бірыңғай кеңес халқын қалыптастыруға ұмтылысына байланысты болған. Мәдениет және бітім беру саласында орыс тілі басты назарға алынды. Қазақ халқының тілі мен мәдени дәстүрлерін сақтауға Ресей қазақтары құрған қоғамдық ұйымдар мен бірлестіктер де өз үлестерін қосуда.

Таулы-Алтай қаласында тұратын 62 мың халықтың екі мыңға жуығы қазақтар. Жалпы, Алтай өлкесінде 15 мыңдай қазақ тұрып жатыр. Ал Барнауыл жақта — Алтай өлкесінің Сібір бөлігіндегі қазақтардың саны 7 мыңнан асады.

Дүниежүзілік сахнада  тәуелсіз Қазақстан Республикасының пайда болуы қазақ халқының ұлттық санасын өсіре түсті. Қазақ диаспорасының өкілдері өз халқының тарихы мен мәдениетін тереңірек зерттеп білуге көңіл бөле бастады.

==Монғолиядағы қазақтар==

Монғолияның батыс бөлігінде тұратын қазақтардың негізгі тобын абақ керейлер құрады. Абақтардың басым көпшілігі бұл елге XIX ғасырдың 60-70-жылдары Қытайдан келген болатын. Оларды бастап келгендер Қожамжар, Самырхан сұлтандар мен Көбеш Айтбайұлы, Жылқышы, Ақтайұлы сияқты ру басылары еді.

Қоныс аударып келудің негізгі себептері Қытайдағы 1850-1864 жылдары тайпиндердің (шаруалардың) және 1862-1878 жылдары дүнгендердің көтеріліс жасауы болды. Көтерілістің негізгі себебі жер тапшылығына байланысты еді. Қытай үкіметі бұл мәселені шешу үшін «жаңа жерлерді игеру» саясатына көшті, Шыңжаңда жер иеленуші дүнгендер мен қытайлар қаптап кетті. Мұның өзі ондағы қазақтарға қиын тиді. Малдарына жайылым қалмаған қазақтар Монғолияға қоныс аударуға мәжбүр болды.

Олар жаңа қонысында да мал шаруашылығымен айналысты. Бірақ жалға алып пайдаланған жайылымдары үшін монғолдарға ақы төлеп тұрды. XX ғасырдың бас кезінде Монғолиядағы қазақтардың жалпы саны 12 мыңға жуықтады. Монғолиядағы белгілі қазақ азаматтары Көбеш батыр (1802-1888 жж.), Жуанган би, Сүгірбай би, Тілеубай молда және басқалар болды.

==Өзбекстандағы қазақтар==

Қазақтар Орта Азия мемлекеттерінің аумағында ерте замандардан бері тұрып келген болатын. Олар әсіресе Ташкенттің, Жызақтың және Хожанттың төңірегінде көп қоныстанған еді. 1820 жылы Ресей саяхатшысы әрі зерттеуші Е.Мейсндорф Бұхар хандығындағы қазақтар туралы былай деп жазды: «Біз қырғыздарды (қазақтарды. - авт.) Бұхараның солтүстік-шығысындағы Қаршы, Солтүстігіндегі қарақалпақтармен шектесетін Мианкала маңында көп көрдік».

Қазақтардың бірқатар бөлігі бұл жаққа патша үкіметінің әскерлері Оңтүстік Қазақстанды Ресей империясына қосып алғаннан кейін қоныс аударған болатын. Олар Кеңесары Қасымұлы, Жанқожа Нұрмұхамедұлының және Есет Көтібарұлы бастаған көтерілістерге қатысып, қуғын көрген, жерінен айрылып қалған қазақтар еді.

1897 жылғы халық санағы Жызақ және Хожант уезінің аумағында ғана 63 мың қазақ тұратынын көрсетті. Қазақтардың көпшілігі мал шаруашылығымен, бірқатары егіншілікпен айналысты. Бұл аумақта олар заң тәртібіне қатаң бағынатындығымен көзге түсті. Сондықтан да оларға сауда керуендеріне Қазақстан аумағында жол көрсетіп, бастап жүру міндеті сеніп тапсырылды.

Қазақтардың көпшілігі мал шаруашылығымен, бірқатары егіншілікпен айналысты. Бұл аумақта олар заң тәртібіне қатаң бағынатындығымен көзге түсті. Сондықтан да оларға сауда керуендеріне Қазақстан аумағында жол көрсетіп, бастап жүру міндеті сеніп тапсырылды. Олар мал және егін шаруашылығымен айналысты.

==Қытайдағы қазақтар==

Қытайдағы қазақтар алыс шетелдердегі қазақ диаспорасының арасындағы ең көбі. 1949 жылы Қытай Халық Республикасы (ҚХР) құрылған кезде онда 420 мыңнан астам қазақтар болса, олардың 418 мыңы Шыңжаң халқының 9%-ын құрайтын. 3 мыңдай қазақтар Шыңжаңмен шекаралас Ганьсу және Синхай провинцияларында өмір сүріп жатты. Ал 1999 жылғы ресми Қытай деректері бойынша, қазақ диаспорасы 1,3 млн адамға жеткен. Қазақтардың басым көпшілігі (82,6%) егін, мал, орман шаруашылығы мен балық аулау кәсіпшіліктерінде еңбек етеді. Шыңжаңда, көп ұлтты аймақ ретінде қазақ, үйғыр, дүнген, т.б. ұлттық мектептері жұмыс істейді. Шыңжаңдағы аз ұлт өкілдерінің балаларын оқыту үшін 1952 жылдан бастап мұнда ұйғыр, қазақ, моңғол тілінде оқулықтар шығарыла бастады. 1970—1980-жылдары ресми Қытай үкіметі аз ұлт өкілдері арасынан жоғары білімді мамандарды көптеп даярлау мүддесін көтермелеуге тырысты. Мысалы, университетке қабылдаған кезде оларға қытайлықтардан төмен балл белгіленді. Бірақ Қытайдағы ауыл қазақтарының білім деңгейінің төмендігі, мектептер мен мүғалім-қазақтардың азшылығы жағдайында жоғары білім қол жетпейтін дәреже болып қала берді. Бұқаралық ақпарат құралдарынан (БАҚ) 1986 жылы ҚХР-да қазақ тілінде 20-дан астам журнал мен 10 газет жарық көріп тұрды. Жергілікті теледидар қазақша бағдарламалар беріп тұрады, радиостанциялар қазақша хабар таратады.  Қазақ диаспорасын біріктіріп тұрған негізгі нәрсе  олардың өздерін қазақ этносына, оның құрамындағы белгілі бір руға тән екендігін мойындауы, этникалық тілі мен салт-дәстүрін жоғалтпауы. Қазақ диаспорасына тән сипат — өзі өмір сүріп жатқан ортасында сандық тұрғыдан азшылық болуына қарамастан өз ерекшеліктерін құндылық ретінде сақтап қалуы. Көшпелі қоғам сыртқы және ішкі жағдайларға бейімделуге икемді ашық жүйе болып табылады. Қазақтар өзінің тектік, рулық бөлінісін қатаң сақтай отырып, дүниені танудың әр алуандық сипатындағы өзге діндер мен өзге мәдениетті кеңінен қабылдай алатын ділі бар халық.

Сөйтіп, қазақ диаспорасының дүние жүзі елдерінде этностық өмір сүруге талпыныс үдерісі бірнеше ғасырларға созылды.
==Тағы қараңыз==
==Дереккөздер==
[http://lms.nci.kz]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
Қазақстан тарихы 8 сынып

[[Санат:Тарих]]</text>
      <sha1>9kfssvg7mwrl3l6b30bivcbspfp8av7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аарон Рэмзи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509895</id>
    <revision>
      <id>3572989</id>
      <parentid>3283030</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8178" sha1="k7u8t5jwco6m5jiyzeqq3ouewhdgp80" xml:space="preserve">{{Футболшы
|есімі =Аарон Рэмзи
|толық аты = Аарон Джеймс Рэмзи ({{lang-en|Aaron James Ramsey}})&lt;ref name=&quot;Premier League Clubs submit Squad Lists&quot;&gt;{{Cite news
|title = Premier League Clubs submit Squad Lists|url = http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/squad-lists-february-2012.pdf|publisher=The Football Association|format=PDF|date = 2 February 2012|accessdate = 12 February 2012}}&lt;/ref&gt;
|лақап аты = 
|сурет = Aaron Ramsey celebrates his goal.jpg
|сурет ені = 240px
|атауы = 
|туған күні = 26.12.1990
|туған жері = [[Кайрфилли]], [[Уэльс]]
|азаматтығы = {{GBR}}
|бойы =  1.82 м&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.skysports.com/football/player/0,,11670_377145,00.html|title=Player Profile: Aaron Ramsey|publisher=Sky Sports|accessdate=31 January 2012}}&lt;/ref&gt;
|салмағы = 72
|позиция = жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб ={{flagicon|Англия}}  [[Кардифф Сити]]
|номері =  
|жастар клубы = {{футбол карьерасы
| 2006—2008 |{{flagicon|Англия}}  [[Кардифф Сити]]|16 (1)
|  2008—2019 | {{flagicon|Англия}} [[Арсенал (футбол клубы, Лондон)|Арсенал]]                            |262 (40)
| 2010—2011 |{{аренда}}{{flagicon|Англия}} [[Ноттингем Форест]]  | 5   (0)
| 2011      |{{аренда}}{{flagicon|Англия}} [[Кардифф Сити]]       |6   (1)
|2019—2022|{{flagicon|Италия}} [[Ювентус]]|49 (5)
|2022|{{аренда}}{{ту|Шотландия}} [[Рейнджерс (футбол клубы)|Рейнджерс]]|7 (2)
|2022—2023|{{ту|Франция}} [[Ницца (футбол клубы)|Ницца]]|27 (1)
|2023—|{{ту|Англия}} [[Кардифф Сити]]|6 (3)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
| 2008–     |{{футбол|Уэльс}}              |72 (20)
}}|Commons=Aaron Ramsey}}
'''Аарон Джеймс Рэмзи''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''Aaron James Ramsey''; [[26 желтоқсан]] [[1990 жыл]], Кайрфилли, [[Уэльс]]) – Уэльстік футболшы,  &quot;[[Кардифф Сити]]&quot; футбол клубының жартылай қорғаушысы.

== Клубтық  мансабы ==
=== «Кардифф Сити» ===
Аарон 8 жасында &quot;Кардифф Сити&quot; ФК-ның мүшелігіне кірді&lt;ref&gt;{{Cite news|title=₤5m Ramsey 'popular and talented'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/7436078.stm|publisher=[[BBC|bbc.co.uk]]|date=10 маусым 2008|first=Kevin|last=Leonard}}&lt;/ref&gt; . 8 жылдан кейін өзінің клубының негізгі құрамында сынға түсу алғашқы мүмкіндігіне ие болды. Бұл  2006-2007 жылдары болған Футбол лигасы чемпионатындағы Кардиффтың  өзінің стадионындағы соңғы ойынында «Халл Сити»-ға қарсы ойынының соңғы минутында 16 жастағы Аарон Рэмзи Пола Перринмен ауыстырылып &quot;Кардифф Сити&quot;-дің негізгі құрамында ойнаған ең жас футболшы болып атанды&lt;ref&gt;[http://www.thepowerof10.info/athletes/profile.aspx?athleteid=18068 Athlete Profile&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111190519/https://www.thepowerof10.info/athletes/profile.aspx?athleteid=18068 |date=2020-11-11 }}&lt;/ref&gt; .

[[File:Кардифф.jpg]]

2007 жылдың маусымында &quot;Кардифф Сити&quot; өкілдері халыққа Аарон Рэмзиді [[Лондон]]да орналасқан Ағылшын премьер лигасының негізгі бір клубына 1 миллион фунт стерлингке бермеуі туралы, сонымен қатар Ливерпуль қаласындағы &quot;Эвертон&quot; клубына бермеуі туралы ақпарат жариялады.

Аарон өзінің клубпен бірінші кәсіби келісім-шартына 2007 жылдың желтоқсанында қол қойды. Ол өзінің бірінші профессионалды ойынын 2008 жылдың 5 қаңтарында  &quot;Чейзтаун&quot; деген клубқа қарсы матчта өткізді. Стивенд Макфайлды ауыстырып, Рэмзи керемет ойынын көрсетті және &quot;Чейзтаунның&quot; қақпасына &quot;Кардифф Сити&quot;-дің екінші голын салып, ойынды 3:1 шотымен аяқтаған&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Jones hails record-breaker Ramsey |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/cardiff_city/6607983.stm |publisher=BBC Sport |date=30 сәуір 2007 |accessdate=30 сәуір 2007 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070502230310/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/cardiff_city/6607983.stm| archivedate= 2 May 2007 &lt;!--DASHBot--&gt;| deadurl= no}}&lt;/ref&gt; beating the previous record holder [[John Toshack]]. Маусым 2007, Cardiff City turned down a bid of over £1m for Ramsey from a London-based Premier League club.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Cardiff reject £1m bid for Ramsey |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/cardiff_city/6244228.stm |publisher=BBC Sport |date=27 маусым 2007 |accessdate=27 маусым 2007 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070701231757/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/cardiff_city/6244228.stm| archivedate= 1 July 2007 &lt;!--DASHBot--&gt;| deadurl= no}}&lt;/ref&gt;.

=== &quot;Арсенал&quot; ===
[[File:Aaron Ramsey.png|thumb|150px|alt=Alt text|left|Ramsey at [[Cardiff City F.C.|Cardiff City]] in 2008]]
2008 жылдың 10 маусымында  келіссөздердің нәтижесінде  &quot;Кардиффтың&quot; өкілдері Ааронды &quot;Арсенал&quot;-ға 4.8 миллион фунт стерлинг ақшаға сатып жіберді . Арсеналдың құрамындағы өзінің толық ойынын Рэмзи тек 23 қыркүйекте Англияның кубогының үшінші шенберінде «Шеффилд Юнайтед»-ке қарсы матчында өткізді. Осы ойында екі голдық пас берді&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120722111158/http://www.cardiffcityfc.co.uk/page/NewsDetail/0,,10335~1325950,00.html Cardiff City – Ridsdale on Ramsey Move: Updated]&lt;/ref&gt;.

Ал 2010 жылдың 27 ақпанында Аарон [[Сток Сити (футбол клубы)|«Сток Сити»]]-ге қарсы матчында өте кауіпті жарақат алды: аяқтың ашық сынығы. Бұл жарақат Ааронның мансабына қатты әсер етті. 

Тек  2013-2014 мезгілінде Аарон Рэмзи жарақатты толығымен жеңіп, жаңа одан да жақсы деңгейде ойнай бастады. Әзірге оның ағылшын перемьер-лигасындағы шотында 8 гол бар болды. Ал 2013 жылдың қыркүйегінде Аарон Рэмзи айдың ең үздік ойыншысы болып атанды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Уэльс футболшылары]]
[[Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары]]
[[Санат:Уэльс Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Ноттингем Форест ФК ойыншылары]]
[[Санат:Кардифф Сити ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ювентус ФК ойыншылары]]
[[Санат:Рейнджерс ФК ойыншылары]]</text>
      <sha1>k7u8t5jwco6m5jiyzeqq3ouewhdgp80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Махмұт хан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509967</id>
    <revision>
      <id>3573227</id>
      <parentid>3558793</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="d730c34fcov5g7pm8zcn1ea4wfzi4em" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Қазақша есімі        = Махмұт хан
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = Моғолстан ханы
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Басқара бастады      = 1487
 | Басқаруын аяқтады    = 1508
 | Ізашары              = [[Жүніс хан]]
 | Ізбасары             = [[Мансұр хан]]
 | Туған күні         = 1463
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 1508
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = Шағатайлар
 | Туған кездегі есімі      = 
 | Әкесі                = [[Жүніс хан]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
}}
'''Махмұт хан''' (1463/1464 - 1508 жылдары өмір сүрген) - [[Моғолстан]] ханы (1487 - 1508 жылдары билік құрған). [[Шағатай]] әулетінен, Батыс Моғолстанның билеушісі Жүніс ханның үлкен ұлы. Махмұт хан 1487 жылы [[Ташкент]]те мұрагерлік жолмен хан тағына отырады. Ол қазақ сарбаздарымен болған екі ұрыста  ойсырай жеңіледі. 1500 жылы Махмұт хан Мұхаммед Шайбаниге Бұхара мен Самарқанды жаулап алуға көмектеседі. Бірақ [[Мұхаммед Шайбани]] [[Самарқант]] тағын иеленіп алған соң, өз қамқоршысына тарпа бас салады. Сөйтіп, 1503 жылы ағайынды Махмұт пен Ахметтің (Алаша хан) әскерін талқандап, екеуін тұтқынға алады. Тұтқыннан босаған соң [[Ахмет]] хан қайтыс болады. Оның иелігіндегі Шығыс Моғолстанға Махмұттың үстемдік құрмақ ниеті жүзеге аспайды. Мұхаммед Шайбани Махмұт ханды бес ұлымен бірге алдап шақырып алып, бәрін Хожант өзенінің суына тұншықтырып өлтіреді.

[[Санат:Алтын Орда хандары]]</text>
      <sha1>d730c34fcov5g7pm8zcn1ea4wfzi4em</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администратор құқығынан айыру</title>
    <ns>4</ns>
    <id>513022</id>
    <revision>
      <id>3572953</id>
      <parentid>3561844</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurbek2007</username>
        <id>178902</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жақтаушы дауыс */</comment>
      <origin>3572953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17499" sha1="ow1xjapqzpmplra92hq31s4cas5h8ar" xml:space="preserve">{{Администрация}}
{{archive box|
[[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру/Мұрағат|Бұрынғы админ құқығынан айыру талқылаулары]]
}}
&lt;!-- Талқылауды бастау үшін осы қатардан кейін жазыңыз --&gt;
== Мықтыбек Оразтайұлы ==
{{Админ белсенділігі|Мықтыбек Оразтайұлы}}

'''Дауыс беру уақыты: 2026 жылғы 23 ақпан - 9 наурыз'''

Құрметті әріптестер! Аталмыш қатысушының талқылау бетінде де, Телеграм топтық чатымызда да айтылғандай, Мықтыбек мырза тәжірибелі қатысушы әрі админ болғанына қарамастан, барлық Уикипедияға тән негізгі ережелерді өрескел бұзып жатыр. Атап айтқанда, мүлде маңызы жоқ тұлғалар туралы мақалалар жазып, олардың фотосуреттерін авторлық құқықты сақтамай, өз суреті ретінде жүктеп салған (тапсырыспен жазылған деген күдік бар). Сондай-ақ кей қатысушыларға қарсы өзінің админдік мансабын асыра пайдаланған (олар жазған мақаланы өшіріп, дәл сол мақаланы өзі қайтадан бастаған). Ескертулерді ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Қатысушының шағымы|1]] және [[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Сіздің атыңызға түскен көп шағым|2]]) елеп те жатқан жоқ. Сол себепті мұндай ереже бұзушылықты одан әрі болдырмас үшін, қауымдастық болып демократиялық жолмен дауыс беріп, осы қатысушының админдік құқығын алып тастауымыз керек деп санаймын. Төменде дауыс беруіңізді және/немесе пікір білдіруіңізді сұраймын.

===Жақтаушы дауыс===
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:58, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:03, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 03:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:20, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 15:02, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:41, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 17:35, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 01:16, 2026 ж. ақпанның 26 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Makenzis|Makenzis]] ([[Қатысушы талқылауы:Makenzis|талқылау]]) 12:50, 2026 ж. ақпанның 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:02, 2026 ж. ақпанның 28 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:00, 2026 ж. наурыздың 1 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 02:26, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:29, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
# {{Қолдаймын}} —-

===Қарсы дауыс===

===Қалыс дауыс===
* {{қалыс қалдым}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:21, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)

===Басқа пікірлер===
* Қайырлы күн. Бұл кісіге қойылған айыптарды тізіп, дәлел ретінде көрсетіп шығу мүмкіндігі бар ма? Қандай мақалаларды туралы айтып отырсыздар? Қарап шықсақ бола ма? Әсіресе тұлғалар туралы айтылған. 
:* Негізі спорт туралы жазып жүрген адам ретінде және осы бағытта әкімшілік қызмет атқарып жүрген еңбегін ескеру қажет. Айыпқа бұйырмасаңыздар телеграмда айтылған, талқыланған әңгіменің құқықтық мәртебесі аздау сияқты. Бәріміз ол жақта отырған жоқпыз. Әр нәрсе сәйкесінше өз бетінде талқылануы қажет деп санаймын.--[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:38, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::Қайырлы күн! Мен көрсеткен сілтемелерді қарап көріңіз (1 деген). Сол кісінің талқылау бетінде Талғат деген қатысушы тізіп берген. Сосын өзіңіз де бір рет осы Мықтыбек мырзаның мақаласын мысалға келтіргенсіз (Нұрсұлтан деген кісі жайлы сіз жазған мақаланы жойғанымызда). Біз ол кісінің спорт туралы жазатын еңбегін жоққа шығармаймыз. Біз ол кісіні бандауға ұсынып жатқан жоқпыз. Тек админ деген атаққа лайық емес деп тұрмыз. Жоғарыда көрсетілген мысалдар нағыз айғақ болады деп тұрмыз. Спорт не басқа да өзі жақсы білеін тақырыпта жаза берсін. Бірақ админдік қызметін босатсын деп тұрмыз. Контенттің де, қатысушылардың да сапасын жақсартқымыз келсе, бұлай жалғаса бермеуі керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:30, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] айыптау жеткілікті: [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]], бірақ өз қателігін түсініп енді қайталамайтынын айтып кері байланыс берсе администраторлық дәрежесінен айыруға негіз жоқ бірінші ескерту сосын сөгіс сосын ғана дәресесін айыру қарастырылу керек болатын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:32, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
:::Сіз көрсеткен сілтеме бойынша ақапаратты қарап шықтым. Иә, расымен, еш маңыздылығы жоқ тұлғалар туралы 2024 жылы басталған мақалалар бар екен. Ондай мақала жылдам жойылсын үлгісін қойыпсыздар, ондайды ендігі жоятын кез келген сияқты. Тым ұзақ уақыт тұр ғой. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
* Ең соңғы байланысу мүмкіндіктерін қарастыру керек деп есептеймін. Хат жазу деген байланысу мүмкіндігі қарастырылған жоқ сияқы. Тіпті әлеуметтік желіден тауып жазуға болады. Байқауымша Facebook әлеуметтік желісінде белсенденді болатын. Қазақта алдыңа келсе атаңның құнын кеш деген сөз бар, мүмкін қателігін түсініп білмейтінін біліп жүрер. Білетінің бір тоғыз білмейтінің 99 дейді, менше білмейтініміз шет шегі жоқ шексіз әлем сияқты шексіз. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:Уикиде күнікеше ғана белсенді болып жүрді. Талқылау бетіне сын айтыла бастағанда үндемей қалды. Сәйкестік деп ойламаймын. Біраз уақыт бердік. Сосын бұған дейін де 2024 жылы &quot;админдіктен алуымыз мүмкін&quot; деп айтқанымда (Фейсбук мессенджер арқылы), &quot;шығара берсін, ренжімеймін&quot; деп жауап берді. Осы жауапқа сүйеніп, бұл кісіге админдіктің болғаны не болмағаны маңызды емес деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:36, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] қазақ екеніміз рас. Бірақ қазақшылықпен ереже бұзушылықты ақтап алып керек емес деп ойлаймын. Ереже бәріне бірдей. Бұл - бірінші рет болып жатқан жайт емес. Және ол кісі жаңадан қосылған адам емес. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:39, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] шығарса шығара берсін деп айтқаны шын болса онда дәрежесінен айыруға еш кедергі жоқ деп есептеймін. Бірақ кезіндегі билер қазылар төрелігі кезіндегі қара қылды қақ жарған әділдікті айтқым келген. Сол кезге қатысты кітаптардағы даналықтарға таң қаламын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::Батырбек, сізге тағы бір тақырыптың ұшын ашайын. Мына админдер арасында да талқылау, ортақ пікірге келу деген жоқ па? мысалы мұнда Қасымов деген қатысушы қазақ тілінде жазылған қатені жөндеген кезде кері қайтарып тастайды. Мысалы [[Үлгі:Олимпиада|Олимпиада]] деген үлгіде '''Олимпиадалық ойындар''' емес '''Олимпиада ойындары''' деген дұрыс. Екінші мәселе, Нұркен деген қатысушы Примаков мақаласындағы '''Отечество – вся Россия''' деген орысша сөзді қазақша Атамекен-бүкіл Ресей деп қойыпты. Жөндесек, тексеріп талқылау орнына кері шегіндіреді. Бұл админдік құқықты орынсыз қолдану деп санаймын. Салиха атты админге ескерту жасаған едік, авторлық құқығы реттелмеген суреттер салынып жатыр. Админдер неге бұлай жасайсыздар? Талқылауға салыңдар, ортақ келісімге келейік. Өз беттеріңше әмірлік жүргізіп жатқан кездер бар, бірақ негіздемесін беріңіздер. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] мырза, кешірерсіз, жазғаныңызды байқамай қалыппын (қатарынан бірнеше хабарландыру келгесін). Сіз айтқан мәселелер шешіледі жайлап. Көш жүре түзеледі дегендей. Ереженің толық нұсқасын жасап жатырмыз. Админдердің кері шегіндіруі туралы: сіздің де бұндай &quot;күнәңіз&quot; бар екенін еске сала кетейін. :) Әлбетте, мақсатым бір-біріміздің бетімізден басып, қырылыстырып қою емес. Осы жауабыңызда атап өткен мәселелерді жеке-жеке шешуге де болады деп ойлаймын диалог құрып. Осы арнайы беттің кейіпкерінің мәселесі үлкен болғасын, осындай дауысқа салғанбыз. Ол кісі админнен гөрі жақсы қатысушыға көбірек келеді (әрине, өзі жақсы білетін футбол сияқты тақырыпта) [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)

===Қорытынды===

[[Санат:Уикипедия:Администраторлар]]
Дауыс беру нәтижесі мынадай: 16 жақтаушы дауыс, 1 қатысушы қалыс қалды.
Қорытынды бойынша қатысушыны админ құқығынан айыру туралы сұрау [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward%20requests/Permissions ғаламдық стюардтарға жіберілді]. Сондай-ақ оның ережелерге қайшы мақалалары алдағы уақытта тексеріліп, жойылады.--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:41, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

:Стюардтар сұранысымыз бойынша Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушының админдік құқығын алып тастады. Админдіктен босатылғанына қарамастан, ережелерге сай сапалы мақалалар жазатын қатысушы болып қала береді деп үміттенеміз. Бәріңізге рақмет! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:05, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)</text>
      <sha1>ow1xjapqzpmplra92hq31s4cas5h8ar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572958</id>
      <parentid>3572953</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T19:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[User talk:Nurbek2007|т]]) өңдемелерінен [[User:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3561844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17469" sha1="qmmxt4kglz427ylysufv9bju4ney7cm" xml:space="preserve">{{Администрация}}
{{archive box|
[[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру/Мұрағат|Бұрынғы админ құқығынан айыру талқылаулары]]
}}
&lt;!-- Талқылауды бастау үшін осы қатардан кейін жазыңыз --&gt;
== Мықтыбек Оразтайұлы ==
{{Админ белсенділігі|Мықтыбек Оразтайұлы}}

'''Дауыс беру уақыты: 2026 жылғы 23 ақпан - 9 наурыз'''

Құрметті әріптестер! Аталмыш қатысушының талқылау бетінде де, Телеграм топтық чатымызда да айтылғандай, Мықтыбек мырза тәжірибелі қатысушы әрі админ болғанына қарамастан, барлық Уикипедияға тән негізгі ережелерді өрескел бұзып жатыр. Атап айтқанда, мүлде маңызы жоқ тұлғалар туралы мақалалар жазып, олардың фотосуреттерін авторлық құқықты сақтамай, өз суреті ретінде жүктеп салған (тапсырыспен жазылған деген күдік бар). Сондай-ақ кей қатысушыларға қарсы өзінің админдік мансабын асыра пайдаланған (олар жазған мақаланы өшіріп, дәл сол мақаланы өзі қайтадан бастаған). Ескертулерді ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Қатысушының шағымы|1]] және [[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы#Сіздің атыңызға түскен көп шағым|2]]) елеп те жатқан жоқ. Сол себепті мұндай ереже бұзушылықты одан әрі болдырмас үшін, қауымдастық болып демократиялық жолмен дауыс беріп, осы қатысушының админдік құқығын алып тастауымыз керек деп санаймын. Төменде дауыс беруіңізді және/немесе пікір білдіруіңізді сұраймын.

===Жақтаушы дауыс===
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:58, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:03, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 03:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:20, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 15:02, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:41, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 17:35, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 01:16, 2026 ж. ақпанның 26 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Makenzis|Makenzis]] ([[Қатысушы талқылауы:Makenzis|талқылау]]) 12:50, 2026 ж. ақпанның 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:02, 2026 ж. ақпанның 28 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:00, 2026 ж. наурыздың 1 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 02:26, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:29, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)

===Қарсы дауыс===

===Қалыс дауыс===
* {{қалыс қалдым}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:21, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)

===Басқа пікірлер===
* Қайырлы күн. Бұл кісіге қойылған айыптарды тізіп, дәлел ретінде көрсетіп шығу мүмкіндігі бар ма? Қандай мақалаларды туралы айтып отырсыздар? Қарап шықсақ бола ма? Әсіресе тұлғалар туралы айтылған. 
:* Негізі спорт туралы жазып жүрген адам ретінде және осы бағытта әкімшілік қызмет атқарып жүрген еңбегін ескеру қажет. Айыпқа бұйырмасаңыздар телеграмда айтылған, талқыланған әңгіменің құқықтық мәртебесі аздау сияқты. Бәріміз ол жақта отырған жоқпыз. Әр нәрсе сәйкесінше өз бетінде талқылануы қажет деп санаймын.--[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:38, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::Қайырлы күн! Мен көрсеткен сілтемелерді қарап көріңіз (1 деген). Сол кісінің талқылау бетінде Талғат деген қатысушы тізіп берген. Сосын өзіңіз де бір рет осы Мықтыбек мырзаның мақаласын мысалға келтіргенсіз (Нұрсұлтан деген кісі жайлы сіз жазған мақаланы жойғанымызда). Біз ол кісінің спорт туралы жазатын еңбегін жоққа шығармаймыз. Біз ол кісіні бандауға ұсынып жатқан жоқпыз. Тек админ деген атаққа лайық емес деп тұрмыз. Жоғарыда көрсетілген мысалдар нағыз айғақ болады деп тұрмыз. Спорт не басқа да өзі жақсы білеін тақырыпта жаза берсін. Бірақ админдік қызметін босатсын деп тұрмыз. Контенттің де, қатысушылардың да сапасын жақсартқымыз келсе, бұлай жалғаса бермеуі керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:30, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] айыптау жеткілікті: [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]], бірақ өз қателігін түсініп енді қайталамайтынын айтып кері байланыс берсе администраторлық дәрежесінен айыруға негіз жоқ бірінші ескерту сосын сөгіс сосын ғана дәресесін айыру қарастырылу керек болатын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:32, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
:::Сіз көрсеткен сілтеме бойынша ақапаратты қарап шықтым. Иә, расымен, еш маңыздылығы жоқ тұлғалар туралы 2024 жылы басталған мақалалар бар екен. Ондай мақала жылдам жойылсын үлгісін қойыпсыздар, ондайды ендігі жоятын кез келген сияқты. Тым ұзақ уақыт тұр ғой. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
* Ең соңғы байланысу мүмкіндіктерін қарастыру керек деп есептеймін. Хат жазу деген байланысу мүмкіндігі қарастырылған жоқ сияқы. Тіпті әлеуметтік желіден тауып жазуға болады. Байқауымша Facebook әлеуметтік желісінде белсенденді болатын. Қазақта алдыңа келсе атаңның құнын кеш деген сөз бар, мүмкін қателігін түсініп білмейтінін біліп жүрер. Білетінің бір тоғыз білмейтінің 99 дейді, менше білмейтініміз шет шегі жоқ шексіз әлем сияқты шексіз. --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:28, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:Уикиде күнікеше ғана белсенді болып жүрді. Талқылау бетіне сын айтыла бастағанда үндемей қалды. Сәйкестік деп ойламаймын. Біраз уақыт бердік. Сосын бұған дейін де 2024 жылы &quot;админдіктен алуымыз мүмкін&quot; деп айтқанымда (Фейсбук мессенджер арқылы), &quot;шығара берсін, ренжімеймін&quot; деп жауап берді. Осы жауапқа сүйеніп, бұл кісіге админдіктің болғаны не болмағаны маңызды емес деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:36, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] қазақ екеніміз рас. Бірақ қазақшылықпен ереже бұзушылықты ақтап алып керек емес деп ойлаймын. Ереже бәріне бірдей. Бұл - бірінші рет болып жатқан жайт емес. Және ол кісі жаңадан қосылған адам емес. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:39, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] шығарса шығара берсін деп айтқаны шын болса онда дәрежесінен айыруға еш кедергі жоқ деп есептеймін. Бірақ кезіндегі билер қазылар төрелігі кезіндегі қара қылды қақ жарған әділдікті айтқым келген. Сол кезге қатысты кітаптардағы даналықтарға таң қаламын. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:47, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*::Батырбек, сізге тағы бір тақырыптың ұшын ашайын. Мына админдер арасында да талқылау, ортақ пікірге келу деген жоқ па? мысалы мұнда Қасымов деген қатысушы қазақ тілінде жазылған қатені жөндеген кезде кері қайтарып тастайды. Мысалы [[Үлгі:Олимпиада|Олимпиада]] деген үлгіде '''Олимпиадалық ойындар''' емес '''Олимпиада ойындары''' деген дұрыс. Екінші мәселе, Нұркен деген қатысушы Примаков мақаласындағы '''Отечество – вся Россия''' деген орысша сөзді қазақша Атамекен-бүкіл Ресей деп қойыпты. Жөндесек, тексеріп талқылау орнына кері шегіндіреді. Бұл админдік құқықты орынсыз қолдану деп санаймын. Салиха атты админге ескерту жасаған едік, авторлық құқығы реттелмеген суреттер салынып жатыр. Админдер неге бұлай жасайсыздар? Талқылауға салыңдар, ортақ келісімге келейік. Өз беттеріңше әмірлік жүргізіп жатқан кездер бар, бірақ негіздемесін беріңіздер. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)
*:::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] мырза, кешірерсіз, жазғаныңызды байқамай қалыппын (қатарынан бірнеше хабарландыру келгесін). Сіз айтқан мәселелер шешіледі жайлап. Көш жүре түзеледі дегендей. Ереженің толық нұсқасын жасап жатырмыз. Админдердің кері шегіндіруі туралы: сіздің де бұндай &quot;күнәңіз&quot; бар екенін еске сала кетейін. :) Әлбетте, мақсатым бір-біріміздің бетімізден басып, қырылыстырып қою емес. Осы жауабыңызда атап өткен мәселелерді жеке-жеке шешуге де болады деп ойлаймын диалог құрып. Осы арнайы беттің кейіпкерінің мәселесі үлкен болғасын, осындай дауысқа салғанбыз. Ол кісі админнен гөрі жақсы қатысушыға көбірек келеді (әрине, өзі жақсы білетін футбол сияқты тақырыпта) [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)

===Қорытынды===

[[Санат:Уикипедия:Администраторлар]]
Дауыс беру нәтижесі мынадай: 16 жақтаушы дауыс, 1 қатысушы қалыс қалды.
Қорытынды бойынша қатысушыны админ құқығынан айыру туралы сұрау [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward%20requests/Permissions ғаламдық стюардтарға жіберілді]. Сондай-ақ оның ережелерге қайшы мақалалары алдағы уақытта тексеріліп, жойылады.--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:41, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)

:Стюардтар сұранысымыз бойынша Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушының админдік құқығын алып тастады. Админдіктен босатылғанына қарамастан, ережелерге сай сапалы мақалалар жазатын қатысушы болып қала береді деп үміттенеміз. Бәріңізге рақмет! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:05, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)</text>
      <sha1>qmmxt4kglz427ylysufv9bju4ney7cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sony Xperia Z2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516375</id>
    <revision>
      <id>3572971</id>
      <parentid>2173829</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T21:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7106" sha1="5xm609bs9044i6x1izlfdrx9zo8m5r2" xml:space="preserve">{{Ұялы телефон
 |аты                  = Sony Xperia Z2
 |логотипі                 = Sony_logo.svg
 |логотип_ені          = 200px
 |сурет       = Sony_Xperia_Z2.jpg
 |сурет_ені = 200px
 |сурет_мәтіні = 
 |сурет_тақырыбы  = 
 |бренд                = [[Sony]]
 |өндіруші = [[Sony Mobile]]
 |серия                = [[Xperia|Sony Xperia]]
 |оператор             = 
 |желілер                 = 
 |шығарылған_күні = 24 ақпан 2014 ж.
 |бағасы                 = 
 |сату_датасы        = сатылуда
 |өндiрiстен_алынған_датасы  = 
 |ізашар             = [[Sony Xperia Z1]]
 |мұрагер             = 
 |байланысты_үлгілер     = 
 |тип                  = [[смартфон]]
 |формфактор =  [[моноблок]]
 |көлемі = 73.3 X 146.8 X 8.2 мм
 |салмағы                  = 163 г
 |операциялық_жүйе = Google [[Android]] 4.4.2
 |орталық_процессор                  = [[Qualcomm]] [[Snapdragon#Snapdragon_801|Snapdragon 801]], 2300 [[МГц]]
 |графикалық_процессор                  = Qualcomm Adreno 330
 |оперативтік_зерде   = 3 [[Гигабайт|ГБ]] [[RAM]]
 |жады                     = 16 [[Гигабайт|ГБ]]
 |карта_жадысы         =  64 [[Гигабайт|ГБ]]
 |аккумулятор          = 3200 [[mAh]] [[Li-ion]]
 |енгізу_құрылғысы         = 
 |экран                = 
 |сыртқы_экран        = 
 |камера               = 
 |алдыңғы_камера      = 
 |үйлесімді_медиаформаттар     = 
 |рингтон           = 
 |интерфейс           = 
 |басқа               = 
 |sar                  = 
 |hac                  = 
 |сілтеме    = 
}}

'''Sony Xperia Z2''' - Z смартфондар линейкасының жалғастырушысы, [[Sony Mobile]] компаниясының қазіргі флагманы. Бұл телефон 25-ші наурызда [[Тайвань]]да, ал 8-ші мамырда [[Ресей]]де сатылымға шықты. Алғаш рет [[Барселона]]да өткен [[Mobile World Congress]] 2014 көрмесінде көрсетілді

== Келбеті == 
Бұл смартфонның келбеті ізашарға қарағанда ерекше өзгерістер алған жоқ. Дизайнды сәл дұрыстап, халықтың наразылығын көтерген фирмалық пленкалардан құтылып, телефонның алдынғы бөлігіне екі стереодинамиктерді шығарды. Алайда, көлемі қатты өзгермей (73.3x146.8x8.2 мм), экранның диоганалі 5.0 дюймнен  5.2 дюймге өсті. Телефон бұрынғыша алюминий мен шыны секілді премиалды материалдардан жасалынған.Сатылымдағы түстері: қара, ақ және күлгін.

== Техникалық ақпараттары ==
Желі стандарттары -	GSM 900/1800/1900, 3G, LTE &lt;/br&gt;
LTE диапозондарын қолдау - Bands 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 13, 17, 20&lt;/br&gt;
Операциялық жүйе - Android 4.4&lt;/br&gt;
Корпус материалдары - шыны, аллюминий&lt;/br&gt;
Конструкция - монолитті, қуыстар (наушниктер &quot;ұясынан&quot; басқасы) бітеуіштермен жабылған&lt;/br&gt;
Қолдайтын SIM-карталар саны - 1&lt;/br&gt;
Салмағы - 158 г&lt;/br&gt;
Көлемі (ҰxБxЕ) - 73.3x146.8x8.2 мм&lt;/br&gt;
'''Экран'''&lt;/br&gt;
Экран типі - IPS, TRILUMINOS™ Display 16.78 млн түстер, сенсорлы&lt;/br&gt;
Диагональ - 5.2 дюйм&lt;/br&gt;
Рұқсаттылық  - 1080x1920&lt;/br&gt;
PPI - 424&lt;/br&gt;
'''Мультимедиялық мүмкіндіктер'''&lt;/br&gt;
Фотокамера -20.70 млн пикс.&lt;/br&gt;
Камера функциялары - автофокус, Zoom 8x, Фон фокусын өзгерту, Timeshift Video, AR Effects, Info-Eye, 4K Video және тағы басқа.&lt;/br&gt; 
Максималды видео рұқсаттылығы  - 3840x2160&lt;/br&gt;
Максималды видеокадрлар жиілігі - 120 кадр/с&lt;/br&gt;
Фронталды камера - 2.2 млн пикс.&lt;/br&gt;
'''Жады және процессор'''&lt;/br&gt;
Процессор - Qualcomm Snapdragon 801, 2300 МГц&lt;/br&gt;
Ядролар саны - 4&lt;/br&gt;
Видеопроцессор - Adreno 330&lt;/br&gt;
Тұрақты жады - 16 Гб&lt;/br&gt;
Оперативті жады - 3 Гб&lt;/br&gt;
SDCarta қолдауы - microSD (TransFlash), көлемі  128 Гб-қа шейін.&lt;/br&gt;
Аккумулятор көлемі - 3200 мАч&lt;/br&gt;
== Ерекшеліктері ==
Sony-дің дәстүрі бойынша, Xperia Z2 да су мен шаң өткізбейтін смартфон болып табылады. Ол ең жоғарғы шаң мен судан қорғалаған IP55/IP58 стандарттарына ие. Ол дегеніміз, телефонды тұщы суға 1.5 м тереңдікке шейін жарты сағат батыруға болады.  Сонымен қатар, бұл телефонда тұңғыш рет жаңа шу басу технологиясы қолданылған. Соның арқасында, MDR-NC31EM гарнитурасын арқылы сыртқы шудың 98%-ы басылып, тыңдарман таза дыбысты тыңдайтын болады. Sony Xperia Z2 [[4pda]] порталының қолданушыларының есептеуінше, айдың ең жақсы смартфоны болып табылады (Наурыз, Сәуір, Мамыр айларында).

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=VZ9HkICDuOI Sony Xperia Z2 шу басу (Noise Cancelling)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=aTOUC7Eqh9w Sony Xperia Z2 біздің жаңа флагманымыз]
* [https://www.youtube.com/watch?v=F-UtNEO8znk Sony Xperia Z2 дизайн]
* [http://www.sonymobile.com/ru/products/phones/xperia-z2/ Sony Xperia Z2 official page]
* [http://mobiltelefon.ru/post_1398943526.html Sony Xperia Z2 нағыз шолу (Обзор)]
* [http://www.mobile-review.com/articles/2014/sony-xperia-z2.shtml  Sony Xperia Z2 mobile-review.com-да]
* [http://hi-tech.mail.ru/video/misc/MWC2014-Sony-Xperia-Z2-video.html Видео MWC 2014: Sony Xperia Z2 — жаңартылған Sony флагманы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314101944/http://hi-tech.mail.ru/video/misc/MWC2014-Sony-Xperia-Z2-video.html |date=2014-03-14 }}

[[Санат:Смартфондар]]
[[Санат:Android негізіндегі құрылғылар]]</text>
      <sha1>5xm609bs9044i6x1izlfdrx9zo8m5r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барановичи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516823</id>
    <revision>
      <id>3572909</id>
      <parentid>3565513</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12178" sha1="0sti68lxyqafyqscyxk0x0gv6ruzel0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Барановичи
 |шынайы атауы            = ''[[белорус тілі|белорусша]]'' - Баранавічы
 |сурет                  = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Baranovichi_Coat_of_Arms_of_Baranavičy.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 7|lat_sec = 
  |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 59|lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city
  |CoordScale             =  
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                   = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Ауданы
 |ауданы                   = Барановичский  ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                   = 
 |құрылған уақыты         = 1871 
 |алғашқы дерек           =  1627 г.
 |бұрынғы атаулары        = Розвадово,  &lt;br /&gt;Новые Барановичи, &lt;br /&gt; Барановичи-Розвадово
 |статус алуы               = 1919
 |жер аумағы                  = 80,66&lt;ref&gt;[http://www.gki.gov.by/upload/new%20structure/press%20service/GZK_2011.doc «Государственный земельный кадастр Республики Беларусь»] (по состоянию на 1 қаңтар 2012 ж.)&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&amp;p0=P31200306&amp;p1=1 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ от 9 шілде 2012 ж. № 306 О некоторых вопросах административно-территориального устройства г.Барановичи и Барановичского района]&lt;/ref&gt;
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    =  193
 |климаты                 = қоңыр-континенталды
 |ресми тілі              = беларус тілі,  орыс тілі
  |тұрғыны                = 178 370 адам
  |санақ жылы             = 2013 ж.
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          =  [[белорустар]] — 82,17 %, &lt;br /&gt; [[орыстар]] — 9,73 %, &lt;br /&gt; [[поляктар]] — 2,47 %, &lt;br /&gt; [[украиндар]] — 1,59 %, &lt;br /&gt; басқалар — 4,04 %
  |конфессионалдық құрамы = христиандар, яһуди
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = 
 |телефон коды            =  (0)163
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 225320, 225401...225416
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Baranavichy
 |сайты                   = http://baranovichy.by
 |сайт тілі               = 
}}
'''Барановичи''' ({{lang-be|Баранавічы}}) — [[Беларусь]]тегі [[Брест]] облысындағы қала. Барановичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 170 685 адамды құрады. Барановичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 8-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-baranavichy-9181.html|title=Население Барановичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Барановичи қаласы Барановичи жазығында, Щера өзені мен оның саласы Мышанканың қосылатын жерінде орналасқан. Мұндағы биіктік айырмашылығы 20 метрден аспайды (теңіз деңгейінен 180 метрден 200 метрге дейін). Қаланың теңіз деңгейінен биіктігі 193 метр.
Облыс орталығы Брест қаласынан 193 км, [[Минск]]ден - 139 км қашықтықта орналасқан.

== Тарихы ==
Баранович алғаш рет Троцкий губернаторы А.Ходкевичтің қызы Анна Сенявскаяның өсиетінде айтылған, оған ол Мышь мүлкін Барановичи ауылымен және Новогрудок ауданындағы басқа ауылдармен бірге ұлына мұра ретінде қалдырған.
1666 жылы бұл жерлерді Новогрудок кастелланы Юдицкий сатып алды, ол Мышь иелігінде иезуит коллегиумын құрып, Барановичи мен басқа да жер иеліктерін оған берді. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін Барановичи Ресей империясының құрамына кірді. 1861 жылы Мәскеу мен Брест қалаларын байланыстыратын, Барановичи арқылы өтетін теміржол құрылысы басталды. Ал 1871 жылы Барановичи теміржол стансасы ашылды. Қырық үш жылдан кейін қала кейінірек Могилевке көшкен Ресей армиясының Жоғарғы Бас қолбасшысының штабына айналды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде майдан шебі қаланы кесіп өтті, ал Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) қалада нацистік концлагерьдің «Шталаг 337» филиалы ашылды. 30 000-нан астам адам концлагерьдің құрбаны болды. Сонымен қатар, 1942 жылдың шілдесінде үш мың чех еврейі атылып, қаланың шетінде жерленді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-baranavichy|title=Барановичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

1939 жылдан 1941 жылға дейін және 1944 жылдан 1954 жылға дейін ол Барановичи облысының әкімшілік орталығы болды. Осы уақыт ішінде қарқынды индустрияландыру жүрді. 1991 жылы қала тәуелсіз Беларусьтің құрамына кірді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Машина жасау (автомобиль агрегатын, станоктың қосалқы бөлшектерін шығаратын т.б. зауыттар),  жеңіл (мақта-мата комбмнаты, тоқыма, аяқ-киім фабрикалары), тамақ (ет консервілейтін, ұн тартатын комбинаттар, сыра және сүт зауыттары)  өнеркәсібінің орталығы.

Технологиялық, жеңіл өнеркәсіптік техникумдар, медициналық, музыкалық колледждер, өлке тану мұражайы бар. Қалада 30-дан астам ірі медициналық мекеме, ересектер мен балаларға арналған емдеу-профилактикалық клиникалар, әйелдер клиникалары, қалалық стационарлық мекемелер, мемлекеттік және жеке дәріханалардың кең желісі бар. Спорттың 18 түрімен айналысатын 5 бассейн және 9 спорт мектебі бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://baranavichy.by/o_gorode-ru|title=Барановичи.BY|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Қала Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін еврей мәдениетінің маңызды орталығы болған бай тарихқа ие. Бүгінде Барановичиде мұражайлар, театрлар және жергілікті базарлар сияқты көптеген саябақтар мен мәдени орындар бар.
* '''Өлкетану мұражайы''' — қаланың тарихы мен мәдениетіне кешенді шолу жасап, ол тарихқа дейінгі дәуірден бүгінгі күнге дейінгі кезеңді қамтиды. Көрмеге археологиялық олжалар, этнографиялық артефактілер және жергілікті қолөнершілердің жұмыстары кіреді.
* '''Барановичи мәдениет сарайы''' — үнемі концерттер, қойылымдар және басқа да іс-шаралар өткізіліп тұрады. Кеңес дәуіріндегі конструктивистік стильде салынған сарай сәулет өнерінің ескерткіші болып табылады.
* '''Әулие Николай шіркеуі''' — XIX ғасырдағы барокко сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. Туристер діни қызметтерге қатысып, бай интерьер безендіруіне таңдана алады.
* '''Барановичи хайуанаттар бағы''' — табиғат әуесқойлары үшін танымал орын. Онда экзотикалық құстар мен приматтардың кең коллекциясы, сондай-ақ балаларға арналған хайуанаттар бағы бар.
* '''Барановичи орталық саябағы''' — келушілер жолдармен серуендеп немесе велосипедпен жүріп, бақшаларды, ойын алаңдарын және басқа да демалыс аймақтарын тамашалай алады.
* '''Барановичи көркемсурет галереясы''' — жергілікті және аймақтық суретшілердің жұмыстары көрсетілген. Көрмеде картиналар, мүсіндер және басқа да бейнелеу өнері туындылары қойылған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-baranovichi.htm|title=Карта Барановичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130&quot;&gt;
Baranovichi Fountain at Central Square.jpg|Орталық алаңдағы субұрқақ
BarSU.jpg|Барановичи мемлекеттік университеті
Bank Baranavichy.jpg|Банк ғимараты
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0sti68lxyqafyqscyxk0x0gv6ruzel0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан Қазақстан құрамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>518077</id>
    <redirect title="Қазақстан ұлттық футбол құрамасы" />
    <revision>
      <id>3572864</id>
      <parentid>2590712</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] to [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]</comment>
      <origin>3572864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="rrjc4y2a9kubwgykbbdif3xt0mbk41n" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]</text>
      <sha1>rrjc4y2a9kubwgykbbdif3xt0mbk41n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сабина Абайқызы Алтынбекова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>518902</id>
    <revision>
      <id>3573056</id>
      <parentid>3129258</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="g705r8xwvqzpvm4l8tj0g02xmet8btg" xml:space="preserve">{{Спортшы
 |есімі          = Сабина Алтынбекова
 |суреті         =
 |сурет ені      = 
 |сурет тақырыбы = 
 |жынысы         = 
 |толық есімі    = 
 |шынайы есімі   = 
 |лақап аты      = 
 |азаматтығы     = {{байрақ|Қазақстан}}
 |мамандандыру   = [[волейбол]]
 |клубы          = [[Қазақстан әйелдер ұлттық волейбол құрамасы]]
 |туған күні     = 05.11.1996
 |туған жері     = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Қазақстан]]
 |қайтыс болған күні = 
 |қайтыс болған жері = 
 |карьера жылдары    = 
 |бапкерлері      = 
 |бойы            = 180 [[сантиметр|см]]
 |салмағы         = 60 [[килограмм|кг]]
 |медальдары      = 
}}
'''Сабина Абайқызы Алтынбекова''' ([[1996 жыл]]ы [[5 қараша]]да туған, [[Ақтөбе]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақстан]]) — қазақстандық волейболшы, Қазақстан Республикасы волейболдан әйелдер құрамасының мүшесі.

== Өмірбаяны ==
[[Ақтөбе|Ақтөбе қаласында]] дүниеге келген. [[Жетіру]] тайпасының [[Табын]] руынан &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/sabina-altyinbekova-nazvala-svoyru|title=Сабина Алтынбекова назвала свой ру - Волейбол|website=Sports.kz|access-date=2023-02-12}}&lt;/ref&gt; Бес жастан бастап бимен айналысқан, ал 14 жастан бастап волейболмен айналысады. &quot;Казхром&quot; клубының атынан капитан ретінде өнер көрсеткен. 16 жастан бастап, &quot;Алматиночка&quot; (Алматы қаласы) клубында ойнайды. 2014 жылы университетке түсті. Отбасында екі бауыры бар, олар: сіңлілері Гүлдана (2001 ж.т.) мен Карина (2010 ж.т.)&lt;ref&gt;https://ratings.fide.com/card.phtml?event=13702971&lt;/ref&gt;.

== Кәсіби мансабы ==
Сабина 17 жасында Қазақстанның волейболдан әйелдер құрамасының мүшесі атанды.

== Танымалдылық ==
[[Тайбэй]]де өткен қыздар арасында волейболдан 17-ші [[Азия чемпионаты]]нда ең сұлу волейболшы атанды. Бойы - 182 см, салмағы 59 кг, аяқтарының ұзындығы 124 см. Тайван, Жапония және басқа да көптеген азиялық телеарналар Сабина туралы репортаждар түсірді, ал интернетте көптеген роликтер пайда болды. Азиялық жанкүйерлер Сабинаның келбеті жапондық аниме кейіпкерлеріне ұқсайды деп тапты. Интернетте Сабина Алтынбекованың көптеген әуесқой, оның ішінде «моэ» стилінде суреттері пайда болды.

2014 жылы Қазақстан Респуликасындағы Қызыл ай қайырымдылық қорының ресми волонтеры болады. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://instagram.com/altynbekova_20 Сабина Абайқызы Алтынбекова] Instagram
* [http://vk.com/altynbekova11 Сабина Абайқызы Алтынбекова] VK
* [http://articlebio.com/sabina-altynbekova Сабина Абайқызы Алтынбекова] Bio
* [http://short-biography.com/sports/sabina-altynbekova.htm Сабина Абайқызы Алтынбекова] at Short Bio

[[Санат:Алфавит бойынша волейболшылар]]
[[Санат:Қазақстан волейболшылары]]</text>
      <sha1>g705r8xwvqzpvm4l8tj0g02xmet8btg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марат Жақсылықұлы Әбиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520076</id>
    <revision>
      <id>3573156</id>
      <parentid>3386366</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <origin>3573156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10016" sha1="11ls0cyfg70bc3idcyt2kmrq2zxb4gu" xml:space="preserve">{{Тұлға
|Есімі = Марат Әбиев
|Сурет = Марат Абиев.jpg
|Мансабы = [[Табыскер|бизнесмен]], [[жазушы]]
|Туған күні = 06.09.1989
|Туған жері = [[Қандыағаш]], [[Ақтөбе облысы]]
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|Әкесі = Әбиев Жақсылық Медихатұлы 
|Анасы = Әбиева Тамара Асауханқызы
}}
'''Марат Жақсылықұлы Әбиев''' ([[1989 жыл]]ы [[6 қыркүйек]]те туған) — қазақстандық [[кәсіпкер]], «Қазақстандық арман» кітабының авторы, ең жас [[миллионер]] болып табылады, [[Forbes]] Kazakhstan журналының бағалауы бойынша, 2013 жылы қарашадағы Әбиев Мараттың дәулеті 11 млн АҚШ долларына бағаланған.

Мараттың басшылығымен және жас мамандардың кәсіби командасының арқасында қазақстандық [[Құбыр желісі|құбыр өнімдерін]] Қазақстанның жер қойнауын пайдаланушылардың 80% жуығы мойындап, сатып ала бастады.

== Өмірбаяны ==
Әбиев Марат Жақсылықұлы 1989 жылы 6 қыркүйекте [[Ақтөбе облысы]]ның [[Қандыағаш]] қаласында дүниеге келген.

1999 жылы [[экономикалық дағдарыс]]қа байланысты Әбиевтердің отбасы облыс орталығы [[Ақтөбе]] қаласына көшіп келген.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.kazpravda.kz/ida.php?ida=43951|title=Марат АБИЕВ: Не сдавайтесь! Будьте верны себе!|publisher=[[Казахстанская правда]]|date=22 қараша 2013|author=Рысты АЛИБЕКОВА|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

=== Отбасы ===
Әкесі Әбиев Жақсылық Медихатұлы – [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|В.И. Ленин атындағы ҚазПТИ]]  мұнай-газ өнеркәсібінің машиналары мен жабдықтары мамандығы бойынша тәмамдаған. Ақтөбе мұнай барлау экспедициясында дизельші, Октябрь бұрғылау жұмыстарының басқармасында (АБЖБ) механик, цех бастығы; Орталық Өндірістік қызмет көрсету базасында – бас инженер; «Ұлы қабырға»  ҚҚБҚ ЖШС – цех бастығы қызметтерін атқарған. Өмірінің соңғы жылдарында «Ақ берен» РМКК подполковник атағында шұғыл жұмыс командирінің орынбасары қызметінде болған.

Анасы Әбиева Тамара Асауханқызы – «Сәулет және құрылыс конструкциялары» курсы бойынша [[Жоғары оқу орындары|ЖОО]] оқытушысы, шахматтан [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]] чемпионы.

Қарындасы Жақсылық Маржангүл Жақсылыққызы – ҚАЗ ГЗУ студенті.

Орта мектепті тәмамдаған соң Ақтөбе Кооперативтік Техникумына оқуға түсіп, 2009 жылы «Ақпарат өңдеудің және басқарудың автоматтандырылған жүйесі» мамандығы бойынша бітіріп шықты.

2002 жылы [[Желілік маркетинг|желілі маркетингпен]] айналыса бастады.
 
2003 жылдан бастап 2005 жылға дейін Ақтөбелік Рэп топтарына продюсерлік ете бастайды.

2004 жылы компьютерлер мен ұйымдастыру техникасына қызмет көрсетумен айналысатын ''«ААА Тechnology»'' компаниясының іргесін қалады.&lt;ref name=&quot;Forbes Kazakhstan&quot;&gt;{{cite news|url=http://forbes.kz/process/businessmen/kak_aktyubinskiy_paren_k_23_godam_zarabotal_11_mln|title=Как актюбинский парень к 23 годам заработал $11 млн|publisher=[[Forbes|Forbes Kazakhstan]]|date=8 қараша 2013|author=Ардак Букеева|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

2007 жылдан бастап Әбиев М.Ж. жеке кәсіпкер ретінде жұмыс істей бастайды, сол кезде ол ''«W»'' және ''&quot;IT-outsourcing&quot;'' компанияларын құрған. ''«W»'' компаниясы – сайттар ашумен, әрленімімен және сайттарға қызмет көрсетумен айналысқан веб-студия. Ол Ақтөбе облысының нарығындағы сайттар ашу қызметтерін ұсыну саласындағы тұңғыш компаниялардың бірі болған. ''«W»'' веб-студиясы ''«Қызмет көрсету саласының үздігі»'' марапатына ие болды. Компания жұмыстарды толығымен және жартылай қолдау қызметтерін, сондай-ақ компаниялардың IT – инфрақұрылымдарына қызмет көрсету және жаңғырту бойынша қызметтерін ұсынды.

2009 жылы Марат ''«Евромобайл Қазақстан» ЖШС'' құрды, компанияның басты бағыты автокөлік құралдарының спутниктік мониторингі қызметін ұсыну болды.

2011 жылы  «KSP Steel Сауда үйі» ЖШС іргесін қалады. «KSP Steel Сауда үйі» «[[KSP Steel]]&lt;nowiki/&gt;» ЖШС – Қазақстан Республикасының аумағындағы жер қойнауын пайдаланушылар мен мұнай-газ саласында жұмыс істейтін кәсіпорындарға арналған болаттан жасалған жапсарсыз құбырлардың жалғыз өндірушісінің өнімдерін сатудың көлемін арттыру үшін ашылған болатын.&lt;ref name=&quot;Forbes Kazakhstan&quot;/&gt;

«KSP Steel Сауда үйі» ЖШС арқасында Қазақстан Республикасындағы жер қойнауын пайдаланушылардың шамамен 80% қазақстандық құбыр өнімдерін мойындап, сатып ала бастады. Бұған дейін Қазақстанның жер қойнауын пайдаланушылары тауарларды тек шетелдік жеткізушілерден сатып алатын еді.&lt;ref name=&quot;Forbes Kazakhstan&quot;/&gt;

«KSP Steel Сауда үйі» ''«Тауарлар саласындағы үздік»'' медалі, ''«Қазақстандық өнімді таңдаймыз»'' дипломы, ''«Еуропа – Азия – шекарасыз әріптестік»'' медалі сияқты лайықты марапаттарына ие болды.

2012 жылы ''«Қазақстанның тауар өндірушілер қауымдастығы» ЗТБ'' құруға бастама жасалды. Қауымдастықтың басты міндеті «Отандық тауар өндірушілерді қорғау және қолдау» болып табылады.

Сонымен қатар Марат Әбиев Ұлыбританияда, Ресей Федерациясында қазақстандық өндіріс тауарларын сатумен айналысатын компаниялардың құрылтайшысы болып табылады. Ол сонымен бірге Ұлыбританиядан, Ресей Федерациясынан, Түркиядан, Қытай Халық Республикасынан, Белоруссиядан Иран Ислам Республикасына металл, азық-түлік, медициналық жабдықтарды жеткізу бойынша халықаралық сауда-саттықпен де айналысады.

== Библиография ==
* «Қазақстандық арман» (2013)

== Дәулеті ==
Forbes Kazakhstan журналының бағалауы бойынша 2013 жылдың қараша айында Марат Әбиевтің дәулеті 11 млн [[АҚШ доллары]]на бағаланған&lt;ref name=&quot;Forbes Kazakhstan&quot;/&gt;

== Қосымша фактілер ==
* [[Kapital.kz]] іскерлік порталы Марат Әбиевті 2013 жылдың тұлғасы деп атаған&lt;ref name=&quot;Kapital.kz&quot;&gt;{{cite news|url=http://kapital.kz/gosudarstvo/25154/persony-2013-goda.html|title=Персоны 2013 ж.|publisher=[[Kapital.kz]]|date=31 желтоқсан 2013|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Сондай-ақ 2013 жылдың тұлғалары ретінде: [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]], [[Григорий Александрович Марченко|Григорий Марченко]], [[Кеңес Хамитұлы Рақышев|Кеңес Рақышев]] және [[Михаил Ломтадзе]] аталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]</text>
      <sha1>11ls0cyfg70bc3idcyt2kmrq2zxb4gu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кассандра Харрис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531003</id>
    <revision>
      <id>3572896</id>
      <parentid>3572638</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[User talk:RaiymbekZh|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>2234139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3414" sha1="tllp7xxc22onv5brpvsb4qotng9silc" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  =Кассандра Харис
  |шынайы есімі           = Cassandra Harris
  |сурет                  = 
  |сурет ені              =
  |сурет атауы            =
  |туған кездегі есімі  = Сандра Коллин Уэйтс
  |туған күні           = 15.12.1948
  |туған жері           = [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Аустралия]]
  |қайтыс болған күні     = 28.12.1991
  |қайтыс болған жері     = [[Лос-Анжелес]], [[Калифорния]],[[АҚШ]]
  |мамандығы              = {{актриса|Аустралия|АҚШ}}
  |азаматтығы              = {{AUS}} &lt;br /&gt;{{USA}}
  |белсенді жылдары       = [[1954]]—[[1991]]
  |бағыты                 =
  |киностудия             =
  |марапаттары            =
  |imdb_id                = 0364520
  |сайты                  =
}}
'''Кассандра Харрис''' ({{lang-en|Cassandra Harris}}), туған кезінде Сандра Коллин Уэйтс ({{lang-en|Sandra Colleen Waites}}; 15 желтоқсан, [[1948]], [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Аустралия]] – 28 желтоқсан, [[1991]] жыл, [[Лос-Анжелес]], [[Калифорния]], [[АҚШ]]) — аустралиялық және америкалық актриса. 

== Өмірбаяны ==
Кассандра Харрис, туған кезінде  Сандра Коллин Уэйтс, [[1948]] жылы 15 желтоқсанда дүниеге келген. [[1961]] жылы 12 жаста болғанында Сандра Глисон есімімен National Institute of Dramatic Art университетіне түседі. [[1970]] жылдардан фильмдерде түсе бастайды. 
 
== Жеке өмірі ==
[[1964]] жылы Кассандра Уильям Фертке күйеуге шығады. Алайда олар  көп ұзамай ажырасады. [[1970]]-[[1978 жыл]]дар аралығында Дермот Харрис атты продюсердің әйелі болған. Олардың екі балалары дүниеге келеді: Шарлотт Эмили Броснан (1971—2013, 41 жасында жұмыртқа ісігінен өмірден өтеді) және ұлы [[Кристофер Броснан]] (1972).

[[1980]]-[[1991]] жылдарда Кассандра [[Пирс Броснан]] атты актермен некеде болған. Олардың Шон Уильям Броснан атты ұлдары бар (1983).

== Өлімі ==
[[1987]] жылы актрисаның қатерлі ісігі бар екендігі бегілі болады. Осы аурумен 4 жыл бойы күресіп, 1991 жылдың 28 желтоқсанында Кассандра Харрис [[Лос-Анжелес]]те дүниеден өтеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{imdb name|id=0364520|name=Кассандра Харрис}}
* [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GRid=7310878/ Кассандра Харрис [[Find a Grave]] сайтында]

{{бастама}}</text>
      <sha1>tllp7xxc22onv5brpvsb4qotng9silc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әбу Махмұд әл-Ходжанди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531581</id>
    <revision>
      <id>3573240</id>
      <parentid>3199158</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3876" sha1="n6cwfarm32trbsf7hmy84rctqh2wh5r" xml:space="preserve">'''Әбу Махмұд  Хамид ибн әл-Хизр әл- Ходжанди''' (тәж. Абу Махмуд Хамид ибни ал-Хизр ал-Хучанди) — Хожант қаласында туып өскен және Рейде еңбек еткен парсылық математик және астроном.

Оның жақсы танысы Аль-Бирунидің айтуынша, ал-Ходжанди ’’өз кезеңінде астролябтар мен басқа құралдарды құрастырудың өте ерекше көрінісі болды’’. Ол Рей жерінде әлемге танымал ‘’Фахтиев секстантын’’ құрды, бұл Ал-Бируни трактаттарында сипатталған.

Ал-Ходжанди бірқатар астрономия ғылымының еңбектерін жазған: ’’Астролябпен әрекеттер туралы кітап «Заркала»’’, ’’Әмбебап құрал туралы кітап’’, ’’Көкжиектің тимпаны туралы кітап’’, ’’Эклиптиктің көлбеулігін анықтау туралы кітап ’’, ’’Аймақтың көлбеулігі мен  кеңдігін анықтау туралы кітап’’, ’’Құбыла азимуты туралы кітап’’.

‘’Өткен түннің сағаттары туралы кітапта’’ ал- Ходжанди (Абуль-Уафа мен Ибн Иракпен бір кезде) сфералық үшбұрыштың синустар теоремасын дәлелдеп, сфералық астрономия есептерін шығарылуын жеңілдетті, одан бұрын олар толық төртжақ үшін арналған Менелая теоремасы арқылы шығарылды.

Анықталмаған анализде ал-Ходжанди кубтық сандардың сомасы кубтық сан бола алмайтынын дәлелдеуге тырысты – бұл ұлы Ферма теоремасының жеке оқиғасы. Бұл дәлелдеу сақталмаған; ол туралы Ибн ал-Хусайн өз шығармасында айтып кетті.

== Әдебиеттер ==
* Абдулла-заде Х. Ф., Негматов Н. Н. Абу Махмуд Худжанди. Душанбе: Дониш, 1986.
* Булгаков П. Г. [http://naturalhistory.narod.ru/Hronolog/IAI/IAI_11/Iai_Ogl.htm Ранний трактат Бируни о секстанте Фахри.] Историко-астрономические исследования, 11, 1972, с. 211—219.
* Матвиевская Г. П. Учение о числе на средневековом Ближнем и Среднем Востоке. Ташкент: Фан, 1967.
* Матвиевская Г. П. Очерки истории тригонометрии. Ташкент: Фан, 1990.
* Таги-заде А. К., Вахабов С. А. [http://naturalhistory.narod.ru/Hronolog/IAI/IAI_12/Iai_12_Ogl.htm  Астролябии средневекового Востока.] Историко-астрономические исследования, 12, 1975, с. 169—225.
* Таги-заде А. К. [http://naturalhistory.narod.ru/Hronolog/IAI/IAI_13/Iai_Ogl.htm Квадранты средневекового Востока.] Историко-астрономические исследования, 13, 1977, с. 183—200. 

== Сілтемелер ==

* Джон Дж. О’Коннор и Эдмунд Ф. Робертсон. [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Al-Khujandi.html  Абу Махмуд аль-Ходжанди]

[[Санат:Астрономия]]</text>
      <sha1>n6cwfarm32trbsf7hmy84rctqh2wh5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Near Field Communications</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532384</id>
    <revision>
      <id>3572961</id>
      <parentid>2910332</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T20:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6535" sha1="lhvqsfpraj46vsvm414vjzjdzvrbk90" xml:space="preserve">[[Сурет:NFC touch interactions 2.jpg|нобай]]

'''Near Field Communications, NFC '''(жақын өрісті коммуникация) - шамамен 10 см қашықтықта орналасқан құрылғылар арасындағы деректер алмасатын жоғары жиілікті қысқа ауқымды технологиясы. 2004 жылы жарияланды.

'''NFC''' - стандартты байланыссыз карточкалар ([[ISO]] 14443 ) қарапайым кеңейту , смарт-карта интерфейсін және бір құрылғысына оқырманға біріктіреді. NFC құрылғысы осылайша ИСО 14443 және '''NFC''' арқылы басқа құрылғылармен қолданыстағы смарткарта мен оқырмандар қарым-қатынас , сондай-ақ мүмкін - қазірдің өзінде қоғамдық көлік және төлем жүйелерінде пайдаланылатын контактісіз карточкалар қолданыстағы инфрақұрылымы сыйысымды болып табылады. 

'''NFC''' , ең алдымен, [[ұялы телефон]]дар мен [[планшет]]терде пайдалануға бағытталған.

Қазіргі таңда аталмыш қызмет жүйесін пайдалану үшін Sim-картаны қосымша функциямен жабдықтау керек. Келешекте бұл технология смартфонмен интеграцияланып, Sim-картаны ауыстырудың қажеттілігі болмайды.

Сондай-ақ, барлық қызмет көрсетуші мекемелер ұялы телефон арқылы төлем қабылдау үшін POS-терминалдар орнатуы қажет.
==NFC қызметіне сай келетін операциялық жүйелер==

*[[Android]]
*[[iOS]]  
*[[Symbian]]  
*[[Windows Phones]]

==NFC-төлемнің артықшылықтары==

Жылдамдық – NFC-төлем қолма-қол төлемнен  және банк картасы арқылы төлемнен жылдамдау, егер әрине төлем суммасы үлкен болмаса;

Ыңғайлылық – бір ұялы телефон бір немесе бірнеше пластик (банк, бонус) карталарын алмастыра алады, телефон байланыстырушы ғана емес, әмиян да бола алады;

Тикетинг – метрода, автобуста және өзге де қоғамдық көліктерде ұялы телефон арқылы төлеу (төлем жеке есеп шоттан немесе қосымша банк картасынан алынады)

peer-to-peer NFC транзакциялар – бір телефоннан екінші телефонға ақша жіберу (бұл әрине келешекте)
Әрине мұндағы ең негізгі мәселе – бұл қауіпсіздік. Алайда дәл пластик картасындағыдай, NFC орнатылған телефоныңыз жоғалғанда оған тосқауыл қоюға болады. Сондай-ақ, телефонды төлем үшін пайдалану үшін екі PIN керек: біреуі телефон үшін, екіншісі транзакция үшін. PIN код сұрау үшін төлем суммасы белгілі бір деңгейден жоғары болу керек. Мәселен, 5000 теңге делік. Бұл дегеніңіз 5000 теңгеге дейінгі төлемді жасау кезінде сізден ешқандай код сұралмайды. Ал егер сумма одан әрі асатын болса, онда қауіпсіздік шаралары іске қосылады.

== Дереккөздер ==
* [http://www.ixbt.com/mobile/nfc-2013.shtml Технология NFC в смартфонах и ее практическое использование] // [[IXBT.com]]
* [https://hi-tech.mail.ru/news/nfc-to-getect-gases.html Ученые усовершенствовали NFC-метки - она  может определить наличие опасных газов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223230334/https://hi-tech.mail.ru/news/nfc-to-getect-gases.html |date=2014-12-23 }} // 11 желтоқсан 2014
* {{cite web
 | last        = Ortiz
 | first       = C. Enrique
 | title       = An Introduction to Near-Field Communication and the Contactless Communication API
 | date        = 2006-06
 | url         = http://java.sun.com/developer/technicalArticles/javame/nfc/
 | accessdate  = 2008-10-24
 | archiveurl  = http://www.webcitation.org/67lthbBfo
 | archivedate = 2012-05-19
}}
* {{cite journal
| last = Kasper
| first = Timo
| authorlink = 
| coauthors = Dario Carluccio, Christof Paar
| title = An embedded system for practical security analysis of contactless smartcards. 
| journal = Springer LNCS
| volume = 4462
| issue = 
| pages = p.150-160
| publisher = 
| location = Workshop in Information Security Theory and Practices 2007, [[Heraklion]], [[Crete]], [[Greece]]
| date = May 2007
| url = http://www.crypto.rub.de/imperia/md/content/texte/publications/conferences/embedded_system.pdf
| format =
| issn = 
| accessdate =  }}
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/6168222.stm BBC: Mobile phones hope to be 'smart wallet']
* [http://www.iso.org/iso/en/CatalogueDetailPage.CatalogueDetail?CSNUMBER=38578&amp;ICS1=35&amp;ICS2=100&amp;ICS3=10 ISO/IEC 18092:2004]
* [https://web.archive.org/web/20080603004241/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070911.wgtnearfielf0911/BNStory/PersonalTech Near Future of Near Field by Joe Rayment] // [[Globe and Mail]], September 11, 2007
* [http://www.bsi.de/fachthem/rfid/RIKCHA_englisch.pdf Oertel, Wölk, Hilty, Köhler, Kelter, Ullmann, Wittmann: Security Aspects and Prospective Applications of RFID Systems, Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, Bonn, 11. қаңтар 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051030080441/http://www.bsi.de/fachthem/rfid/RIKCHA_englisch.pdf |date=2005-10-30 }}
{{дереккөздер}}

{{уики}}
{{Телекоммуникация}}
[[Санат:Телекоммуникациялар]]</text>
      <sha1>lhvqsfpraj46vsvm414vjzjdzvrbk90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Олимпиада ойындарындағы мемлекет</title>
    <ns>10</ns>
    <id>537069</id>
    <revision>
      <id>3572974</id>
      <parentid>2252347</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T22:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3572974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11772" sha1="7y8ugew5iudu2xlociumyl17sxmx8sd" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%; width:25em; text-align:left;&quot;
|-
|colspan=5 style=&quot;background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:110%;&quot; | {{#if:{{{Басқаатауы|}}}|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Олимпиада ойындарындағы {{{Басқаатауы}}}]]'''|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}]]'''}}
|-
|colspan=5 align=center| [[Сурет:{{ООМемлекет туы {{{ҰОК}}}|{{{Ойындар}}}}}|180x120px|border|Ойындарда қолданылған ту]]
{{#if:{{{ҰОКатауы|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;'''[[Ұлттық Олимпиада комитеттері|ҰОК]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;{{{ҰОКатауы|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:''' &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ойындар|}}}|
&lt;tr style=&quot;background:#d7eaff;&quot;&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''{{#switch:{{{Ойындар}}}
|1896 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1896|Олимпиада ойындары]]
|1900 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1900|Олимпиада ойындары]]
|1904 жазғы = [[Сент-Луис]]тағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1904|Олимпиада ойындары]]
|1908 жазғы = [[Лондон]]дағы[[Жазғы Олимпиада ойындары 1908|Олимпиада ойындары]]
|1912 жазғы = [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1912|Олимпиада ойындары]]
|1920 жазғы = [[Антверпен]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1920|Олимпиада ойындары]]
|1924 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 жазғы = [[Амстердам]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 жазғы = [[Берлин]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 жазғы = [[Хельсинки]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 жазғы = [[Мельбурн]] және [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 жазғы = [[Рим]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 жазғы = [[Токио]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 жазғы = [[Мехико]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 жазғы = [[Мюнхен]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 жазғы = [[Монреаль]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 жазғы = [[Мәскеу]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 жазғы = [[Сеул]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 жазғы = [[Барселона]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1996 жазғы = [[Атланта]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1996|Олимпиада ойындары]]
|2000 жазғы = [[Сидней]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2000|Олимпиада ойындары]]
|2004 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2004|Олимпиада ойындары]]
|2008 жазғы = [[Бейжің]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2008|Олимпиада ойындары]]
|2012 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2012|Олимпиада ойындары]]
|2016 жазғы = [[Рио-де-Жанейро]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2016|Олимпиада ойындары]]
|1924 қысқы = [[Шамони]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 қысқы = [[Гармиш-Партенкирхен]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 қысқы = [[Осло]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 қысқы = [[Кортина д'Ампеццо]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 қысқы = [[Скво-Велли]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 қысқы = [[Гренобль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 қысқы = [[Саппоро]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 қысқы = [[Сараево]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 қысқы = [[Калгари]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 қысқы = [[Альбервиль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1994 қысқы = [[Лиллехамер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1994|Олимпиада ойындары]]
|1998 қысқы = [[Нагано]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1998|Олимпиада ойындары]]
|2002 қысқы = [[Солт-Лейк-Сити]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2002|Олимпиада ойындары]]
|2006 қысқы = [[Турин]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2006|Олимпиада ойындары]]
|2010 қысқы = [[Ванкувер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2010|Олимпиада ойындары]] 
|2014 қысқы = [[Сочи]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2014|Олимпиада ойындары]]}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{Спортсмендер|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Спортсмендер'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Спортсмендер}}} спортшы {{#if: {{{спорт түрлерінде|}}}|{{{спорт түрлерінде}}} {{#ifeq:{{{спорт түрлерінде}}}|1|спорт түрінде|спорт түрлерінде}} }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ресми|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ресми тұлғалар'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ресми}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ту ұстаушы|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ту ұстаушы'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ту ұстаушы}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;
'''{{#if:{{{Ойындар|}}} 
  | [[Нәтижелері {{#ifeq:{{str_right|{{{Ойындар|}}}|5}}|жазғы|жазғы|қысқы}} Олимпиада ойындарындағы {{str_left|{{{Ойындар|}}}|4}} года|Алқа]] 
  | Алқа 
}}'''{{#if:{{{Орын|}}}|&lt;br&gt;Орын:&amp;nbsp;{{{Орын}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:gold; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Алтын'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Алтын|}}}|{{{Алтын}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:silver; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Күміс'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Күміс|}}}|{{{Күміс}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:#cc9966; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Қола'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Қола|}}}|{{{Қола}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:#edf6ff; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Барлығы'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Барлығы|}}}|{{{Барлығы}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Жазғы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{(ҰОК}}}}}|[[{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Жазғы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қысқы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{(ҰОК}}}}}|[[{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Қысқы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қосымша|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''Қосымша'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;{{{Қосымша}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
|}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Олимпиада ойындарындағы мемлекеттер|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]][[Санат:Үлгілер:Үлгілер үшін|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7y8ugew5iudu2xlociumyl17sxmx8sd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572977</id>
      <parentid>3572974</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T22:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3572977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11775" sha1="gyl4225trebostsce2xaboe86oy1i90" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%; width:25em; text-align:left;&quot;
|-
|colspan=5 style=&quot;background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:110%;&quot; | {{#if:{{{Басқаатауы|}}}|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Олимпиада ойындарындағы {{{Басқаатауы}}}]]'''|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}]]'''}}
|-
|colspan=5 align=center| [[Сурет:{{ООМемлекет туы {{{ҰОК}}}|{{{Ойындар}}}}}|180x120px|border|Ойындарда қолданылған ту]]
{{#if:{{{ҰОКатауы|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;'''[[Ұлттық Олимпиада комитеттері|ҰОК]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;{{{ҰОКатауы|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:''' &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
|-
{{#if:{{{Ойындар|}}}|
&lt;tr style=&quot;background:#d7eaff;&quot;&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''{{#switch:{{{Ойындар}}}
|1896 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1896|Олимпиада ойындары]]
|1900 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1900|Олимпиада ойындары]]
|1904 жазғы = [[Сент-Луис]]тағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1904|Олимпиада ойындары]]
|1908 жазғы = [[Лондон]]дағы[[Жазғы Олимпиада ойындары 1908|Олимпиада ойындары]]
|1912 жазғы = [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1912|Олимпиада ойындары]]
|1920 жазғы = [[Антверпен]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1920|Олимпиада ойындары]]
|1924 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 жазғы = [[Амстердам]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 жазғы = [[Берлин]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 жазғы = [[Хельсинки]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 жазғы = [[Мельбурн]] және [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 жазғы = [[Рим]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 жазғы = [[Токио]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 жазғы = [[Мехико]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 жазғы = [[Мюнхен]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 жазғы = [[Монреаль]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 жазғы = [[Мәскеу]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 жазғы = [[Сеул]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 жазғы = [[Барселона]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1996 жазғы = [[Атланта]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1996|Олимпиада ойындары]]
|2000 жазғы = [[Сидней]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2000|Олимпиада ойындары]]
|2004 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2004|Олимпиада ойындары]]
|2008 жазғы = [[Бейжің]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2008|Олимпиада ойындары]]
|2012 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2012|Олимпиада ойындары]]
|2016 жазғы = [[Рио-де-Жанейро]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2016|Олимпиада ойындары]]
|1924 қысқы = [[Шамони]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 қысқы = [[Гармиш-Партенкирхен]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 қысқы = [[Осло]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 қысқы = [[Кортина д'Ампеццо]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 қысқы = [[Скво-Велли]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 қысқы = [[Гренобль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 қысқы = [[Саппоро]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 қысқы = [[Сараево]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 қысқы = [[Калгари]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 қысқы = [[Альбервиль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1994 қысқы = [[Лиллехамер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1994|Олимпиада ойындары]]
|1998 қысқы = [[Нагано]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1998|Олимпиада ойындары]]
|2002 қысқы = [[Солт-Лейк-Сити]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2002|Олимпиада ойындары]]
|2006 қысқы = [[Турин]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2006|Олимпиада ойындары]]
|2010 қысқы = [[Ванкувер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2010|Олимпиада ойындары]] 
|2014 қысқы = [[Сочи]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2014|Олимпиада ойындары]]}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{Спортсмендер|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Спортсмендер'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Спортсмендер}}} спортшы {{#if: {{{спорт түрлерінде|}}}|{{{спорт түрлерінде}}} {{#ifeq:{{{спорт түрлерінде}}}|1|спорт түрінде|спорт түрлерінде}} }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ресми|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ресми тұлғалар'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ресми}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ту ұстаушы|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ту ұстаушы'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ту ұстаушы}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;
'''{{#if:{{{Ойындар|}}} 
  | [[Нәтижелері {{#ifeq:{{str_right|{{{Ойындар|}}}|5}}|жазғы|жазғы|қысқы}} Олимпиада ойындарындағы {{str_left|{{{Ойындар|}}}|4}} года|Алқа]] 
  | Алқа 
}}'''{{#if:{{{Орын|}}}|&lt;br&gt;Орын:&amp;nbsp;{{{Орын}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:gold; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Алтын'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Алтын|}}}|{{{Алтын}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:silver; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Күміс'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Күміс|}}}|{{{Күміс}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:#cc9966; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Қола'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Қола|}}}|{{{Қола}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:#edf6ff; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Барлығы'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Барлығы|}}}|{{{Барлығы}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Жазғы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{(ҰОК}}}}}|[[{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Жазғы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қысқы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{(ҰОК}}}}}|[[{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Қысқы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қосымша|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''Қосымша'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;{{{Қосымша}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
|}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Олимпиада ойындарындағы мемлекеттер|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]][[Санат:Үлгілер:Үлгілер үшін|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gyl4225trebostsce2xaboe86oy1i90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572978</id>
      <parentid>3572977</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T22:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3572978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11773" sha1="1i3x5dqpn5tk3f9nkg7ntka42vnflkd" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%; width:25em; text-align:left;&quot;
|-
|colspan=5 style=&quot;background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:110%;&quot; | {{#if:{{{Басқаатауы|}}}|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Олимпиада ойындарындағы {{{Басқаатауы}}}]]'''|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}]]'''}}
|-
|colspan=5 align=center| [[Сурет:{{ООМемлекет туы {{{ҰОК}}}|{{{Ойындар}}}}}|180x120px|border|Ойындарда қолданылған ту]]
{{#if:{{{ҰОКатауы|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;'''[[Ұлттық Олимпиада комитеттері|ҰОК]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;{{{ҰОКатауы|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:''' &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
|-
{{#if:{{{Ойындар|}}}|
&lt;tr style=&quot;background:#d7eaff;&quot;&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''{{#switch:{{{Ойындар}}}
|1896 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1896|Олимпиада ойындары]]
|1900 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1900|Олимпиада ойындары]]
|1904 жазғы = [[Сент-Луис]]тағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1904|Олимпиада ойындары]]
|1908 жазғы = [[Лондон]]дағы[[Жазғы Олимпиада ойындары 1908|Олимпиада ойындары]]
|1912 жазғы = [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1912|Олимпиада ойындары]]
|1920 жазғы = [[Антверпен]]деге [[Жазғы Олимпиада ойындары 1920|Олимпиада ойындары]]
|1924 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 жазғы = [[Амстердам]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 жазғы = [[Берлин]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 жазғы = [[Хельсинки]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 жазғы = [[Мельбурн]] және [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 жазғы = [[Рим]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 жазғы = [[Токио]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 жазғы = [[Мехико]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 жазғы = [[Мюнхен]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 жазғы = [[Монреаль]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 жазғы = [[Мәскеу]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 жазғы = [[Сеул]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 жазғы = [[Барселона]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1996 жазғы = [[Атланта]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1996|Олимпиада ойындары]]
|2000 жазғы = [[Сидней]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2000|Олимпиада ойындары]]
|2004 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2004|Олимпиада ойындары]]
|2008 жазғы = [[Бейжің]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2008|Олимпиада ойындары]]
|2012 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2012|Олимпиада ойындары]]
|2016 жазғы = [[Рио-де-Жанейро]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2016|Олимпиада ойындары]]
|1924 қысқы = [[Шамони]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 қысқы = [[Гармиш-Партенкирхен]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 қысқы = [[Осло]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 қысқы = [[Кортина д'Ампеццо]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 қысқы = [[Скво-Велли]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 қысқы = [[Гренобль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 қысқы = [[Саппоро]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 қысқы = [[Сараево]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 қысқы = [[Калгари]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 қысқы = [[Альбервиль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1994 қысқы = [[Лиллехамер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1994|Олимпиада ойындары]]
|1998 қысқы = [[Нагано]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1998|Олимпиада ойындары]]
|2002 қысқы = [[Солт-Лейк-Сити]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2002|Олимпиада ойындары]]
|2006 қысқы = [[Турин]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2006|Олимпиада ойындары]]
|2010 қысқы = [[Ванкувер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2010|Олимпиада ойындары]] 
|2014 қысқы = [[Сочи]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2014|Олимпиада ойындары]]}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Спортсмендер|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Спортсмендер'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Спортсмендер}}} спортшы {{#if: {{{спорт түрлерінде|}}}|{{{спорт түрлерінде}}} {{#ifeq:{{{спорт түрлерінде}}}|1|спорт түрінде|спорт түрлерінде}} }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ресми|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ресми тұлғалар'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ресми}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ту ұстаушы|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ту ұстаушы'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ту ұстаушы}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;
'''{{#if:{{{Ойындар|}}} 
  | [[Нәтижелері {{#ifeq:{{str_right|{{{Ойындар|}}}|5}}|жазғы|жазғы|қысқы}} Олимпиада ойындарындағы {{str_left|{{{Ойындар|}}}|4}} жылы|Алқа]] 
  | Алқа 
}}'''{{#if:{{{Орын|}}}|&lt;br&gt;Орын:&amp;nbsp;{{{Орын}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:gold; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Алтын'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Алтын|}}}|{{{Алтын}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:silver; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Күміс'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Күміс|}}}|{{{Күміс}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:#cc9966; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Қола'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Қола|}}}|{{{Қола}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:#edf6ff; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Барлығы'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Барлығы|}}}|{{{Барлығы}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if: {{{Жазғы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Жазғы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қысқы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Қысқы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қосымша|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''Қосымша'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;{{{Қосымша}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
|}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Олимпиада ойындарындағы мемлекеттер|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]][[Санат:Үлгілер:Үлгілер үшін|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1i3x5dqpn5tk3f9nkg7ntka42vnflkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572980</id>
      <parentid>3572978</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3572980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11700" sha1="q1909sjd9dedm17je4kuh9alzb92xh8" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%; width:25em; text-align:left;&quot;
|-
|colspan=5 style=&quot;background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:110%;&quot; | {{#if:{{{Басқаатауы|}}}|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Олимпиада ойындарындағы {{{Басқаатауы}}}]]'''|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}]]'''}}
|-
|colspan=5 align=center| [[Сурет:{{ООМемлекет туы {{{ҰОК}}}|{{{Ойындар}}}}}|180x120px|border|Ойындарда қолданылған ту]]
{{#if:{{{ҰОКатауы|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;'''[[Ұлттық Олимпиада комитеттері|ҰОК]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;{{{ҰОКатауы|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:''' &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
|-
{{#if:{{{Ойындар|}}}|
&lt;tr style=&quot;background:#d7eaff;&quot;&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''{{#switch:{{{Ойындар}}}
|1896 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1896|Олимпиада ойындары]]
|1900 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1900|Олимпиада ойындары]]
|1904 жазғы = [[Сент-Луис]]тағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1904|Олимпиада ойындары]]
|1908 жазғы = [[Лондон]]дағы[[Жазғы Олимпиада ойындары 1908|Олимпиада ойындары]]
|1912 жазғы = [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1912|Олимпиада ойындары]]
|1920 жазғы = [[Антверпен]]деге [[Жазғы Олимпиада ойындары 1920|Олимпиада ойындары]]
|1924 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 жазғы = [[Амстердам]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 жазғы = [[Берлин]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 жазғы = [[Хельсинки]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 жазғы = [[Мельбурн]] және [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 жазғы = [[Рим]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 жазғы = [[Токио]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 жазғы = [[Мехико]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 жазғы = [[Мюнхен]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 жазғы = [[Монреаль]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 жазғы = [[Мәскеу]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 жазғы = [[Сеул]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 жазғы = [[Барселона]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1996 жазғы = [[Атланта]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1996|Олимпиада ойындары]]
|2000 жазғы = [[Сидней]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2000|Олимпиада ойындары]]
|2004 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2004|Олимпиада ойындары]]
|2008 жазғы = [[Бейжің]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2008|Олимпиада ойындары]]
|2012 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2012|Олимпиада ойындары]]
|2016 жазғы = [[Рио-де-Жанейро]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2016|Олимпиада ойындары]]
|1924 қысқы = [[Шамони]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 қысқы = [[Гармиш-Партенкирхен]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 қысқы = [[Осло]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 қысқы = [[Кортина д'Ампеццо]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 қысқы = [[Скво-Велли]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 қысқы = [[Гренобль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 қысқы = [[Саппоро]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 қысқы = [[Сараево]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 қысқы = [[Калгари]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 қысқы = [[Альбервиль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1994 қысқы = [[Лиллехамер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1994|Олимпиада ойындары]]
|1998 қысқы = [[Нагано]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1998|Олимпиада ойындары]]
|2002 қысқы = [[Солт-Лейк-Сити]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2002|Олимпиада ойындары]]
|2006 қысқы = [[Турин]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2006|Олимпиада ойындары]]
|2010 қысқы = [[Ванкувер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2010|Олимпиада ойындары]] 
|2014 қысқы = [[Сочи]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2014|Олимпиада ойындары]]}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Спортсмендер|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Спортсмендер'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Спортсмендер}}} спортшы {{#if: {{{спорт түрлерінде|}}}|{{{спорт түрлерінде}}} {{#ifeq:{{{спорт түрлерінде}}}|1|спорт түрінде|спорт түрлерінде}} }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ресми|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ресми тұлғалар'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ресми}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ту ұстаушы|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ту ұстаушы'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ту ұстаушы}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;
'''{{#if:{{{Ойындар|}}} 
  | [[{{{Ойындар}}} Олимпиада ойындарындағы медальдар кестесі|Медальдар]] 
  | Медальдар 
}}'''{{#if:{{{Орын|}}}|&lt;br&gt;Орын:&amp;nbsp;{{{Орын}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:gold; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Алтын'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Алтын|}}}|{{{Алтын}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:silver; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Күміс'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Күміс|}}}|{{{Күміс}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:#cc9966; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Қола'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Қола|}}}|{{{Қола}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:#edf6ff; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Барлығы'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Барлығы|}}}|{{{Барлығы}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if: {{{Жазғы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Жазғы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қысқы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Қысқы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қосымша|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''Қосымша'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;{{{Қосымша}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
|}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Олимпиада ойындарындағы мемлекеттер|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]][[Санат:Үлгілер:Үлгілер үшін|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q1909sjd9dedm17je4kuh9alzb92xh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572981</id>
      <parentid>3572980</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3572981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11704" sha1="q9i75qhulj9diy2xy9pnzw28bbdrjqr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%; width:25em; text-align:left;&quot;
|-
|colspan=5 style=&quot;background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:110%;&quot; | {{#if:{{{Басқаатауы|}}}|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Олимпиада ойындарындағы {{{Басқаатауы}}}]]'''|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}]]'''}}
|-
|colspan=5 align=center| [[Сурет:{{ООМемлекет туы {{{ҰОК}}}|{{{Ойындар}}}}}|180x120px|border|Ойындарда қолданылған ту]]
{{#if:{{{ҰОКатауы|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;'''[[Ұлттық Олимпиада комитеттері|ҰОК]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;{{{ҰОКатауы|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:''' &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
|-
{{#if:{{{Ойындар|}}}|
&lt;tr style=&quot;background:#d7eaff;&quot;&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''{{#switch:{{{Ойындар}}}
|1896 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1896|Олимпиада ойындары]]
|1900 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1900|Олимпиада ойындары]]
|1904 жазғы = [[Сент-Луис]]тағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1904|Олимпиада ойындары]]
|1908 жазғы = [[Лондон]]дағы[[Жазғы Олимпиада ойындары 1908|Олимпиада ойындары]]
|1912 жазғы = [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1912|Олимпиада ойындары]]
|1920 жазғы = [[Антверпен]]деге [[Жазғы Олимпиада ойындары 1920|Олимпиада ойындары]]
|1924 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 жазғы = [[Амстердам]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 жазғы = [[Берлин]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 жазғы = [[Хельсинки]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 жазғы = [[Мельбурн]] және [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 жазғы = [[Рим]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 жазғы = [[Токио]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 жазғы = [[Мехико]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 жазғы = [[Мюнхен]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 жазғы = [[Монреаль]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 жазғы = [[Мәскеу]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 жазғы = [[Сеул]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 жазғы = [[Барселона]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1996 жазғы = [[Атланта]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1996|Олимпиада ойындары]]
|2000 жазғы = [[Сидней]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2000|Олимпиада ойындары]]
|2004 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2004|Олимпиада ойындары]]
|2008 жазғы = [[Бейжің]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2008|Олимпиада ойындары]]
|2012 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2012|Олимпиада ойындары]]
|2016 жазғы = [[Рио-де-Жанейро]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2016|Олимпиада ойындары]]
|1924 қысқы = [[Шамони]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 қысқы = [[Гармиш-Партенкирхен]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 қысқы = [[Осло]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 қысқы = [[Кортина д'Ампеццо]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 қысқы = [[Скво-Велли]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 қысқы = [[Гренобль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 қысқы = [[Саппоро]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 қысқы = [[Сараево]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 қысқы = [[Калгари]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 қысқы = [[Альбервиль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1994 қысқы = [[Лиллехамер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1994|Олимпиада ойындары]]
|1998 қысқы = [[Нагано]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1998|Олимпиада ойындары]]
|2002 қысқы = [[Солт-Лейк-Сити]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2002|Олимпиада ойындары]]
|2006 қысқы = [[Турин]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2006|Олимпиада ойындары]]
|2010 қысқы = [[Ванкувер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2010|Олимпиада ойындары]] 
|2014 қысқы = [[Сочи]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2014|Олимпиада ойындары]]}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Спортсмендер|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Спортсмендер'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Спортсмендер}}} спортшы {{#if: {{{спорт түрлерінде|}}}|{{{спорт түрлерінде}}} {{#ifeq:{{{спорт түрлерінде}}}|1|спорт түрінде|спорт түрлерінде}} }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ресми|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ресми тұлғалар'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ресми}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ту ұстаушы|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ту ұстаушы'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ту ұстаушы}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;
'''{{#if:{{{Ойындар|}}} 
  | [[{{{Ойындар}}} Олимпиада ойындарындағы медальдар кестесі|Медальдар]] 
  | Медальдар 
}}'''{{#if:{{{Орын|}}}|&lt;br&gt;Орын:&amp;nbsp;{{{Орын}}}}}&lt;/td&gt;

{{#if:{{{Алтын|}}}|
&lt;td style=&quot;background:gold; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Алтын'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Алтын}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
}}

{{#if:{{{Күміс|}}}|
&lt;td style=&quot;background:silver; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Күміс'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Күміс}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
}}

{{#if:{{{Қола|}}}|
&lt;td style=&quot;background:#cc9966; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Қола'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Қола}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
}}

{{#if:{{{Барлығы|}}}|
&lt;td style=&quot;background:#edf6ff; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Барлығы'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Барлығы}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
}}
&lt;/tr&gt;
{{#if: {{{Жазғы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Жазғы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қысқы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Қысқы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қосымша|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''Қосымша'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;{{{Қосымша}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
|}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Олимпиада ойындарындағы мемлекеттер|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]][[Санат:Үлгілер:Үлгілер үшін|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q9i75qhulj9diy2xy9pnzw28bbdrjqr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572982</id>
      <parentid>3572981</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3572982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11708" sha1="dwp6g2xax0zclz67tdu4hcfyhikl8g6" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%; width:25em; text-align:left;&quot;
|-
|colspan=5 style=&quot;background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:110%;&quot; | {{#if:{{{Басқаатауы|}}}|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Олимпиада ойындарындағы {{{Басқаатауы}}}]]'''|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}]]'''}}
|-
|colspan=5 align=center| [[Сурет:{{ООМемлекет туы {{{ҰОК}}}|{{{Ойындар}}}}}|180x120px|border|Ойындарда қолданылған ту]]
{{#if:{{{ҰОКатауы|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;'''[[Ұлттық Олимпиада комитеттері|ҰОК]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;{{{ҰОКатауы|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:''' &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
|-
{{#if:{{{Ойындар|}}}|
&lt;tr style=&quot;background:#d7eaff;&quot;&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''{{#switch:{{{Ойындар}}}
|1896 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1896|Олимпиада ойындары]]
|1900 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1900|Олимпиада ойындары]]
|1904 жазғы = [[Сент-Луис]]тағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1904|Олимпиада ойындары]]
|1908 жазғы = [[Лондон]]дағы[[Жазғы Олимпиада ойындары 1908|Олимпиада ойындары]]
|1912 жазғы = [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1912|Олимпиада ойындары]]
|1920 жазғы = [[Антверпен]]деге [[Жазғы Олимпиада ойындары 1920|Олимпиада ойындары]]
|1924 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 жазғы = [[Амстердам]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 жазғы = [[Берлин]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 жазғы = [[Хельсинки]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 жазғы = [[Мельбурн]] және [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 жазғы = [[Рим]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 жазғы = [[Токио]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 жазғы = [[Мехико]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 жазғы = [[Мюнхен]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 жазғы = [[Монреаль]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 жазғы = [[Мәскеу]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 жазғы = [[Сеул]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 жазғы = [[Барселона]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1996 жазғы = [[Атланта]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1996|Олимпиада ойындары]]
|2000 жазғы = [[Сидней]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2000|Олимпиада ойындары]]
|2004 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2004|Олимпиада ойындары]]
|2008 жазғы = [[Бейжің]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2008|Олимпиада ойындары]]
|2012 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2012|Олимпиада ойындары]]
|2016 жазғы = [[Рио-де-Жанейро]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2016|Олимпиада ойындары]]
|1924 қысқы = [[Шамони]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 қысқы = [[Гармиш-Партенкирхен]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 қысқы = [[Осло]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 қысқы = [[Кортина д'Ампеццо]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 қысқы = [[Скво-Велли]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 қысқы = [[Гренобль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 қысқы = [[Саппоро]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 қысқы = [[Сараево]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 қысқы = [[Калгари]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 қысқы = [[Альбервиль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1994 қысқы = [[Лиллехамер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1994|Олимпиада ойындары]]
|1998 қысқы = [[Нагано]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1998|Олимпиада ойындары]]
|2002 қысқы = [[Солт-Лейк-Сити]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2002|Олимпиада ойындары]]
|2006 қысқы = [[Турин]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2006|Олимпиада ойындары]]
|2010 қысқы = [[Ванкувер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2010|Олимпиада ойындары]] 
|2014 қысқы = [[Сочи]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2014|Олимпиада ойындары]]}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Спортсмендер|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Спортсмендер'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Спортсмендер}}} спортшы {{#if: {{{спорт түрлерінде|}}}|{{{спорт түрлерінде}}} {{#ifeq:{{{спорт түрлерінде}}}|1|спорт түрінде|спорт түрлерінде}} }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ресми|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ресми тұлғалар'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ресми}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ту ұстаушы|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ту ұстаушы'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ту ұстаушы}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;
'''{{#if:{{{Ойындар|}}} 
  | [[{{{Ойындар}}} Олимпиада ойындарындағы медальдар кестесі|Медальдар]] 
  | Медальдар 
}}'''{{#if:{{{Орын|}}}|&lt;br&gt;Орын:&amp;nbsp;{{{Орын}}}}}&lt;/td&gt;

{{#if:{{{Алтын|}}}|
&lt;td style=&quot;background:gold; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Алтын'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Алтын}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
|}}

{{#if:{{{Күміс|}}}|
&lt;td style=&quot;background:silver; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Күміс'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Күміс}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
|}}

{{#if:{{{Қола|}}}|
&lt;td style=&quot;background:#cc9966; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Қола'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Қола}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
|}}

{{#if:{{{Барлығы|}}}|
&lt;td style=&quot;background:#edf6ff; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Барлығы'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Барлығы}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
|}}
&lt;/tr&gt;
{{#if: {{{Жазғы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Жазғы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қысқы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Қысқы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қосымша|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''Қосымша'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;{{{Қосымша}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
|}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Олимпиада ойындарындағы мемлекеттер|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]][[Санат:Үлгілер:Үлгілер үшін|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dwp6g2xax0zclz67tdu4hcfyhikl8g6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572983</id>
      <parentid>3572982</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылауы]]) істеген нөмір 3572982 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3572983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11704" sha1="q9i75qhulj9diy2xy9pnzw28bbdrjqr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%; width:25em; text-align:left;&quot;
|-
|colspan=5 style=&quot;background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:110%;&quot; | {{#if:{{{Басқаатауы|}}}|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Олимпиада ойындарындағы {{{Басқаатауы}}}]]'''|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}]]'''}}
|-
|colspan=5 align=center| [[Сурет:{{ООМемлекет туы {{{ҰОК}}}|{{{Ойындар}}}}}|180x120px|border|Ойындарда қолданылған ту]]
{{#if:{{{ҰОКатауы|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;'''[[Ұлттық Олимпиада комитеттері|ҰОК]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;{{{ҰОКатауы|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:''' &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
|-
{{#if:{{{Ойындар|}}}|
&lt;tr style=&quot;background:#d7eaff;&quot;&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''{{#switch:{{{Ойындар}}}
|1896 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1896|Олимпиада ойындары]]
|1900 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1900|Олимпиада ойындары]]
|1904 жазғы = [[Сент-Луис]]тағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1904|Олимпиада ойындары]]
|1908 жазғы = [[Лондон]]дағы[[Жазғы Олимпиада ойындары 1908|Олимпиада ойындары]]
|1912 жазғы = [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1912|Олимпиада ойындары]]
|1920 жазғы = [[Антверпен]]деге [[Жазғы Олимпиада ойындары 1920|Олимпиада ойындары]]
|1924 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 жазғы = [[Амстердам]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 жазғы = [[Берлин]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 жазғы = [[Хельсинки]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 жазғы = [[Мельбурн]] және [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 жазғы = [[Рим]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 жазғы = [[Токио]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 жазғы = [[Мехико]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 жазғы = [[Мюнхен]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 жазғы = [[Монреаль]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 жазғы = [[Мәскеу]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 жазғы = [[Сеул]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 жазғы = [[Барселона]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1996 жазғы = [[Атланта]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1996|Олимпиада ойындары]]
|2000 жазғы = [[Сидней]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2000|Олимпиада ойындары]]
|2004 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2004|Олимпиада ойындары]]
|2008 жазғы = [[Бейжің]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2008|Олимпиада ойындары]]
|2012 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2012|Олимпиада ойындары]]
|2016 жазғы = [[Рио-де-Жанейро]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2016|Олимпиада ойындары]]
|1924 қысқы = [[Шамони]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 қысқы = [[Гармиш-Партенкирхен]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 қысқы = [[Осло]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 қысқы = [[Кортина д'Ампеццо]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 қысқы = [[Скво-Велли]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 қысқы = [[Гренобль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 қысқы = [[Саппоро]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 қысқы = [[Сараево]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 қысқы = [[Калгари]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 қысқы = [[Альбервиль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1994 қысқы = [[Лиллехамер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1994|Олимпиада ойындары]]
|1998 қысқы = [[Нагано]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1998|Олимпиада ойындары]]
|2002 қысқы = [[Солт-Лейк-Сити]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2002|Олимпиада ойындары]]
|2006 қысқы = [[Турин]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2006|Олимпиада ойындары]]
|2010 қысқы = [[Ванкувер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2010|Олимпиада ойындары]] 
|2014 қысқы = [[Сочи]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2014|Олимпиада ойындары]]}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Спортсмендер|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Спортсмендер'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Спортсмендер}}} спортшы {{#if: {{{спорт түрлерінде|}}}|{{{спорт түрлерінде}}} {{#ifeq:{{{спорт түрлерінде}}}|1|спорт түрінде|спорт түрлерінде}} }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ресми|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ресми тұлғалар'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ресми}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ту ұстаушы|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ту ұстаушы'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ту ұстаушы}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;
'''{{#if:{{{Ойындар|}}} 
  | [[{{{Ойындар}}} Олимпиада ойындарындағы медальдар кестесі|Медальдар]] 
  | Медальдар 
}}'''{{#if:{{{Орын|}}}|&lt;br&gt;Орын:&amp;nbsp;{{{Орын}}}}}&lt;/td&gt;

{{#if:{{{Алтын|}}}|
&lt;td style=&quot;background:gold; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Алтын'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Алтын}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
}}

{{#if:{{{Күміс|}}}|
&lt;td style=&quot;background:silver; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Күміс'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Күміс}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
}}

{{#if:{{{Қола|}}}|
&lt;td style=&quot;background:#cc9966; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Қола'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Қола}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
}}

{{#if:{{{Барлығы|}}}|
&lt;td style=&quot;background:#edf6ff; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Барлығы'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{{Барлығы}}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
}}
&lt;/tr&gt;
{{#if: {{{Жазғы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Жазғы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қысқы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Қысқы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қосымша|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''Қосымша'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;{{{Қосымша}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
|}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Олимпиада ойындарындағы мемлекеттер|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]][[Санат:Үлгілер:Үлгілер үшін|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q9i75qhulj9diy2xy9pnzw28bbdrjqr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572984</id>
      <parentid>3572983</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылауы]]) істеген нөмір 3572981 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3572984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11700" sha1="q1909sjd9dedm17je4kuh9alzb92xh8" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%; width:25em; text-align:left;&quot;
|-
|colspan=5 style=&quot;background:#bfd7ff; text-align:center; font-size:110%;&quot; | {{#if:{{{Басқаатауы|}}}|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Олимпиада ойындарындағы {{{Басқаатауы}}}]]'''|'''[[Олимпиада ойындарындағы {{ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}]]'''}}
|-
|colspan=5 align=center| [[Сурет:{{ООМемлекет туы {{{ҰОК}}}|{{{Ойындар}}}}}|180x120px|border|Ойындарда қолданылған ту]]
{{#if:{{{ҰОКатауы|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;'''[[Ұлттық Олимпиада комитеттері|ҰОК]]:'''&lt;/td&gt;&lt;td colspan=4&gt;{{{ҰОКатауы|}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''[[ХОК коды тізімі|ХОК коды]]:''' &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;big&gt;'''{{{ҰОК}}}'''&lt;/big&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
|-
{{#if:{{{Ойындар|}}}|
&lt;tr style=&quot;background:#d7eaff;&quot;&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''{{#switch:{{{Ойындар}}}
|1896 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1896|Олимпиада ойындары]]
|1900 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1900|Олимпиада ойындары]]
|1904 жазғы = [[Сент-Луис]]тағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1904|Олимпиада ойындары]]
|1908 жазғы = [[Лондон]]дағы[[Жазғы Олимпиада ойындары 1908|Олимпиада ойындары]]
|1912 жазғы = [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1912|Олимпиада ойындары]]
|1920 жазғы = [[Антверпен]]деге [[Жазғы Олимпиада ойындары 1920|Олимпиада ойындары]]
|1924 жазғы = [[Париж]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 жазғы = [[Амстердам]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 жазғы = [[Берлин]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 жазғы = [[Хельсинки]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 жазғы = [[Мельбурн]] және [[Стокгольм]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 жазғы = [[Рим]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 жазғы = [[Токио]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 жазғы = [[Мехико]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 жазғы = [[Мюнхен]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 жазғы = [[Монреаль]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 жазғы = [[Мәскеу]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 жазғы = [[Лос-Анджелес]]тегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 жазғы = [[Сеул]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 жазғы = [[Барселона]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1996 жазғы = [[Атланта]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 1996|Олимпиада ойындары]]
|2000 жазғы = [[Сидней]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2000|Олимпиада ойындары]]
|2004 жазғы = [[Афина]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2004|Олимпиада ойындары]]
|2008 жазғы = [[Бейжің]]дегі [[Жазғы Олимпиада ойындары 2008|Олимпиада ойындары]]
|2012 жазғы = [[Лондон]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2012|Олимпиада ойындары]]
|2016 жазғы = [[Рио-де-Жанейро]]дағы [[Жазғы Олимпиада ойындары 2016|Олимпиада ойындары]]
|1924 қысқы = [[Шамони]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1924|Олимпиада ойындары]]
|1928 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1928|Олимпиада ойындары]]
|1932 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1932|Олимпиада ойындары]]
|1936 қысқы = [[Гармиш-Партенкирхен]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1936|Олимпиада ойындары]]
|1948 қысқы = [[Санкт-Мориц]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1948|Олимпиада ойындары]]
|1952 қысқы = [[Осло]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1952|Олимпиада ойындары]]
|1956 қысқы = [[Кортина д'Ампеццо]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1956|Олимпиада ойындары]]
|1960 қысқы = [[Скво-Велли]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1960|Олимпиада ойындары]]
|1964 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1964|Олимпиада ойындары]]
|1968 қысқы = [[Гренобль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1968|Олимпиада ойындары]]
|1972 қысқы = [[Саппоро]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1972|Олимпиада ойындары]]
|1976 қысқы = [[Иннсбрук]]тағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1976|Олимпиада ойындары]]
|1980 қысқы = [[Лейк-Плэсид]]тегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1980|Олимпиада ойындары]]
|1984 қысқы = [[Сараево]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1984|Олимпиада ойындары]]
|1988 қысқы = [[Калгари]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1988|Олимпиада ойындары]]
|1992 қысқы = [[Альбервиль]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1992|Олимпиада ойындары]]
|1994 қысқы = [[Лиллехамер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 1994|Олимпиада ойындары]]
|1998 қысқы = [[Нагано]]дағы [[Қысқы Олимпиада ойындары 1998|Олимпиада ойындары]]
|2002 қысқы = [[Солт-Лейк-Сити]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2002|Олимпиада ойындары]]
|2006 қысқы = [[Турин]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2006|Олимпиада ойындары]]
|2010 қысқы = [[Ванкувер]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2010|Олимпиада ойындары]] 
|2014 қысқы = [[Сочи]]дегі [[Қысқы Олимпиада ойындары 2014|Олимпиада ойындары]]}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Спортсмендер|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Спортсмендер'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Спортсмендер}}} спортшы {{#if: {{{спорт түрлерінде|}}}|{{{спорт түрлерінде}}} {{#ifeq:{{{спорт түрлерінде}}}|1|спорт түрінде|спорт түрлерінде}} }}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ресми|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ресми тұлғалар'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ресми}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{Ту ұстаушы|}}}|
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td&gt;'''Ту ұстаушы'''&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=4&gt;{{{Ту ұстаушы}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
&lt;tr style=&quot;vertical-align:middle; background:#edf6ff;&quot;&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:middle;&quot;&gt;
'''{{#if:{{{Ойындар|}}} 
  | [[{{{Ойындар}}} Олимпиада ойындарындағы медальдар кестесі|Медальдар]] 
  | Медальдар 
}}'''{{#if:{{{Орын|}}}|&lt;br&gt;Орын:&amp;nbsp;{{{Орын}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:gold; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Алтын'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Алтын|}}}|{{{Алтын}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:silver; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Күміс'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Күміс|}}}|{{{Күміс}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:#cc9966; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Қола'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Қола|}}}|{{{Қола}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;background:#edf6ff; width:4em; text-align:center;&quot;&gt;'''Барлығы'''&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:125%;&quot;&gt;{{#if:{{{Барлығы|}}}|{{{Барлығы}}}|0}}&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
{{#if: {{{Жазғы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Жазғы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Жазғы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Жазғы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қысқы_ойындар|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''{{#ifexist:{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|[[{{Қысқы Олимпиада ойындарындағы ООМемлекет {{{ҰОК}}}}}|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу]]|Қысқы Олимпиада ойындарында қатысу}}'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;{{{Қысқы_ойындар}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
{{#if: {{{Қосымша|}}}|
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:center; background:#d7eaff;&quot;&gt;'''Қосымша'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan=5 style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;{{{Қосымша}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
}}
|}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Олимпиада ойындарындағы мемлекеттер|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]][[Санат:Үлгілер:Үлгілер үшін|Олимпиада ойындарындағы мемлекет]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q1909sjd9dedm17je4kuh9alzb92xh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3573037</id>
      <parentid>3572559</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3573037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60640" sha1="dvxrapkidek0qks68ok22ocdx41v4dr" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120020&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 020]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;94788&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 94 788]
| data-sort-value=&quot;1059&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1059]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 101]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84034&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 034]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;79425&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 79 425]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55488&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 488]
| data-sort-value=&quot;63&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 63]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;48003&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 003]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41111&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 111]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;21150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 150]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;18776&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 18 776]
| data-sort-value=&quot;34&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 34]
|2023-12-17
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;17089&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 17 089]
| data-sort-value=&quot;33&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 33]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;16886&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 886]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16065&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 065]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;14764&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 14 764]
| data-sort-value=&quot;102&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 102]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14707&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 707]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13715&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 715]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;10965&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 10 965]
| data-sort-value=&quot;56&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;9765&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 9765]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8335&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8335]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8187&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8187]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7872&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7872]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;7321&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7321]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;6998&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 6998]
| data-sort-value=&quot;13&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 13]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;6489&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 6489]
| data-sort-value=&quot;20&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4290&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4290]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4157&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4157]
| data-sort-value=&quot;20&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3396&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3324&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3324]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3117&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;2752&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2752]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2471]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2447&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;1959&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 1959]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;1628&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1628]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1596]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1516]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1494&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1494]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;1404&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 1404]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;1348&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 1348]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1128&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1128]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1096]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;975&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 975]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;657&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 657]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;616&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 616]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;553&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 553]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>dvxrapkidek0qks68ok22ocdx41v4dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Су добы спорты Азия ойындарында</title>
    <ns>0</ns>
    <id>547479</id>
    <revision>
      <id>3573051</id>
      <parentid>2984108</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12355" sha1="q8hynrflqjwtc9o3z0uizj02j9eyaro" xml:space="preserve">'''[[Су добы]]''' спорты [[Азия ойындары]]нды [[1951]] жылдағы [[Нью Дели]]дегі ойындардан бастап ойналып келеді.
[[Қазақстан ерлер ұлттық су добы құрамасы|Қазақстан]] құрамасы 1994 жылдан бастап қатысып Ерлер құрамасы Азия құрлығындағы үздік команда тізгінін бермей келеді.

==Құрытынды==
===Ерлер===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
!rowspan=2 width=5%|Жыл 
!rowspan=2 width=10%|Қабылдаушы ел 
|width=1% rowspan=19| 
!colspan=3|Финал 
|width=1% rowspan=19| 
!colspan=3|Үшінші орынға талас 
|-
!width=15%|Жеңімпаз 
!width=8%|Есеп 
!width=15%|Екінші орын 
!width=15%|Үшінші орын
!width=8%|Есеп 
!width=15%|Төртінші орын 
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1951&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1951 Asian Games}}
| {{IND}}&lt;br /&gt;[[New Delhi]]
| {{IND}}
|'''6–4
| {{SIN|colonial}}
| colspan=3|''None awarded
|-
| 1954&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1954 Asian Games}}
| {{PHI|1936}}&lt;br /&gt;[[Manila]]
| {{SIN|colonial}}
|'''4–2
| {{JPN}}
| {{IDN}}
|'''8–5
| {{HKG|1910}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1958&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1958 Asian Games}}
| {{JPN}}&lt;br /&gt;[[Tokyo]]
| {{JPN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{SIN|colonial}}
| {{IDN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{HKG|1910}}
|-
| 1962&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1962 Asian Games}}
| {{IDN}}&lt;br /&gt;[[Jakarta]]
| {{JPN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{IDN}}
| {{SGP}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{HKG|1959}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1966&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1966 Asian Games}}
| {{THA}}&lt;br /&gt;[[Bangkok]]
| {{JPN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{SGP}}
| {{IDN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{MYS}}
|-
| 1970&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1970 Asian Games}}
| {{THA}}&lt;br /&gt;[[Bangkok]]
| {{JPN}}
|'''4–2
| {{IND}}
| {{IDN}}
|'''1–0
| {{IRI|1964}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1974&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1974 Asian Games}}
| {{IRI|1964}}&lt;br /&gt;[[Tehran]]
| {{IRI|1964}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{CHN}}
| {{JPN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{PRK}}
|-
| 1978&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1978 Asian Games}}
| {{THA}}&lt;br /&gt;[[Bangkok]]
| {{CHN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{JPN}}
| {{SGP}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{PRK}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1982&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1982 Asian Games}}
| {{IND}}&lt;br /&gt;[[New Delhi]]
| {{CHN}}
|'''11–10
| {{JPN}}
| {{IND}}
|'''8–7
| {{SGP}}
|-
| 1986&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1986 Asian Games}}
| {{KOR|1949}}&lt;br /&gt;[[Seoul]]
| {{CHN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{KOR|1949}}
| {{SGP}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{IRN}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1990&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1990 Asian Games}}
| {{CHN}}&lt;br /&gt;[[Beijing]]
| {{CHN}}
|'''10–7
| {{JPN}}
| {{KOR|1949}}
|'''9–8
| {{SGP}}
|-
| 1994&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1994 Asian Games}}
| {{JPN}}&lt;br /&gt;[[Hiroshima]]
| {{KAZ}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{CHN}}
| {{JPN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{IRN}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1998&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1998 Asian Games}}
| {{THA}}&lt;br /&gt;[[Bangkok]]
| {{KAZ}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{UZB}}
| {{CHN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{JPN}}
|-
| 2002&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2002 Asian Games}}
| {{KOR}}&lt;br /&gt;[[Busan]]
| {{KAZ}}
|'''10–10''' [[Overtime (sports)|OT]]&lt;br /&gt;'''(5–4)''' [[Penalty shootout|pen]]
| {{JPN}}
| {{CHN}}
|'''10–6
| {{IRN}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 2006&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2006 Asian Games}}
| {{QAT}}&lt;br /&gt;[[Doha]]
| {{CHN}}
|'''9–8
| {{JPN}}
| {{KAZ}}
|'''12–8
| {{IRN}}
|-
| 2010&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2010 Asian Games}}
| {{CHN}}&lt;br /&gt;[[Guangzhou]]
| {{KAZ}}
|'''7–6
| {{CHN}}
| {{JPN}}
|'''19–5
| {{KOR}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 2014&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2014 Asian Games}}
| {{KOR}}&lt;br /&gt;[[Incheon]]
| {{KAZ}}
|'''7–6
| {{JPN}}
| {{CHN}}
|'''14–6
| {{KOR}}
|}

===Әйелдер===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
!rowspan=2 width=5%|Жыл 
!rowspan=2 width=10%|Қабылдаушы ел 
|width=1% rowspan=4| 
!colspan=3|Финал 
|width=1% rowspan=4| 
!colspan=3|Үшінші орынға талас 
|-
!width=15%|Жеңімпаз 
!width=8%|Есеп 
!width=15%|Екінші орын 
!width=15%|Үшінші орын
!width=8%|Есеп 
!width=15%|Төртінші орын 
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 2010&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2010 Asian Games}}
| {{CHN}}&lt;br /&gt;[[Guangzhou]]
| {{CHN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{KAZ}}
| {{UZB}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{IND}}
|-
| 2014&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2014 Asian Games}}
| {{KOR}}&lt;br /&gt;[[Incheon]]
| {{CHN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{JPN}}
| {{KAZ}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{UZB}}
|}

==Medal table==

{| {{RankedMedalTable|nation-width=200px}}
|-
| 1 ||align=left| {{CHN}} || 7 || 3 || 3 || 13
|-
| 2 ||align=left| {{KAZ}} || 5 || 1 || 2 || 8
|-
| 3 ||align=left| {{JPN}} || 4 || 8 || 3 || 15
|-
| 4 ||align=left| {{SGP}} || 1 || 3 || 3 || 7
|-
| 5 ||align=left| {{IND}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| 6 ||align=left| {{IRN}} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 7 ||align=left| {{IDN}} || 0 || 1 || 4 || 5
|-
| rowspan=2|8 ||align=left| {{KOR}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| align=left| {{UZB}} || 0 || 1 || 1 || 2
|- 
!colspan=2| Total || 19 || 19 || 18 || 56
|}

==Қатысушы елдер==

===Ерлер===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! width=170|Team
! width=25|{{flagicon|IND}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1951 Asian Games|1951]] || width=25|{{flagicon|PHI|1936}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1954 Asian Games|1954]] || width=25|{{flagicon|JPN}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1958 Asian Games|1958]] || width=25|{{flagicon|INA}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1962 Asian Games|1962]] || width=25|{{flagicon|THA}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1966 Asian Games|1966]] || width=25|{{flagicon|THA}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1970 Asian Games|1970]] || width=25|{{flagicon|IRI|1964}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1974 Asian Games|1974]] || width=25|{{flagicon|THA}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1978 Asian Games|1978]] || width=25|{{flagicon|IND}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1982 Asian Games|1982]] || width=25|{{flagicon|KOR|1949}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1986 Asian Games|1986]] || width=25|{{flagicon|CHN}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1990 Asian Games|1990]] || width=25|{{flagicon|JPN}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1994 Asian Games|1994]] || width=25|{{flagicon|THA}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1998 Asian Games|1998]] || width=25|{{flagicon|KOR}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2002 Asian Games|2002]] || width=25|{{flagicon|QAT}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2006 Asian Games|2006]] || width=25|{{flagicon|CHN}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2010 Asian Games|2010]] !! width=25|{{flagicon|KOR}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2014 Asian Games|2014]] !! width=40|Жылs
|-
|align=left| {{wp|BAN|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 8th ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || || '''1'''
|-
|align=left| {{wp|CHN|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || '''11'''
|-
|align=left| {{wp|TPE|size=20px}} ||  || 5th ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || || '''1'''
|-
|align=left| {{wp|HKG|size=20px}} ||  || 4th || 4th || 4th ||  ||  ||  || 7th || 7th ||  || 7th ||  || 8th ||  || 9th || 8th || 7th || '''10'''
|-
|align=left| {{wp|IND|size=20px}} || bgcolor=gold|'''1st''' ||  ||  ||  ||  || bgcolor=silver|'''2nd''' || 6th ||  || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 6th ||  ||  ||  ||  ||  ||  || || '''5'''
|-
|align=left| {{wp|INA|size=20px}} ||  || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || || '''5'''
|-
|align=left| {{wp|IRI|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  || 4th || bgcolor=gold|'''1st''' ||  ||  || 4th || 6th || 4th || 5th || 4th || 4th ||  || || '''8'''
|-
|align=left| {{wp|JPN|size=20px}} ||  || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' ||  || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 4th || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || '''15'''
|-
|align=left| {{wp|KAZ|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || '''6'''
|-
|align=left| {{wp|KUW|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 7th || 6th || 5th || 5th ||  ||  || 9th ||  ||  || 5th || 6th || '''7'''
|-
|align=left| {{wp|MAS|size=20px}} ||  ||  ||  ||  || 4th || 6th ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || || '''2'''
|-
|align=left| {{wp|PRK|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 4th || 4th ||  ||  || 5th ||  ||  ||  ||  ||  || || '''3'''
|-
|align=left| {{wp|PHI|size=20px}} ||  || 6th || 5th ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 10th || || || '''3'''
|-
|align=left| {{wp|QAT|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 8th || 9th || || '''2'''
|-
|align=left| {{wp|KSA|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 6th ||  ||  ||  ||  ||  || 6th || 7th || || '''3'''
|-
|align=left| {{wp|SIN|size=20px}} || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || 5th || 5th || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 4th || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 4th || 6th || 6th || 6th ||  || 6th || 5th || '''16'''
|-
|align=left| {{wp|KOR|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 5th ||  || 5th || 7th || 4th || 4th || '''7'''
|-
|align=left| {{wp|THA|size=20px}} ||  ||  ||  ||  || 5th || 7th ||  || 5th ||  ||  ||  ||  || 7th ||  ||  ||  || || '''4'''
|-
|align=left| {{wp|UZB|size=20px}} || || || || || || || || || || || || || bgcolor=silver|'''2nd''' || || 5th || || || '''2'''
|-
!Number of teams || 2 || 6 || 5 || 4 || 5 || 7 || 7 || 7 || 8 || 6 || 7 || 6 || 9 || 6 || 10 || 9 || 7 ||
|}

===Әйелдер===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! width=170|Team
! width=25|{{CHN}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2010 Asian Games|2010]] !! width=25|{{flagicon|KOR}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2014 Asian Games|2014]] !! width=40|Жылs
|-
|align=left| {{CHN|size=20px}} || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || '''2'''
|-
|align=left| {{HKG|size=20px}} || || 6th || '''1'''
|-
|align=left| {{IND|size=20px}} || 4th || || '''1'''
|-
|align=left| {{JPN|size=20px}} || || bgcolor=silver|'''2nd''' || '''1'''
|-
|align=left| {{KAZ|size=20px}} || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || '''2'''
|-
|align=left| {{SIN|size=20px}} || || 5th || '''1'''
|-
|align=left| {{UZB|size=20px}} || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 4th || '''2'''
|-
!Number of teams || 4 || 6 ||
|}

==Сілтемелер==
* [http://asiaswimmingfederation.org/assets/uploads/images/23530f8f3fb512fd08c68281617a1f8a.pdf All Asian Games Results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811221406/http://asiaswimmingfederation.org/assets/uploads/images/23530f8f3fb512fd08c68281617a1f8a.pdf |date=2011-08-11 }}

==Сыртқы сілтемелер==
*[http://www.doha-2006.com/gis/menuroot/sports/WaterPolo_HR.aspx-id=WP.html Medallists from previous Asian Games - Water polo]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Су добы спорты Азия ойындарында| ]]</text>
      <sha1>q8hynrflqjwtc9o3z0uizj02j9eyaro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573052</id>
      <parentid>3573051</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қорытынды */</comment>
      <origin>3573052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12359" sha1="80aotsxakjwn2gn4po9o7qy2xj06o4q" xml:space="preserve">'''[[Су добы]]''' спорты [[Азия ойындары]]нды [[1951]] жылдағы [[Нью Дели]]дегі ойындардан бастап ойналып келеді.
[[Қазақстан ерлер ұлттық су добы құрамасы|Қазақстан]] құрамасы 1994 жылдан бастап қатысып Ерлер құрамасы Азия құрлығындағы үздік команда тізгінін бермей келеді.

== Қорытынды ==
=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
!rowspan=2 width=5%|Жыл 
!rowspan=2 width=10%|Қабылдаушы ел 
|width=1% rowspan=19| 
!colspan=3|Финал 
|width=1% rowspan=19| 
!colspan=3|Үшінші орынға талас 
|-
!width=15%|Жеңімпаз 
!width=8%|Есеп 
!width=15%|Екінші орын 
!width=15%|Үшінші орын
!width=8%|Есеп 
!width=15%|Төртінші орын 
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1951&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1951 Asian Games}}
| {{IND}}&lt;br /&gt;[[New Delhi]]
| {{IND}}
|'''6–4
| {{SIN|colonial}}
| colspan=3|''None awarded
|-
| 1954&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1954 Asian Games}}
| {{PHI|1936}}&lt;br /&gt;[[Manila]]
| {{SIN|colonial}}
|'''4–2
| {{JPN}}
| {{IDN}}
|'''8–5
| {{HKG|1910}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1958&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1958 Asian Games}}
| {{JPN}}&lt;br /&gt;[[Tokyo]]
| {{JPN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{SIN|colonial}}
| {{IDN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{HKG|1910}}
|-
| 1962&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1962 Asian Games}}
| {{IDN}}&lt;br /&gt;[[Jakarta]]
| {{JPN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{IDN}}
| {{SGP}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{HKG|1959}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1966&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1966 Asian Games}}
| {{THA}}&lt;br /&gt;[[Bangkok]]
| {{JPN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{SGP}}
| {{IDN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{MYS}}
|-
| 1970&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1970 Asian Games}}
| {{THA}}&lt;br /&gt;[[Bangkok]]
| {{JPN}}
|'''4–2
| {{IND}}
| {{IDN}}
|'''1–0
| {{IRI|1964}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1974&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1974 Asian Games}}
| {{IRI|1964}}&lt;br /&gt;[[Tehran]]
| {{IRI|1964}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{CHN}}
| {{JPN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{PRK}}
|-
| 1978&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1978 Asian Games}}
| {{THA}}&lt;br /&gt;[[Bangkok]]
| {{CHN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{JPN}}
| {{SGP}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{PRK}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1982&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1982 Asian Games}}
| {{IND}}&lt;br /&gt;[[New Delhi]]
| {{CHN}}
|'''11–10
| {{JPN}}
| {{IND}}
|'''8–7
| {{SGP}}
|-
| 1986&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1986 Asian Games}}
| {{KOR|1949}}&lt;br /&gt;[[Seoul]]
| {{CHN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{KOR|1949}}
| {{SGP}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{IRN}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1990&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1990 Asian Games}}
| {{CHN}}&lt;br /&gt;[[Beijing]]
| {{CHN}}
|'''10–7
| {{JPN}}
| {{KOR|1949}}
|'''9–8
| {{SGP}}
|-
| 1994&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1994 Asian Games}}
| {{JPN}}&lt;br /&gt;[[Hiroshima]]
| {{KAZ}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{CHN}}
| {{JPN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{IRN}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 1998&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 1998 Asian Games}}
| {{THA}}&lt;br /&gt;[[Bangkok]]
| {{KAZ}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{UZB}}
| {{CHN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{JPN}}
|-
| 2002&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2002 Asian Games}}
| {{KOR}}&lt;br /&gt;[[Busan]]
| {{KAZ}}
|'''10–10''' [[Overtime (sports)|OT]]&lt;br /&gt;'''(5–4)''' [[Penalty shootout|pen]]
| {{JPN}}
| {{CHN}}
|'''10–6
| {{IRN}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 2006&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2006 Asian Games}}
| {{QAT}}&lt;br /&gt;[[Doha]]
| {{CHN}}
|'''9–8
| {{JPN}}
| {{KAZ}}
|'''12–8
| {{IRN}}
|-
| 2010&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2010 Asian Games}}
| {{CHN}}&lt;br /&gt;[[Guangzhou]]
| {{KAZ}}
|'''7–6
| {{CHN}}
| {{JPN}}
|'''19–5
| {{KOR}}
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 2014&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2014 Asian Games}}
| {{KOR}}&lt;br /&gt;[[Incheon]]
| {{KAZ}}
|'''7–6
| {{JPN}}
| {{CHN}}
|'''14–6
| {{KOR}}
|}

===Әйелдер===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
!rowspan=2 width=5%|Жыл 
!rowspan=2 width=10%|Қабылдаушы ел 
|width=1% rowspan=4| 
!colspan=3|Финал 
|width=1% rowspan=4| 
!colspan=3|Үшінші орынға талас 
|-
!width=15%|Жеңімпаз 
!width=8%|Есеп 
!width=15%|Екінші орын 
!width=15%|Үшінші орын
!width=8%|Есеп 
!width=15%|Төртінші орын 
|-style=&quot;background: #D0E6FF;&quot;
| 2010&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2010 Asian Games}}
| {{CHN}}&lt;br /&gt;[[Guangzhou]]
| {{CHN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{KAZ}}
| {{UZB}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{IND}}
|-
| 2014&lt;br /&gt;{{DetailsLink|Water polo at the 2014 Asian Games}}
| {{KOR}}&lt;br /&gt;[[Incheon]]
| {{CHN}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{JPN}}
| {{KAZ}}
|{{color|#A0A0A0|No playoffs}}
| {{UZB}}
|}

==Medal table==

{| {{RankedMedalTable|nation-width=200px}}
|-
| 1 ||align=left| {{CHN}} || 7 || 3 || 3 || 13
|-
| 2 ||align=left| {{KAZ}} || 5 || 1 || 2 || 8
|-
| 3 ||align=left| {{JPN}} || 4 || 8 || 3 || 15
|-
| 4 ||align=left| {{SGP}} || 1 || 3 || 3 || 7
|-
| 5 ||align=left| {{IND}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| 6 ||align=left| {{IRN}} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 7 ||align=left| {{IDN}} || 0 || 1 || 4 || 5
|-
| rowspan=2|8 ||align=left| {{KOR}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| align=left| {{UZB}} || 0 || 1 || 1 || 2
|- 
!colspan=2| Total || 19 || 19 || 18 || 56
|}

==Қатысушы елдер==

===Ерлер===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! width=170|Team
! width=25|{{flagicon|IND}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1951 Asian Games|1951]] || width=25|{{flagicon|PHI|1936}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1954 Asian Games|1954]] || width=25|{{flagicon|JPN}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1958 Asian Games|1958]] || width=25|{{flagicon|INA}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1962 Asian Games|1962]] || width=25|{{flagicon|THA}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1966 Asian Games|1966]] || width=25|{{flagicon|THA}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1970 Asian Games|1970]] || width=25|{{flagicon|IRI|1964}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1974 Asian Games|1974]] || width=25|{{flagicon|THA}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1978 Asian Games|1978]] || width=25|{{flagicon|IND}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1982 Asian Games|1982]] || width=25|{{flagicon|KOR|1949}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1986 Asian Games|1986]] || width=25|{{flagicon|CHN}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1990 Asian Games|1990]] || width=25|{{flagicon|JPN}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1994 Asian Games|1994]] || width=25|{{flagicon|THA}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 1998 Asian Games|1998]] || width=25|{{flagicon|KOR}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2002 Asian Games|2002]] || width=25|{{flagicon|QAT}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2006 Asian Games|2006]] || width=25|{{flagicon|CHN}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2010 Asian Games|2010]] !! width=25|{{flagicon|KOR}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2014 Asian Games|2014]] !! width=40|Жылs
|-
|align=left| {{wp|BAN|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 8th ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || || '''1'''
|-
|align=left| {{wp|CHN|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || '''11'''
|-
|align=left| {{wp|TPE|size=20px}} ||  || 5th ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || || '''1'''
|-
|align=left| {{wp|HKG|size=20px}} ||  || 4th || 4th || 4th ||  ||  ||  || 7th || 7th ||  || 7th ||  || 8th ||  || 9th || 8th || 7th || '''10'''
|-
|align=left| {{wp|IND|size=20px}} || bgcolor=gold|'''1st''' ||  ||  ||  ||  || bgcolor=silver|'''2nd''' || 6th ||  || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 6th ||  ||  ||  ||  ||  ||  || || '''5'''
|-
|align=left| {{wp|INA|size=20px}} ||  || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || || '''5'''
|-
|align=left| {{wp|IRI|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  || 4th || bgcolor=gold|'''1st''' ||  ||  || 4th || 6th || 4th || 5th || 4th || 4th ||  || || '''8'''
|-
|align=left| {{wp|JPN|size=20px}} ||  || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' ||  || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 4th || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || '''15'''
|-
|align=left| {{wp|KAZ|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || '''6'''
|-
|align=left| {{wp|KUW|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 7th || 6th || 5th || 5th ||  ||  || 9th ||  ||  || 5th || 6th || '''7'''
|-
|align=left| {{wp|MAS|size=20px}} ||  ||  ||  ||  || 4th || 6th ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || || '''2'''
|-
|align=left| {{wp|PRK|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 4th || 4th ||  ||  || 5th ||  ||  ||  ||  ||  || || '''3'''
|-
|align=left| {{wp|PHI|size=20px}} ||  || 6th || 5th ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 10th || || || '''3'''
|-
|align=left| {{wp|QAT|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 8th || 9th || || '''2'''
|-
|align=left| {{wp|KSA|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 6th ||  ||  ||  ||  ||  || 6th || 7th || || '''3'''
|-
|align=left| {{wp|SIN|size=20px}} || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || bgcolor=silver|'''2nd''' || 5th || 5th || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 4th || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 4th || 6th || 6th || 6th ||  || 6th || 5th || '''16'''
|-
|align=left| {{wp|KOR|size=20px}} ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 5th ||  || 5th || 7th || 4th || 4th || '''7'''
|-
|align=left| {{wp|THA|size=20px}} ||  ||  ||  ||  || 5th || 7th ||  || 5th ||  ||  ||  ||  || 7th ||  ||  ||  || || '''4'''
|-
|align=left| {{wp|UZB|size=20px}} || || || || || || || || || || || || || bgcolor=silver|'''2nd''' || || 5th || || || '''2'''
|-
!Number of teams || 2 || 6 || 5 || 4 || 5 || 7 || 7 || 7 || 8 || 6 || 7 || 6 || 9 || 6 || 10 || 9 || 7 ||
|}

===Әйелдер===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! width=170|Team
! width=25|{{CHN}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2010 Asian Games|2010]] !! width=25|{{flagicon|KOR}}&lt;br /&gt;[[Water polo at the 2014 Asian Games|2014]] !! width=40|Жылs
|-
|align=left| {{CHN|size=20px}} || bgcolor=gold|'''1st''' || bgcolor=gold|'''1st''' || '''2'''
|-
|align=left| {{HKG|size=20px}} || || 6th || '''1'''
|-
|align=left| {{IND|size=20px}} || 4th || || '''1'''
|-
|align=left| {{JPN|size=20px}} || || bgcolor=silver|'''2nd''' || '''1'''
|-
|align=left| {{KAZ|size=20px}} || bgcolor=silver|'''2nd''' || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || '''2'''
|-
|align=left| {{SIN|size=20px}} || || 5th || '''1'''
|-
|align=left| {{UZB|size=20px}} || bgcolor=cc9966|'''3rd''' || 4th || '''2'''
|-
!Number of teams || 4 || 6 ||
|}

==Сілтемелер==
* [http://asiaswimmingfederation.org/assets/uploads/images/23530f8f3fb512fd08c68281617a1f8a.pdf All Asian Games Results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811221406/http://asiaswimmingfederation.org/assets/uploads/images/23530f8f3fb512fd08c68281617a1f8a.pdf |date=2011-08-11 }}

==Сыртқы сілтемелер==
*[http://www.doha-2006.com/gis/menuroot/sports/WaterPolo_HR.aspx-id=WP.html Medallists from previous Asian Games - Water polo]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Су добы спорты Азия ойындарында| ]]</text>
      <sha1>80aotsxakjwn2gn4po9o7qy2xj06o4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қидан патшалығы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557891</id>
    <revision>
      <id>3573243</id>
      <parentid>3437503</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9266" sha1="akc634bmylz0rrxku3qcbnpx31x9y36" xml:space="preserve">'''Қидан патшалығы''' немесе '''Қидан мемлекеті''' (қытайша: 契丹 (цидань)), кейде '''Ляо империясы'''— [[907 жыл]]дан [[1125 жыл]]ға дейін болған, қазіргі [[Ішкі Моңғолия]], [[Моңғолия]] және [[Маньчжурия]]ны мекендеген ежелгі көшпелі [[моңғолдар]] тайпалар мемлекеті.&lt;ref&gt;[http://www.synologia.ru/a/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%B2_%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B8 &quot;Политика киданей в Центральной Азии&quot; Дробышев Ю.И]&lt;/ref&gt;
== Қидандардың Орта Азияға келуі ==
XII [[ғасыр]]дың 30-шы жылдарының соңында Орталық Азияда [[Қазақстан]] мен Орта Азия аумағына қидандар (Отан тарихында [[қарақытайлар]] деп аталатын) келіп қоныстана бастады.Олар X ғасырда Оңтүстік Моңғолия мен Солтүстік Маньчжурия аумағында көшпелі Ляо мемлекетін құрған еді.
[[Сурет:ORvYdKRsH-4.jpg|нобай|Қидандар]]
1125 жылы қидандардың империясы чжурчжендер соққысынан талқандалып, солтүстікке қарай ығысты.

Қидандардың шығу тегі туралы ғылымда қарама-қайшы пікірлер көп кездеседі. Кейбір зерттеушілер оларды қазіргі моңғолдармен түбі бір туыстас десе, енді бір ғалымдар шүршіттердің бір тармағы немесе тұңғұс-маньчжур тайпаларының араласуынан шыққан деген болжам жасайды.

Қарақытайлардың этникалық тарихы да талас туғызады. Дегенмен, бұл империяда батыс-түрік тайпаларынан құралған қидандар басымдық танытты.

Қидандардың басым көпшілігі малшылар мен аңшылар еді. Олардың ішінде отырықшы және қала тұрғындары да болды. Қидандарға жер өңдеу, бау-бақша өсіру, қолөнер, сауда жат емес-ті. Оңтүстік Моңғолиядағы кішігірім қалаларда олар отырықшы өмір кешті. Осы қалалардың орнынан қазба жұмыстары кезінде ірі храмдар мен сарайлар аршылып алынды.

1125 жылы [[шүршіт]]терден жеңілген қидандардың бір бөлігі Елюй Дашының басшылығымен батысқа қарай жылжиды. Ол Ляо мемлекетіне тәуелді болған қидан, ұйғыр, керейт, меркіт және т.б тайпаларды өзіне қосып алады. Елюй Дашы қырғыздың Енисей жері арқылы өтіп, Оңтүстік Алтай арқылы [[Шығыс Түркістан]] мен Жетісу жеріне келеді.

Қидандардың бір бөлігінің 1125 жылы Синьцзяньнің батыс өлкелерін басып алу әрекеті іске аспай қалады. Шу мен Талас алқабына келген Елюй Дашы бастаған қидандардың жорықтары сәтті болады. Бұл аймақтың орталығы қарахандық Арслан ханның әкімшілігі орналасқан Баласағұн қаласы еді.

Елюй Дашы Алып Арсланның бір кездерде өзінен көмек сұрағанын пайдаланып, Жетісудің біраз аймағын, Баласағұнды басып алады да, жоғарғы билеуші «гурхан» атағын иеленеді.
Түркістандағы қарахандықтар иелігіндегі көшпенділер осы қидан ордасына қосылған. Кейінірек бұл орда мұсылман деректерінде қарақытайлар немесе жай қытайлар деген атпен белгілі болған.
1137 жылы Елюй Дашы [[Қашқар]] мен Қоданды жаулап алған соң, Мауереннахрға жорыққа аттанады. Хожант маңында Махмұд ибн Мұхаммед Арслан ханның әскерімен шешуші шайқасқа шығады. Қарахандықтардың әскерлері талқандалып, қалған бөлігі Самарқандқа қашып кетеді.

Қарақытайлардың Хожанттағы жеңісі Мауереннахрдағы жағдайды күрт өзгертті. Осыған орай Самарқанд билеушісіне тәуелді қарахандар мен қарлұқтар көсемдерінің арасында қиын жағдай қалыптасты. [[Қарлұқтар]] бұған дейін қарахандардың ешбір тайпасымен соғыспаған еді, тіпті олар Қарахан Мұхаммед ибн Сүлейменге әскери қызмет еткен болатын. Қарахан мемлекетіндегі қарлұқтардың бас көтеруі селжұқ сұлтаны Санжардың Мауереннахрға жорық жасауына себеп болды. Қарахандар Санжардан Қарақытайларға қарсы соғысу үшін көмек сұрап, ал қарлұқтарды Санжардың көмегімен Самарқандқа дейін қуып тастайды. 1141 жылы селжұқтардың сұлтаны Санжар әскерімен Әмудариядан өтіп, Самарқандқа жақындайды. Ортағасырлық деректерді екі жақтың әскер саны жөнінде  әр түрлі мәлімет келтірілген. [[Мұсылман]] және қытай деректері бойынша, Елюй Дашы 100 мың, кейбір деректерде 700 мың әскер жинаған дейді. Ал Санжарды 100 мың, кейбір деректерді 70 мың әскері болған.

Катван қырғыны 1141 жылы 9 қыркүйекте болып, шайқасқа кірісімен-ақ, Санжар біраз әскерінен айырылды. Гурхан жау әскерін қорғау үшін өз әскерін үлкен үш бөлікке бөлді. Санжар әскерімен қоян-қолтық араласқан Гурхан әскерлері оларды қоршаған кезде қыспақта қалған селжұқтар шегіне бастады. Олар Дарго аймағындағы өзеннен өтпекші болғанда көбі сонда қырылды. Қарақытайлармен табанды күрескен Санжар әскерінің сол қанаты ғана еді.

Санжар 300 атты әскерімен қоршауда қалып, әрең қашып құтылады. Елюй Дашының қолбасылары мен әскерлері селжұқтардың көп бөлігін тұтқынға түсіреді. Оның ішінде Санжардың белгілі қолбасшылары мен әйелі де бар-тұғын. Деректер бойынша, Катван даласында адам өліктері тау болып үйілген. Өлген адамдардың саны туралы әр түрлі деректер бар: 30 мың, 70 мың немесе 100 мың жауынгер қаза болды деп жазылған. Шайқас болған маңда Гурхан 3 ай тұрақтап, кейін қарақытай әскерлері [[Бұхара]] мен [[Самарқанд]] ортасындағы Кермен қаласына келеді. Осы жерде жаңа мемлекет - Си Ляо құрылады&lt;ref&gt;Ұлы Дала мемлекеттері.-Алматы: «Аруна» баспасы, 216 бет&lt;/ref&gt;..

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қытай тарихындағы бұрынғы мемлекеттер]]
[[Санат:Корё]]
[[Санат:Манджурия тарихы]]
[[Санат:Моңғол халықтары]]
[[Санат:Моңғолия халықтары]]
[[Санат:Қытай халықтары]]
[[Санат:Шығыс Азиядағы жойылған халықтар]]
[[Санат:Қидандар]]
[[Санат:Моңғолдар]]</text>
      <sha1>akc634bmylz0rrxku3qcbnpx31x9y36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tesla, Inc.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>560935</id>
    <revision>
      <id>3572973</id>
      <parentid>3138149</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T22:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28796" sha1="pvh3nbykv1jjct6ekcap5acgvwrar4h" xml:space="preserve">{{Компания 
| атауы             = Tesla Motors
| логотипі          = Tesla Motors.svg
| түрі              = Қоғамдық компания
| биржадағы листингі = {{nasdaq|TSLA}}
| основана = 2003
| құрылды           = [[Илон Маск]], &lt;br /&gt;Мартин Эберхард, &lt;br /&gt;Джей Би Штробель &lt;br /&gt; Марк Тарпеннинг 
| орналасуы         = {{байрақ|АҚШ}}: [[Пало-Альто]], [[Калифорния]]
| басты адамдары = [[Илон Маск]] ([[CEO]] және [[Chairman]]) &lt;br /&gt; [[Джеффри Брайан Штробель|Джей Би Штробель]] ([[chief technical officer|CTO]]) &lt;br /&gt; [[Франц фон Хольцхаузен]] (бас дизайнер)
| саласы            = автомобиль өндірісі
| өнімі             = Tesla Roadster&lt;br /&gt;Tesla Model S&lt;br /&gt;Tesla Model X&lt;br /&gt;Powerwall
| айналым           = {{өсім}} $ 2,013 млрд (2013 жыл)&lt;ref name='form2013'&gt;{{cite web|url=http://files.shareholder.com/downloads/ABEA-4CW8X0/2972735362x0x727013/9885dd26-2e82-4052-b171-3685fd8150b3/Q4'13%20Shareholder%20Letter.pdf|title=Tesla Motors, Inc. – Fourth Quarter &amp; Full Year 2013 Shareholder Letter}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;$ 413,3 млн (2012 жыл)&lt;ref name='form2012'&gt;{{cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1318605/000119312513096241/d452995d10k.htm|title=Tesla Motors, Inc.|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GDxRpCzB|archivedate=2013-04-29}}&lt;/ref&gt;
| операциялық кіріс = {{Құлдырау}} $ -61 млн (2013 жылы, жоғалту)&lt;ref name='form2013'/&gt;&lt;br /&gt;$ -394,3 млн (2012 жыл, шығын)&lt;ref name='form2012'/&gt;
| таза табысы = {{Құлдырау}} $ -74 млн (2013 жыл, шығын)&lt;ref name='form2013'/&gt;&lt;br /&gt;$ -396,2 млн (2012 жыл, шығын)&lt;ref name='form2012'/&gt;
| активтері = {{өсім}} $ 2,417 млрд (2013 жыл)&lt;ref name='form2013'/&gt;&lt;br /&gt;$ 1,114 млрд (2012 жыл)&lt;ref name='form2012'/&gt;
| қызметкерлер саны = 6000 (2014)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://files.shareholder.com/downloads/ABEA-4CW8X0/2895786596x0x720221/5647bed2-1c27-4b40-abd3-dd11f8bc474e/Investor%20Presentation%20-%20Jan%202014.pdf|title=Tesla Motors Investor Presentation|date=2014-01-15}}&lt;/ref&gt;
| сайт =[http://www.teslamotors.com/ www.teslamotors.com]
}}

'''Tesla (бұрын Tesla Motors)''' — [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] компания, [[электромобиль]] өндірушісі және (SolarCity компаниясының филиалы арқылы) [[Электр энергетикасы|электр энергиясын]] сақтау шешушісі.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.latimes.com/business/autos/la-fi-hy-musk-computer-on-wheels-20150319-story.html|title=Elon Musk: Model S not a car but a 'sophisticated computer on wheels'|first=Jerry|last=Hirsch|work=Los Angeles Times|date=2015-03-19|accessdate=2015-05-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Luxury&quot;&gt;{{cite news|title=Tesla delivers Model X electric SUV to take on luxury carmakers|agency=Reuters|date=2015-09-30|url=https://www.reuters.com/article/2015/09/30/us-tesla-motors-suv-idUSKCN0RU09K20150930|accessdate=2017-09-29|archivedate=2015-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129005542/http://www.reuters.com/article/2015/09/30/us-tesla-motors-suv-idUSKCN0RU09K20150930}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tesla.com/|title=Tesla Motors - Premium Electric Vehicles|publisher=Tesla Motors|accessdate=2015-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/tesla-motors-closes-solarcity-acquisition-1479742424|title=Tesla Motors Closes SolarCity Acquisition|first=Tim|last=Higgins|work=Wall Street Journal|date=2016-11-21|access-date=2017-02-14}}&lt;/ref&gt;

Компанияның инвесторлары арасында — Google құрылтайшылары [[Ларри Пейдж]] және [[Сергей Брин]], PayPal төлем жүйесінің негізін қалаушылардың бірі [[Илон Маск]] және Джефри Сколл, [[eBay]], [[Daimler AG]] компаниясының негізін қалаушы және президенті. [[Илон Маск]] бәрінен артық өз қаражатын инвестициялады — 70 млн доллар компаниясын сатудан алған.

== Модельдік қатары ==

=== Tesla Roadster ===
'''Tesla Roadster''' — электр спорт автомобилі,  компанияның бірінші автокөлігі. Ресми тұсаукесері Санта Моникада, Калифорнияда 19 шілдеде 2006 жылы өтті.

''Tesla Motors'' ''Tesla Roadster үшін Lotus британдық өндіруші шығарған спорттық автомобильдер жоспарлы екі түрін таңдау үшін конкурс өткізді''. Автокөліктер алынды.

Алғашқы 100 ''Tesla Roadster'' бір ай ішінде жасалған. Автомобильдің бағасы 100 000 АҚШ доллары болды. Сериялық өндіріс 2008 жылдың наурыз айында басталды.

Lotus 2500 автомобильдер жеткізу бойынша келісім-шарты 2011 жылдың аяғында біткен, сол себепті бұл модель, 2012 жылға дейін сатылды. Компания 2011 жылдың тамыз айында АҚШ-тың нарығы үшін өтінімдерді қабылдау тоқтатылды,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.popsci.com/cars/article/2011-06/farewell-roadster-tesla-will-stop-taking-orders-its-iconic-ev-two-months|title=Farewell Roadster: Tesla Will Stop Taking Orders for its Iconic EV in Two Months|archiveurl=http://www.webcitation.org/688BV89J5|archivedate=2012-06-03}}&lt;/ref&gt;. Ал осы модельдің келесі буыны, 2019 жылы енгізіледі, ол Model S-ке негізделетін болады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.autocar.co.uk/News/NewsArticle/AllCars/259752/|title=Tesla plans all-new Roadster|archiveurl=http://www.webcitation.org/688BW3A69|archivedate=2012-06-03}}&lt;/ref&gt;.

=== Tesla Model S ===
[[Сурет:Model_S_driving.jpg|thumb|Tesla Model S]]
Аавтомобиль концепті Калифорнияның Хоторн қаласында 2009 жылғы 26 наурызда таныстырылды.
Седан Детройт фирмалық серіктестік «Whitestar» сол символы шеңберінде әзірленген. Жобалау жұмыстарынан кейін бастапқыда Калифорниядағы зауытта 10 000 өндіруге тиіс еді, ал кейінірек - 25 000 автомобиль.

АҚШ-та автокөліктерді жеткізу 2012 жылы   22 маусымда бастады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.teslamotors.com/model-s-has-arrivedo|title=Model S Deliveries have begun|deadlink=404}}&lt;/ref&gt;. 60 және 85 кВттық, артқы ось бір электр қозғалтқышымен жабдықталған, алғашында екі нұсқада ұсынылады. Содан кейін, 9 қазан, 2014 жылы, әрбір білікке электр қозғалтқышы бар нұсқасы шықты, және 2015 жыл 8 сәуірден бастап компания толығымен бір-қозғалтқышты конфигурациясынан және 60 кВт-сағ нұсқасынан бас тартты. Сол уақыттан бері, барлық машиналар стандартты нұсқада 70 кВтс батареямен жабдықталған екі электр моторлары мен төрт-жетекпен жабдықталған. Америка Құрама Штаттарында бастапқы бағасы. конфигурациясына байланысты $75 750, автокөлік қуаттандырусыз 442, 480, және 502 шақырым жүре алады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://my.teslamotors.com/en_EU/models/design|title=Комплектации Tesla Model S в Европе|author=|work=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;.

''Автокөлік 2012 жылы 12 қарашада Motor Trend 2013 «Жыл автокөлігін» жеңіп алды''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.motortrend.com/oftheyear/car/1301_2013_motor_trend_car_of_the_year_tesla_model_s/photos/|title=Tesla Model S Wins One of Automotive Industry's Highest Honors: Motor Trend 2013 Car of the Year|archiveurl=http://www.webcitation.org/6DSGzSfru|archivedate=2013-01-06}}&lt;/ref&gt;.

2015 жылы S және X модельдер жеткізу
&lt;ref name=&quot;Tesla092015&quot;&gt;{{Cite press release|url=http://files.shareholder.com/downloads/ABEA-4CW8X0/380261427x0x858516/F50A9FAF-BA73-4263-8E16-DE1FAC0BABDF/Q3_15_Shareholder_Letter.pdf|title=Tesla Motors – Third Quarter 2015 Shareholder Letter|author=Tesla Motors|publisher=Tesla Motors|location=[[Palo Alto, California]]|date=2015-11-03|accessdate=2015-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hybridcars.com/tesla-q3-earnings-induce-after-hours-stock-market-spike/|title=Tesla Q3 Earnings Induce After Hours Stock Market Spike|author=Jeff Cobb|work=HybridCars.com|date=2015-11-03|accessdate=2015-11-04}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;

! Квартал 
! Model S 
! Model X 
! Барлығы
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| I кв. 2015 
| 10,030 
| 0 
| 10,030
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| II кв. 2015 
| 11,507 
| 0 
| 11,507
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| III кв. 2015&lt;ref name=&quot;Tesla092015&quot;&gt;{{Cite press release|url=http://files.shareholder.com/downloads/ABEA-4CW8X0/380261427x0x858516/F50A9FAF-BA73-4263-8E16-DE1FAC0BABDF/Q3_15_Shareholder_Letter.pdf|title=Tesla Motors – Third Quarter 2015 Shareholder Letter|author=Tesla Motors|publisher=Tesla Motors|location=[[Palo Alto, California]]|date=2015-11-03|accessdate=2015-11-03}}&lt;/ref&gt;
| 13,091 
| 6 
| 13,097
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| IV кв. 2015 
| 17,192 
| 208 
| 17,400
|}

=== Tesla Model X ===
[[Сурет:Tesla_Model_X_front_view_(16042113157).jpg|thumb|Tesla Model X]]
Tesla Model X деп аталатын кроссовер - компания жаңа моделдің прототипін 9 ақпанда, 2012 жылы ұсынды. Содан кейін Элон Маск модель өндірісі 2013 жылы бастау жоспарланып отыр деп мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wheels.blogs.nytimes.com/2012/02/09/tesla-unveils-model-x-at-its-design-studios/|title=Tesla Unveils Model X at Its Southern California Design Studios|archiveurl=http://www.webcitation.org/68lOGafev|archivedate=2012-06-28}}&lt;/ref&gt;. Ол бастапқыда шағын тараптар 2014 жылдың соңында жеткізіледі, ал толық басылым модельдері 2015 жылы бастау алады деп жоспарланған болатын&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ibtimes.com/tesla-model-x-release-date-superficial-production-next-year-deliveries-customers-full-effect-later|title=Tesla Model X Release Date: Superficial Production Next Year; Deliveries To Customers In Full Effect Later|date=2013-11-06}}&lt;/ref&gt;. Алайда, 2014 жылдың ақпан айында ол жеткізудің басталуы 2015 жылдың екінші тоқсанында жоспарланып отыр деп мәлім етті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hybridcars.com/tesla-posts-record-q4-earnings-projects-strong-growth-this-year/|title=Tesla Posts Strong Q4 Earnings; Projects More Growth This Year|date=2014-02-19}}&lt;/ref&gt;. Қараша айында, бұл жолы жеткізу басы қайтадан 2015 жылдың үшінші тоқсанына ауыстырылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.autoblog.com/2014/11/05/tesla-model-x-delayed-again/|title=Tesla Model X delayed, again, but Musk says Model S demand remains high}}&lt;/ref&gt;.

Модель S салыстырғанда артқы көрініс үшін сыртқы айналар алып тасталған (олар жауапты шамамен 5% сақтау үшін жолда бар камералар ауыстырылды, және «айна» суреті бақылау тақтасына шығады), үшінші қатар орны, 2 және 3 қатар жолаушылар кіруі үшін автоматты түрде ашылатын артқы есіктер қосылған, екі қозғалтқышы (4 × 4) бар моделіне тапсырыс беру мүмкіндігі сияқты айырмашылықтарды көруге болады.

21 шілде, 2014 компания X босату моделі үшін оңалту және дайындау үшін Калифорния, Фремонте зауыты өндірісін тоқтатты&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/tesla-idles-california-plant-to-retool-for-electric-suvs.html|title=Tesla Idles California Plant to Retool for Electric SUVs|author=Alan Ohnsman|date=2014-07-22|work=News|publisher=[[Bloomberg]]|accessdate=2014-07-22|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Tesla Model X кроссовері қыркүйекте 2015 жылы таныстырылды, бірінші сатып алушыларда  III тоқсанның соңында пайда болады. Бұл туралы Tesla Motors II тоқсанның қаржы есепбі хатында жариялады&lt;ref&gt;http://files.shareholder.com/downloads/ABEA-4CW8X0/522247822x0x843991/DCDCCFDA-0709-405B-931A-B2F48A224CE8/Tesla_Q2_2015_Shareholder_Letter.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304084327/http://files.shareholder.com/downloads/ABEA-4CW8X0/522247822x0x843991/DCDCCFDA-0709-405B-931A-B2F48A224CE8/Tesla_Q2_2015_Shareholder_Letter.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;.

=== Model 3 ===
Model 3 бастапқыда Model E және «BlueStar» деп аталды, ағымдағы атауы 15 шілде 2014 жылы жарияланды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/TeslaMotors/statuses/489200343062814720|title=Confirmed: Our Gen III car, due out after Model X, will be named Model 3.}}&lt;/ref&gt;. Бұл модель 2016 жылдың наурыз айында ұсынылатын болады деп күтілген&lt;ref name=&quot;verge2015&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.theverge.com/2015/5/6/8562127/tesla-plans-to-unveil-its-35000-model-3-in-march-2016|title=Tesla plans to unveil its $35,000 Model 3 in March 2016|publisher=The Verge|date=2015-05-06}}&lt;/ref&gt;. Бірақ бұл модель 2016 жылдың 1 сәуірде ұсынылды.

Мартин Эбергартд көлік құралы 2012 жылға қарай сатылымда болатынын 2007  жылы 30 шілдеде туралы баяндады. Көзделген моделі бағасы $ 30 000 шеңберінде болды. Бірақ іске қосу 2017 жылға қалдырылды. Оның бағасы 35 000 долларға көтерілді, сапар ұзақтығы шамамен 320 км&lt;ref name=&quot;verge2015&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.theverge.com/2015/5/6/8562127/tesla-plans-to-unveil-its-35000-model-3-in-march-2016|title=Tesla plans to unveil its $35,000 Model 3 in March 2016|publisher=The Verge|date=2015-05-06}}&lt;/ref&gt;. Автокөлік S моделіне қарағанда 20% -ға аз болады&lt;ref&gt;vc.ru/p/tesla-model-3-teaser&lt;/ref&gt;.

2015 жылы қыркүйек айында Илон Маск 35 000 доллар бағасы бойынша 2017 жылы Tesla Model 3 бюджеттік электркөлігінің шығуын растады. Алдын-ала тапсырыстар автомобильдің ресми таныстырылуынан кейін ашылады&lt;ref&gt;[https://vc.ru/p/tesla-model-3-teaser Элон Маск объявил о выходе бюджетного электромобиля Tesla Model 3 в 2017 году]{{Deadlink|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Егер қаласаңыз Tesla Motors-тың ресми сайтында Model 3-ке алдын ала тапсырыс бере аласыз. Қазіргі уақыттың өзінде төрт сағат ішінде 133 000-нан астам алдын ала тапсырыс келіп түскен екен (тапсырыс беру 2016 жылы 1 сәуірде Астана уақыты бойынша 7:15 басталды).

Компанияның бас директоры Элон Маск электрикалық көліктер әлемге таралады деген үлкен үмітте. Оның айтуы бойынша сіз 35,000 АҚШ долларына Model 3-тен артық көлік таба алмайсыз.

Жаңа темір тұлпар 100 км/сағ жылдамдығын 5 секунд ішінде өрбіте алады. Бүкіл Model 3 көліктері жоғары жылдамдықты операциялық жүйемен қамтамассыз етіледі.

Автопилот жүйесі Tesla-ның өзге көліктеріндегідей қалыпты режимде жұмыс істейді. Сол себепті қауіпсіздік туралы алаңдамауыңызға болады.

Көлік алдыңғы шынысынан бастап жүксалғышқа дейін түгел әйнекпен қапталған. Сонымен қатар, бұл көліктің екі жүксалғыш бөлімі бар: алдында және артында. Элон Масктың айтуы бойынша сіз көлігіңізге тіпті 2 метрден асатын серфинг тақтайын да сыйғыза аласыз.

Tesla Motors компаниясының бұған дейін көлік нарығына шыққан Model S және Model Х моделдері өте қымбат. Бұл көліктерді алу үшін қалтаңыздан кем дегенде $100,000 шығару керек болады. Ал су жаңа Model 3 көлігін компанияның болашағы деп нық сеніммен айтуға болады.

Алайда компания өз көлігін 18 айдан кейін, яғни 2017 жылдың соңында шығаруды жоспарлап отыр. Компанияның басты мақсаттарының бірі диллерлік және сервистік қызметті екі есе ұлғайту. Сол арқылы Tesla көліктерін екі есе көбірек сатып, барлық көліктеріне «күтім» жасай алады.

Бас директор бүгін 3-моделді таныстыру барысында Model S және Model Х көлігінің иелеріне көліктердің жетілдіруіне қаржылай өз үлестерін қосқаны үшін үлкен алғысын білдірді.
Қазіргі таңда Элон Маск өз компаниясын сәттілік атты жолмен жүргізіп бара жатыр деп айтуға толық мүмкіндік бар&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://el.kz/m/articles/view/%D0%94%D3%99%D0%BB-%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80-%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0-Tesla-Model-3-%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B|title=Дәл қазір жаңа Tesla Model 3 таныстырылды.}}&lt;/ref&gt;.

== «Суперзарядтау» желісі ==
[[Сурет:Суперзарядка_в_Карлстаде.jpg|thumb|Supercharger Карлстадта, [[Швеция]]]]
Tesla «Суперзарядтау» желісін кеңейтуде (ағылш. Supercharger) - Tesla автомобильдер үшін әзірленген электр құралдарына арналған зарядтау станциялары ұзақ сапарлар жасауға мүмкіндік береді. Станциялар негізінен күн энергиясын пайдаланады. Станцияны пайдалану мүмкіндігі барлық жаңа автомобильдерде қол жетімді, бірақ кейбір 60 кВтс ескі модельдер үшін $2500-ге қосымша модуль сатып алу талап етіледі.

АҚШ-та 2015 жылы негізгі көлік дәліздері қамтылған, ал, бір жағалаудан екіншісіне жете алуға болатын Tesla станцияларында жылдам зарядтау тегін. Сонымен қатар «Суперзарядтау» желісі Еуропа мен Азияда белсенді дамуда, өйткені  2015 жылдың соңына дейін Батыс Еуропа мен Жапонияның толық  қамту, сондай-ақ Қытайдың және Аустралияның шығыс жағалауында аяқтау жоспарланып отыр.

Ресейде станциялардың пайда болуы 2016 жылға жоспарланып отыр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.teslamotors.com/supercharger|title=Superchargers|author=Tesla Motors|work=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt;

Tesla автокөліктерін зарядтау үшін қызметтердің құны:
* Батарея заряды (80%-ға дейін 85 кВтс батарея 40 минут ішінде) - тегін.
* Зарядталған батареяларғроботалған меншік технологиясы жылдам ауыстыру (бір жарым минут алады) - 60-80 АҚШ доллары.

== Мадақтама ==
«Үздік экологиялық таза бастама» номинациясы бойынша (электр қозғалтқыштарымен көлік құралдарын дамытқаны үшін) The Crunchies 2007 жүлдесінің жеңімпазы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://crunchies2007.techcrunch.com/|title=The Crunchies 2007|publisher=Tech Crunch|archiveurl=http://www.webcitation.org/68lOHZQso|archivedate=2012-06-28}}&lt;/ref&gt;.

== Жоспарлар ==
Bloomberg агенттігіне берген өз сұхбатында, негізін қалаушылардың бірі [[Илон Маск]] Еуропадағы Tesla автокөлік өндірісін кеңейту жоспарларымен бөлісті. Қазіргі уақытта компания Нидерландта Tesla Model S кеңтүйінді жинауын жүргізуде. Еуропадағы жаппай өндірісті кеңейту 3-4 жыл ішінде жүргізілуі тиіс Tesla Model 3, «бюджеттік» нұсқасы іске қосылғаннан соң бастау жоспарланып отыр.&lt;ref&gt;[http://www.bloomberg.com/news/2013-08-21/tesla-ceo-studies-europe-asia-plants-for-mass-market-car.html Tesla CEO Weighs Europe, Asia Plants for Mass-Market Car] (21 тамыз 2013)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://zeleneet.com/elektromobili-tesla-budut-sobirat-v-evrope/16062/ Электромобили Tesla будут собирать в Европе]&lt;/ref&gt;

Кірістердің бөлігі, шамамен Tesla Motors 11%-ы, Калифорнияның белгілі бір заңнамалық ерекшеліктерімен байланысты ([http://www.arb.ca.gov/msprog/zevprog/zevprog.htm ZEV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160203113251/http://www.arb.ca.gov/msprog/zevprog/zevprog.htm |date=2016-02-03 }} бағдарламасы), автоөндірушілер электр көлік құралдары ретінде, тікелей ауаның ластануын жасамай машиналар белгілі бір үлесін штатқа жеткізуге міндетті, оған сәйкес. Барлық Tesla автомобильдері болғандықтан, компания өзінің квота шегін қайта сатылымға шығара алады («ZEV credit»), мысалы жанар-жағар май автомобильдерін өндіруші Honda компаниясына. Квоталарды сатуға байланысты Tesla электр машиналарының әр «моделінің» табысы 35 мың АҚШ долларына жетуі мүмкін өндірді.&lt;ref&gt;[http://www.arb.ca.gov/msprog/zevprog/zevcredits/2012zevcredits.htm 2012 Zero Emission Vehicle Credits] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203021258/http://www.arb.ca.gov/msprog/zevprog/zevcredits/2012zevcredits.htm |date=2013-12-03 }} // California.gov, ARB; October 25, 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bloomberg.com/news/2013-10-17/tesla-tops-california-green-car-credit-sales-in-past-year.html|title=Tesla Tops California Green-Car Credit Sales in Past Year|quote=California, with authority to set pollution rules that are more stringent than U.S. standards, requires automakers to sell electric or other non-polluting vehicles in proportion to their market share in the state.|date=2013-10-17|publisher=Bloomberg|lang=en|accessdate=2013-11-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.reuters.com/article/2013/05/14/autos-tesla-credits-idUSL2N0DV3HD20130514|title=Tesla revenue to get boost from selling &quot;green&quot; car credits -analyst|date=2013-05-14|publisher=Reuters|lang=en|accessdate=2013-11-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.businessweek.com/articles/2012-06-07/green-car-credits-automakers-new-way-to-cash-in|title=Green-Car Credits: Automakers' New Way to Cash In|date=маусым 07, 2012|publisher=BusinessWeek|lang=en|accessdate=2013-11-22}}&lt;/ref&gt;

2014 жылы, Tesla және Невада жоспардағы Gigafactory 1 батарея зауытын салу үшін салықтық ынталандыруды беруге келісті — бұл әлемдегі ең ірі зауыт болмақ. Зауыт 2020 жылдан бастап 500 мың электромобиль үшін шығаратын болады. Батарея. Өндірісінке салынатын инвестиция көлемі шамамен $5 млрд.&lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/auto/articles/2014/09/12/tesla-poluchila-nalogovye-lgoty-na-13-mlrd-pod-stroitelstvo Г.]&lt;/ref&gt; 2015 жылғы ақпанда негізгі ғимараттың белсенді құрылысы жүріп жатыр.&lt;ref&gt;[http://www.greencarreports.com/news/1096994_tesla-gigafactory-new-photos-show-progress-on-battery-plant-in-nevada Tesla Gigafactory: New Photos Show Progress On Battery Plant In Nevada]. greencarreports.com (26-02-2105)&lt;/ref&gt;

== Техникалық мәселелері ==
2015 жылдың қараша айында, Model S иесі алдыңғы қауіпсіздік белдемінің қауіпсіздік құлпы сенімсіздігін ашқаннан кейін, компания ақауы анықталған жағдайда тексеру және жөндеу үшін барлық 90 мың автомобильді кері қайтарып алды.

== Дереккөздер ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;&quot;&gt;

&lt;/div&gt;

== Сілтемелер ==
* [http://auto.mail.ru/article.html?id=45378 Tesla: феномен или надувательство?] // Юрий Урюков, 14 февраля 2014
* Сергей ЗНАЕМСКИЙ, [http://www.autoreview.ru/news/839/72968/ Tesla: бюджеты растут] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150103235015/http://www.autoreview.ru/news/839/72968/ |date=2015-01-03 }} // статья Авторевю, 22 шілде 2010
* Михаил ПОДОРОЖАНСКИЙ, [http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=141142&amp;SECTION_ID=7890 Мне теперь дороже тишина… Или дешевле? // статья Авторевю, 25 қазан 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923191419/http://www.autoreview.ru/_archive/section/detail.php?ELEMENT_ID=141142&amp;SECTION_ID=7890 |date=2015-09-23 }}

[[Санат:NASDAQ-та листинг акциясы бар компаниялар]]
[[Санат:Алфавит бойынша компаниялар]]</text>
      <sha1>pvh3nbykv1jjct6ekcap5acgvwrar4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Демократиялық партия (АҚШ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>561052</id>
    <revision>
      <id>3572852</id>
      <parentid>3398783</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T15:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Boja02</username>
        <id>75283</id>
      </contributor>
      <comment>/* Демократиялық партиядан АҚШ президенттері */</comment>
      <origin>3572852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28325" sha1="b0fe4849cd8xtm0h8zdxi5t1qk4nnjz" xml:space="preserve">{{Партия
| партия атауы   = Демократиялық партия
| шынайы атауы   = {{lang-en|Democratic Party}}
| логотипі       = US Democratic Party Logo.svg
| логотип ені    = 150px
| сурет атауы    = 
| басшысы        = {{iw|Джейми Харрисон|Джейми Харрисон|en|Jaime Harrison}}
| негіздеуші     = [[Эндрю Джексон]]
| құрылуы        = [[1828 жыл]]
| таратылуы      = 
| штаб-пәтері    = [[Вашингтон (Колумбия округі)]]
| идеологиясы    = '''Көбінде:'''&lt;br&gt;• [[АҚШ-тағы қазіргі либерализм|Қазіргі либерализм]]&lt;br&gt;'''[[#Партияішілік фракциялар|Ішкі фракциялар]]:'''&lt;br&gt;• [[Центризм (саясат)|Центризм]]&lt;br&gt;• [[Әлеуметтік демократия]]&lt;br&gt;• [[Солшыл популизм]]
| интернационалы    = [[Прогрессивті альянс]]
| одақтастар        = 
| жастар ұйымы      = 
| мүшелер саны      = 15 000 (1830)&lt;br&gt;48 517 845 (2021)
| ұраны             = 
| Төменгі палатадағы орындар           = 
| Төменгі палатадағы орындар_параметр  = 
| Жоғарғы палатадағы орындар           = 
| Жоғарғы палатадағы орындар_параметр  = 
| Еуропарламенттегі орындар            = 
| әнұраны           = 
| партиялық мөр     = 
| тұлғалар          = 
| ресми сайты       = 
}}

'''Демократиялық партия''' ([[Ағылшын тілі|ағылш]]. Democratic Party) - Республикалық партиямен бірге, бүгінде екі ірі [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[саяси партия]]ларының бірі. Ол  Құрама Штаттарындағы көне белсенді және әлемдегі ең көне саяси партиялардың бірі&lt;ref&gt;[[Британника энциклопедиясы|Encyclopaedia Britannica]] [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/157244/Democratic-Party#233981.toc Democratic Party (political party, United States)]: ''&quot;The Democratic Party is the oldest political party in the United States and among the oldest political parties in the world.&quot;''&lt;/ref&gt;. Оның бейресми символы - [[есек]] (еңсеру үшін қыңыр кедергілердің символы), бейресми түсі - [[көк]]. Партияның төрағасы - Дебби Вассерман-Шульц.

1930 жылдан бастап, партия өзінің қатарында прогресситер, либералдар мен центристерді біріктіретін&lt;ref name=&quot;J. Hale&quot;&gt;J. Hale.&lt;/ref&gt;, либералды-әлеуметтік және прогрессивті орынға ие&lt;ref&gt;E. Grigsby.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. N. Arnold.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;J. Levy.&lt;/ref&gt;. 1930-1960 жылы орын алған либерализм мен прогрессивті бағытында демократиялық партияның ауысуы, нәтижесінде, демократтарды қолдау географиясы да өзгерді. ХІХ ғасырдың екінші жартысы - ХХ ғасырдың бірінші жартысында, партия оңтүстік-шығыс Құрама Штаттарында аса үлкен ықпалға ие болса, қазіргі уақытта солтүстік-шығыста (Ортаатлантикалық мемлекеттер және Жаңа Англия), Ұлы көлдер аймағында және Тынық  мұхит жағалауында (оның ішінде Гавай аралдары), сондай-ақ аймағына қарамастан ірі қалаларда оның ықпалы күшті.

[[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]]&lt;ref name=&quot;J. Hale&quot;/&gt; бұл қызметтегі он бесінші демократ. 2014 жылдың аралық сайлауынан кейін, демократиялық партия Сенат пен Өкілдер палатасының екеуінде де азшылық орынға ие болады, және штат әкімдерінің саны бойынша да және мемлекеттік заңнамамен бақыланатын жиналыстар саны бойынша республикандықтарға жол береді.

== Тарих ==
Демократиялық партияның негізін қалаған үшінші АҚШ президенті [[Томас Джефферсон]] деп есептеледі, дегенмен ол құрған [[Демократиялық республикалық партиясының|демократиялық республикалық партияның]] мұрагері ретінде, өздерін Үлкен Ескі партия деп мәлімдеген Республикалық партия (АҚШ) да қарастырады, олар үлкен партия тараған соң құрылған), [[Эндрю Джексон]] (АҚШ жетінші президенті және осы партиядан 1828 жылы кандидат ретінде сайланған  бірінші [[АҚШ президенті]]), сондай-ақ Мартин ван Бюрен (Америка Құрама Штаттарының сегізінші Президенті).

1828-1860 жылдары демократтар кейде вигтардың қолына билікті беріп, АҚШ-тың саяси сахнасында басымдыққа ие болды. Партия импортқа төмен кедендік тарифтерді насихаттады: бұған мүлікті импорттаушы, қаржылық және коммерциялық капитал мен иммигранттар мүдделі болды. Бастапқыда партия Оңтүстік мен солтүстіктегі Оңтүстіктің ауыл шаруашылығы өнімдерін іске асыратындардың мүдделерін қорғап, [[құлдық]]ты сақтап қалуға жақ болды; оның сайлаушылары оңтүстік тұрғындары, плантаторлар, құл иелері, католиктер, иммигранттар, оңтүстік штаттардың ықпалды рулары мен адамдары  (Дикстер), ауыл тұрғындары болды; әдеттегі мысалдарға 1861-1865 жылдардағы АҚШ-тың азаматтық соғысында қарсы соғысқан Америка конфедерациясы мемлекеттердің президенті  — Джеймс Полк, [[Франклин Пирс]], Джефферсон Дэвистер болды.

Көптеген солтүстік демократтары Линкольн үкіметіне қолдау білдіргенмен, бірақ іс жүзінде азаматтық соғыста жеңілгеннен кейін демократтар 40 жыл бойы құлдырауда болды.

[[Азамат соғысы|Азаматтық соғыстың]] (1861) басынан бастап және 1912 жылға дейін билеуші партия әрдайым дерлік [[Авраам Линкольн]] құрған [[Республикалық партия (АҚШ)|Республикалық партия]] болды; осы жылдар ішінде президент болып сайланған саясаткер-демократ тек — [[Гровер Кливленд]].

XX ғасырдың демократиялық партиясы екінші демін алды және [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вильсон]], [[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]] және [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннеди]] сияқты көрнекті президенттерді берді. ХХ ғасырдың соңы мен XXI басында, 1993-2001 жж демократ Клинтон екі президенттік мерзімге сайланғанына қарамастан партияның екінші жоспарға кеткен уақыты және мемлекеттік заң шығарушы және Конгресте Республикашылдардың таралуы. Аса бір ерекшелік 2006 жылғы АҚШ Конгресіне, демократтар, ұзақ үстемдік Конгресстегі республикашылдардың үстемінен кейін Өкілдер палатасында және АҚШ Сенатында көпшілік орынға ие болды (2012 аралық сайлаудан соң да, осы уақытқа дейін де  оны ұстап тұр).

ХХ ғасырдың соңына қарай, демократтар және республиканшылдар дерлік электораттарымен ауысты. Ұзақ уақыт бойы, нәсілдік бөлінуді жақтаған немесе тікелей немесе жанама, Оңтүстік ауылдық кедей халқынан демократиялық партия қолдау тауып келді. Бірақ демократ [[Линдон Бэйнс Джонсон|Линдон Джонсон]] бұл кемсітушіліктің заңсыз нысанын іске қосты. Енді демократтар негізінен ірі АҚШ қалаларында, жоғары дамыған экономикасы бар қоныстанған жағалау штаттары қолдайды. Қазіргі уақытта, демократтар экономикалық реформаларды, «әлеуметтік» шығыстардың ұлғаюын, салықтардың жоғарылауын, ұлттық корпорацияларды (Microsoft, Apple, Intel)  қолдайды; жоғары технологиялық экономика секторын және [[қоршаған ортаның ластануы]]на қарсы күрес, экономикалық  [[протекционизм]]нен бас тарту; жыныстық, нәсілдік азшылық (АҚШ мигранттарының жедел бейімделуі), әйелдер ұйымдары; отбасын жоспарлау және туудың басқару элементтерін қолдайды. Көпшілік демократтар  — [[аборт]] мен өлім жазасына тыйым салынуын  жақтайды. Сондай-ақ, экономикалық процестерге және елдегі әлеуметтік өмірге шектеулі араласуды қолдайды. Сонымен қатар, Америка Құрама Штаттарындағы атыс қарудың еркін саудасын шектеу пайдасына сөйлейді.

2006 сайлау демократиялық партияға, 1994 жылы жоғалтқан 2007 жылдың басында ашылған Өкілдер палатасы мен Сенаттағы, Конгресстің 110 съезінің басым көпшілігін қайтарды. Сонымен қатар, демократтар 50 штат әкімдерінің лауазымдарында партияның 28 өкілі бар.

2008 сайлауда Демократиялық партия кандидаты [[Барак Обама]] [[АҚШ президенті]] болып сайланды. Сол күні сенатта (кейбір штаттардың өкілдері), өкілдер палатасының сайлауында Демократтар басым көпшілігін күшейтті. Қазіргі негізгі идеология - дәстүрлі либерализм немесе әлеуметтік либерализм. Оңтүстік штаттар демократтарының идеологиясы (олардың өкілінің жарқын үлгісі - [[Билл Клинтон|Билл Клинтон]]) неғұрлым консервативті. Сыртқы саясатта, дипломатиялық диалог және адам құқықтарын қорғау жақтастары.

Демократиялық партияға, тұрақты мүшелікке ие емес. оған тиесілі екендігі сайлауда кандидаттар өз даусын беру арқылы анықталады. Штаттар, қалалар мен елдерде жұмыс істейтін партиялық аппарат басшылығы түрлі атақтар мен лауазым иелерінен тұрады, партияны сөздің шынайы мағынасында құрайды. Сьезде президенті мен вице-президенті лауазымына кандидатураларды сайлайды, ол әр төрт жыл сайын шақырылады, сондай-ақ партиялық бағдарламаны (платформаны) қабылдайды, іс жүзінде ешқандай партия көшбасшыларын міндеттемейді. Съездер арасындағы кезеңде, демократиялық партия Ұлттық комитеттің қызметін үйлестіреді; палаталардағы партиялық фракциялардың, сондай-ақ жергiлiктi партиялық бастықтардың  үлкен әсері бар. Партияның бейресми көшбасшысы (партия билікте болса) президент, экс-президент немесе осы лауазымға кандидат (ол оппозиция болса).

=== Демократтардың көпшілік кезеңдері ===
Сенатта: 1912—1918, 1932—1946, 1948—1952, 1954—1980, 1986—1994, 2006—2014.

Өкілдер палатасында: 1910—1916, 1930—1946, 1948—1952, 1954—1994, с 2006—2010.

Бір уақытта Конгресс екі палатасында және президенттің қызметінде: 1912—1916, 1932—1946, 1948—1952, 1960—1968, 1976—1980, 1992—1994, с 2008—2010.

Бір уақытта екі палатада да 2/3 дауыс және президеннтік қызметте: 1962-1964 (барлық жағдайларда  жаңадан сайланған мүшелердің немесе президенттерінің, қызметке кіріскен уақыты емес сайлау күнін көрсетіледі).

== Демократиялық партиядан АҚШ президенттері ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;100%&quot;
!№
!№
! class=&quot;unsortable&quot; |Сурет
!Президент
! class=&quot;unsortable&quot; |Мерзімнің басталуы
! class=&quot;unsortable&quot; |Мерзімнің аяқталуы
![[АҚШ вице-президенті|Вице-президент]]
!Президенттіктің &lt;br&gt;
ұзақтығы&lt;br&gt;
(күндерде)
! class=&quot;unsortable&quot; |Себеп
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|1
|'''7'''
|[[Сурет:Andrew_jackson_head.jpg|121x121px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Эндрю Джексон]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/andrewjackson/|title=Biography of Andrew Jackson|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-12|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HWtUo59y|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|[[4 наурыз]] [[1829 жыл|1829]]
|[[4 наурыз]] [[1837 жыл|1837]]
|Джон Колдуэлл Кэлхун&lt;br&gt;
''Қызмет бос''&lt;br&gt;
[[Мартин Ван Бюрен]]
|{{Days between|day1=4|month1=3|year1=1829|day2=4|month2=3|year2=1837}}
|Екі кезең
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|2
|'''8'''
|[[Сурет:MartinVanBuren.png|116x116px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Мартин Ван Бюрен]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/martinvanburen/|title=Biography of Martin Van Buren|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-12|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HWtX3t9h|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|[[4 наурыз]] [[1837 жыл|1837]]
|[[4 наурыз]] [[1841 жыл|1841]]
|Джонсон, Ричард&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;Ричард Джонсон&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|{{Days between|day1=4|month1=3|year1=1837|day2=4|month2=3|year2=1841}}
|Сайлауда жеңіліс тапты
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|3
|'''11'''
|[[Сурет:James_Knox_Polk_by_GPA_Healy,_1858.jpg|132x132px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Джеймс Нокс Полк]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamespolk/|title=Biography of James Polk|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-12|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HWtdibBi|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|[[4 наурыз]] [[1845 жыл|1845]]
|[[4 наурыз]] [[1849 жыл|1849]]
|Даллас, Джордж&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Джордж Даллас]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|{{Days between|day1=4|month1=3|year1=1845|day2=4|month2=3|year2=1849}}
|Қайта сайланудан бас тартуы
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|4
|'''14'''
|[[Сурет:Franklin_Pierce_by_GPA_Healy,_1858.jpg|131x131px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Франклин Пирс]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/franklinpierce/|title=Biography of Franklin Pierce|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-12|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HWtkd76R|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|[[4 наурыз]] [[1853 жыл|1853]]
|[[4 наурыз]] [[1857 жыл|1857]]
|Уильям Кинг &lt;br&gt;
''Қызмет бос''
|{{Days between|day1=4|month1=3|year1=1853|day2=4|month2=3|year2=1857}}
|Отказ партии
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|5
|'''15'''
|[[Сурет:Jb15.gif|144x144px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Джеймс Бьюкенен]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jamesbuchanan/|title=Biography of James Buchanan|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-12|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HWtmvqZu|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|[[4 наурыз]] [[1857 жыл|1857]]
|[[4 наурыз]] [[1861 жыл|1861]]
|Брекинридж, Джон&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;Джон Брекинридж&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|{{Days between|day1=4|month1=3|year1=1857|day2=4|month2=3|year2=1861}}
|Қайта сайланудан бас тартуы
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|6&lt;ref&gt;Избран как кандидат Национального союза&lt;/ref&gt;
|'''17'''&lt;ref&gt;Избран как вице-президент, президентом стал после убийства президента-республиканца [[Авраам Линкольн|Авраама Линкольна]]&lt;/ref&gt;
|[[Сурет:Andrew Johnson portrait.jpg|122x122px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Эндрю Джонсон]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/andrewjohnson/|title=Biography of Andrew Johnson|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-12|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HWtrKp26|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|[[15 сәуір]] [[1865 жыл|1865]]
|[[4 наурыз]] [[1869 жыл|1869]]
| - !&lt;span class=&quot;sorttext&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Қызмет бос''&lt;/span&gt;
|{{Days between|day1=15|month1=4|year1=1865|day2=4|month2=3|year2=1869}}
|Сайланудан бас тартуы
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|7
|'''22'''
|[[Сурет:Grover_Cleveland_portrait2.jpg|136x136px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Стивен Гровер Кливленд|Гровер Кливленд]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;HIS-grover&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.history.com/presidents/cleveland|title=Grover Cleveland – Democratic Party – 22 және 24 Президент – АҚШ Президентs|accessdate=2009-01-12|publisher=[[History (U.S. TV channel)|History]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HX0IR6Ma|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|[[4 наурыз]] [[1885 жыл|1885]]
|[[4 наурыз]] [[1889 жыл|1889]]
|Томас Хендрикс &lt;br&gt;
''Қызмет бос''
|{{Days between|day1=4|month1=3|year1=1885|day2=4|month2=3|year2=1889}}
|Сайлауда жеңіліс тапты
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|8
|'''24'''
|[[Сурет:Grover_Cleveland,_painting_by_Anders_Zorn.jpg|138x138px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Стивен Гровер Кливленд|Гровер Кливленд]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''(екінші рет)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;HIS-grover&quot;/&gt;
|[[4 наурыз]] [[1893 жыл|1893]]
|[[4 наурыз]] 1897
|Стивенсон, Эдлай&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;Эдлай Стивенсон&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|{{Days between|day1=4|month1=3|year1=1893|day2=4|month2=3|year2=1897}}
|Екі кезең
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|9
|'''28'''
|[[Сурет:Ww28.jpg|125x125px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Вудро Вильсон]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/woodrowwilson/|title=Biography of Woodrow Wilson|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-13|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HX0gTJLP|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|[[4 наурыз]] 1913
|[[4 наурыз]] 1921
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Томас Маршалл]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|{{Days between|day1=4|month1=3|year1=1913|day2=4|month2=3|year2=1921}}
|Екі кезең
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|10
|'''32'''
|[[Сурет:FDR_in_1933.jpg|118x118px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Франклин Делано Рузвельт|Франклин Рузвельт]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/franklindroosevelt/|title=Biography of Franklin D. Roosevelt|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-20|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HX5SJJ3z|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|[[4 наурыз]] 1933
|12 сәуір 1945
|Джон Гарнер &lt;br&gt;
Генри Уоллес &lt;br&gt;
Гарри Трумэн
|{{Days between|day1=4|month1=3|year1=1933|day2=12|month2=4|year2=1945}}
|Қайтыс болды
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|11
|'''33'''
|[[Сурет:Harry_S._Truman.jpg|128x128px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Гарри Трумэн]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/harrystruman/|title=Biography of Harry S Truman|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-12|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HX5WND3h|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|12 сәуір 1945
|20 қаңтар 1953
| ''Қызмет бос'' &lt;br&gt;
Олбен Баркли
|{{Days between|day1=12|month1=4|year1=1945|day2=20|month2=1|year2=1953}}
|Екі кезең
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|12
|'''35'''
|[[Сурет:John_F._Kennedy,_White_House_color_photo_portrait.jpg|130x130px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Джон Фицджеральд Кеннеди|Джон Кеннеди]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/johnfkennedy/|title=Biography of John F. Kennedy|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-12|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HX5bgtaK|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|20 қаңтар 1961
|22 қараша 1963
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Линдон Джонсон]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|{{Days between|day1=20|month1=1|year1=1961|day2=22|month2=11|year2=1963}}
|Өлтірілді
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|13
|'''36'''
|[[Сурет:37_Lyndon_Johnson_3x4.jpg|133x133px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Линдон Бэйнс Джонсон|Линдон Джонсон]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.history.com/presidents/kennedy|title=Lyndon B. Johnson – Democratic Party – 36 Президент – American Президент|accessdate=2009-01-12|publisher=[[History (U.S. TV channel)|History]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HX5cM1HV|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|22 қараша 1963
|20 қаңтар 1969
| ''Қызмет бос'' &lt;br&gt;
Хьюберт Хамфри
|{{Days between|day1=22|month1=11|year1=1963|day2=20|month2=1|year2=1969}}
|Қайта сайланудан бас тартуы
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|14
|'''39'''
|[[Сурет:JimmyCarterPortrait2.jpg|123x123px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Джимми Картер]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/jimmycarter|title=Biography of Jimmy Carter|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-12|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HX5kYf3A|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|20 қаңтар 1977
|20 қаңтар 1981
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Уолтер Мондейл]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|{{Days between|day1=20|month1=1|year1=1977|day2=20|month2=1|year2=1981}}
|Сайлауда жеңіліс тапты
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|15
|'''42'''
|[[Сурет:Bill_Clinton.jpg|133x133px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Билл Клинтон]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamjclinton/|title=Biography of William J. Clinton|accessdate=2009-01-12|date=2007-03-12|publisher=Whitehouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HX5pcMVN|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|20 қаңтар [[1993 жыл|1993]]
|20 қаңтар [[2001 жыл|2001]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Эл Гор]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|{{Days between|day1=20|month1=1|year1=1993|day2=20|month2=1|year2=2001}}
|Екі кезең
|- bgcolor=&quot;#CCEFFF&quot;
|16
|'''44'''
|[[Сурет:Official_portrait_of_Barack_Obama.jpg|136x136px]]
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Барак Обама]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;whouseobama&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.whitehouse.gov/administration/president_obama/|title=Президент Барак Обама|accessdate=2009-01-20|publisher=Whitehouse.gov|date=2009-01-20|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HX5u88FA|archivedate=2013-06-21}}&lt;/ref&gt;
|20 қаңтар 2009
|20 қаңтар 2017
|&lt;span class=&quot;vcard&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;[[Джо Байден]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|{{Days between|20|1|2009}}
|Екі кезең
|- bgcolor = #CCEFFF
|17
|'''46'''
|[[Сурет:Joe Biden presidential portrait.jpg|100px]]
|{{sortname|Джо|Байден|Джо Байден}}
|[[20 қаңтар]] [[2021]]
|[[20 қаңтар]] [[2025]]
|{{sortname|Камала|Харрис|Камала Харрис}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{Days between|20|1|2021}}
|Қайта сайланудан бас тартуы
|}
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;min-height: 98px;&quot;&gt;

&lt;/div&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша саяси партиялар]]
[[Санат:АҚШ саяси партиялары]]</text>
      <sha1>b0fe4849cd8xtm0h8zdxi5t1qk4nnjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ВАЗ-2114</title>
    <ns>0</ns>
    <id>572378</id>
    <revision>
      <id>3573224</id>
      <parentid>2950996</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Турсун Ибраев</username>
        <id>178306</id>
      </contributor>
      <comment>Ақпаратты толықтырдым</comment>
      <origin>3573224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="4ojv6un5phtqd55qqctl2th4oj0x4it" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
{{Автокөлік
| атауы          =ВАЗ-2114
| модель             = 
| фото               =ВАЗ-2114.jpg
| өндіруші     = [[АвтоВАЗ]]
| басқа атауы         = четырнадцатый
| өндіріс жылдары  = [[2001]]–[[2013]]
| зауыттар            = {{RUS}} [[АвтоВАЗ|ВАЗ]], ([[Тольятти]], [[Ресей]]) &lt;br /&gt; {{UKR}} [[ЗАЗ]], ([[Запорожье]], [[Украина]])
| платформа          = 5 есікті хэтчбек
| класс              = 
| сегмент            = 
| шанақ типі         = 
| шанақ модификациялары = 
| компоновка        = 
| дөңгелек формуласы   =  2×2
| жетек             = 
| қозғалтқыш          =1.6 
| берілістер қорабы   = 
| дөңгелек базасы     = 2424
| ұзындығы              = 4166
| ені             = 1611
| биіктігі            = 1440
| алдыңғы сорап     = 
| артқы сорап     = 
| клиренс            = 
| салмағы              = 30?
| толық салмағы       = 
| жүккөтергіштігі   = 
| жанармай шығыны    = 40 км/сағ
| бак көлемі         = 
| макс.жылдамдық     = 200 км/сағ
| екпін           = 
| аэродинамикалық кедергі коэффициенті = 
| ұқсас            = Ваз-2109,Ваз-2113,Ваз 2115
| байланысты модельдер          = 
| дизайнер           = 
| ортаққор        = VAZ-2114
| модификациялар        = 
| ұрпақ          = Ваз-2113,Ваз-2115
}}
'''ВАЗ-2114 («Лада-1600»/«Lada-1600»)''' — [[Ресей]]дің артқы тартушы автокөлігі. 2003 жылдан 2013 жылға дейін шығарылып келді. Ізашары ВАЗ-2113, ізбасары ВАЗ-2115.

== Дереккөздер ==

# [https://www.zr.ru/content/news/504240-sedan_lada_samara_uhodit_v_istoriju/ Седан Lada Samara тарихқа кетеді.]
# «За рулём Санкт Петербург» газеті № 01—02 (296—297) ақпан 2014.
#   http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232157/http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 |date=2014-04-26 }}
{{дереккөздер}}

[[Санат:Хэтчбэктер]]
[[Санат:ВАЗ автомобильдері]]</text>
      <sha1>4ojv6un5phtqd55qqctl2th4oj0x4it</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573226</id>
      <parentid>3573224</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Турсун Ибраев</username>
        <id>178306</id>
      </contributor>
      <comment>Ақпаратты дұрыстадым</comment>
      <origin>3573226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="i2ik6ecsyopr2fblf1rkgpdx5phil8x" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
{{Автокөлік
| атауы          =ВАЗ-2114
| модель             = 
| фото               =ВАЗ-2114.jpg
| өндіруші     = [[АвтоВАЗ]]
| басқа атауы         = четырнадцатый
| өндіріс жылдары  = [[2001]]–[[2013]]
| зауыттар            = {{RUS}} [[АвтоВАЗ|ВАЗ]], ([[Тольятти]], [[Ресей]]) &lt;br /&gt; {{UKR}} [[ЗАЗ]], ([[Запорожье]], [[Украина]])
| платформа          = 5 есікті хэтчбек
| класс              = 
| сегмент            = 
| шанақ типі         = 
| шанақ модификациялары = 
| компоновка        = 
| дөңгелек формуласы   =  2×2
| жетек             = 
| қозғалтқыш          =1.6 
| берілістер қорабы   = 
| дөңгелек базасы     = 2424
| ұзындығы              = 4166
| ені             = 1611
| биіктігі            = 1440
| алдыңғы сорап     = 
| артқы сорап     = 
| клиренс            = 
| салмағы              = 985
| толық салмағы       = 
| жүккөтергіштігі   = 
| жанармай шығыны    = 40 км/сағ
| бак көлемі         = 
| макс.жылдамдық     = 200 км/сағ
| екпін           = 
| аэродинамикалық кедергі коэффициенті = 
| ұқсас            = Ваз-2109,Ваз-2113,Ваз 2115
| байланысты модельдер          = 
| дизайнер           = 
| ортаққор        = VAZ-2114
| модификациялар        = 
| ұрпақ          = Ваз-2113,Ваз-2115
}}
'''ВАЗ-2114 («Лада-1600»/«Lada-1600»)''' — [[Ресей]]дің артқы тартушы автокөлігі. 2003 жылдан 2013 жылға дейін шығарылып келді. Ізашары ВАЗ-2113, ізбасары ВАЗ-2115.

== Дереккөздер ==

# [https://www.zr.ru/content/news/504240-sedan_lada_samara_uhodit_v_istoriju/ Седан Lada Samara тарихқа кетеді.]
# «За рулём Санкт Петербург» газеті № 01—02 (296—297) ақпан 2014.
#   http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232157/http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 |date=2014-04-26 }}
{{дереккөздер}}

[[Санат:Хэтчбэктер]]
[[Санат:ВАЗ автомобильдері]]</text>
      <sha1>i2ik6ecsyopr2fblf1rkgpdx5phil8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573229</id>
      <parentid>3573226</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Турсун Ибраев</username>
        <id>178306</id>
      </contributor>
      <comment>Қателіктерді түзедім</comment>
      <origin>3573229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="lu4o3nmajd5hd7pho8dzw5l7ihesoer" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
{{Автокөлік
| атауы          =ВАЗ-2114
| модель             = 
| фото               =ВАЗ-2114.jpg
| өндіруші     = [[АвтоВАЗ]]
| басқа атауы         = четырнадцатый
| өндіріс жылдары  = [[2001]]–[[2013]]
| зауыттар            = {{RUS}} [[АвтоВАЗ|ВАЗ]], ([[Тольятти]], [[Ресей]]) &lt;br /&gt; {{UKR}} [[ЗАЗ]], ([[Запорожье]], [[Украина]])
| платформа          = 
| класс              = 
| сегмент            = 
| шанақ типі         =5 есікті хэтчбек 
| шанақ модификациялары = 
| компоновка        = 
| дөңгелек формуласы   =  2×2
| жетек             = 
| қозғалтқыш          =1.6 
| берілістер қорабы   = 
| дөңгелек базасы     = 2424
| ұзындығы              = 4166
| ені             = 1611
| биіктігі            = 1440
| алдыңғы сорап     = 
| артқы сорап     = 
| клиренс            = 
| салмағы              = 985
| толық салмағы       = 
| жүккөтергіштігі   = 
| жанармай шығыны    = 40 км/сағ
| бак көлемі         = 
| макс.жылдамдық     = 200 км/сағ
| екпін           = 
| аэродинамикалық кедергі коэффициенті = 
| ұқсас            = Ваз-2109,Ваз-2113,Ваз 2115
| байланысты модельдер          = 
| дизайнер           = 
| ортаққор        = VAZ-2114
| модификациялар        = 
| ұрпақ          = Ваз-2113,Ваз-2115
}}
'''ВАЗ-2114 («Лада-1600»/«Lada-1600»)''' — [[Ресей]]дің артқы тартушы автокөлігі. 2003 жылдан 2013 жылға дейін шығарылып келді. Ізашары ВАЗ-2113, ізбасары ВАЗ-2115.

== Дереккөздер ==

# [https://www.zr.ru/content/news/504240-sedan_lada_samara_uhodit_v_istoriju/ Седан Lada Samara тарихқа кетеді.]
# «За рулём Санкт Петербург» газеті № 01—02 (296—297) ақпан 2014.
#   http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232157/http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 |date=2014-04-26 }}
{{дереккөздер}}

[[Санат:Хэтчбэктер]]
[[Санат:ВАЗ автомобильдері]]</text>
      <sha1>lu4o3nmajd5hd7pho8dzw5l7ihesoer</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573235</id>
      <parentid>3573229</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Турсун Ибраев</username>
        <id>178306</id>
      </contributor>
      <comment>Ақпаратты түзедім</comment>
      <origin>3573235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="cw4lasom7td43n42ib851gtrp6w0te7" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
{{Автокөлік
| атауы          =ВАЗ-2114
| модель             =2114 
| фото               =ВАЗ-2114.jpg
| өндіруші     = [[АвтоВАЗ]]
| басқа атауы         = четырнадцатый
| өндіріс жылдары  = [[2001]]–[[2013]]
| зауыттар            = {{RUS}} [[АвтоВАЗ|ВАЗ]], ([[Тольятти]], [[Ресей]]) &lt;br /&gt; {{UKR}} [[ЗАЗ]], ([[Запорожье]], [[Украина]])
| платформа          = 
| класс              = 
| сегмент            = 
| шанақ типі         =5 есікті хэтчбек 
| шанақ модификациялары = 
| компоновка        = 
| дөңгелек формуласы   =  2×2
| жетек             = 
| қозғалтқыш          =1.6 
| берілістер қорабы   = 
| дөңгелек базасы     = 2424
| ұзындығы              = 4166
| ені             = 1611
| биіктігі            = 1440
| алдыңғы сорап     = 
| артқы сорап     = 
| клиренс            = 
| салмағы              = 985
| толық салмағы       = 
| жүккөтергіштігі   = 
| жанармай шығыны    = 40 км/сағ
| бак көлемі         = 
| макс.жылдамдық     = 200 км/сағ
| екпін           = 
| аэродинамикалық кедергі коэффициенті = 
| ұқсас            = Ваз-2109,Ваз-2113,Ваз 2115
| байланысты модельдер          = 
| дизайнер           = 
| ортаққор        = 
| модификациялар        = 
| ұрпақ          = Ваз-2113,Ваз-2115
}}
'''ВАЗ-2114 («Лада-1600»/«Lada-1600»)''' — [[Ресей]]дің артқы тартушы автокөлігі. 2003 жылдан 2013 жылға дейін шығарылып келді. Ізашары ВАЗ-2113, ізбасары ВАЗ-2115.

== Дереккөздер ==

# [https://www.zr.ru/content/news/504240-sedan_lada_samara_uhodit_v_istoriju/ Седан Lada Samara тарихқа кетеді.]
# «За рулём Санкт Петербург» газеті № 01—02 (296—297) ақпан 2014.
#   http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232157/http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 |date=2014-04-26 }}
{{дереккөздер}}

[[Санат:Хэтчбэктер]]
[[Санат:ВАЗ автомобильдері]]</text>
      <sha1>cw4lasom7td43n42ib851gtrp6w0te7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573246</id>
      <parentid>3573235</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Турсун Ибраев</username>
        <id>178306</id>
      </contributor>
      <comment>Ақпаратты түзедім</comment>
      <origin>3573246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2804" sha1="i6z89fuv37eskw7xecrfystuoy0r4vr" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
{{Автокөлік
| атауы          =ВАЗ-2114
| модель             =2114 
| фото               =ВАЗ-2114.jpg
| өндіруші     = [[АвтоВАЗ]]
| басқа атауы         = четырнадцатый
| өндіріс жылдары  = [[2001]]–[[2013]]
| зауыттар            = {{RUS}} [[АвтоВАЗ|ВАЗ]], ([[Тольятти]], [[Ресей]]) &lt;br /&gt; {{UKR}} [[ЗАЗ]], ([[Запорожье]], [[Украина]])
| платформа          = 
| класс              = 
| сегмент            = 
| шанақ типі         =5 есікті хэтчбек 
| шанақ модификациялары = 
| компоновка        =алдыңғы жетекті 
| дөңгелек формуласы   =  2×2
| жетек             = 
| қозғалтқыш          =1.6 
| берілістер қорабы   = 
| дөңгелек базасы     = 2424
| ұзындығы              = 4166
| ені             = 1611
| биіктігі            = 1440
| алдыңғы сорап     = 
| артқы сорап     = 
| клиренс            = 
| салмағы              = 985
| толық салмағы       = 
| жүккөтергіштігі   = 
| жанармай шығыны    = 40 км/сағ
| бак көлемі         = 
| макс.жылдамдық     = 200 км/сағ
| екпін           = 
| аэродинамикалық кедергі коэффициенті = 
| ұқсас            = Ваз-2109,Ваз-2113,Ваз 2115
| байланысты модельдер          = 
| дизайнер           = 
| ортаққор        = 
| модификациялар        = 
| ұрпақ          = Ваз-2113,Ваз-2115
}}
'''ВАЗ-2114 («Лада-1600»/«Lada-1600»)''' — [[Ресей]]дің артқы тартушы автокөлігі. 2003 жылдан 2013 жылға дейін шығарылып келді. Ізашары ВАЗ-2113, ізбасары ВАЗ-2115.

== Дереккөздер ==

# [https://www.zr.ru/content/news/504240-sedan_lada_samara_uhodit_v_istoriju/ Седан Lada Samara тарихқа кетеді.]
# «За рулём Санкт Петербург» газеті № 01—02 (296—297) ақпан 2014.
#   http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232157/http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 |date=2014-04-26 }}
{{дереккөздер}}

[[Санат:Хэтчбэктер]]
[[Санат:ВАЗ автомобильдері]]</text>
      <sha1>i6z89fuv37eskw7xecrfystuoy0r4vr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573249</id>
      <parentid>3573246</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Турсун Ибраев</username>
        <id>178306</id>
      </contributor>
      <comment>Қате ақпаратты жойдым</comment>
      <origin>3573249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2771" sha1="eodmm1gglspdrt6lqt5kvyzx85g2mej" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
{{Автокөлік
| атауы          =ВАЗ-2114
| модель             =2114 
| фото               =ВАЗ-2114.jpg
| өндіруші     = [[АвтоВАЗ]]
| басқа атауы         = четырнадцатый
| өндіріс жылдары  = [[2001]]–[[2013]]
| зауыттар            = {{RUS}} [[АвтоВАЗ|ВАЗ]], ([[Тольятти]], [[Ресей]]) &lt;br /&gt; {{UKR}} [[ЗАЗ]], ([[Запорожье]], [[Украина]])
| класс              = 
| сегмент            = 
| шанақ типі         =5 есікті хэтчбек 
| шанақ модификациялары = 
| компоновка        =алдыңғы жетекті 
| дөңгелек формуласы   =  2×2
| жетек             = 
| қозғалтқыш          =1.6 
| берілістер қорабы   = 
| дөңгелек базасы     = 2424
| ұзындығы              = 4166
| ені             = 1611
| биіктігі            = 1440
| алдыңғы сорап     = 
| артқы сорап     = 
| клиренс            = 
| салмағы              = 985
| толық салмағы       = 
| жүккөтергіштігі   = 
| жанармай шығыны    = 40 км/сағ
| бак көлемі         = 
| макс.жылдамдық     = 200 км/сағ
| екпін           = 
| аэродинамикалық кедергі коэффициенті = 
| ұқсас            = Ваз-2109,Ваз-2113,Ваз 2115
| байланысты модельдер          = 
| дизайнер           = 
| ортаққор        = 
| модификациялар        = 
| ұрпақ          = Ваз-2113,Ваз-2115
}}
'''ВАЗ-2114 («Лада-1600»/«Lada-1600»)''' — [[Ресей]]дің артқы тартушы автокөлігі. 2003 жылдан 2013 жылға дейін шығарылып келді. Ізашары ВАЗ-2113, ізбасары ВАЗ-2115.

== Дереккөздер ==

# [https://www.zr.ru/content/news/504240-sedan_lada_samara_uhodit_v_istoriju/ Седан Lada Samara тарихқа кетеді.]
# «За рулём Санкт Петербург» газеті № 01—02 (296—297) ақпан 2014.
#   http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232157/http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 |date=2014-04-26 }}
{{дереккөздер}}

[[Санат:Хэтчбэктер]]
[[Санат:ВАЗ автомобильдері]]</text>
      <sha1>eodmm1gglspdrt6lqt5kvyzx85g2mej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573255</id>
      <parentid>3573249</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Турсун Ибраев</username>
        <id>178306</id>
      </contributor>
      <comment>Дерек қостым</comment>
      <origin>3573255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2783" sha1="nrkl90mkeggfr9yf5o2yp7kfm69llbs" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
{{Автокөлік
| атауы          =ВАЗ-2114
| модель             =2114 
| фото               =ВАЗ-2114.jpg
| өндіруші     = [[АвтоВАЗ]]
| басқа атауы         = четырнадцатый
| өндіріс жылдары  = [[2001]]–[[2013]]
| зауыттар            = {{RUS}} [[АвтоВАЗ|ВАЗ]], ([[Тольятти]], [[Ресей]]) &lt;br /&gt; {{UKR}} [[ЗАЗ]], ([[Запорожье]], [[Украина]])
| класс              =B класс 
| сегмент            = 
| шанақ типі         =5 есікті хэтчбек 
| шанақ модификациялары = 
| компоновка        =алдыңғы жетекті 
| дөңгелек формуласы   =  2×2
| жетек             = 
| қозғалтқыш          =1.6 
| берілістер қорабы   = 
| дөңгелек базасы     = 2424
| ұзындығы              = 4166
| ені             = 1611
| биіктігі            = 1440
| алдыңғы сорап     = 
| артқы сорап     = 
| клиренс            = 
| салмағы              = 985
| толық салмағы       = 
| жүккөтергіштігі   = 
| жанармай шығыны    = 40 км/сағ
| бак көлемі         = 
| макс.жылдамдық     = 200 км/сағ
| екпін           = 
| аэродинамикалық кедергі коэффициенті = 
| ұқсас            = Ваз-2109,Ваз-2113,Ваз 2115
| байланысты модельдер          = 
| дизайнер           = 
| ортаққор        = 
| модификациялар        = 
| ұрпақ          = Ваз-2113,Ваз-2115
}}
'''ВАЗ-2114 («Лада-1600»/«Lada-1600»)''' — [[Ресей]]дің артқы тартушы автокөлігі. 2003 жылдан 2013 жылға дейін шығарылып келді. Ізашары ВАЗ-2113, ізбасары ВАЗ-2115.

== Дереккөздер ==

# [https://www.zr.ru/content/news/504240-sedan_lada_samara_uhodit_v_istoriju/ Седан Lada Samara тарихқа кетеді.]
# «За рулём Санкт Петербург» газеті № 01—02 (296—297) ақпан 2014.
#   http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232157/http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 |date=2014-04-26 }}
{{дереккөздер}}

[[Санат:Хэтчбэктер]]
[[Санат:ВАЗ автомобильдері]]</text>
      <sha1>nrkl90mkeggfr9yf5o2yp7kfm69llbs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573257</id>
      <parentid>3573255</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Турсун Ибраев</username>
        <id>178306</id>
      </contributor>
      <comment>Ақпаратты дұрыстадым</comment>
      <origin>3573257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2783" sha1="52cu7nutut2ybc8myyhdo5520n7p9yp" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
{{Автокөлік
| атауы          =ВАЗ-2114
| модель             =2114 
| фото               =ВАЗ-2114.jpg
| өндіруші     = [[АвтоВАЗ]]
| басқа атауы         = четырнадцатый
| өндіріс жылдары  = [[2001]]–[[2013]]
| зауыттар            = {{RUS}} [[АвтоВАЗ|ВАЗ]], ([[Тольятти]], [[Ресей]]) &lt;br /&gt; {{UKR}} [[ЗАЗ]], ([[Запорожье]], [[Украина]])
| класс              =B класс 
| сегмент            = 
| шанақ типі         =5 есікті хэтчбек 
| шанақ модификациялары = 
| компоновка        =алдыңғы жетекті 
| дөңгелек формуласы   =  2×2
| жетек             = 
| қозғалтқыш          =1.6 
| берілістер қорабы   = 
| дөңгелек базасы     = 2424
| ұзындығы              = 4166
| ені             = 1611
| биіктігі            = 1440
| алдыңғы сорап     = 
| артқы сорап     = 
| клиренс            = 
| салмағы              = 985
| толық салмағы       = 
| жүккөтергіштігі   = 
| жанармай шығыны    = 40 км/сағ
| бак көлемі         = 
| макс.жылдамдық     = 190 км/сағ
| екпін           = 
| аэродинамикалық кедергі коэффициенті = 
| ұқсас            = Ваз-2109,Ваз-2113,Ваз 2115
| байланысты модельдер          = 
| дизайнер           = 
| ортаққор        = 
| модификациялар        = 
| ұрпақ          = Ваз-2113,Ваз-2115
}}
'''ВАЗ-2114 («Лада-1600»/«Lada-1600»)''' — [[Ресей]]дің артқы тартушы автокөлігі. 2003 жылдан 2013 жылға дейін шығарылып келді. Ізашары ВАЗ-2113, ізбасары ВАЗ-2115.

== Дереккөздер ==

# [https://www.zr.ru/content/news/504240-sedan_lada_samara_uhodit_v_istoriju/ Седан Lada Samara тарихқа кетеді.]
# «За рулём Санкт Петербург» газеті № 01—02 (296—297) ақпан 2014.
#   http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232157/http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 |date=2014-04-26 }}
{{дереккөздер}}

[[Санат:Хэтчбэктер]]
[[Санат:ВАЗ автомобильдері]]</text>
      <sha1>52cu7nutut2ybc8myyhdo5520n7p9yp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573258</id>
      <parentid>3573257</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Турсун Ибраев</username>
        <id>178306</id>
      </contributor>
      <comment>Дерек қостым</comment>
      <origin>3573258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="e2yce25j2hzbvd5ygtvs594jxzschzb" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2016}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
{{Автокөлік
| атауы          =ВАЗ-2114
| модель             =2114 
| фото               =ВАЗ-2114.jpg
| өндіруші     = [[АвтоВАЗ]]
| басқа атауы         = четырнадцатый
| өндіріс жылдары  = [[2001]]–[[2013]]
| зауыттар            = {{RUS}} [[АвтоВАЗ|ВАЗ]], ([[Тольятти]], [[Ресей]]) &lt;br /&gt; {{UKR}} [[ЗАЗ]], ([[Запорожье]], [[Украина]])
| класс              =B класс 
| сегмент            = 
| шанақ типі         =5 есікті хэтчбек 
| шанақ модификациялары = 
| компоновка        =алдыңғы жетекті 
| дөңгелек формуласы   =  2×2
| жетек             = 
| қозғалтқыш          =1.6 
| берілістер қорабы   =5 сатылы механикалық беріліс қорабы 
| дөңгелек базасы     = 2424
| ұзындығы              = 4166
| ені             = 1611
| биіктігі            = 1440
| алдыңғы сорап     = 
| артқы сорап     = 
| клиренс            = 
| салмағы              = 985
| толық салмағы       = 
| жүккөтергіштігі   = 
| жанармай шығыны    = 40 км/сағ
| бак көлемі         = 
| макс.жылдамдық     = 190 км/сағ
| екпін           = 
| аэродинамикалық кедергі коэффициенті = 
| ұқсас            = Ваз-2109,Ваз-2113,Ваз 2115
| байланысты модельдер          = 
| дизайнер           = 
| ортаққор        = 
| модификациялар        = 
| ұрпақ          = Ваз-2113,Ваз-2115
}}
'''ВАЗ-2114 («Лада-1600»/«Lada-1600»)''' — [[Ресей]]дің артқы тартушы автокөлігі. 2003 жылдан 2013 жылға дейін шығарылып келді. Ізашары ВАЗ-2113, ізбасары ВАЗ-2115.

== Дереккөздер ==

# [https://www.zr.ru/content/news/504240-sedan_lada_samara_uhodit_v_istoriju/ Седан Lada Samara тарихқа кетеді.]
# «За рулём Санкт Петербург» газеті № 01—02 (296—297) ақпан 2014.
#   http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232157/http://www.lada.ru/cgi-bin/statement.pl?id=0&amp;id_article=82343&amp;prev=1 |date=2014-04-26 }}
{{дереккөздер}}

[[Санат:Хэтчбэктер]]
[[Санат:ВАЗ автомобильдері]]</text>
      <sha1>e2yce25j2hzbvd5ygtvs594jxzschzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samsung Galaxy S8</title>
    <ns>0</ns>
    <id>585904</id>
    <revision>
      <id>3572968</id>
      <parentid>3405542</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T21:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7333" sha1="civkp4te5te1v9yegselj0l1mmyepwg" xml:space="preserve">{{Ұялы телефон
|Аты=Samsung Galaxy S8/S8+
|логотипі=Samsung_Galaxy_S8_logo.svg
|логотип_ені=250
|image=Samsung_Galaxy_S8_and_S8_Plus.png
|imagesize=300
|баға=274 950 / 299 950 теңге
|сату_датасы=21 сәуір 2017 (АҚШ, Корея)/ 28 сәуір (Ресей)
|ізашар=[[Samsung Galaxy S7]]
|байланысты_үлгілер=[[Samsung Galaxy S8+ ]]
|тип=[[смартфон]]/[[коммуникатор]]
|формфактор=Моноблок
|көлемі=Samsung Galaxy S8+ - 159,5 х 73,4 х 8,1 мм&lt;br&gt; Samsung Galaxy S8 - 148,9 х 68,1 х 8 мм
|салмағы=152 / 173 грамм
|Салмағы=152 / 173 грамм
|операциялық_жүйе=[[Android Nougat|Android 7.0 Nougat]]
|орталық_процессор=әр қайсысы 10нм техпроцесспен сегіз ядро
|графикалық_процессор=Mali G71 MP20/Adreno 540
|оперативтік_зерде=4 ГБ
|жады=64 ГБ
|карта_жадысы=256 ГБ дейін [[microSD]] жад карталарын қолдау
|аккумулятор=3000/3500mAh
|Аккумулятор=3000/3500mAh
|экран=5.8&quot; / 6.2&quot; Quad HD+ sAMOLED (2960x1440)+ сертификация Mobile HDR Premium
|Экран=5.8&quot; / 6.2&quot; Quad HD+ sAMOLED (2960x1440)+ сертификация Mobile HDR Premium|sar=1.25 W/kg
|сілтеме={{URL|http://www.samsung.com/global/galaxy/galaxy-s8|Ресми сайт}}
}}
'''Samsung Galaxy S8''' (SM — G950F / SM — G955F) — Galaxy S смартфон желісінің сегізінші буыны,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Флагманы Samsung Galaxy S8 и S8 Plus представлены официально|author=rozetka.com.ua|url=http://rozetka.com.ua/news-articles-promotions/news/80003/15851.html|work=Rozetka|date=2017-03-29|accessdate=2017-04-03}}&lt;/ref&gt;[[Samsung Electronics]] компаниясы [[29 наурыз|29 наурызда]][[2017 жыл|, 2017 жылғы]] [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] Galaxy Unpacked 2017-де ұсынған.

Модель кеңейтілген экран болуымен, &quot;үй&quot; түймесінің болмауымен және оны ауыстыра отырып, компания &quot;көрінібейтін түйме&quot; (ол шыны астында, діріл іспеттес тактілік сезім туғызады, [[IPhone 7|iPhone 7]] сиақты), көз нұрлы қабықшасының сканерімен, тұлғаларды тануы технологиясымен, &quot;үй&quot; түймесінің болмауына байланысты артқы қақпаққа камера жанына көшкен саусақ сканерімен, шаң мен IP68 стандарт бойынша дымқылданудан қорғану технологиясымен ерекшеленед, демек, смартфон су астында 30 минутқа дейін, тереңдігі 1,5 метрге дейін болуы мүмкін. Сондай-ақ, жылдам сымсыз зарядтауы бар. АФ бар Dual Pixel 12 МП OIS (F1.7) + 8 МП (F1.7) кәсіби айналы камера технологиясы. Металл және 3D — шыны, екі (алдыңғы және артқы) жағынан иілген. Сондай-ақ, Bixby атты жаңа дауыстық, зияткерлік ассистентпенжабдықталған.

== Техникалық деректері ==

=== Аппараттық қамтамасыз ету ===
[[Сурет:Samsung_Galaxy_S_logo.svg|нобай|270x270 нүкте|Samsung Galaxy S series logo]]
Samsung Galaxy S (серия)
&lt;gallery&gt;
Сурет:Samsung Galaxy S.jpg
Сурет:Galaxy S.jpg
&lt;/gallery&gt;
Смартфонда 64-битті сегіз ядролы Exynos процессорымен 8895V (еуропалық нұсқасында) бар. Солтүстік Америка нұсқасында сегіз ядролы 64-биттік Qualcomm Snapdragon 835 процессоры орнатылған, сондай-ақ 10 нм техпроцессінде орындалған. Графикалық процессорі ретінде Mali-G71 MP20 (еуропалық нұсқасында) және Adreno 540 (солтүстік американдық нұсқасы) орнатылған. Жедел жады: 4 ГБ (LPDDR4); ішкі жады 64 ГБ (UFS 2.1). 256 ГБ-қа дейін microSD-ді қолдайды. Сондай-ақ, бұрынғы моделіндегідей әмбебап слоты бар: SIM+SIM немесе SIM+microSD.
Сымсыз байланыс: 802.11 a/b/g/n/ac 2.4 G+5GHz, VHT80 MU-MIMO,Bluetooth®v5.0 (LE 2Mbps-қа дейін),ANT+,USB Type C,NFC, GPS, GLONASS,Beidou. Батарея сыйымдылығы Galaxy S8 3000 мАс, Galaxy S8+ — 3500 мАс. Екі моделі де сымсыз зарядтауды қолдайды. Алдыңғы камерасы ретінде 12 мегапиксельді модуль пайдаланылады, объектив, диафрагмасы f/1,7 пиксель мөлшері 1,4 мкм, фазалық автофокус Dual Pixel технологиясымен және оптикалық тұрақтандырумен жабдықталған. Фронтальды камерасы 8 мегапиксельді сурет түсіруге рұқсат етеді. Смартфон габариттері: 148,9 х 68,1 х 8 мм - Galaxy S8, 159,5 х 73,4 х 8,1 мм - Galaxy S8 Plus. Салмағы: 152 г - Galaxy S8, 173 - Galaxy S8 Plus

Гаджеттерде, Super AMOLED технологиясы бойынша орындалған ажыратымдылығы 1440x2960 пиксель және тараптарының ара қатынасы, алдыңғы модельдер сиақты 16:9 емес, 18,5:9 дисплей пайдаланылад. Смартфон дисплейі S8 үшін 570 ppi (дюймге пиксельдер) және S8+ үшін 529 ppi  тығыздығы көрсеткішіне ие.

=== Бағдарламалық қамтамасыз ету ===
Операциялық жүйесі Android 7.0 Nougat, интерфейсі Samsung Experience&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Прощание с TouchWiz? Встреча с Samsung Experience!|url=https://androidinsider.ru/os/proshhanie-s-touchwiz-vstrecha-s-samsung-experience.html|lang=ru-RU|publisher=androidinsider.ru|accessdate=2017-05-19}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.samsung.com/global/galaxy/galaxy-s8 Ресми сайты]
* [https://hi-tech.mail.ru/review/samsung-galaxy-s8-plus-10-facts/ Шолу: 10 басты фактілері туралы Samsung Galaxy S8.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170720024607/https://hi-tech.mail.ru/review/samsung-galaxy-s8-plus-10-facts/ |date=2017-07-20 }}
* [https://4pda.ru/2017/04/13/340061/ Samsung Galaxy S8 мен Galaxy S8 Plus ұсынылған Ресей]{{Deadlink|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Samsung телефондары}}
[[Санат:Samsung ұялы телефондары]]
[[Санат:Android негізіндегі құрылғылар]]</text>
      <sha1>civkp4te5te1v9yegselj0l1mmyepwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самат Базарбайұлы Мұсабаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>589043</id>
    <revision>
      <id>3572888</id>
      <parentid>3572629</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10265" sha1="pzp2d18lbxn31t0xx0xcfxcb6prcc49" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер 
 |Есімі                = Самат Мұсабаев
 |Қазақша есімі         = 
 |Суреті                =Samat Musabaev.jpg
 |Ені                  = 
 |Атауы                = 
 | Титулы               = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VII]], [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымдарының]] депутаты
 | Ту                   = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
 | Ту2                  = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
 | Басқара бастады      = 21 қаңтар 2021 жылдан бері
 | Басқаруын аяқтады    =
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер              = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]&lt;br&gt;[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]

 |Туған кездегі есімі     = 
 |Туған күні         = 1.1.1969
 |Туған жері         = [[Шайыр (ауыл)|Шайыр]] ауылы, {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні        = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Азаматтығы           = 
 |Қызмет еткен жылдары      = 1988–1989
 |Әскер түрі           = [[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|25px]] [[Кеңес әскері]]
 |Мамандығы            = құрылыс инженері
 |Білімі               = [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]
 |Марапаттары          = {{Парасат ордені}}{{Құрмет ордені}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}
}}
'''Самат Базарбайұлы Мұсабаев''' ([[1 қаңтар]] [[1969 жыл]], [[Шайыр (ауыл)|Шайыр]] ауылы, [[Маңғыстау облысы]]) — [[қазақстан]]дық кәсіпкер, құрылысшы, меценат, елдің саяси және қоғам қайраткері, 2021 жылдан бері [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VII]], [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII-сайланымдарының]] депутаты.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://vlast.kz/novosti/43330-nur-otan-utverdil-svoj-spisok-deputatov-mazilisa.html |title=«Нур Отан» утвердил свой список депутатов мажилиса |access-date=2021-01-13 |archive-date=2021-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114013049/https://vlast.kz/novosti/43330-nur-otan-utverdil-svoj-spisok-deputatov-mazilisa.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Бұрын «Корпорация Каспий Строй-Сервис» ЖШС Бас директоры (2012 бері) және «Ajar Foundation» руханиятты қолдау қорының президенті (2007 бастап) болған.&lt;ref name=&quot;parlam.kz&quot; /&gt;

2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін облыстағы 30 құрылыс компаниясын біріктіретін «Маңғыстау – Құрылыс» қоғамдық бірлестігінің басқармасын басқарады, Қазақстан Республикасы Дзюдо федерациясының вице-президенті және облыстық дзюдо федерациясының президенті болып келеді.&lt;ref name=&quot;parlam.kz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.parlam.kz/kk/blogs/musabayevs/Biography|title=МУСАБАЕВ САМАТ БАЗАРБАЙҰЛЫ: VIII сайланған
Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі|publisher=[[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжiлiсі]]нің ресми сайты|lang=kk|accessdate=2023-06-04}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
[[1969 жыл]]ы [[1 қаңтарда]] күні [[Маңғыстау облысы]]ның Маңғыстау ауданында, Шайыр ауылында көпбалалы мұғалімдер отбасында дүниеге келген. [[Байұлы]] тайпасының [[Адай]] руының Тобыш бөлімінен шыққан.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=qcwlqJC0LZo&lt;/ref&gt;

Шетпе селосындағы №5 КТУ-ды бітіргеннен кейін [[1987 жыл]]ы Ы. Жақаев атындағы Қызылорда Агроөнеркәсіп өндірісі инженерлері институтына түседі. Институтты  [[1994 жыл]]ы «өндірістік және азаматтық құрылыс» мамандығы бойынша бітіріп, «құрылыс инженері» біліктілігін алды.

1988 – [[1989]] жж. – Кеңес Армиясы қатарында әскери қызметін өтеді.

=== Еңбек жолы ===
Еңбек қызметін 1994 жылы «Өзенмұнайгазқұрылыс» АҚ-да шебер болып бастап,  прораб, учаске бастығы, осы қоғамның басқарма бастығының орынбасары қызметтерін атқарды.

2004 жылы – «СМК-4» ЖШС-гін құрып, құрылыс саласында жеке  бизнесін бастады.

2012 жылдан бастап құрамында  13 компанияны біріктірген  «Корпорация Каспий Строй-Сервис» ЖШС-нің бас директоры.

Соңғы 15 жылда оның басшылығындағы құрылыс компаниялары мемлекеттік тапсырыспен және NCPOC, «Қазақстан темір жолы» АҚ-ның тапсырыстарымен, сондай-ақ, өзінің жеке инвестициялық қаржысына 100-ден астам әлеуметтік маңызды нысандарды пайдалануға берді. «Қолжетімді баспана -2020» бағдарламасы бойынша 2012-2015 жылдар аралығында оның компаниялары жеке және несиелік қаржы есебінен Ақтау қаласының 29, 31а, 31б, «Шығыс-2» шағынаудандарында жалпы ауданы 75000 шаршы метрді құрайтын 1500 пәтерді пайдалануға берген.

== Қоғамдық қызметі ==

Маңғыстау облыстық мәслихатының депутаты.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://maslikhat.gov.kz/ru/article/5 |title=Депутаты Мангистауского областного маслихата VІ созыва |access-date=2021-01-13 |archive-date=2021-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115031121/https://maslikhat.gov.kz/ru/article/5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Самат Мұсабаев «Нұр Отан» партиясының қалалық бөлімі саяси кеңесінің мүшесі.

2007 жылдан бері «Маңғыстау Құрылыс» қоғамдық бірлестігін басқарып келеді.

Маңғыстау облыстық «Дзюдо» федерациясының президенті.

2016 жылы Самат Мұсабаевтың Маңғыстау облысының әлеуметтік дамуы мен инфрақұрылымына бөлген қаражат соммасы 220 млн теңгені құрады.
 
== Марапаттары ==
* Мемлекеттік және қоғамдық қызметіндегі жетістіктері, еліміздің әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуына, халықтар достығы мен ынтымақтастығының нығаюына қосқан үлесі үшін ҚР Президентінің Жарлығымен [[&quot;Құрмет&quot; ордені]]мен марапатталған;
* Қазақстан Республикасының «Құрметті құрылысшы»;
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалімен марапатталған;
* Маңғыстау облысының «Үздік құрылысшысы»;
* Бизнестегі мінсіз қызметі мен жоғары қызмет сапасын үшін «Алтын Ягуар» халықаралық марапатының иегері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сідтемелер ==
* http://7292info.kz/filantrop/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109104300/http://7292info.kz/filantrop/ |date=2017-11-09 }}
* http://7292info.kz/mecenet-mugalimderdi-merekesimen-quttyqtady/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112124505/http://7292info.kz/mecenet-mugalimderdi-merekesimen-quttyqtady/ |date=2017-11-12 }}

[[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]]</text>
      <sha1>pzp2d18lbxn31t0xx0xcfxcb6prcc49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан Ұлттық футбол құрама командасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>594364</id>
    <redirect title="Қазақстан ұлттық футбол құрамасы" />
    <revision>
      <id>3572865</id>
      <parentid>2589909</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] to [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]</comment>
      <origin>3572865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="rrjc4y2a9kubwgykbbdif3xt0mbk41n" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]</text>
      <sha1>rrjc4y2a9kubwgykbbdif3xt0mbk41n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шыршық (өзен)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>605708</id>
    <revision>
      <id>3573259</id>
      <parentid>3497364</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4628" sha1="scq9dg15wiyv0vbc5jhvqn4qxwbim80" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Шыршық
  |шынайы атауы           = Chirchiq
 |сурет                  = Chirchiq river near Chorvoq.JPG
  |сурет ені             = 200px
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = Uzbekistan location map.svg
  |карта ені             = 200px
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 155 км
 |су алабының ауданы     = 14 240 
 |су алабы               = [[Сырдария]]→[[Арал теңізі]]
 |өзендердің су алабы    = 
 |су шығыны              = 221 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = Шарвақ су қоймасы
  |бастауының орны        = Хожант кентінің маңы
  |бастауының биіктігі    = 745,6
  |s_lat_dir = N|s_lat_deg =41 |s_lat_min = 37|s_lat_sec = 43
  |s_lon_dir =E |s_lon_deg = 69|s_lon_min = 57|s_lon_sec = 55
 |сағасы                 = [[Сырдария]]
  |сағасының орны        = Шыназ қаласы
  |сағасының биіктігі    = 253 м
  |m_lat_dir = N|m_lat_deg =40 |m_lat_min =39 |m_lat_sec = 58
  |m_lon_dir =E |m_lon_deg =68 |m_lon_min =42 |m_lon_sec = 31
 |еңістігі               = 
 |ел                     = {{байрақ|Өзбекстан}}
  |аймақ                  = [[Ташкент]]&lt;br&gt;[[Ташкент облысы]]
 |ортаққордағы санаты    = 
}}
'''Шыршық''' ([[Өзбек тілі|өзб]]. ''Chirchiq/Чирчиқ'') — [[Өзбекстан|Өзбекстандағы]] өзен, [[Сырдария]] өзенінің оң жақ саласы.&lt;ref&gt;http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=476 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307200548/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=476 |date=2016-03-07 }}&lt;/ref&gt;

== Жалпы сипаттамасы ==
Ұзындығы 155 км, су алабының ауданы 14.9 мың км². Бастауын Шатқал және Піскем өзендерімен толығатын Шарвақ су қоймасынан алады. Жоғарғы ағысында шамамен 30 шақырымдай жері тау қойнауымен құлап ағады. Содан соң жазық жерлер басталады да, жайылып ағады. Жол-жөнекей қар суымен де толығады. Қараша—наурыз айларында бетіне мұз қатады. 

Шыршық өзенінен ауылшаруашылық жерлерін суландыратын [[Шыршық каналы|Шыршық жасанды каналы]] тартылған. Сондай-ақ Шыршық-Бозсу су электр станциясы орналасқан.

Жағасындағы елді мекендер: Газалкент, Шыршық, [[Ташкент]] қалалары, Шарвак, Искандер, Алмазар кенттері.

== Салалары ==
Шыршықтың бірнеше салалары бар, басым көпшілігі жоғары жағында. Жазық жерлерде салалары тіпті аз. Басты салалары ретінде оң жағынан келіп құятын [[Өгем (өзен)|Өгем]], сол жағынан қосылатын Ақсақатасай өзендерін айтуға болады. Бұдан бөлек Қаранқұлсай, Азадбашсай, Шурабсай, Қызылсу, Галибасай, Паркентсай, Қызылсай өзендері Шыршық өзенінің суын толықтырады. Бұлардың көбі жаз мезгілдерінде Шыршыққа әзер жетеді, сулары аз арналар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* ''Шыршық'' — Өзбекстан Ұлттық энциклопедиясы. — Ташкент, 2000—2005. (өзб.)
* ''Чуб В. Е.'' Ташкент: «VORIS NASHRIYOT» MChJ, 2007. — С. 91—95. — 133 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-9943-304-23-9&lt;/nowiki&gt;.

== Сілтемелер ==
*[http://www.vegatur.ru/uzbekistan/krupnye_reki_uzbekistana.html Өзбекстан өзендері — Шыршық өзені]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Сырдария су алабы]]
[[Санат:Ташкент облысы өзендері]]</text>
      <sha1>scq9dg15wiyv0vbc5jhvqn4qxwbim80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573260</id>
      <parentid>3573259</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Стандарт</comment>
      <origin>3573260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4628" sha1="drxks4dkdghkiqcrbfp8j7hise4n43w" xml:space="preserve">{{Өзен
 |атауы                   = Шыршық
  |шынайы атауы           = Chirchiq
 |сурет                  = Chirchiq river near Chorvoq.JPG
  |сурет ені             = 200px
  |сурет атауы           = 
 |карта                  = Uzbekistan location map.svg
  |карта ені             = 200px
  |карта атауы           = 
 |ұзындығы               = 155 км
 |су алабының ауданы     = 14 240 
 |су алабы               = [[Сырдария]]→[[Арал теңізі]]
 |өзендердің су алабы    = 
 |су шығыны              = 221 
  |өлшеу орны            = 
 |бастауы                = Шарвақ су қоймасы
  |бастауының орны        = Хожант кентінің маңы
  |бастауының биіктігі    = 745,6
  |s_lat_dir = N|s_lat_deg =41 |s_lat_min = 37|s_lat_sec = 43
  |s_lon_dir =E |s_lon_deg = 69|s_lon_min = 57|s_lon_sec = 55
 |сағасы                 = [[Сырдария]]
  |сағасының орны        = Шыназ қаласы
  |сағасының биіктігі    = 253 м
  |m_lat_dir = N|m_lat_deg =40 |m_lat_min =39 |m_lat_sec = 58
  |m_lon_dir =E |m_lon_deg =68 |m_lon_min =42 |m_lon_sec = 31
 |еңістігі               = 
 |ел                     = {{байрақ|Өзбекстан}}
  |аймақ                  = [[Ташкент]]&lt;br&gt;[[Ташкент облысы]]
 |ортаққордағы санаты    = 
}}
'''Шыршық''' ([[Өзбек тілі|өзб]]. ''Chirchiq/Чирчиқ'') — [[Өзбекстан|Өзбекстандағы]] өзен, [[Сырдария]] өзенінің оң жақ саласы.&lt;ref&gt;http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=476 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307200548/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_remository&amp;Itemid=57&amp;func=fileinfo&amp;id=476 |date=2016-03-07 }}&lt;/ref&gt;

== Жалпы сипаттамасы ==
Ұзындығы 155 км, су алабының ауданы 14.9 мың км². Бастауын Шатқал және Піскем өзендерімен толығатын Шарвақ су қоймасынан алады. Жоғарғы ағысында шамамен 30 шақырымдай жері тау қойнауымен құлап ағады. Содан соң жазық жерлер басталады да, жайылып ағады. Жол-жөнекей қар суымен де толығады. Қараша—наурыз айларында бетіне мұз қатады. 

Шыршық өзенінен ауылшаруашылық жерлерін суландыратын [[Шыршық каналы|Шыршық жасанды каналы]] тартылған. Сондай-ақ Шыршық-Бозсу су электр станциясы орналасқан.

Жағасындағы елді мекендер: Газалкент, Шыршық, [[Ташкент]] қалалары, Шарвак, Искандер, Алмазар кенттері.

== Салалары ==
Шыршықтың бірнеше салалары бар, басым көпшілігі жоғары жағында. Жазық жерлерде салалары тіпті аз. Басты салалары ретінде оң жағынан келіп құятын [[Өгем (өзен)|Өгем]], сол жағынан қосылатын Ақсақатасай өзендерін айтуға болады. Бұдан бөлек Қаранқұлсай, Азадбашсай, Шурабсай, Қызылсу, Галибасай, Паркентсай, Қызылсай өзендері Шыршық өзенінің суын толықтырады. Бұлардың көбі жаз мезгілдерінде Шыршыққа әзер жетеді, сулары аз арналар.

== Әдебиет ==
* ''Шыршық'' — Өзбекстан Ұлттық энциклопедиясы. — Ташкент, 2000—2005. (өзб.)
* ''Чуб В. Е.'' Ташкент: «VORIS NASHRIYOT» MChJ, 2007. — С. 91—95. — 133 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-9943-304-23-9&lt;/nowiki&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
*[http://www.vegatur.ru/uzbekistan/krupnye_reki_uzbekistana.html Өзбекстан өзендері — Шыршық өзені]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Санат:Сырдария су алабы]]
[[Санат:Ташкент облысы өзендері]]</text>
      <sha1>drxks4dkdghkiqcrbfp8j7hise4n43w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>619370</id>
    <revision>
      <id>3572870</id>
      <parentid>3478987</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4814" sha1="9v26rjbebda2yijmu93kicvo7h4y3x3" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
| аты = Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы
| state = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
| тақырып = [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]
| тақырып_стиль = background:{{түс|Футбол}}

|бөлім1 = Құрамалар
|тізім1 = [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құрама]] • [[Қазақстан жастар футбол құрамасы (21)|Қазақстан жастар құрамасы]] • [[Қазақстан Олимпиада футбол құрамасы|Олимпиада құрамасы]] • [[Қазақстан әйелдер футбол құрамасы]]

|бөлім_стиль = background:{{түс|Футбол}}
|бөлім2   = Әр жылдары
|тізім2 = [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1992|1992]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1994|1994]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1995|1995]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1996|1996]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1997|1997]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1998|1998]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2000|2000]] •  [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2001|2001]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2002|2002]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2003|2003]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2004-05|2004/05]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2006-07|2006/07]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2008-09|2008/09]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2010-11|2010/11]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2012-13|2012/13]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2014-15|2014/15]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2016-17|2016/17]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2018|2018]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2019|2019]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2020|2020]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2021|2021]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2022|2022]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2023|2023]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2024|2024]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2025|2025]]

|бөлім3 = Стадиондар
|тізім3 = [[Орталық стадион (Алматы)]] • [[Астана Арена]] • [[Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Шымкент)|Қажымұқан Мұңайтпасов (Шымкент)]] • [[Ғани Мұратбаев (стадион)|Ғани Мұратбаев (Қызылорда)]] 

|бөлім4 = Жекелеген матчтар
|тізім4 = [[Қазақстан — Түрікменстан футбол матчы (1992)|Қазақстан - Түрікменстан (1992)]] • [[Қазақстан — Украина футбол матчы (2004)|Қазақстан - Украина (2004)]] • [[Қазақстан — Түркия футбол матчы (2005)|Қазақстан - Түркия (2005)]] • [[Қазақстан — Өзбекстан футбол матчы (2007)|Қазақстан - Өзбекстан (2007)]] • [[Қазақстан — Сербия футбол матчы (2007)|Қазақстан - Сербия (2007)]] • [[Қазақстан — Шотландия футбол матчы (2019)|Қазақстан - Шотландия (2019)]] • [[Қазақстан — Дания футбол матчы (2023)|Қазақстан - Дания (2023)]]

|бөлім5 = Турнирлер
|тізім5 =[[Футболдан Орта Азия кубогы — 1992|Орта Азия кубогы-1992]] • [[Футболдан Өзбекстан тәуелсіздігінің кубогы — 1994|Өзбекстан Тәуелсіздігі кубогы-1994]] • [[Алма.ТВ кубогы 2007|Алма-ТВ]] 

|бөлім6 = Басқа да мақалалар
|тізім6 = [[Орта Азия дербиі]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан футболы|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9v26rjbebda2yijmu93kicvo7h4y3x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572871</id>
      <parentid>3572870</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4827" sha1="hzjvdtnu85ezl0obb0lllwgq5rgiftb" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
| аты = Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы
| state = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
| тақырып = [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]]
| тақырып_стиль = background:{{түс|Футбол}}

|бөлім1 = Құрамалар
|тізім1 = [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құрама]] • [[Қазақстан жастар футбол құрамасы (21)|Қазақстан жастар құрамасы]] • [[Қазақстан Олимпиада футбол құрамасы|Олимпиада құрамасы]] • [[Қазақстан әйелдер ұлттық футбол құрамасы]]

|бөлім_стиль = background:{{түс|Футбол}}
|бөлім2   = Әр жылдары
|тізім2 = [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1992|1992]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1994|1994]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1995|1995]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1996|1996]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1997|1997]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 1998|1998]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2000|2000]] •  [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2001|2001]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2002|2002]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2003|2003]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2004-05|2004/05]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2006-07|2006/07]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2008-09|2008/09]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2010-11|2010/11]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2012-13|2012/13]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2014-15|2014/15]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2016-17|2016/17]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2018|2018]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2019|2019]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2020|2020]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2021|2021]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2022|2022]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2023|2023]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2024|2024]] • [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2025|2025]]

|бөлім3 = Стадиондар
|тізім3 = [[Орталық стадион (Алматы)]] • [[Астана Арена]] • [[Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Шымкент)|Қажымұқан Мұңайтпасов (Шымкент)]] • [[Ғани Мұратбаев (стадион)|Ғани Мұратбаев (Қызылорда)]] 

|бөлім4 = Жекелеген матчтар
|тізім4 = [[Қазақстан — Түрікменстан футбол матчы (1992)|Қазақстан - Түрікменстан (1992)]] • [[Қазақстан — Украина футбол матчы (2004)|Қазақстан - Украина (2004)]] • [[Қазақстан — Түркия футбол матчы (2005)|Қазақстан - Түркия (2005)]] • [[Қазақстан — Өзбекстан футбол матчы (2007)|Қазақстан - Өзбекстан (2007)]] • [[Қазақстан — Сербия футбол матчы (2007)|Қазақстан - Сербия (2007)]] • [[Қазақстан — Шотландия футбол матчы (2019)|Қазақстан - Шотландия (2019)]] • [[Қазақстан — Дания футбол матчы (2023)|Қазақстан - Дания (2023)]]

|бөлім5 = Турнирлер
|тізім5 =[[Футболдан Орта Азия кубогы — 1992|Орта Азия кубогы-1992]] • [[Футболдан Өзбекстан тәуелсіздігінің кубогы — 1994|Өзбекстан Тәуелсіздігі кубогы-1994]] • [[Алма.ТВ кубогы 2007|Алма-ТВ]] 

|бөлім6 = Басқа да мақалалар
|тізім6 = [[Орта Азия дербиі]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан футболы|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hzjvdtnu85ezl0obb0lllwgq5rgiftb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақ ойын карталары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>620952</id>
    <revision>
      <id>3572965</id>
      <parentid>3570534</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T21:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batyrbek.kz</username>
        <id>5623</id>
      </contributor>
      <origin>3572965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6550" sha1="7piihdbl37c2ckdrc1bkywmm6efmhap" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{жедел жойылсын|Жарнама[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:24, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)}}
'''Қазақ ойын карталары''' ({{lang-ru|Казахские игральные карты}}, {{lang-en|Qazaq Deck of Playing Cards}}) — француз нұсқасының негізіндегі 54 ойын картасы бар колода. Ол [[Қазақтың салт-дәстүрлері мен ырым-тиымдары|қазақ дәстүрлеріне]] байланысты карта ойындары үшін қолданылады.

Қазақ ойын карталары келесі мақсатпен шығарылған:&lt;br&gt;
- оқу-тәрбиелік, яғни отбасылық құндылықтарға құрметпен қарау секілді дәстүрлі қатынасты сақтап қалу және келешек ұрпаққа жеткізу;&lt;br&gt;
- мәдени-ағартушылық, бұл шетелдіктерді қазақтың мәдениеті мен дәстүрлерімен таныстыруға бағытталған.

Қазақ ойын карталарын 2018 жылы YURT компаниясы жарыққа шығарды. Автор-құрастырушылары Ернар Әліппек және Аян Сабыров (Қазақстан), суретші-дизайнері – Марина Яковчук (Украина).

== Сипаттама ==
[[File:Qazaq Deck.jpg|thumb|Qazaq Deck of Playing Cards by Yurt OÜ]]
Картаның негізгі ерекшелігі, оның [[Қазақтар|қазақтар]] мен басқа да [[Түркілер|түркі халықтарында]] баяғыдан қалыптасқан дәстүрлі туыстық байланыстар философиясына негізделген.

Қазақша колода төрт айрықша масть символдарын қолданады және олар қазақтардың ерекше туыстық байланыстарының нышанын білдіреді.&lt;br&gt;
1. Өз жұрт ([[Жылқы|жылқы]]) әкесі жағынан туыстарын білдіреді.&lt;br&gt;
2. [[Нағашы]] жұрт ([[Алма|алма]]) анасы жағынан туыстарын білдіреді.&lt;br&gt;
3. Қайын жұрт ([[Бүркіт|бүркіт]]) әйелі немесе күйеуі жағынан туыстарын білдіреді.&lt;br&gt;
4. [[Құда]] жақ ([[Қызғалдақ|қызғалдақ]]) құдалар жағынан туыстарын білдіреді.&lt;br&gt;

Қазақ ойын карталарының француз колодасынан&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/books/booksblog/2013/dec/04/books-advent-calendar-4-four-card-suits&lt;/ref&gt; негізгі ерекшелігі [[Сословие|сословиелік]] бөлінуден ауытқу болып табылады. Тарихи және дүниетанымды қазақ халқы сословиелік немесе класстық бөлінуге емес (мысалы аристократтық, әскери, көпестік және шаруашылық), керісінше көшпелі жұрттың туыстық-отбасылық болмысына ерекше мән берген.&lt;br&gt;
Осылайша әкесі, анасы және жары жағынан туыстар тізбесі - «[[Жігіттің үш жұрты|жұрт]]» қалыптасты. Сондай-ақ «жұртқа» балалардың үйленуі нәтижесінде таныс болған құдалар жағындағы туыстарды – құда жақ деп жатқызуға болады.

Қазақ колодасының әрбір мастіне енгізілген символдық мағынасының да ерекшелігі бар. Жылқы, алма, бүркіт және қызғалдақ тек қазақ халқының ғана емес басқа да түркі халықтарының маңызды мәдени-өркениеттік нышаны болып табылады. 
Заманауи ғылым жылқыларды үй жануарына айналдырыру&lt;ref&gt;https://www.sciencedaily.com/releases/2018/02/180222145132.htm&lt;/ref&gt; мен бүркіт пен қырандарды аңшылыққа үйрету&lt;ref&gt;http://www.ancient-origins.net/ancient-places-asia/new-future-ancient-art-golden-eagle-hunting-001499&lt;/ref&gt; дәл осы Қазақстан және жалпы Орталық Азия аймағында орын алғанын дәлелдейді.&lt;br&gt;
Сондай-ақ, Қазақстанның және Орталық-Азия аймағының құнарлы жері қызғалдақтар&lt;ref&gt;Pavord, Anna (1999). The Tulip. London: Bloomsbury Publishing. ISBN 0-7475-4296-1. Page 6.&lt;/ref&gt; мен алманың&lt;ref&gt;Origin, History of cultivation. University of Georgia. Archived from the original on 21 January 2008. Retrieved 22 January 2008.&lt;/ref&gt; отаны деп саналады.

Қазақ халқының ауыз әдебеті дәстүрінде туыстық қатынастарды суреттейтін келесі теңеулерді кездестіруге болады:
«Өз жұртың жоқтығын білдірмейді, жүйрік жылқы тоқтығын білдірмейді».
«Алманың тәттілігі ағашынан, баланың жомарттығы нағашыдан».
«Қыран бүркіттің қадірін ашыққанда білерсің, қайын жұрттың қадірін қарасқанда білерсің».
«Құс жыртқышы — қыран бүркіт, жұрттың сыншылы — қайын жұрт».
«Құдалар құйрық-майымен жарасады, қызғалдақты тау мен қыр сәнімен жарасады».


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.yurtcards.com www.yurtcards.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227150518/http://yurtcards.com/ |date=2021-12-27 }}

[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]</text>
      <sha1>7piihdbl37c2ckdrc1bkywmm6efmhap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан бенди құрамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653021</id>
    <redirect title="Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы" />
    <revision>
      <id>3572876</id>
      <parentid>2834419</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Қазақстан допты хоккей құрамасы]] to [[Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы]]</comment>
      <origin>3572876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="3dp92pgnxatq4hrqej9i4dvpio3fv7g" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы]]</text>
      <sha1>3dp92pgnxatq4hrqej9i4dvpio3fv7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Қазақстан допты хоккей құрамасы</title>
    <ns>14</ns>
    <id>653087</id>
    <revision>
      <id>3573063</id>
      <parentid>2834639</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="24ylc28pwni1upa25z6lrim2rbymeyu" xml:space="preserve">{{Басты мақала|Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы}}
[[Санат:Қазақстандағы допты хоккей]]
[[Санат:Допты хоккейден ұлттық құрамалар]]
[[Санат:Қазақстан ұлттық құрамалары]]</text>
      <sha1>24ylc28pwni1upa25z6lrim2rbymeyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Допты хоккейден әлем чемпионаты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653093</id>
    <revision>
      <id>3573061</id>
      <parentid>3543509</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8765" sha1="a2s4szdeeettvy7wa2q35cfm9g5cf2h" xml:space="preserve">{{Infobox Sports league
| title = Допты хоккейден әлем чемпионаты 
| current = [[Допты хоккейден әлем чемпионаты 2026]]
| logo = 
| pixels =  
| sport = [[Допты хоккей]]
| chairman =
| ceotag =
| ceo = 
| founded = 1957
| teams = 11 (соңғы [[2026]]) 
| champion = {{SWE}} (15 рет)
| most_champs = {{SWE}}&lt;br&gt;(15 рет)
| countries = Əлем 
| TV = 
| website = [http://www.worldbandy.com/ www.worldbandy.com]
}}
'''Допты хоккейден әлем чемпионаты''' ({{lang-en|FIB Bandy World Championships}}) — 1957 жылдан бері өткізіліп келе жатқан турнир. 2003 жылдан бері жыл сайын өткізіледі. [[Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы|Қазақстан құрамасы]] әлем чемпионатарында 21 рет қатысып, 6 ([[Допты хоккейден әлем чемпионаты 2003|2003]], [[Допты хоккейден әлем чемпионаты 2005|2005]], [[Допты хоккейден әлем чемпионаты 2012|2012]], [[Допты хоккейден әлем чемпионаты 2013|2013]],  [[Допты хоккейден әлем чемпионаты 2014|2014]], [[Допты хоккейден әлем чемпионаты 2015|2015]]) рет қола жүлдегер атанды.

== Жеңімпаздары және жүлдегерлері ==
{| border=1 style=&quot;border-collapse:collapse; font-size:90%; text-align:center&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 width=100 %
|- bgcolor=#C1D8FF
!rowspan=2 width=5 %|Жыл
!rowspan=2 width=10 %|Өткізілу орны
!width=1 % rowspan=47 bgcolor=ffffff|
!colspan=3|Финалдық матч
!width=1 % rowspan=47 bgcolor=ffffff|
!colspan=3|Қола үшін матч
|- bgcolor=#EFEFEF
!width=15 %|Алтын
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|Күміс
!width=15 %|Қола
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|4-ші орын
|- align=center bgcolor=#F5FAFF

|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1957]]
|{{FIN}}, [[Хельсинки]] 
|'''{{URS}}'''
|
|{{FIN}}
|{{SWE}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1961]]
|{{NOR}}, [[Осло]]
|'''{{URS}}'''
|
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|
|{{NOR}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1963]]
|{{SWE}}, [[Несшё]]
|'''{{URS}}'''
|
|{{FIN}}
|{{SWE}}
|
|{{NOR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1965]]
|{{URS}}, [[Екатеринбург|Свердловск]]
|'''{{URS}}'''
|
|{{NOR}}
|{{SWE}}
|
|{{FIN}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1967]]
|{{FIN}}, [[Оулу]]
|'''{{URS}}'''
|
|{{FIN}}
|{{SWE}}
|
|{{NOR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1969]]
|{{SWE}} &lt;br&gt; [[Уппсала]], [[Эребру]]
|'''{{URS}}'''
|
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1971]]
|{{SWE}}&lt;br&gt;[[Эребру]], [[Стокгольм]]
|'''{{URS}}'''
|
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|
|{{NOR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1973]]
|{{URS}}, [[Мәскеу]]
|'''{{URS}}'''
|
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|
|{{NOR}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1975]]
|{{FIN}}&lt;br&gt; [[Торнио]],[[Миккели]]
|'''{{URS}}'''
|
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|
|{{NOR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1977]]
|{{NOR}}&lt;br&gt;[[Осло]]/[[Драммен]]
|'''{{URS}}'''
|
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|
|{{NOR}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1979]]
|{{SWE}}&lt;br&gt; [[Стокгольм]],[[Венерсборг]] 
|'''{{URS}}'''
|
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|
|{{NOR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1981]]
|{{URS}}, [[Хабаровск]]
|'''{{SWE}}'''
|
|{{URS}}
|{{FIN}}
|
|{{NOR}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1983]]
|{{FIN}}, [[Хельсинки]] 
|'''{{SWE}}'''
|'''9:3'''
|{{URS}}
|{{FIN}}
|'''4:1'''
|{{NOR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1985]]
|{{NOR}}, [[Осло]]
|'''{{URS}}'''
|'''5:4'''
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|'''6:2'''
|{{NOR}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1987]]
|{{SWE}}, [[Стокгольм]]
|'''{{SWE}}'''
|'''7:2'''
|{{FIN}}
|{{URS}}
|'''11:3'''
|{{NOR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1989]]
|{{URS}}, [[Мәскеу]]
|'''{{URS}}'''
|'''12:2'''
|{{FIN}}
|{{SWE}}
|'''6:0'''
|{{NOR}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1991]]
|{{FIN}}, [[Хельсинки]]
|'''{{URS}}'''
|'''4:3'''
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|'''8:0'''
|{{NOR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1993]]
|{{NOR}}, [[Хамар]]
|'''{{SWE}}'''
|'''8:0'''
|{{RUS}}
|{{NOR}}
|'''5:3'''
|{{FIN}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1995]]
|{{USA}}, [[Роусвилл (Миннесота)|Роусвилл]]
|'''{{SWE}}'''
|'''6:4'''
|{{RUS}}
|{{FIN}}
|'''3:2'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[1997]]
|{{SWE}}, [[Вестерос]]
|'''{{SWE}}'''
|'''10:5'''
|{{RUS}}
|{{FIN}}
|'''9:3'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[1999]]
|{{RUS}}, [[Архангельск]]
|'''{{RUS}}'''
|'''5:0'''
|{{FIN}}
|{{SWE}}
|'''9:1'''
|{{NOR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2001]]
|{{FIN}}, [[Оулу]]&lt;br&gt; {{SWE}}, [[Хапаранда]] 
|'''{{RUS}}'''
|'''6:1'''
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|'''3:2'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2003]]
|{{RUS}}, [[Архангельск]]
|'''{{SWE}}'''
|'''5:4'''
|{{RUS}}
|{{KAZ}}
|'''4:1'''
|{{FIN}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2004]]
|{{SWE}}, [[Вестерас]]&lt;br&gt; {{HUN}}, [[Будапешт]]
|'''{{FIN}}'''
|'''5:4''' &lt;br&gt;(қос.уақыт)
|{{SWE}}
|{{RUS}}
|'''5:2'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2005]]
|{{RUS}}, [[Қазан]]
|'''{{SWE}}'''
|'''5:2'''
|{{RUS}}
|{{KAZ}}
|'''5:3'''
|{{FIN}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2006]]
|{{SWE}}, [[Стокгольм]]
|'''{{RUS}}'''
|'''3:2'''
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|'''7:4'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2007]]
|{{RUS}}, [[Кемерово]]
|'''{{RUS}}'''
|'''3:1'''
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|'''5:4''' &lt;br&gt;(қос.уақыт)
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2008]]
|{{RUS}}, [[Мәскеу]]
|'''{{RUS}}'''
|'''6:1'''
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|'''8:3'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2009]]
|{{SWE}}, [[Вестерос]]
|'''{{SWE}}'''
|'''6:1'''
|{{RUS}}
|{{FIN}}
|'''7:3'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2010]]
|{{RUS}}, [[Мәскеу]]
|'''{{SWE}}'''
|'''6:5''' &lt;br&gt;(қос.уақыт)
|{{RUS}}
|{{FIN}}
|'''4:3''' &lt;br&gt;(қос.уақыт)
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2011]]
|{{RUS}}, [[Қазан]]
|'''{{RUS}}'''
|'''6:1'''
|{{FIN}}
|{{SWE}}
|'''14:3'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2012]]
|{{KAZ}}, [[Алматы]]
|'''{{SWE}}'''
|'''5:4'''
|{{RUS}}
|{{KAZ}}
|'''10:5'''
|{{FIN}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2013]]
|{{SWE}}, [[Венерсборг]]&lt;br&gt;[[Тролльхеттан]], [[Велтанда]] &lt;br&gt; [[Гётеборг]] &lt;br&gt; {{NOR}}, [[Осло]] 
|'''{{RUS}}'''
|'''4:3'''
|{{SWE}}
|{{KAZ}}
|'''6:3'''
|{{FIN}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2014]]
|{{RUS}}, [[Иркутск]]
|'''{{RUS}}'''
|'''3:2'''
|{{SWE}}
|{{KAZ}}
|'''5:3'''
|{{FIN}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2015]]
|{{RUS}}, [[Хабаровск]]
|'''{{RUS}}'''
|'''5:3'''
|{{SWE}}
|{{KAZ}}
|'''8:6'''
|{{FIN}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2016]]
|{{RUS}}, [[Ульяновск]]
|'''{{RUS}}'''
|'''6:1'''
|{{FIN}}
|{{SWE}}
|'''4:0'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2017]]
|{{SWE}}, [[Сандвикен]]
|'''{{SWE}}'''
|'''4:3'''
|{{RUS}}
|{{FIN}}
|'''11:1'''
|{{NOR}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2018]]
|{{RUS}}, [[Хабаровск]]&lt;br&gt;{{CHN}}, [[Харбин]]
|'''{{RUS}}'''
|'''5:4'''
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|'''8:4'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2019]]
|{{SWE}}, [[Венерсборг]]
|'''{{RUS}}'''
|'''6:5''' &lt;br&gt;(қос.уақыт)
|{{SWE}}
|{{FIN}}
|'''8:2'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2020]]
|{{RUS}}
|colspan=&quot;7&quot;|'''COVID-19 пандемиясына байланысты өткізілген жоқ'''
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2022]]
|{{RUS}}
|colspan=&quot;7&quot;|'''COVID-19 пандемиясына байланысты өткізілген жоқ'''
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2023]]
|{{SWE}}, [[Векшё]]
|'''{{SWE}}'''
|'''3:1'''
|{{FIN}}
|{{NOR}}
|'''5:1'''
|{{KAZ}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2025]]
|{{SWE}}, [[Лидчёпинг]]
|'''{{SWE}}'''
|'''5:3'''
|{{FIN}}
|{{NOR}}
|'''12:1'''
|{{USA}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2026]]
|{{FIN}}, [[Пори]]
|'''{{SWE}}'''
|'''9:1'''
|{{FIN}}
|{{NOR}}
|'''8:3'''
|{{USA}}
|}

== Жалпы медальдар саны ==

{| {{RankedMedalTable|nation-width=200px}}
|-
| 1 || align=left | {{URS}} || 14 || 2 || 1 || 17
|-
| 2 || align=left | {{SWE}} || 15 || 19 || 8 || 42
|-
| 3 || align=left | {{RUS}} || 12 || 9 || 1 || 21
|-
| 4 || align=left | {{FIN}} || 1 || 11 || 22 || 34
|-
| 5 || align=left | {{NOR}} || 0 || 1 || 4 || 5
|-
| 6 || align=left | {{KAZ}} || 0 || 0 || 6 || 6
|}

== Сілтемелер ==

* http://www.worldbandy.com/
*{{cite web|url=http://www.geocities.com/Colosseum/Track/2049/Kalenderbiteri/VMres.html |title=Results from the championships 1957-1999 by Per G. Olsson |access-date=2006-02-03 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028045110/http://www.geocities.com/Colosseum/Track/2049/Kalenderbiteri/VMres.html |archive-date=2009-10-28 }}

[[Санат:Допты хоккейден әлем чемпионаты]]
[[Санат:Допты хоккей]]
[[Санат:Əлем чемпионаты]]</text>
      <sha1>a2s4szdeeettvy7wa2q35cfm9g5cf2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан мұзды хоккей ұлттық құрамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>653187</id>
    <redirect title="Қазақстан ұлттық шайбалы хоккей құрамасы" />
    <revision>
      <id>3572874</id>
      <parentid>2835058</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы]] to [[Қазақстан ұлттық шайбалы хоккей құрамасы]]</comment>
      <origin>3572874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="kpj7luczru7cgs848ax3gklrpk2j3zc" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстан ұлттық шайбалы хоккей құрамасы]]</text>
      <sha1>kpj7luczru7cgs848ax3gklrpk2j3zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Abram Markus und Zerr Baurx</title>
    <ns>3</ns>
    <id>656018</id>
    <revision>
      <id>3573119</id>
      <parentid>3054882</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T08:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>131608</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tanbiruzzaman [[Қатысушы талқылауы:Kram fam Baurx]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Abram Markus und Zerr Baurx]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Kram fam Baurx|Kram fam Baurx]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Abram Markus und Zerr Baurx|Abram Markus und Zerr Baurx]]&quot;</comment>
      <origin>2848354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="317" sha1="b7fxwr4wavrpbapxpukv2nuzk99iyw6" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Bark Bragim}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 17:35, 2021 ж. ақпанның 21 (+06)</text>
      <sha1>b7fxwr4wavrpbapxpukv2nuzk99iyw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>КСРО ішкі істер министрлігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>660722</id>
    <revision>
      <id>3573079</id>
      <parentid>3433510</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:21:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poundgated</username>
        <id>177363</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Народные дружины&quot; from the page &quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/152118645|Министерство внутренних дел СССР]]&quot;</comment>
      <origin>3573079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46694" sha1="gz5lt3p9yf6qtbmr90iu5df5vd71w9x" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = КСРО ішкі істер министрлігі
 |қысқартылған атауы    = КСРО ІІМ
 |шынайы атауы   = {{lang-ru|Министерство внутренних дел СССР}}
 |шынайы атауы1  = (МВД СССР)
 |шынайы атауы2  = 
 |құзыреті       = {{USSR}}
 |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет
 |эмблема                = MVD Badge (Solid Colors).svg
 |эмблеманың ені         = 
 |эмблеманың тақырыбы    = КСРО ІІМ таңбасы
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             = 
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[15 наурыз]] [[1946 жыл]] &lt;br /&gt; [[13 желтоқсан]] [[1968 жыл]]
 |ізашары1          = [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|КСРО ІІХК]]
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = [[7 мамыр]] [[1960 жыл]] &lt;br /&gt; [[25 желтоқсан]] [[1991 жыл]]
 |ізбасары          = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Қырғызстан Республикасы ішкі істер министрлігі|Қырғызстан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Молдова Республикасы ішкі істер министрлігі|Молдова ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Тәжікстан Республикасы ішкі істер министрлігі|Тәжікстан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Түрікменстан ішкі істер министрлігі|Түрікменстан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Өзбекстан Республикасы ішкі істер министрлігі|Өзбекстан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Әзірбайжан Республикасы ішкі істер министрлігі|Әзірбайжан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[РКФСР ішкі істер министрлігі|РКФСР ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Беларус Республикасы ішкі істер министрлігі|Беларус ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Украина ішкі істер министрлігі|Украина ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Латвия ішкі істер министрлігі|Латвия ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Литва ішкі істер министрлігі|Литва ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Эстония ішкі істер министрлігі|Эстония ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Грузия ішкі істер министрлігі|Грузия ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Армения Республикасы полициясы|Армения ІІМ]]
 |бағынады          = 
 |штаб-пәтері       = [[Мәскеу]] 
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region_code      = 
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     = [[Сергей Никифорович Круглов|С. Н. Круглов]] (алғашқы)
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = [[Виктор Павлович Баранников|В. П. Баранников]] (соңғы)
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    = 
 |басшылықтың лауазымы1 = 
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = [[КСРО министрлер кеңесі]] &lt;br /&gt; [[КСРО министрлер кабинеті]] 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = [[Социалистік меншікті ұрлаумен күрес бөлімі|СМҰКБ]] &lt;br /&gt; [[Милиция]]
 |бір мекемеге қарасты орган2 = [[Ресей ІІМ мемавтоинспекциясы|МАИ]]
 |құжат1           =  
 |сайты            = 
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''КСРО ішкі істер министрлігі''' ({{lang-ru|Министерство внутренних дел СССР}}) — 1946-1960 және 1968-1991 жылдары болған, қылмыспен күрес және қоғамдық тәртіпті сақтауды жүзеге асырған мемлекеттік басқарудың орталық [[КСРО одақтас республикаларының тізімі|одақтық-республикалық]] органы. 1953 жылы қызметкерлердің саны — 1 095 678 адамды құрады&lt;ref name=&quot;mvd5354&quot;&gt;[http://shieldandsword.mozohin.ru/VD3462/mvd5354/index.htm КСРО ІІМ]&lt;/ref&gt;.

== Министрліктің тарихы ==
=== 1946—1960 жылдары ===
[[Сурет:Удостоверение зам.министра МВД СССР.jpg|right|240px|thumb|КСРО ІІМ министрінің орынбасары К.Б. Востриковтың қызметтік куәлігі (1985)]]
[[Сурет:Удостоверение МВД СССР (1990).jpg|right|240px|thumb|КСРО ІІМ өрттен қорғау бас басқармасы бастығының орынбасары В. М. Максимчуктың қызметтік куәлігі (1990)]]

1946 жылы 15 наурызда [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің V-сессиясы [[КСРО халық комиссарлары кеңесі]]н [[КСРО министрлер кеңесі]]не, ал халық комиссариаттарын министрліктерге айналдыру туралы Заң қабылдады. [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|КСРО ІІХК]] '''КСРО ішкі істер министрлігіне (КСРО ІІМ)''' айналды&lt;ref&gt;1946 жылғы 15 наурыздағы КСРО Заңы «КСРО Халық Комиссарлары Кеңесін КСРО Министрлер Кеңесіне және одақтық пен автономиялы республикалардың Халық Комиссарлары Кеңестерін - одақтық және автономиялық республикалар Министрлер Кеңестеріне айналдыру туралы» // КСРО Жоғарғы Кеңесінің тізімдемелері : сб. — 1946. — № 10.&lt;/ref&gt;. КСРО Конституциясына тиісті өзгерістер 1947 жылы 25 ақпанда ғана енгізілді&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/901982228 «КСРО Конституциясының (Негізгі заңының) мәтініне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 1947 жылғы 25 ақпандағы КСРО Заңы]&lt;/ref&gt;.

1947 жылы қаңтарда КСРО Министрлер Кеңесінің жарлығымен КСРО ІІМ ішкі әскерлері КСРО МҚМ берілді. Шекара әскерлері, конвой бөлімдері мен өндірістік нысаналарды және теміржолдарды күзетуге арналған ІІМ әскерлері КСРО ІІМ қалады. Құраушы күшті КСРО ІІМ шығару үдерісі басталады: 1953 жылға қарай лагерлер, өндірістік-шаруашылық қызметтің (құрылыс, геологиялық барлау, тау-кен, орман және т.б.) кәсіпорындары ІІМ құрамында қалады:

* 1947 жылы тамызда КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысы қабылданды, оған сәйкес Үкіметтік байланыс бөлімі мен Үкіметтік байланыс әскерлерінің басқармасы ІІМ қарамағынан [[КСРО мемлекеттік қауіпсіздік министрлігі|КСРО МҚМ]] берілді;
* 1948 жылы 13 наурызда РКФСР Конституциясына енгізілген өзгеріске сәйкес [[РКФСР ішкі істер министрлігі]] құрылды (басқа одақтық және автономиялы республикалардың ішкі істер министрліктері бұрын болған);
* 1948 жылы сәуірде КСРО ІІМ ерекше маңызды өндірістік нысандарын күзету бөлімшелері КСРО МҚМ берілді;
* 1949 жылы наурызда КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысына сәйкес, ІІМ 3 арнайы бөлімінен Мемлекеттік құндылықтар қоймасы негізінде ұйымдастырылған КСРО МҚМ Арнайы бөлімі (Мемқорғ) МҚМ құрамына берілді;
* 1949 жылы қазанда КСРО Министрлер Кеңесінің 1949 жылғы 13 қазандағы қаулысына сәйкес, Әскери құрылыс басқармасы, Шекара әскерлерінің бас басқармасы (ШӘББ) және шекара әскерлерінің бөліктері, Милиция бас басқармасы (қылмыстық іздестіру бөлімі, [[Социалистік меншікті ұрлаумен күрес бөлімі|СМҰКБ]], милиция) КСРО МҚМ қарамағына берілді; 
* 1950 жылдың шілдесінде КСРО ІІМ [[КСРО ІІХК қарамағындағы арнайы жиын|арнайы жиын]] және Жедел іздестіру бас басқармасы (бандитизмге қарсы күрес) КСРО МҚМ қарамағына өтті.

[[Иосиф Виссарионович Сталин|И. В. Сталин]] қайтыс болғаннан кейін, 5 наурызда КОКП ОК Пленумының, КСРО Министрлер Кеңесінің және КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының бірлескен мәжілісінде КСРО МҚМ мен КСРО ІІМ бір министрлікке - КСРО ІІМ біріктіру жайлы шешім қабылданды. Тиісті заңдар 1953 жылы 15 наурызда қабылданды&lt;ref&gt;1953 жылғы 15 наурыздағы «КСРО министрліктерін қайта құру туралы» КСРО Заңы // 1953 ж. КСРО Жоғарғы Кеңесінің тізімдемелері № 3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/901941389 1953 жылғы 15 наурыздағы «КСРО Конституциясының (Негізгі заңының) 70, 77 және 78-баптарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» КСРО Заңы]&lt;/ref&gt;. [[Лаврентий Павлович Берия|Л. П. Берия]] КСРО ІІМ және КСРО Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып тағайындалды.

1953 жылы наурызда КСРО ІІМ өндірістік-шаруашылық қызметтен босатылуына байланысты 21-ден астам бөлімше КСРО ІІМ құрамынан басқа министрліктер мен мекемелерге берілді. Лагерлер бас басқармасы, балалар колониялары басқармасы және мемлекеттік қылмыс жасағаны үшін сотталғандар ұсталатындарды қоспағанда түзеу-еңбек мекемелері КСРО әділет министрлігіне берілді.

1953 жылы 26 маусымда [[Сергей Никифорович Круглов|Круглов Сергей Никифорович]] қайтадан КСРО ішкі істер министрі болып тағайындалды.

1953 жылдың 1 қыркүйегі КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен Ішкі істер министрі қарамағындағы арнайы жиын таратылды.

1954 жылы 21 қаңтарда КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысымен КСРО Әділет министрлігінен Лагерлердің бас басқармасы (ГУЛаг) және Балалар колониялары басқармасы (БКБ) қайтадан КСРО ІІМ қарамағына өтті.

КСРО ІІМ мәліметтері бойынша 1954 жылы 1 сәуірде ГУЛАГ-та 1 млн 360 мың тұтқын болған. Оның ішінде 448 мың адам контрреволюциялық қылмыстар үшін, 680 мыңға жуық адам ауыр қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін жазаларын өтеп жатқан, Тұтқындардың ішінде 28%-ы 25 жасқа дейінгі жастар болды.

1954 жылы 10 ақпанда КОКП ОК Президиумы мемлекеттік қауіпсіздік органдарын КСРО ІІМ қарамағынан тәуелсіз мекеме - Мемлекеттік қауіпсіздік комитетіне бөлу туралы шешім қабылдады. 1954 жылы 13 наурызда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы [[КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті|Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті]] (МҚК) құрылды және оның Төрағасы болып КСРО ішкі істер министрінің бұрынғы Бірінші орынбасары [[Иван Александрович Серов|Серов Иван Александрович]] тағайындалды. Милиция КСРО ІІМ құрамында қалды.

1956 жылы 31 қаңтарда [[Николай Павлович Дудоров|Дудоров Николай Павлович]] КСРО ішкі істер министрі болып тағайындалды.

1956 жылы 25 қазанда КОКП ОК мен КСРО Министрлер Кеңесі «КСРО ішкі істер министрлігінің жұмысын жетілдіру шаралары туралы» қаулы қабылдады. ІІМ органдары Кеңестердің атқару комитеттерінің ішкі істер басқармасы (бөлімдер) болып қайта құрылды. Осылайша, қос бағыну жүйесі қайта жанданды: жергілікті Кеңестерге және ІІМ жоғары органдарына.

1960 жылы 13 қаңтарда КСРО Министрлер Кеңесінің Төрағасы [[Никита Сергеевич Хрущёв|Н.С.Хрущев]] КСРО Министрлер Кеңесінің №48 қаулысына қол қойды, онда былай жазылған: «КСРО Министрлер Кеңесі мынадай қаулы шығарады: міндеттерін одақтас республикалардың ішкі істер министрліктеріне бере отырып, КСРО ішкі істер министрлігін жою мақсатты деп танылсын. Осы мәселе бойынша Жарлықтың жобасын КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумына ұсыну»&lt;ref name=&quot;istmat.info&quot;&gt;[http://istmat.info/node/38998 КСРО ІІМ 1954 ж. наурыз — 1960 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170508211337/http://istmat.info/node/38998 |date=2017-05-08 }}&lt;/ref&gt;. Сол күні КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Төрағасы К. Е. Ворошилов екі жарлыққа қол қойды: КСРО ІІМ тарату туралы&lt;ref&gt;КСРО Ішкі істер министрлігін жою туралы: КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1960 жылғы 13 қаңтардағы Жарлығы. // Ведомости Верховного Совета СССР 1960 г. № 3&lt;/ref&gt; және КСРО ІІМ бас мұрағат басқармасын КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы Бас мұрағат басқармасы деп қайта құру туралы.

КСРО Министрлер Кеңесінің 1960 жылғы 13 қаңтардағы «КСРО Ішкі істер министрлігін таратуға байланысты шаралар туралы» қаулысында мыналар айтылды:

* КСРО ІІМ құрамындағы мүшелер: Милиция бас басқармасы (МББ), Ұстау орындарының бас басқармасы (бұрынғы ГУЛаг), Өрттен қорғау бас басқармасы, Ішкі және конвойлық әскерлер бас басқармасы, Әскери жеткізілім бас басқармасы, Кадрлар басқармасы, Білім беру мекемелерінің басқармасы, ХОЗУ, Қаржы-жоспарлау басқармасы, Әскери жасақ жинау бөлімі, 2 арнайы бөлім, Балалар колониялары бөлімі, Күрделі құрылыс бөлімі, Заң бөлімі, Тасымалдау басқармасы, Бас есеп басқармасы және КСРО ІІМ хатшылығы таратылсын.
* РКФСР ІІМ: 1 және 3 арнайы басқармаларды ауыстыру.
* ІІМ бас мұрағат басқармасын КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы Бас мұрағат басқармасына айналдыру
* Геодезия және картография Бас басқармасын ІІМ-нен КСРО геология және жер қойнауын қорғау министрлігіне беру.
* Фелдбайланыс бөлімін ІІМ-нен КСРО байланыс министрлігіне беру.
* Елдің жергілікті әуе қорғанысы штабын ІІМ-нен КСРО Қорғаныс министрлігіне беру.
* КСРО ІІМ МББ туыстарымен байланысын жоғалтқан адамдарды іздеу бөлімін КСРО Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қоғамдары одағының Атқару комитетінің қарауына беріңіз.
* Шетелге шығу және КСРО-ға кіруге тіркеу, есепке алу және рұқсат беру КСРО ІІМ МББ паспорт бөлімінің тобын КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы МҚК беру.

КСРО Министрлер Кеңесі Президиумының 1960 жылғы 19 сәуірдегі №14 хаттамасында жазба енгізілген: «КСРО ІІМ 1960 жылғы 1 мамырдағы қызметі тоқтатылды деп саналсын. КСРО ІІМ таратылуына байланысты жұмыстан босатылған қызметкерлердің мүліктік құндылықтарын беру және жұмысқа орналастыру бойынша жұмысты аяқтау үшін аяқтау мерзімі бар 70 адам мөлшерінде жұмыс тобын құрып, 1960 жылдың 15 маусымына дейін жұмыс жасау. К. П. Черняевті топ жетекшісі етіп бекіту».

1960 жылы 7 мамырда КСРО Ішкі істер министрлігін жою туралы заң қабылданды; оның міндеттері одақтас республикалардың ішкі істер министрліктеріне берілді.

КСРО Ішкі істер министрлігін тарату жөніндегі топ бастығының К.П.Черняевтің 1960 жылғы 11 тамыздағы №429 бұйрығында мыналар жазылған: «1960 ж. 9 тамызда КСРО Министрлер Кеңесі Төрағасының бірінші орынбасары А. И. Микоянға, мен КСРО Министрлер Кеңесіне ұсынған баяндамам бойынша КСРО ІІМ таратылуына байланысты барлық істер аяқталғандығы туралы егжей-тегжейлі баяндалды, «ескертіңіз» деген қаулы шығарылды. Осыған сәйкес, мен КСРО ІІМ тарату жөніндегі топтың жұмысын 1960 жылы 15 тамызда аяқталды деп есептеуге бұйрық беремін».

Кеңес мемлекетінің өмірін толығымен дерлік басқарған одақтық-республикалық бөлімнің (ІІХК, ІІМ) тарихы алты жылға үзілді.

[[Сурет:Знак МООП МВД СССР.JPG|right|200px|thumb|«Милиция үздігі» төсбелгісі ҚТСМ]]

=== Қоғамдық тәртіп сақтау министрлігі (ҚТСМ) ===
[[Сурет:Кокарда Советской Милиции.JPG|right|200px|thumb|Эмблемасы бар кеңестік милиция [[кокарда]]сы]]

[[1966 жыл]]ы [[26 шілде]]де КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының «КСРО қоғамдық тәртіпті сақтау жөніндегі одақтық-республикалық министрлік құру туралы» Жарлығымен орталықтандырылған милиция органдарын басқару ел масштабында қалпына келтірілді. (КСРО ҚТСМ). 8 күннен кейін КСРО Жоғарғы Кеңесі құқық қорғау органдарының одақтық бөлімін қайта құруды мақұлдады. Милиция қызметі 1962 жылдың 17 тамызындағы Кеңестік милиция туралы Ережемен реттелді.

[[1966 жыл]]ы [[23 желтоқсан]]да РКФСР Жоғарғы Кеңесі РКФСР Қоғамдық тәртіпті сақтау министрлігіннің міндеттері КСРО ҚТСМ жүктелуіне байланысты таратты. (Басқа одақтас республикалар мен автономиялы республикалардың қоғамдық тәртіпті сақтау министрліктері жұмыс істей берді).

=== 1968—1990 жылдары ===
1968 жылы 25 қарашада КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумы «КСРО қоғамдық тәртіпті сақтау министрлігін КСРО Ішкі істер министрлігі етіп өзгерту туралы» Жарлық қабылдады. 13 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі бұл шешімді мақұлдады. Осындай шешімдер КСРО-ның одақтық және автономиялы республикаларында да қабылданды. Атын ресми түрде ауыстырумен қатар, милиция қайта құрылды, саяси органдар құрылды, әскери қорғаныстың әртүрлі түрлері ІІМ әскерлеріне біріктірілді. Бұл шаралар министрліктің жаңа құрылымы жарияланып, ішкі әскерлерді қайта құру 1969 жылдың ақпанында аяқталғанға дейін созылды.

70-жылдардың басында нормативтік база айтарлықтай жаңартылды. КСРО Министрлер Кеңесінің 1972 жылғы 16 маусымдағы № 452 қаулысымен КСРО Ішкі істер министрлігі туралы ереже, КСРО Министрлер Кеңесінің 1973 жылғы 8 маусымдағы № 385 қаулысы бекітілді - Кеңестік милиция туралы ереже 1991 жылға дейін күшінде болды. КСРО Қарулы Күштері Президиумының 1973 жылғы 8 маусымдағы Жарлығымен кеңестік милициялардың қоғамдық тәртіпті сақтау мен қылмысқа қарсы күрестегі негізгі міндеттері мен құқықтары анықталды.

1989 жылы 27 қазанда РКФСР Ішкі істер министрлігі қайта құрылды.

=== КСРО ыдырау кезеңі ===
1991 жылы 6 наурызда «Кеңестік милиция туралы» жаңа КСРО Заңы қабылданды. Кеңестік құқық қорғау органдарының тарихындағы маңызды кезең 1990 ж. 1 - 3 қазанында Оттавада өткен Интерполдың Бас Ассамблеясының 59-сессиясында Интерполға КСРО-ны қабылдау болды. 1991 ж. 1 қаңтарында КСРО Ішкі істер министрлігі құрамында Интерпол Ұлттық орталық бюросы (ҰОБ) құрылды.

1991 жылы 28 қарашада КСРО Президентінің Жарлығымен КСРО ІІМ туралы жаңа уақытша ереже бекітілді, бірақ КСРО ыдырағанға дейін күшіне ене алмады.

== Жетекшілері ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;100%&quot;
|- style=&quot;background:#B5B5B5&quot;
!rowspan=2 | №
!colspan=2 rowspan=2 | Есімі&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Өмір-сүрген уақыты)
!colspan=2 | Өкілдік уақыты
!rowspan=2 | Үкімет басшысы
|-
!Басы
!Соңы
|-
!colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot; |КСРО ішкі істер министрі
|-
!1
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Сергей Никифорович Круглов]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1907—1977)
|[[19 наурыз]] [[1946 жыл|1946]]
|[[5 наурыз]] [[1953 жыл|1953]]
|[[Иосиф Виссарионович Сталин]] (1941—1953)
|-
!2
|
|[[Кеңес Одағы маршалы]]&lt;br&gt;'''[[Лаврентий Павлович Берия]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1899—1953)
|[[5 наурыз]] [[1953 жыл|1953]]
|[[26 маусым]] [[1953 жыл|1953]]
|[[Георгий Максимилианович Маленков]] (1953—1955)
|-
!3
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Сергей Никифорович Круглов]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1907—1977)
|[[26 маусым]] [[1953 жыл|1953]]
|[[31 қаңтар]] [[1956 жыл|1956]]
|[[Георгий Максимилианович Маленков]] (1953—1955)&lt;br&gt;[[Николай Александрович Булганин]] (1955—1958)
|-
!4
|
|'''[[Николай Павлович Дудоров]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1906—1977)
|[[31 қаңтар]] [[1956 жыл|1956]]
|[[7 мамыр]] [[1960 жыл|1960]]
|[[Николай Александрович Булганин]] (1955—1958)&lt;br&gt;[[Никита Сергеевич Хрущёв]] (1958—1964)
|-
!colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot; |КСРО қоғамдық тәртіп сақтау министрі
|-
!1
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Николай Анисимович Щёлоков]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1910—1984)
|[[17 қыркүйек]] [[1966 жыл|1966]]
|[[13 желтоқсан]] [[1968 жыл|1968]]
|[[Алексей Николаевич Косыгин]] (1964—1980)
|-
!colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot; |КСРО ішкі істер министрі
|-
!5
|
|[[Армия генералы]]&lt;br&gt;'''[[Николай Анисимович Щёлоков]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1910—1984)
|[[13 желтоқсан]] [[1968 жыл|1968]]
|[[17 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]]
|[[Алексей Николаевич Косыгин]] (1964—1980)&lt;br&gt;[[Николай Александрович Тихонов]] (1980—1985)
|-
!6
|
|[[Армия генералы]]&lt;br&gt;'''[[Виталий Васильевич Федорчук]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1918—2008)
|[[17 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]]
|[[24 қаңтар]] [[1986 жыл|1986]]
|[[Николай Александрович Тихонов]] (1980—1985)&lt;br&gt;[[Николай Иванович Рыжков]] (1985—1990)
|-
!7
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Александр Владимирович Власов]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1932—2002)
|[[24 қаңтар]] [[1986 жыл|1986]]
|[[20 қазан]] [[1988 жыл|1988]]
|[[Николай Иванович Рыжков]] (1985—1990)
|-
!8
|
|[[Генерал-лейтенант]]&lt;br&gt;'''[[Вадим Викторович Бакатин]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(туғ. 1937)
|[[20 қазан]] [[1988 жыл|1988]]
|[[1 желтоқсан]] [[1990 жыл|1990]]
|[[Николай Иванович Рыжков]] (1985—1990)
|-
!9
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Борис Карлович Пуго]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937—1991)
|[[1 желтоқсан]] [[1990 жыл|1990]]
|[[22 тамыз]] [[1991 жыл|1991]]
|[[Николай Иванович Рыжков]] (1985—1990)&lt;br&gt;[[Валентин Сергеевич Павлов]] (1991)
|-
!10
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Виктор Павлович Баранников]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1940—1995)
|[[29 тамыз]] [[1991 жыл|1991]]
|[[26 желтоқсан]] [[1991 жыл|1991]]
|[[Иван Степанович Силаев]] (де-факто) (1991)
|-
|}

== Айырма белгілері ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Сурет:ОБХСС.JPG|КСРО ІІМ СМҰКБ 50 жыл төсбелгісі
Сурет:Знак За отличную службу в МВД СССР.JPG| «КСРО ІІМ мінсіз қызметі үшін» төсбелгісі

Сурет:Знак Заслуженного участкового МВД СССР.JPG| КСРО ІІМ «Еңбек сіңірген аудандық милиция инспекторы» төсбелгісі 
Сурет: 70 лет уголовному розыску МВД СССР.JPG|КСРО ІІМ қылмыстық іздестіру бөліміне 70 жыл төсбелгісі
Сурет: Транспортная Милиция МВД СССР.JPG| КСРО ІІМ Көлік милициясының төсбелгісі
Сурет:BBMVD for distinction in service 1st cl.jpg | «Қызметтегі ерекшелігі үшін» төсбелгісі, КСРО ІІМ ішкі әскерлері
Сурет:Высшая школа.JPG| КСРО ІІМ жоғарғы мектебі таңбасы

&lt;/gallery&gt;

== КСРО ІІМ оқу орындары ==
[[Сурет:Знак ВПУ МВД СССР.JPG|right|150px|thumb|[[Ұлттық гвардия әскерлерінің Санкт-Петербург әскери институты|БЛКЖО 60 жылдығы ат. КСРО ІІМ жоғарғы саяси мектеп]] таңбасы]]

* КСРО ІІМ академиясы (Мәскеу) — қазір [[Ресей ІІМ басқару академиясы]]

=== [[КСРО ІІМ ішкі әскерлері|Ішкі әскерлер]] ===
* КСРО ІІМ Жаңасібір жоғарғы әскери қолбасшылық мектеп — қазір [[Ұлттық гвардия әскерлерінің Жаңасібір әскери институты|Армия генералы И.К.Яковлев атындағы Ресей ІІМ ішкі әскерлерінің Жаңасібір әскери институты]].
* С.М. Киров атындағы КСРО ІІМ Қызыл Тулы Орджоникидзелық жоғарғы әскери қолбасшылық мектеп — РФ ІІМ ішкі әскерлердің Солтүстік Кавказ әскери институты 2011 жылы таратылды.
* КСРО ІІМ Перм жоғарғы әскери қолбасшылық мектеп — қазір Ресей ІІМ Ішкі әскерлерінің Перм әскери институты
* [[Саратов ұлттық гвардия әскерлерінің әскери институты|Ф.Э. Дзержинский атындағы КСРО ІІМ Саратов жоғарғы әскери қолбасшылық мектеп]] — қазір Ресей ІІМ ішкі әскерлері Саратов әскери институты
* КСРО ІІМ Харьков жоғарғы әскери тыл мектебі — қазір [[Украина Ұлттық гвардиясының Ұлттық академиясы]]
* КСРО ІІМ ішкі әскерлер Ташкент жоғарғы әскери-техникалық мектеп — қазір Өзбекстан Республикасы ІІМ Ташкент жоғарғы әскери-техникалық мектеп
* БЛКЖО 60 жылдығы КСРО ІІМ жоғарғы саяси мектеп (Ленинград) — қазір [[Ұлттық гвардия әскерлерінің Санкт-Петербург әскери институты|Ресей ІІМ ішкі әскерлерінің Санкт-Петербург институты]]

=== Өрттен сақтау ===
* КСРО ІІМ жоғарғы инженерлік техникалық-өрт сөндіру мектебі (Мәскеу) — қазір Ресей ТЖМ өртке қарсы қызмет академиясы
* КСРО ІІМ Ленинград жоғарғы техникалық-өрт сөндіру мектебі — қазір Ресей ТЖМ мемлекеттік өрт сөндіру қызметінің Санкт-Петербург университеті
* КСРО ІІМ Иваново техникалық-өрт сөндіру мектебі 
* КСРО ІІМ Иркутск техникалық-өрт сөндіру мектебі 
* КСРО ІІМ Свердловск техникалық-өрт сөндіру мектебі

'''[[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]]'''
* КСРО ІІМ Львов техникалық-өрт сөндіру мектебі 
* [[Украина азаматтық қорғау ұлттық университеті|КСРО ІІМ Харков техникалық-өрт сөндіру мектебі]] 
* КСРО ІІМ Шеркас техникалық-өрт сөндіру мектебі

'''[[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]]'''
* КСРО ІІМ Ташкент техникалық-өрт сөндіру мектебі

'''[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]'''
* КСРО ІІМ Алматы техникалық-өрт сөндіру мектебі

=== ІІМ жоғарғы мектептер ===
* КСРО ІІМ жоғарғы тергеу мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Волгоград академиясы]]
* КСРО ІІМ жоғарғы заңдық сырттай мектебі (ЖЗСМ) (Мәскеу) — қазір [[Ресей ІІМ Мәскеу университеті]]
* КСРО ІІМ Горькийлік жоғарғы милиция мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Төменгі Новгород академиясы]]
* КСРО ІІМ Мәскеу жоғарғы мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Мәскеу университеті]]
* КСРО ІІМ Омбы жоғарғы милиция мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Омбы академиясы]]
* КСРО ІІМ Рязан жоғарғы мектебі — қазір [[Жазаны орындау Федералды қызметінің заң және басқару академиясы]]
* КСРО ІІМ Түмен жоғарғы мектебі — қазіргі [[Ресей ІІМ Түмен заң институты|Ресей ІІМ қызметкерлердің біліктілігін арттыру Түмен институты]]
* КСРО ІІМ Үфі жоғарғы мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Үфі заң институты]]
* КСРО ІІМ Хабаровск жоғарғы мектебі — қазір Ресей ІІМ Қиыр Шығыс заң институты

'''[[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]]'''
* КСРО ІІМ Киев жоғарғы мектебі — қазір [[Украина ұлттық ішкі істер академиясы]]

'''[[Белорус Кеңестік Социалистік Республикасы|Беларус КСР]]''' 
* КСРО ІІМ Минск жоғарғы мектебі — қазір [[Беларусь Республикасы ІІМ академиясы|БР ІІМ академиясы]]

'''[[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]]'''
* КСРО ІІМ Ташкент жоғарғы мектебі — қазір Өзбекстан Республикасы ІІМ академиясы

'''[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]'''
* КСРО ІІМ Қарағанды жоғарғы мектебі — қазір [[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы|Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Бәрімбек Бейсенов атындағы Қарағанды академиясы]]

=== Жазаларды орындау жөніндегі бас басқарма ===
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Барнаул арнайы орта мектебі — қазір Ресей ІІМ Барнаул заң институты
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Владимир арнайы орта мектебі
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Вологда арнайы орта мектебі
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Ростов арнайы орта мектебі

'''[[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]]'''
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Львов арнайы орта мектебі — қазір [[Львов мемлекеттік ішкі істер университеті]]

'''[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]'''
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Шымкент арнайы орта мектебі

'''[[Литва Кеңестік Социалистік Республикасы|Литва КСР]]'''
* Ю. Ю. Барташюнас ат. КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Вильнюс арнайы орта мектебі

=== Милиция ===
* Астрахан орта арнайы милиция мектебі
* Белгород орта арнайы милиция мектебі
* Брянск орта арнайы милиция мектебі
* Воронеж орта арнайы милиция мектебі
* Алабұға орта арнайы милиция мектебі
* Калининград орта арнайы милиция мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Калининград заң институты|Ресей ІІМ Санкт-Петербург университетінің Калининград филиалы]]
* Краснодар орта арнайы милиция мектебі
* Красноярск орта арнайы милиция мектебі
* Ленинград орта арнайы милиция мектебі
* Мәскеу орта арнайы милиция мектебі
* Төменгі Тагил орта арнайы милиция мектебі
* Жаңасібір орта арнайы милиция мектебі
* Чита орта арнайы милиция мектебі — қазір Ресей ІІМ суворовтық Чита әскери мектебі
* Орлов орта арнайы милиция мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Орлов заң институты]]

'''[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]'''
* Алматы орта арнайы милиция мектебі — қазір [[Қазақстан Республикасы ІІМ Алматы академиясы|Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Алматы академиясы]]

'''[[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзірбайжан КСР]]'''
* Ризаев ат. Баку орта арнайы милиция мектебі

'''[[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]]'''
* Фрунзе орта арнайы милиция мектебі

'''[[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]]'''
* Ташкент орта арнайы милиция мектебі

'''[[Түрікмен Кеңестік Социалистік Республикасы|Түрікмен КСР]]'''
* Ашхабад орта арнайы милиция мектебі

'''[[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]]'''
* Днепропетровск орта арнайы милиция мектебі
* Донецк орта арнайы милиция мектебі
* Ивано-Франковск орта арнайы милиция мектебі
* Львов орта арнайы милиция мектебі
* Одесса орта арнайы милиция мектебі
* Херсон орта арнайы милиция мектебі

'''[[Белорус Кеңестік Социалистік Республикасы|Беларус КСР]]''' 
* Минск орта арнайы милиция мектебі
* Могилев орта арнайы милиция мектебі — қазір [[ІІМ Могилев институты]]

'''[[Литва Кеңестік Социалистік Республикасы|Литва КСР]]'''
* Каунас орта арнайы милиция мектебі

'''[[Молдава Кеңестік Социалистік Республикасы|Молдава КСР]]''' 
* Кишинев орта арнайы милиция мектебі

'''[[Латвия Кеңестік Социалистік Республикасы|Латвия КСР]]'''
* Рига орта арнайы милиция мектебі

'''[[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]]''' 
* Душанбе орта арнайы милиция мектебі

'''[[Эстон Кеңестік Социалистік Республикасы|Эстон КСР]]''' 
* Таллин орта арнайы милиция мектебі

КСРО ІІМ жүйесінің мамандандырылған оқу орындарының негізгі желісі милицияның орта және орта арнайы мектептерінен тұрды, олар 2-3 жыл ішінде орта арнайы заң білімі бар заңгерлерді дайындады. Тек УКСР олардың кем дегенде бесеуі болды: Одесса, Львов, Донецк, Ивано-Франковск, Днепропетровск. Шыныменде, санаулы мамандандырылған орта арнайы милиция мектептері де болды — Могилев қаласында (Беларусь КСР) бүкіл КСРО бойынша көліктегі ішкі істер органдары үшін мамандарды дайындайтын жалғыз орта арнайы милиция мектебі болды.

== Халықтық жасақтар ==

Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етуге милициядан бөлек, кәсіпорындарда, ұйымдар мен мекемелерде, сондай-ақ бастауыш комсомол, партия және кәсіподақ бөлімшелерінің негізінде құрылған ерікті халықтық жасақтар (ЕХЖ) қатысты. ЕХЖ жеке құрамы партия және комсомол белсенділерінен, сонымен қатар қарапайым азаматтардан тұрды.
== Тағы қараңыз ==
* [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты]]
* [[КСРО ІІМ ішкі әскерлері]]
* [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО ішкі істер министрлігі]]
[[Санат:1991 жылы жоғалғандар]]</text>
      <sha1>gz5lt3p9yf6qtbmr90iu5df5vd71w9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573080</id>
      <parentid>3573079</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Poundgated|Poundgated]] ([[User talk:Poundgated|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymbot|Kasymbot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3433510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46065" sha1="nj4mfcnw4bmj7gxdbxc3cyoxn3hhvia" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік орган
 |атауы                 = КСРО ішкі істер министрлігі
 |қысқартылған атауы    = КСРО ІІМ
 |шынайы атауы   = {{lang-ru|Министерство внутренних дел СССР}}
 |шынайы атауы1  = (МВД СССР)
 |шынайы атауы2  = 
 |құзыреті       = {{USSR}}
 |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет
 |эмблема                = MVD Badge (Solid Colors).svg
 |эмблеманың ені         = 
 |эмблеманың тақырыбы    = КСРО ІІМ таңбасы
 |мөрі              = 
 |мөрдің ені        = 
 |мөрдің тақырыбы   = 
 |сурет             = 
 |сурет ені         = 
 |сурет тақырыбы    = 
 |құрылған жылы     = [[15 наурыз]] [[1946 жыл]] &lt;br /&gt; [[13 желтоқсан]] [[1968 жыл]]
 |ізашары1          = [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|КСРО ІІХК]]
 |ізашары2          = 
 |таратылған жылы   = [[7 мамыр]] [[1960 жыл]] &lt;br /&gt; [[25 желтоқсан]] [[1991 жыл]]
 |ізбасары          = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Қырғызстан Республикасы ішкі істер министрлігі|Қырғызстан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Молдова Республикасы ішкі істер министрлігі|Молдова ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Тәжікстан Республикасы ішкі істер министрлігі|Тәжікстан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Түрікменстан ішкі істер министрлігі|Түрікменстан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Өзбекстан Республикасы ішкі істер министрлігі|Өзбекстан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Әзірбайжан Республикасы ішкі істер министрлігі|Әзірбайжан ІІМ]] &lt;br /&gt; [[РКФСР ішкі істер министрлігі|РКФСР ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Беларус Республикасы ішкі істер министрлігі|Беларус ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Украина ішкі істер министрлігі|Украина ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Латвия ішкі істер министрлігі|Латвия ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Литва ішкі істер министрлігі|Литва ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Эстония ішкі істер министрлігі|Эстония ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Грузия ішкі істер министрлігі|Грузия ІІМ]] &lt;br /&gt; [[Армения Республикасы полициясы|Армения ІІМ]]
 |бағынады          = 
 |штаб-пәтері       = [[Мәскеу]] 
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region_code      = 
 |қызметкерлер      = 
 |бюджет            = 
 |министрдің есімі1     = [[Сергей Никифорович Круглов|С. Н. Круглов]] (алғашқы)
 |министрдің міндеті1   = 
 |министрдің есімі2     = [[Виктор Павлович Баранников|В. П. Баранников]] (соңғы)
 |министрдің міндеті2   = 
 |басшылықтың есімі1    = 
 |басшылықтың лауазымы1 = 
 |басшылықтың есімі2    = 
 |басшылықтың лауазымы2 = 
 |жоғарыда тұрған мекеме      = [[КСРО министрлер кеңесі]] &lt;br /&gt; [[КСРО министрлер кабинеті]] 
 |бір мекемеге қарасты орган1 = [[Социалистік меншікті ұрлаумен күрес бөлімі|СМҰКБ]] &lt;br /&gt; [[Милиция]]
 |бір мекемеге қарасты орган2 = [[Ресей ІІМ мемавтоинспекциясы|МАИ]]
 |құжат1           =  
 |сайты            = 
 |түсініктемелер   = 
 |карта            = 
 |карта ені        = 
 |картаның тақырыбы   = 
}}
'''КСРО ішкі істер министрлігі''' ({{lang-ru|Министерство внутренних дел СССР}}) — 1946-1960 және 1968-1991 жылдары болған, қылмыспен күрес және қоғамдық тәртіпті сақтауды жүзеге асырған мемлекеттік басқарудың орталық [[КСРО одақтас республикаларының тізімі|одақтық-республикалық]] органы. 1953 жылы қызметкерлердің саны — 1 095 678 адамды құрады&lt;ref name=&quot;mvd5354&quot;&gt;[http://shieldandsword.mozohin.ru/VD3462/mvd5354/index.htm КСРО ІІМ]&lt;/ref&gt;.

== Министрліктің тарихы ==
=== 1946—1960 жылдары ===
[[Сурет:Удостоверение зам.министра МВД СССР.jpg|right|240px|thumb|КСРО ІІМ министрінің орынбасары К.Б. Востриковтың қызметтік куәлігі (1985)]]
[[Сурет:Удостоверение МВД СССР (1990).jpg|right|240px|thumb|КСРО ІІМ өрттен қорғау бас басқармасы бастығының орынбасары В. М. Максимчуктың қызметтік куәлігі (1990)]]

1946 жылы 15 наурызда [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің V-сессиясы [[КСРО халық комиссарлары кеңесі]]н [[КСРО министрлер кеңесі]]не, ал халық комиссариаттарын министрліктерге айналдыру туралы Заң қабылдады. [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|КСРО ІІХК]] '''КСРО ішкі істер министрлігіне (КСРО ІІМ)''' айналды&lt;ref&gt;1946 жылғы 15 наурыздағы КСРО Заңы «КСРО Халық Комиссарлары Кеңесін КСРО Министрлер Кеңесіне және одақтық пен автономиялы республикалардың Халық Комиссарлары Кеңестерін - одақтық және автономиялық республикалар Министрлер Кеңестеріне айналдыру туралы» // КСРО Жоғарғы Кеңесінің тізімдемелері : сб. — 1946. — № 10.&lt;/ref&gt;. КСРО Конституциясына тиісті өзгерістер 1947 жылы 25 ақпанда ғана енгізілді&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/901982228 «КСРО Конституциясының (Негізгі заңының) мәтініне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 1947 жылғы 25 ақпандағы КСРО Заңы]&lt;/ref&gt;.

1947 жылы қаңтарда КСРО Министрлер Кеңесінің жарлығымен КСРО ІІМ ішкі әскерлері КСРО МҚМ берілді. Шекара әскерлері, конвой бөлімдері мен өндірістік нысаналарды және теміржолдарды күзетуге арналған ІІМ әскерлері КСРО ІІМ қалады. Құраушы күшті КСРО ІІМ шығару үдерісі басталады: 1953 жылға қарай лагерлер, өндірістік-шаруашылық қызметтің (құрылыс, геологиялық барлау, тау-кен, орман және т.б.) кәсіпорындары ІІМ құрамында қалады:

* 1947 жылы тамызда КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысы қабылданды, оған сәйкес Үкіметтік байланыс бөлімі мен Үкіметтік байланыс әскерлерінің басқармасы ІІМ қарамағынан [[КСРО мемлекеттік қауіпсіздік министрлігі|КСРО МҚМ]] берілді;
* 1948 жылы 13 наурызда РКФСР Конституциясына енгізілген өзгеріске сәйкес [[РКФСР ішкі істер министрлігі]] құрылды (басқа одақтық және автономиялы республикалардың ішкі істер министрліктері бұрын болған);
* 1948 жылы сәуірде КСРО ІІМ ерекше маңызды өндірістік нысандарын күзету бөлімшелері КСРО МҚМ берілді;
* 1949 жылы наурызда КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысына сәйкес, ІІМ 3 арнайы бөлімінен Мемлекеттік құндылықтар қоймасы негізінде ұйымдастырылған КСРО МҚМ Арнайы бөлімі (Мемқорғ) МҚМ құрамына берілді;
* 1949 жылы қазанда КСРО Министрлер Кеңесінің 1949 жылғы 13 қазандағы қаулысына сәйкес, Әскери құрылыс басқармасы, Шекара әскерлерінің бас басқармасы (ШӘББ) және шекара әскерлерінің бөліктері, Милиция бас басқармасы (қылмыстық іздестіру бөлімі, [[Социалистік меншікті ұрлаумен күрес бөлімі|СМҰКБ]], милиция) КСРО МҚМ қарамағына берілді; 
* 1950 жылдың шілдесінде КСРО ІІМ [[КСРО ІІХК қарамағындағы арнайы жиын|арнайы жиын]] және Жедел іздестіру бас басқармасы (бандитизмге қарсы күрес) КСРО МҚМ қарамағына өтті.

[[Иосиф Виссарионович Сталин|И. В. Сталин]] қайтыс болғаннан кейін, 5 наурызда КОКП ОК Пленумының, КСРО Министрлер Кеңесінің және КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының бірлескен мәжілісінде КСРО МҚМ мен КСРО ІІМ бір министрлікке - КСРО ІІМ біріктіру жайлы шешім қабылданды. Тиісті заңдар 1953 жылы 15 наурызда қабылданды&lt;ref&gt;1953 жылғы 15 наурыздағы «КСРО министрліктерін қайта құру туралы» КСРО Заңы // 1953 ж. КСРО Жоғарғы Кеңесінің тізімдемелері № 3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/901941389 1953 жылғы 15 наурыздағы «КСРО Конституциясының (Негізгі заңының) 70, 77 және 78-баптарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» КСРО Заңы]&lt;/ref&gt;. [[Лаврентий Павлович Берия|Л. П. Берия]] КСРО ІІМ және КСРО Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары болып тағайындалды.

1953 жылы наурызда КСРО ІІМ өндірістік-шаруашылық қызметтен босатылуына байланысты 21-ден астам бөлімше КСРО ІІМ құрамынан басқа министрліктер мен мекемелерге берілді. Лагерлер бас басқармасы, балалар колониялары басқармасы және мемлекеттік қылмыс жасағаны үшін сотталғандар ұсталатындарды қоспағанда түзеу-еңбек мекемелері КСРО әділет министрлігіне берілді.

1953 жылы 26 маусымда [[Сергей Никифорович Круглов|Круглов Сергей Никифорович]] қайтадан КСРО ішкі істер министрі болып тағайындалды.

1953 жылдың 1 қыркүйегі КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен Ішкі істер министрі қарамағындағы арнайы жиын таратылды.

1954 жылы 21 қаңтарда КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысымен КСРО Әділет министрлігінен Лагерлердің бас басқармасы (ГУЛаг) және Балалар колониялары басқармасы (БКБ) қайтадан КСРО ІІМ қарамағына өтті.

КСРО ІІМ мәліметтері бойынша 1954 жылы 1 сәуірде ГУЛАГ-та 1 млн 360 мың тұтқын болған. Оның ішінде 448 мың адам контрреволюциялық қылмыстар үшін, 680 мыңға жуық адам ауыр қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін жазаларын өтеп жатқан, Тұтқындардың ішінде 28%-ы 25 жасқа дейінгі жастар болды.

1954 жылы 10 ақпанда КОКП ОК Президиумы мемлекеттік қауіпсіздік органдарын КСРО ІІМ қарамағынан тәуелсіз мекеме - Мемлекеттік қауіпсіздік комитетіне бөлу туралы шешім қабылдады. 1954 жылы 13 наурызда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының жарлығымен КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы [[КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті|Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті]] (МҚК) құрылды және оның Төрағасы болып КСРО ішкі істер министрінің бұрынғы Бірінші орынбасары [[Иван Александрович Серов|Серов Иван Александрович]] тағайындалды. Милиция КСРО ІІМ құрамында қалды.

1956 жылы 31 қаңтарда [[Николай Павлович Дудоров|Дудоров Николай Павлович]] КСРО ішкі істер министрі болып тағайындалды.

1956 жылы 25 қазанда КОКП ОК мен КСРО Министрлер Кеңесі «КСРО ішкі істер министрлігінің жұмысын жетілдіру шаралары туралы» қаулы қабылдады. ІІМ органдары Кеңестердің атқару комитеттерінің ішкі істер басқармасы (бөлімдер) болып қайта құрылды. Осылайша, қос бағыну жүйесі қайта жанданды: жергілікті Кеңестерге және ІІМ жоғары органдарына.

1960 жылы 13 қаңтарда КСРО Министрлер Кеңесінің Төрағасы [[Никита Сергеевич Хрущёв|Н.С.Хрущев]] КСРО Министрлер Кеңесінің №48 қаулысына қол қойды, онда былай жазылған: «КСРО Министрлер Кеңесі мынадай қаулы шығарады: міндеттерін одақтас республикалардың ішкі істер министрліктеріне бере отырып, КСРО ішкі істер министрлігін жою мақсатты деп танылсын. Осы мәселе бойынша Жарлықтың жобасын КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумына ұсыну»&lt;ref name=&quot;istmat.info&quot;&gt;[http://istmat.info/node/38998 КСРО ІІМ 1954 ж. наурыз — 1960 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170508211337/http://istmat.info/node/38998 |date=2017-05-08 }}&lt;/ref&gt;. Сол күні КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Төрағасы К. Е. Ворошилов екі жарлыққа қол қойды: КСРО ІІМ тарату туралы&lt;ref&gt;КСРО Ішкі істер министрлігін жою туралы: КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1960 жылғы 13 қаңтардағы Жарлығы. // Ведомости Верховного Совета СССР 1960 г. № 3&lt;/ref&gt; және КСРО ІІМ бас мұрағат басқармасын КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы Бас мұрағат басқармасы деп қайта құру туралы.

КСРО Министрлер Кеңесінің 1960 жылғы 13 қаңтардағы «КСРО Ішкі істер министрлігін таратуға байланысты шаралар туралы» қаулысында мыналар айтылды:

* КСРО ІІМ құрамындағы мүшелер: Милиция бас басқармасы (МББ), Ұстау орындарының бас басқармасы (бұрынғы ГУЛаг), Өрттен қорғау бас басқармасы, Ішкі және конвойлық әскерлер бас басқармасы, Әскери жеткізілім бас басқармасы, Кадрлар басқармасы, Білім беру мекемелерінің басқармасы, ХОЗУ, Қаржы-жоспарлау басқармасы, Әскери жасақ жинау бөлімі, 2 арнайы бөлім, Балалар колониялары бөлімі, Күрделі құрылыс бөлімі, Заң бөлімі, Тасымалдау басқармасы, Бас есеп басқармасы және КСРО ІІМ хатшылығы таратылсын.
* РКФСР ІІМ: 1 және 3 арнайы басқармаларды ауыстыру.
* ІІМ бас мұрағат басқармасын КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы Бас мұрағат басқармасына айналдыру
* Геодезия және картография Бас басқармасын ІІМ-нен КСРО геология және жер қойнауын қорғау министрлігіне беру.
* Фелдбайланыс бөлімін ІІМ-нен КСРО байланыс министрлігіне беру.
* Елдің жергілікті әуе қорғанысы штабын ІІМ-нен КСРО Қорғаныс министрлігіне беру.
* КСРО ІІМ МББ туыстарымен байланысын жоғалтқан адамдарды іздеу бөлімін КСРО Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қоғамдары одағының Атқару комитетінің қарауына беріңіз.
* Шетелге шығу және КСРО-ға кіруге тіркеу, есепке алу және рұқсат беру КСРО ІІМ МББ паспорт бөлімінің тобын КСРО Министрлер Кеңесі қарамағындағы МҚК беру.

КСРО Министрлер Кеңесі Президиумының 1960 жылғы 19 сәуірдегі №14 хаттамасында жазба енгізілген: «КСРО ІІМ 1960 жылғы 1 мамырдағы қызметі тоқтатылды деп саналсын. КСРО ІІМ таратылуына байланысты жұмыстан босатылған қызметкерлердің мүліктік құндылықтарын беру және жұмысқа орналастыру бойынша жұмысты аяқтау үшін аяқтау мерзімі бар 70 адам мөлшерінде жұмыс тобын құрып, 1960 жылдың 15 маусымына дейін жұмыс жасау. К. П. Черняевті топ жетекшісі етіп бекіту».

1960 жылы 7 мамырда КСРО Ішкі істер министрлігін жою туралы заң қабылданды; оның міндеттері одақтас республикалардың ішкі істер министрліктеріне берілді.

КСРО Ішкі істер министрлігін тарату жөніндегі топ бастығының К.П.Черняевтің 1960 жылғы 11 тамыздағы №429 бұйрығында мыналар жазылған: «1960 ж. 9 тамызда КСРО Министрлер Кеңесі Төрағасының бірінші орынбасары А. И. Микоянға, мен КСРО Министрлер Кеңесіне ұсынған баяндамам бойынша КСРО ІІМ таратылуына байланысты барлық істер аяқталғандығы туралы егжей-тегжейлі баяндалды, «ескертіңіз» деген қаулы шығарылды. Осыған сәйкес, мен КСРО ІІМ тарату жөніндегі топтың жұмысын 1960 жылы 15 тамызда аяқталды деп есептеуге бұйрық беремін».

Кеңес мемлекетінің өмірін толығымен дерлік басқарған одақтық-республикалық бөлімнің (ІІХК, ІІМ) тарихы алты жылға үзілді.

[[Сурет:Знак МООП МВД СССР.JPG|right|200px|thumb|«Милиция үздігі» төсбелгісі ҚТСМ]]

=== Қоғамдық тәртіп сақтау министрлігі (ҚТСМ) ===
[[Сурет:Кокарда Советской Милиции.JPG|right|200px|thumb|Эмблемасы бар кеңестік милиция [[кокарда]]сы]]

[[1966 жыл]]ы [[26 шілде]]де КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының «КСРО қоғамдық тәртіпті сақтау жөніндегі одақтық-республикалық министрлік құру туралы» Жарлығымен орталықтандырылған милиция органдарын басқару ел масштабында қалпына келтірілді. (КСРО ҚТСМ). 8 күннен кейін КСРО Жоғарғы Кеңесі құқық қорғау органдарының одақтық бөлімін қайта құруды мақұлдады. Милиция қызметі 1962 жылдың 17 тамызындағы Кеңестік милиция туралы Ережемен реттелді.

[[1966 жыл]]ы [[23 желтоқсан]]да РКФСР Жоғарғы Кеңесі РКФСР Қоғамдық тәртіпті сақтау министрлігіннің міндеттері КСРО ҚТСМ жүктелуіне байланысты таратты. (Басқа одақтас республикалар мен автономиялы республикалардың қоғамдық тәртіпті сақтау министрліктері жұмыс істей берді).

=== 1968—1990 жылдары ===
1968 жылы 25 қарашада КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумы «КСРО қоғамдық тәртіпті сақтау министрлігін КСРО Ішкі істер министрлігі етіп өзгерту туралы» Жарлық қабылдады. 13 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі бұл шешімді мақұлдады. Осындай шешімдер КСРО-ның одақтық және автономиялы республикаларында да қабылданды. Атын ресми түрде ауыстырумен қатар, милиция қайта құрылды, саяси органдар құрылды, әскери қорғаныстың әртүрлі түрлері ІІМ әскерлеріне біріктірілді. Бұл шаралар министрліктің жаңа құрылымы жарияланып, ішкі әскерлерді қайта құру 1969 жылдың ақпанында аяқталғанға дейін созылды.

70-жылдардың басында нормативтік база айтарлықтай жаңартылды. КСРО Министрлер Кеңесінің 1972 жылғы 16 маусымдағы № 452 қаулысымен КСРО Ішкі істер министрлігі туралы ереже, КСРО Министрлер Кеңесінің 1973 жылғы 8 маусымдағы № 385 қаулысы бекітілді - Кеңестік милиция туралы ереже 1991 жылға дейін күшінде болды. КСРО Қарулы Күштері Президиумының 1973 жылғы 8 маусымдағы Жарлығымен кеңестік милициялардың қоғамдық тәртіпті сақтау мен қылмысқа қарсы күрестегі негізгі міндеттері мен құқықтары анықталды.

1989 жылы 27 қазанда РКФСР Ішкі істер министрлігі қайта құрылды.

=== КСРО ыдырау кезеңі ===
1991 жылы 6 наурызда «Кеңестік милиция туралы» жаңа КСРО Заңы қабылданды. Кеңестік құқық қорғау органдарының тарихындағы маңызды кезең 1990 ж. 1 - 3 қазанында Оттавада өткен Интерполдың Бас Ассамблеясының 59-сессиясында Интерполға КСРО-ны қабылдау болды. 1991 ж. 1 қаңтарында КСРО Ішкі істер министрлігі құрамында Интерпол Ұлттық орталық бюросы (ҰОБ) құрылды.

1991 жылы 28 қарашада КСРО Президентінің Жарлығымен КСРО ІІМ туралы жаңа уақытша ереже бекітілді, бірақ КСРО ыдырағанға дейін күшіне ене алмады.

== Жетекшілері ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;100%&quot;
|- style=&quot;background:#B5B5B5&quot;
!rowspan=2 | №
!colspan=2 rowspan=2 | Есімі&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Өмір-сүрген уақыты)
!colspan=2 | Өкілдік уақыты
!rowspan=2 | Үкімет басшысы
|-
!Басы
!Соңы
|-
!colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot; |КСРО ішкі істер министрі
|-
!1
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Сергей Никифорович Круглов]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1907—1977)
|[[19 наурыз]] [[1946 жыл|1946]]
|[[5 наурыз]] [[1953 жыл|1953]]
|[[Иосиф Виссарионович Сталин]] (1941—1953)
|-
!2
|
|[[Кеңес Одағы маршалы]]&lt;br&gt;'''[[Лаврентий Павлович Берия]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1899—1953)
|[[5 наурыз]] [[1953 жыл|1953]]
|[[26 маусым]] [[1953 жыл|1953]]
|[[Георгий Максимилианович Маленков]] (1953—1955)
|-
!3
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Сергей Никифорович Круглов]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1907—1977)
|[[26 маусым]] [[1953 жыл|1953]]
|[[31 қаңтар]] [[1956 жыл|1956]]
|[[Георгий Максимилианович Маленков]] (1953—1955)&lt;br&gt;[[Николай Александрович Булганин]] (1955—1958)
|-
!4
|
|'''[[Николай Павлович Дудоров]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1906—1977)
|[[31 қаңтар]] [[1956 жыл|1956]]
|[[7 мамыр]] [[1960 жыл|1960]]
|[[Николай Александрович Булганин]] (1955—1958)&lt;br&gt;[[Никита Сергеевич Хрущёв]] (1958—1964)
|-
!colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot; |КСРО қоғамдық тәртіп сақтау министрі
|-
!1
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Николай Анисимович Щёлоков]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1910—1984)
|[[17 қыркүйек]] [[1966 жыл|1966]]
|[[13 желтоқсан]] [[1968 жыл|1968]]
|[[Алексей Николаевич Косыгин]] (1964—1980)
|-
!colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot; |КСРО ішкі істер министрі
|-
!5
|
|[[Армия генералы]]&lt;br&gt;'''[[Николай Анисимович Щёлоков]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1910—1984)
|[[13 желтоқсан]] [[1968 жыл|1968]]
|[[17 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]]
|[[Алексей Николаевич Косыгин]] (1964—1980)&lt;br&gt;[[Николай Александрович Тихонов]] (1980—1985)
|-
!6
|
|[[Армия генералы]]&lt;br&gt;'''[[Виталий Васильевич Федорчук]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1918—2008)
|[[17 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]]
|[[24 қаңтар]] [[1986 жыл|1986]]
|[[Николай Александрович Тихонов]] (1980—1985)&lt;br&gt;[[Николай Иванович Рыжков]] (1985—1990)
|-
!7
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Александр Владимирович Власов]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1932—2002)
|[[24 қаңтар]] [[1986 жыл|1986]]
|[[20 қазан]] [[1988 жыл|1988]]
|[[Николай Иванович Рыжков]] (1985—1990)
|-
!8
|
|[[Генерал-лейтенант]]&lt;br&gt;'''[[Вадим Викторович Бакатин]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(туғ. 1937)
|[[20 қазан]] [[1988 жыл|1988]]
|[[1 желтоқсан]] [[1990 жыл|1990]]
|[[Николай Иванович Рыжков]] (1985—1990)
|-
!9
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Борис Карлович Пуго]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937—1991)
|[[1 желтоқсан]] [[1990 жыл|1990]]
|[[22 тамыз]] [[1991 жыл|1991]]
|[[Николай Иванович Рыжков]] (1985—1990)&lt;br&gt;[[Валентин Сергеевич Павлов]] (1991)
|-
!10
|
|[[Генерал-полковник]]&lt;br&gt;'''[[Виктор Павлович Баранников]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1940—1995)
|[[29 тамыз]] [[1991 жыл|1991]]
|[[26 желтоқсан]] [[1991 жыл|1991]]
|[[Иван Степанович Силаев]] (де-факто) (1991)
|-
|}

== Айырма белгілері ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Сурет:ОБХСС.JPG|КСРО ІІМ СМҰКБ 50 жыл төсбелгісі
Сурет:Знак За отличную службу в МВД СССР.JPG| «КСРО ІІМ мінсіз қызметі үшін» төсбелгісі

Сурет:Знак Заслуженного участкового МВД СССР.JPG| КСРО ІІМ «Еңбек сіңірген аудандық милиция инспекторы» төсбелгісі 
Сурет: 70 лет уголовному розыску МВД СССР.JPG|КСРО ІІМ қылмыстық іздестіру бөліміне 70 жыл төсбелгісі
Сурет: Транспортная Милиция МВД СССР.JPG| КСРО ІІМ Көлік милициясының төсбелгісі
Сурет:BBMVD for distinction in service 1st cl.jpg | «Қызметтегі ерекшелігі үшін» төсбелгісі, КСРО ІІМ ішкі әскерлері
Сурет:Высшая школа.JPG| КСРО ІІМ жоғарғы мектебі таңбасы

&lt;/gallery&gt;

== КСРО ІІМ оқу орындары ==
[[Сурет:Знак ВПУ МВД СССР.JPG|right|150px|thumb|[[Ұлттық гвардия әскерлерінің Санкт-Петербург әскери институты|БЛКЖО 60 жылдығы ат. КСРО ІІМ жоғарғы саяси мектеп]] таңбасы]]

* КСРО ІІМ академиясы (Мәскеу) — қазір [[Ресей ІІМ басқару академиясы]]

=== [[КСРО ІІМ ішкі әскерлері|Ішкі әскерлер]] ===
* КСРО ІІМ Жаңасібір жоғарғы әскери қолбасшылық мектеп — қазір [[Ұлттық гвардия әскерлерінің Жаңасібір әскери институты|Армия генералы И.К.Яковлев атындағы Ресей ІІМ ішкі әскерлерінің Жаңасібір әскери институты]].
* С.М. Киров атындағы КСРО ІІМ Қызыл Тулы Орджоникидзелық жоғарғы әскери қолбасшылық мектеп — РФ ІІМ ішкі әскерлердің Солтүстік Кавказ әскери институты 2011 жылы таратылды.
* КСРО ІІМ Перм жоғарғы әскери қолбасшылық мектеп — қазір Ресей ІІМ Ішкі әскерлерінің Перм әскери институты
* [[Саратов ұлттық гвардия әскерлерінің әскери институты|Ф.Э. Дзержинский атындағы КСРО ІІМ Саратов жоғарғы әскери қолбасшылық мектеп]] — қазір Ресей ІІМ ішкі әскерлері Саратов әскери институты
* КСРО ІІМ Харьков жоғарғы әскери тыл мектебі — қазір [[Украина Ұлттық гвардиясының Ұлттық академиясы]]
* КСРО ІІМ ішкі әскерлер Ташкент жоғарғы әскери-техникалық мектеп — қазір Өзбекстан Республикасы ІІМ Ташкент жоғарғы әскери-техникалық мектеп
* БЛКЖО 60 жылдығы КСРО ІІМ жоғарғы саяси мектеп (Ленинград) — қазір [[Ұлттық гвардия әскерлерінің Санкт-Петербург әскери институты|Ресей ІІМ ішкі әскерлерінің Санкт-Петербург институты]]

=== Өрттен сақтау ===
* КСРО ІІМ жоғарғы инженерлік техникалық-өрт сөндіру мектебі (Мәскеу) — қазір Ресей ТЖМ өртке қарсы қызмет академиясы
* КСРО ІІМ Ленинград жоғарғы техникалық-өрт сөндіру мектебі — қазір Ресей ТЖМ мемлекеттік өрт сөндіру қызметінің Санкт-Петербург университеті
* КСРО ІІМ Иваново техникалық-өрт сөндіру мектебі 
* КСРО ІІМ Иркутск техникалық-өрт сөндіру мектебі 
* КСРО ІІМ Свердловск техникалық-өрт сөндіру мектебі

'''[[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]]'''
* КСРО ІІМ Львов техникалық-өрт сөндіру мектебі 
* [[Украина азаматтық қорғау ұлттық университеті|КСРО ІІМ Харков техникалық-өрт сөндіру мектебі]] 
* КСРО ІІМ Шеркас техникалық-өрт сөндіру мектебі

'''[[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]]'''
* КСРО ІІМ Ташкент техникалық-өрт сөндіру мектебі

'''[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]'''
* КСРО ІІМ Алматы техникалық-өрт сөндіру мектебі

=== ІІМ жоғарғы мектептер ===
* КСРО ІІМ жоғарғы тергеу мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Волгоград академиясы]]
* КСРО ІІМ жоғарғы заңдық сырттай мектебі (ЖЗСМ) (Мәскеу) — қазір [[Ресей ІІМ Мәскеу университеті]]
* КСРО ІІМ Горькийлік жоғарғы милиция мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Төменгі Новгород академиясы]]
* КСРО ІІМ Мәскеу жоғарғы мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Мәскеу университеті]]
* КСРО ІІМ Омбы жоғарғы милиция мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Омбы академиясы]]
* КСРО ІІМ Рязан жоғарғы мектебі — қазір [[Жазаны орындау Федералды қызметінің заң және басқару академиясы]]
* КСРО ІІМ Түмен жоғарғы мектебі — қазіргі [[Ресей ІІМ Түмен заң институты|Ресей ІІМ қызметкерлердің біліктілігін арттыру Түмен институты]]
* КСРО ІІМ Үфі жоғарғы мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Үфі заң институты]]
* КСРО ІІМ Хабаровск жоғарғы мектебі — қазір Ресей ІІМ Қиыр Шығыс заң институты

'''[[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]]'''
* КСРО ІІМ Киев жоғарғы мектебі — қазір [[Украина ұлттық ішкі істер академиясы]]

'''[[Белорус Кеңестік Социалистік Республикасы|Беларус КСР]]''' 
* КСРО ІІМ Минск жоғарғы мектебі — қазір [[Беларусь Республикасы ІІМ академиясы|БР ІІМ академиясы]]

'''[[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]]'''
* КСРО ІІМ Ташкент жоғарғы мектебі — қазір Өзбекстан Республикасы ІІМ академиясы

'''[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]'''
* КСРО ІІМ Қарағанды жоғарғы мектебі — қазір [[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы|Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Бәрімбек Бейсенов атындағы Қарағанды академиясы]]

=== Жазаларды орындау жөніндегі бас басқарма ===
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Барнаул арнайы орта мектебі — қазір Ресей ІІМ Барнаул заң институты
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Владимир арнайы орта мектебі
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Вологда арнайы орта мектебі
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Ростов арнайы орта мектебі

'''[[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]]'''
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Львов арнайы орта мектебі — қазір [[Львов мемлекеттік ішкі істер университеті]]

'''[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]'''
* КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Шымкент арнайы орта мектебі

'''[[Литва Кеңестік Социалистік Республикасы|Литва КСР]]'''
* Ю. Ю. Барташюнас ат. КСРО ІІМ басқарушы құрамын даярлайтын Вильнюс арнайы орта мектебі

=== Милиция ===
* Астрахан орта арнайы милиция мектебі
* Белгород орта арнайы милиция мектебі
* Брянск орта арнайы милиция мектебі
* Воронеж орта арнайы милиция мектебі
* Алабұға орта арнайы милиция мектебі
* Калининград орта арнайы милиция мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Калининград заң институты|Ресей ІІМ Санкт-Петербург университетінің Калининград филиалы]]
* Краснодар орта арнайы милиция мектебі
* Красноярск орта арнайы милиция мектебі
* Ленинград орта арнайы милиция мектебі
* Мәскеу орта арнайы милиция мектебі
* Төменгі Тагил орта арнайы милиция мектебі
* Жаңасібір орта арнайы милиция мектебі
* Чита орта арнайы милиция мектебі — қазір Ресей ІІМ суворовтық Чита әскери мектебі
* Орлов орта арнайы милиция мектебі — қазір [[Ресей ІІМ Орлов заң институты]]

'''[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]'''
* Алматы орта арнайы милиция мектебі — қазір [[Қазақстан Республикасы ІІМ Алматы академиясы|Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Алматы академиясы]]

'''[[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзірбайжан КСР]]'''
* Ризаев ат. Баку орта арнайы милиция мектебі

'''[[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]]'''
* Фрунзе орта арнайы милиция мектебі

'''[[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]]'''
* Ташкент орта арнайы милиция мектебі

'''[[Түрікмен Кеңестік Социалистік Республикасы|Түрікмен КСР]]'''
* Ашхабад орта арнайы милиция мектебі

'''[[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]]'''
* Днепропетровск орта арнайы милиция мектебі
* Донецк орта арнайы милиция мектебі
* Ивано-Франковск орта арнайы милиция мектебі
* Львов орта арнайы милиция мектебі
* Одесса орта арнайы милиция мектебі
* Херсон орта арнайы милиция мектебі

'''[[Белорус Кеңестік Социалистік Республикасы|Беларус КСР]]''' 
* Минск орта арнайы милиция мектебі
* Могилев орта арнайы милиция мектебі — қазір [[ІІМ Могилев институты]]

'''[[Литва Кеңестік Социалистік Республикасы|Литва КСР]]'''
* Каунас орта арнайы милиция мектебі

'''[[Молдава Кеңестік Социалистік Республикасы|Молдава КСР]]''' 
* Кишинев орта арнайы милиция мектебі

'''[[Латвия Кеңестік Социалистік Республикасы|Латвия КСР]]'''
* Рига орта арнайы милиция мектебі

'''[[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]]''' 
* Душанбе орта арнайы милиция мектебі

'''[[Эстон Кеңестік Социалистік Республикасы|Эстон КСР]]''' 
* Таллин орта арнайы милиция мектебі

КСРО ІІМ жүйесінің мамандандырылған оқу орындарының негізгі желісі милицияның орта және орта арнайы мектептерінен тұрды, олар 2-3 жыл ішінде орта арнайы заң білімі бар заңгерлерді дайындады. Тек УКСР олардың кем дегенде бесеуі болды: Одесса, Львов, Донецк, Ивано-Франковск, Днепропетровск. Шыныменде, санаулы мамандандырылған орта арнайы милиция мектептері де болды — Могилев қаласында (Беларусь КСР) бүкіл КСРО бойынша көліктегі ішкі істер органдары үшін мамандарды дайындайтын жалғыз орта арнайы милиция мектебі болды.

== Тағы қараңыз ==
* [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты]]
* [[КСРО ІІМ ішкі әскерлері]]
* [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО ішкі істер министрлігі]]
[[Санат:1991 жылы жоғалғандар]]</text>
      <sha1>nj4mfcnw4bmj7gxdbxc3cyoxn3hhvia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кевин Ричард Паркер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>663400</id>
    <revision>
      <id>3572897</id>
      <parentid>3572643</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[User talk:RaiymbekZh|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3562094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22237" sha1="qoblilhhq3raiur356rvkg8jqyvhssg" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2021}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Музыкант
 |Есімі                = Кевин Ричард Паркер
 |Атауы                = 
 |Сурет                = 
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Толық аты            = 
 |Туған күні         = 20 қаңтар 1986 (жасы 35)
 |Туған жері         = [[Аустралия]] [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] [[Перт]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = [[2005]] - қазіргі уақытқа дейін
 |Мемлекет             = {{AUS}}
 |Мамандықтары         = 
* Әнші
* ән авторы
* музыкант
* рекорд жасаушы 
 |Аспаптары            =
* Вокал
* гитара
* барабандар
* бас
* пернетақталар
 |Жанрлары             = [[синтипоп]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stereogum.com/2099697/watch-tame-impala-go-full-synthpop-playing-borderline-on-fallon/news/|title=Watch Tame Impala Go Full Synthpop, Playing 'Borderline' on ''Fallon''|website=[[Stereogum]]|first=Tom|last=Breihan|date=23 September 2020|access-date=23 Қыркүйек 2020}}&lt;/ref&gt; {{nowrap|[[нео-психоделия]]}}&lt;ref&gt;{{cite web |author=Andrew Hatt |url=https://backyardcollusions.com/2018/12/18/a-new-trip-for-a-new-era-the-neo-psychedelia-explosion-of-the-2010s/ |title=A New Trip for a New Era: The Neo-Psychedelia Explosion of the 2010s |publisher=Backyard Collusions |date=18 December 2018 |access-date=17 June 2019}}&lt;/ref&gt; {{nowrap|[[психодельдік рок]]}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nme.com/news/tame-impala/67461 |title=Tame Impala react to winning NME's Album Of The Year |work=[[NME]] |date=29 November 2012 |access-date=12 March 2016 |author=Bychawski, Adam}}&lt;/ref&gt; {{nowrap|[[психодельдік поп]]}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nme.com/features/tame-impala-interview-inside-the-mind-of-a-psych-pop-shaman-358 |title=Tame Impala Interview: Inside The Mind Of A Psych-Pop Shaman |work=[[NME]] |date=14 July 2015 |access-date=12 March 2016 |author=Calvert, John}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Gregory Heaney |url=https://www.allmusic.com/album/lonerism-mw0002401709 |title=Lonerism – Tame Impala &amp;#124; Songs, Reviews, Credits, Awards |publisher=AllMusic |date=8 October 2012 |access-date=3 July 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140623114116/http://www.allmusic.com/album/lonerism-mw0002401709 |archive-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt;
 |Ұжымдары             = [[Tame Impala]]
 |Лейблдері            = 	
* [[Modular Recordings|Modular]]
* [[Interscope Records|Interscope]]
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = 	[http://tameimpala.com tameimpala.com]
}}
'''Кевин Ричард Паркер''' ([[20 қаңтар]] [[1986 жыл|1986]]) — австралиялық әнші, ән авторы, музыкант және жазба продюсері, ол өзінің музыкалық жазуы, орындауы және шығаруы үшін «Tame Impala» музыкалық жобасымен танымал. Кевин 12 ARIA Music Awards пен Brit Award сыйлығын жеңді және төрт Грэмми сыйлығына номинацияланды.

Паркер продюсер ретінде Марк Ронсон, Леди Гага, Канье Уэст, Трэвис Скотт, Melody's Echo Chamber, Flaming Lips сияқты өнершілермен ынтымақтастықта болды.

== Ерте өмір мен мансаптың басталуы ==
Паркер [[Сидней|Сиднейде]] дүниеге келген, бірақ бүкіл өмірін Батыс Аустралияда, [[Перт]] қаласында өткізді.&lt;ref name=&quot;Kevin Parker interview&quot;&gt;{{cite web|title=Kevin Parker interview|url=http://tameimpala.tumblr.com/post/2498013850/kevin-parker-interview|access-date=13 July 2012}}&lt;/ref&gt; Паркердің әкесі Джерри Родезиядан, ал шешесі Розалинд Оңтүстік Африкадан шыққан&lt;ref name=&quot;Citazine Interview&quot;&gt;{{cite web|title=Citazine Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=_vjj3NCT5A0|publisher=YouTube|access-date=13 July 2012}}&lt;/ref&gt;Паркердің ата-анасы 3 жасында ажырасқан болатын. 12 жасынан бастап ол Коттеслода әкесімен, өгей шешесі Рондамен және ағасы Стивенмен бірге тұрды. Оның анасының екінші некесінен туған кіші қарындасы Хелен бар.

Кевин жастайынан музыкаға құмар болып өсті. Паркердің әкесі «хобби ретінде көп музыка ойнады» және «оның музыкалық тәрбиесінің үлкен бөлігі» болды. Оның аспапта ойнаудың алғашқы тәжірибесі әкесімен бірге гитарада жүру болды. Ол: «Мен гитараны оның көлеңкелі күйлеріне ритмдік гитарада ойнау арқылы үйрендім. Ол көлеңкелердің жетекші рифтерінде ойнағысы келді, өйткені ол Хэнк Б. Марвинді жақсы көреді және маған аккордты фонда ойнауға мәжбүр етті» деді.&lt;ref name=&quot;The Drone interview&quot; &gt;{{cite web|title=The Drone interview|url=http:https://www.youtube.com/watch?v=MiQDa2ancTU|publisher=YouTube|access-date=26 December 2011}}&lt;/ref&gt;

11 жасында Паркер өзінің ағасы сияқты барабандарды алып, кейінірек «шамамен 12-ден 15 жасқа дейінгі аралықта тым әуезді музыка шығарды», ол «шынымен де біртүрлі және қайталанатын және жанрлық емес» болды&lt;ref name=&quot;LA Times interview&quot;&gt;{{cite web|title=LA Times interview|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2010/06/innerspeaking-tame-impalas-kevin-parker-discusses-his-bands-success-origins-and-impressions-of-calif.html|work=LA Times|access-date=13 July 2012}}&lt;/ref&gt;. Барабанда және шамадан тыс дубляж жасаған гитараны және басқа аспаптарды lo-fi эксперименттеріне жазу арқылы. Бұл туралы Паркер: «Мен әрдайым музыка жаздым. 12 жасымда мен екі таспа қондырғысын орнатып, көп трек жасайтынмын. Біріншіден, мен барабанға соққыны жазар едім, содан кейін мен сол таспаны пернетақта ойнау кезінде басқа магнитофонға ойнатыңыз, содан кейін сол таспаны алып, барабан мен пернетақтада бас гитарада ойнайтынмын. Аспаптарды қосып жүре беретін едім. Әкем маған 8 сатып алғанша, оны ұзақ уақыт істедім - стрек, содан кейін мен басқа музыкалық топтарда болсам да, өзім жазуды жалғастыра бердім».&lt;ref name=&quot;RolloGrady Interview&quot;&gt;{{cite web|title=RolloGrady Interview|url=http://www.rollogrady.com/rollo-grady-interview-kevin-parker-of-tame-impala/|publisher=rollogrady.com|access-date=7 May 2012}}&lt;/ref&gt; Паркер өзінің алғашқы сегіз жолды жазғышын 16 жасында алды&lt;ref name=&quot;The Vine interview&quot;&gt;{{cite web|title=The Vine interview|url=https://web.archive.org/web/20120930094318/http://www.thevine.com.au/music/interviews/kevin-parker-talks-tame-impala-roping-in-friends-and-alone-music/|publisher=The Vine|access-date=13 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930094318/http://www.thevine.com.au/music/interviews/kevin-parker-talks-tame-impala-roping-in-friends-and-alone-music/|archive-date=30 September 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;.

Кішкентай жасөспірім кезінде Паркер өзін жоғалтқан және жалғыз сезінетін кезеңдерді бастан өткерді: «Менде ең қатты отбасылық өмір болған жоқ. Мен ол жерге қайта оралуға мықты негіз болмадым, сондықтан мен көптеген мәселелермен айналыстым. Мен өзімнен өзім заттарды аламын. Және жай ғана адасып кеттім: «Менде ешкім жоқ» деп ойлағаным есімде. Бірде, 15 жасымда немесе бірдеңе жасымда тісімді жуып, жылап жібердім. Тек өзімді жалғыз сезіндім».&lt;ref name=&quot;Apple Music&quot;&gt;{{cite web |url=https://apple.co/TameLonerism |title=Sleeve Notes: Tame Impala, Lonerism |publisher=Apple Music |date=28 January 2019 |access-date=28 January 2019}}&lt;/ref&gt; Паркер сонымен қатар, Таме Импаланың 2012 жылы шыққан «Лонеризм» альбомында жасөспірім кезіндегі көптеген сезімдерді дәлелдейді деп ойлады. Ол: «Бұған таңқаларлық үміт бар. Мүмкін, оның таңғалдырарлығы осы шығар. Мүмкін, сондықтан ол соншалықты жақсы орындалған шығар».

Паркердің әкесі оған музыка индустриясына ену туралы әрдайым ескертіп отырды. Паркер: «Менің әкем әрдайым музыканы мансап ретінде таңдамау керектігін ескертті. Ол қатты уайымдап:&quot;Егер сіз өзіңіздің жұмысыңыз ретінде, егер үстелге тамақ қоятын нәрсе болсаңыз, ол оның сиқырын бірден бұзады&quot;, - деді. Бұл енді жұмбақ әрі көңілді болмайды, тек жұмыс сияқты болады. Паркер әкесінің айтқанына сеніп, біраз уақыт университетке түсіп, инженерлік мамандық бойынша оқыды. Ол: «Мен әкемді қандай да бір жолмен қуантқым келді. Мен не істегім келетінін білмедім, өйткені маған музыкадан басқа ешнәрсе ұнамады».&lt;ref name=&quot;Melbourne Uni interview&quot;&gt;{{cite web|title=Melbourne Uni interview|url=http://union.unimelb.edu.au/farrago2010/arts-and-culture/interviewwithtameimpalaskevinparker|publisher=Melbourne Uni|access-date=14 July 2012}}&lt;/ref&gt; деді Паркер: «Мен оны жек көрдім, және бір күні астрономияға ауысуға бел будым. Кедей болатынымды білдім және кез-келген іспен айналысқым келді». Алайда, Паркер өзінің алғашқы арманынан бас тартпады. Ол: «Мен Университетте болдым, қол қоюдан екі ай бұрын мен әйгілі музыкант болмайтынымды және өз мансабыма кірісуім керек екенін мойындадым. Осылайша құлап, іс жүзінде университетте жұмыс істей бастаған кезде, бірақ ешқашан назарымды музыкадан басқа ешнәрсеге аудара алмадым, мысалы, бұл ауру еді, дәрістерде мен бір сөзді тыңдай алмайтын едім, өйткені тек жаңа әнім туралы ойланатын едім»..

Соңғы астрономия емтиханына бара жатқанда, Паркерге Modular Recordings хабарласып, олардың таңбасына Таме Импаланы жаздырғысы келді. Мұны естіген Паркер емтиханнан машинасын бұрып, музыка жасау үшін үйіне кетті. &lt;ref name=&quot;Pitchfork Reviews interview&quot;&gt;{{cite web|title=Pitchfork Reviews interview|url=http://www.pitchforkreviewsreviews.com/post/731827786/pitchfork-reviews-reviews-attends-record-label-showcase|publisher=Pitchfork Reviews|access-date=14 July 2012}}&lt;/ref&gt;

Паркер өзінің алғашқы альбомын жазып жатқан кезде, оның әкесі бір жыл бойы қатерлі ісік ауруымен күрескеннен кейін қайтыс болды. Джерридің өлімі Паркерге «жаппай» әсер етті, ол: «Бұл таңқаларлық уақыт болды, өте түсініксіз болды, және мен оны қалай жасайтынымды білмедім&quot;.&lt;ref&gt;http://www.theage.com.au/good-weekend/out-of-this-world-20150626-ghwchk&lt;/ref&gt;

== Мансап ==
Паркер - бұл өзінің негізгі жобасы Tame Impala-дан басқа әр түрлі топтарда ойнайтын үлкен және алуан түрлі Перт музыкалық сахнасының бөлігі. Бұл туралы түсініктеме берген Паркер «бұл шынымен де тату, тыныш, Австралияның қалған бөлігінен бөлінген көрініс»&lt;ref name=&quot;KEXP Interview&quot; &gt;{{cite web|title=KEXP intreview|url=https://web.archive.org/web/20130308042716/http://blog.kexp.org/2010/12/27/interview-with-tame-impala/|access-date=27 December 2010}}&lt;/ref&gt;және «Таме Импала - бұл біз шу шығаратын алып шудың бір парағы ғана. Достар. Мен өзім жазуды өзім жаман сезінбеймін, өйткені олардың тобында бұл үлес деп ойламаймын ... бізге Таме Импала - бұл тек Кевин Паркердің жобасы және бәрінің жобасы бар».

===The Dee Dee Dums===
2005 жылы Паркер The Deeee Dums атты топ құрды (ол Таме Импаланың негізі болады) қазіргі Таме Импаланың мүшесі Доминик Симпер мен Люк Эпштейннің қатысуымен. Deeeee Dums 2005 жылы AmpFest-те екінші орынға ие болып &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ampfest.com.au/bands/2005/deedee|title=Tame Impala (aka Dee Dee Dums)|publisher=Ampfest|access-date=28 April 2009|url-status=dead|archive-url=https://www.webcitation.org/6Cu9WCfwm?url=http://www.ampfest.com.au/bands/2005/deedee|archive-date=14 December 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; және сол жылы The Next Big Thing мемлекеттік финалында үшінші орынға ие болып, жергілікті мақтауға ие болды. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20090412124052/http://nextbigthing.net.au/pastWinners.htm|title=NBT Past Winners|publisher=Next Big Thing (Healthway)|access-date=28 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412124052/http://nextbigthing.net.au/pastWinners.htm|archive-date=12 April 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2006 жылы қазанда Эпштейннің орнына барабаншы Сэм Девенпорт келді, Эпштейн Sugarpuss-пен ойнайтын болды. Кейінірек олар Ұлттық кампус тобы байқауының Батыс Австралия штатында финалда жеңіске жетті [26].

2007 жылдың аяғында Паркер топтың атын Tame Impala деп өзгертті және Джей Уотсонды барабандарға қабылдады; Девенпорт актерлік мансабын жалғастырды.

===Tame Impala===
Tame Impala - Паркердің психоделикалық рок тобы. Ол Таме Импаланың барлық дерлік музыкасын жазады және жазады. Гитарада ойнайды және жанды дауыста ән айтады. Негізінен, Таме Импала - Паркердің жазба жобасы. 

20-ға жуық әнді жібергеннен кейін, олардың көпшілігі кейінірек YouTube сайтына көшіп кетті, бұл Паркер 2003 жылы-ақ әртүрлі рекордтық белгілерге жазған, Таме Импала Модульдік жазбаларға қол қойды. 2008 жылы дебют жасаған EP шыққаннан кейін, Паркер өзінің жазбаға деген ниетін ашты: «Бұл әндердің көпшілігі ешқашан Пертпен, тіпті бүкіл әлеммен естілмеуі керек еді. Олар жай ғана менің жеке тыңдауым үшін және оның компакт-дискісін жазып, оны менің машинама салып, достарыма беру мақсат болды».&lt;ref name=&quot;Tame Impala Perth Bands Interview&quot;&gt;{{cite web|title=Tame Impala Perth Bands Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=2j_zUnox558|publisher=YouTube|access-date=13 July 2012}}&lt;/ref&gt;

2008 және 2009 жылдардағы гастрольдік сапарлардан кейін Таме Импаланың дебюттік альбомы Innerspeaker 2010 жылы «Жыл альбомы» үшін J сыйлығын &lt;ref name=&quot;J Awards 2011&quot;&gt;{{cite web|title=J Awards 2011|url=http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s3079638.htm|publisher=abc.net.au|access-date=3 May 2012}}&lt;/ref&gt;  және Rolling Stone &lt;ref name=&quot;Rolling Stone Awards 2011&quot;&gt;{{cite web|title=Rolling Stone Awards 2011|url=http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/music/rolling-stone-awards-2011/story-e6frexl9-1225994538206|publisher=The Daily Telegraph|access-date=3 May 2012}}&lt;/ref&gt; сыйлығын жеңіп алып, ARIA-да 5 номинацияны жеңіп алып, үлкен сынға ие болды. Паркердің 1960-шы жылдардағы психоделиялық роктың көптеген элементтерін қабылдап, оған жаңа және ерекше дыбыс шығаратын заманауи түрлендіру қабілеті жоғары бағаланды.  Паркер сонымен қатар WAMI сыйлығын үздік гитарист  және APRA сыйлығын Жылдың үздік ән жазушысы үшін алды. 

Паркердің жұмыс этикасын көрсете отырып, келесі Tame Impala альбомы Lonerism-те жұмыс Innerspeaker шыққанға дейін басталған болатын.  Lonerism 2012 жылдың 5 қазанында NME, Rolling Stone және Triple J. сияқты көптеген жыл альбомдарын жеңіп алып, көптеген сын-пікірлерге ие болды. Lonerism Паркер музыкасының синтездер мен поприп әуендерімен және тағы басқалармен кеңейтілгендігін білдіреді.Паркер жаңадан табылған дыбыс туралы пікір білдіріп, «[Lonerism] мен Innerspeaker кезінде жасағым келген музыканың түрі болады, бірақ мен бұл секірудің тым көп екенін сездім. Innerspeaker, мен альбомды тек гитаралармен жасауым керек деп ойладым, және синтездерді қолданбау керек, өйткені бұл біздің істеген ісімізге ымыраға келген сияқты сезіндім. Бірақ мен олай емес екенін енді білдім ». 2015 ол Таме Импаланың ағымдары (2015 ж. Шілде айындағы) жұмысы үшін «Жыл инженері» және «Жыл өндірушісі» деген екі кубокты жеңіп алды; топ салтанатта тағы үш санатты жеңіп алды: Жылдың альбомы, үздік топ және ең жақсы рок-альбом.  2019 жылдың 30 наурызында топ Saturday Night Live тікелей эфирде өнер көрсетті. 2019 жылдың 13 сәуірінде Таме Импала Coachella Valley музыкалық және өнер фестивалінің басты актісі ретінде орындалды. 2019 жылдың 28 маусымында топ Glastonbury фестивалінде Other Stage тақырыпшасы ретінде өнер көрсетті. Tame Impala жобасы аясындағы төртінші альбом The Slow Rush 2020 жылы 14 ақпанда шығарылды.

== Дискография ==
'''as Tame Impala'''
* ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Innerspeaker Innerspeaker]'' (2010)
* ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Lonerism Lonerism]'' (2012)
* ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Currents_(Tame_Impala_album) Currents]'' (2015)
* ''''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Slow_Rush The Slow Rush]'''' (2020)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>qoblilhhq3raiur356rvkg8jqyvhssg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Георгий Цурцумиа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669318</id>
    <redirect title="Георгий Александрович Цурцумия" />
    <revision>
      <id>3572878</id>
      <parentid>2929575</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Георгий Александрович Цурцумиа]] to [[Георгий Александрович Цурцумия]]</comment>
      <origin>3572878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="5nqep6galoqtn8y5p5un19ebfahyfjv" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Георгий Александрович Цурцумия]]</text>
      <sha1>5nqep6galoqtn8y5p5un19ebfahyfjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3573092</id>
      <parentid>3572636</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3573092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16808" sha1="8y9l6acctxg5up8cqxa43wpt3q79ds2" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120020||88072||2860||393||23683||189||54||4350||1453
|-
|2||3||{{u|Kasymov}}||94788||75338||10961||226||3362||234||109||5770||738
|-
|3||2||{{u|Салиха}}||86101||80525||1349||2243||909||49||0||957||135
|-
|4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84034||68900||1239||147||11309||15||0||1695||24
|-
|5||4||{{u|Мағыпар}}||79429||74555||719||589||37||361||0||2876||37
|-
|6||8||{{u|Arystanbek}}||55488||30544||3585||368||5770||944||2229||4767||5177
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||48003||39400||1747||102||626||17||9||4383||38
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41111||38502||884||90||357||62||0||785||381
|-
|9||9||{{u|Ulan}}||30436||23980||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|10||19||{{u|AlefZet}}||25095||8820||3472||136||398||8||2176||838||844
|-
|11||11||{{u|GanS NIS}}||24505||18596||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|12||14||{{u|Bolatbek}}||21868||13882||4120||204||768||812||373||1111||1007
|-
|13||10||{{u|Орел Карл}}||21150||19898||747||39||120||4||0||121||11
|-
|14||12||{{u|1nter pares}}||18802||17745||92||6||259||59||0||1093||102
|-
|15||20||{{u|Nurken}}||17090||8203||1247||37||6623||79||2||406||44
|-
|16||17||{{u|Kaiyr}}||16887||11948||212||5||132||162||8||2485||355
|-
|17||13||{{u|Batyrbek.kz}}||16065||14056||411||16||1017||73||1||537||299
|-
|18||15||{{u|Sagzhan}}||14764||13752||222||34||177||10||0||306||86
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14707||4598||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13715||12968||207||1||183||2||0||215||42
|-
|21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9856||1161||116||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||27||{{u|Ерден Карсыбеков}}||10965||6728||497||0||100||507||0||614||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||9765||7631||1205||37||4||0||4||333||36
|-
|25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||383||32
|-
|26||31||{{u|AlibekKS}}||8335||5774||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8187||8093||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3614||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|29||34||{{u|Nurtenge}}||7872||5399||955||137||625||53||21||527||186
|-
|30||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7309||0||118||0||0||0||35||1
|-
|31||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6918||0||0||0||0||0||2||0
|-
|32||35||{{u|TheNomadEditor}}||7321||5144||27||2||1715||135||0||158||38
|-
|33||26||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|34||33||{{u|Ashina}}||6998||5497||189||79||63||74||3||383||320
|-
|35||29||{{u|SSE}}||6974||6258||254||109||0||1||0||126||23
|-
|36||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444
|-
|37||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|38||39||{{u|TalgatSnow}}||6489||4635||376||94||683||0||10||79||66
|-
|39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||37||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||30||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||188||9||1||0||10||7
|-
|42||36||{{u|Zhaksilik}}||6101||5046||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||32||{{u|Aghia7}}||6046||5598||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||38||{{u|Zhigitbek}}||5455||4754||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||87||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4361||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||47||{{u|Coffee86}}||4290||3770||4||0||11||7||0||395||5
|-
|50||63||{{u|Madi Dos}}||4157||2874||187||63||33||24||0||592||101
|-
|51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21
|-
|52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|54||57||{{u|Esetok}}||3575||3077||394||2||161||205||8||285||138
|-
|55||50||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3398||3||0||4||0||0||32||0
|-
|56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|57||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8
|-
|58||52||{{u|Makenzis}}||3324||3267||5||0||0||0||0||46||5
|-
|59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2990||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3
|-
|64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0
|-
|65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2838||0||0||0||0||0||0||0
|-
|66||65||{{u|Meruyert}}||2952||2790||0||0||0||0||0||0||1
|-
|67||96||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|68||68||{{u|Dauren}}||2871||2465||0||14||0||0||0||68||6
|-
|69||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|70||109||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|71||77||{{u|ShadZ01}}||2752||2212||283||52||105||0||0||4||0
|-
|72||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|73||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||240||0||0||0||0||2
|-
|74||76||{{u|Магпар}}||2680||2218||91||88||13||11||0||183||30
|-
|75||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|76||73||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|77||74||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|78||72||{{u|Сәуір 1}}||2471||2366||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2
|-
|80||87||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48
|-
|81||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|82||107||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1326||0||78||0||0||0||13||2
|-
|83||82||{{u|Рахман999}}||2304||1898||103||22||34||4||0||97||35
|-
|84||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75
|-
|85||94||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2
|-
|86||80||{{u|Egorkz}}||2232||2060||0||64||0||0||0||0||2
|-
|87||84||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|88||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2077||0||0||0||0||0||0||0
|-
|89||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|90||116||{{u|Әлинұр}}||2175||1105||132||43||47||101||0||580||48
|-
|91||88||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1721||94||0||243||0||0||37||5
|-
|92||83||{{u|Unknown Alash}}||1959||1897||1||0||0||0||0||0||0
|-
|93||85||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|94||90||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|95||99||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2
|-
|96||130||{{u|Esen48}}||1808||896||0||33||0||0||0||744||1
|-
|97||86||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|98||92||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1519||8||0||86||1||0||42||29
|-
|99||89||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|100||93||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||98||{{u|RaiymbekZh}}||1628||1434||6||0||12||0||0||63||64
|-
|102||97||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|103||91||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||103||{{u|ДолбоЯщер}}||1596||1339||1||0||101||1||0||5||0
|-
|105||101||{{u|2rk}}||1552||1367||0||99||0||1||0||8||0
|-
|106||104||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1516||1331||0||0||7||0||0||117||8
|-
|107||106||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|108||95||{{u|Gliwi}}||1494||1488||3||0||0||0||0||0||0
|-
|109||117||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1100||0||17||0||1||0||174||22
|-
|110||132||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0
|-
|111||111||{{u|Rasulbek Adil}}||1404||1231||1||0||0||1||0||128||28
|-
|112||102||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|113||114||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||139||{{u|MuratbekErkebulan}}||1348||780||200||0||57||5||0||230||4
|-
|115||105||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||110||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||100||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||108||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||136||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||830||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||142||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||766||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||112||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||115||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||125||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||118||{{u|Gulnar7}}||1178||1084||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||788||0
|-
|127||124||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0
|-
|128||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1
|-
|129||120||{{u|Ziv}}||1128||1057||58||0||0||2||0||9||2
|-
|130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||119||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||127||{{u|KoishymanovaG}}||1096||919||2||0||0||80||0||37||3
|-
|133||123||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||126||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||193||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|137||135||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|139||128||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|140||131||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11
|-
|141||143||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|142||152||{{u|Wikuiser}}||975||688||136||0||62||0||42||18||3
|-
|143||129||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||138||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|148||146||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|150||134||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|151||137||{{u|Mukhin}}||850||810||0||0||0||0||0||0||0
|-
|152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||188||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|157||175||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|158||150||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|159||148||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||707||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||145||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||683||2||30||24||0||0||41||6
|-
|163||169||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|165||147||{{u|Ташметов шахрух}}||743||721||0||0||0||0||0||5||0
|-
|166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|167||151||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0
|-
|168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|169||144||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|171||173||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|173||156||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0
|-
|175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|177||196||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|178||167||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|181||166||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|182||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17
|-
|183||158||{{u|Epoxa-HH}}||657||645||0||0||5||0||0||10||1
|-
|184||191||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|185||189||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|186||157||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||652||648||0||0||0||0||0||4||0
|-
|187||172||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|188||174||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|189||168||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||176||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|191||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|192||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||4||0||152||13
|-
|193||226||{{u|Zhandos02}}||620||269||3||4||11||0||0||247||0
|-
|194||195||{{u|Aseke16}}||616||524||25||0||7||1||0||17||12
|-
|195||178||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0
|-
|196||184||{{u|Makhanov}}||613||542||0||0||0||0||0||0||1
|-
|197||171||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|198||177||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|199||180||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|200||170||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|201||179||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|202||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|203||182||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|204||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6
|-
|205||187||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|206||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|207||192||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|208||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|209||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|210||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||469||0||0||5||0||0||33||2
|-
|211||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||185||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||553||541||0||0||0||0||0||0||0
|-
|213||197||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||552||523||9||0||0||0||0||1||0
|-
|214||186||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|215||190||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0
|-
|219||194||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|220||181||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||392||0||0||0||3||0||44||1
|-
|222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1
|-
|223||183||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0
|-
|226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8
|-
|229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0
|-
|230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>8y9l6acctxg5up8cqxa43wpt3q79ds2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3573187</id>
      <parentid>3572747</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3573187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11342" sha1="6xrop2xi2un6t3ouhogwr0e5t46l64j" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515645||380122||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145863||131239||957||0||13593||6||0||46||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||131617||127459||520||15||62||17||10||2859||650
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119565||112799||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||119||{{u|New user message}}||112091||1||0||0||0||0||0||112090||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||5||{{u|MerlIwBot}}||105855||88199||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||86927||86927||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79360||79345||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50488||50195||232||3||53||0||0||4||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43054||41964||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26584||22811||42||0||3648||2||0||59||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14431||13455||426||1||0||83||0||387||40
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13744||13243||240||4||8||22||0||172||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9134||9134||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7903||5399||955||137||625||40||21||527||186
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||121||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7330||4673||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5305||5305||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3259||3256||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1556||1537||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||54||{{u|YiFeiBot}}||1359||1192||69||0||83||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|59||53||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||80||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1122||1047||28||2||4||6||0||29||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||127||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||97||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||82||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||81||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|86||86||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||79||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|88||87||{{u|Chandlerriggs5}}||280||148||2||0||2||0||0||108||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|89||94||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|90||83||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|91||84||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0
|-
|92||85||{{u|Kasymovbot}}||170||166||2||0||0||1||0||1||0
|-
|93||126||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|94||128||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|95||88||{{u|KiranBOT}}||150||148||0||0||0||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|96||89||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||93||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||92||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|100||102||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|101||91||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|102||95||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||98||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|105||99||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|106||100||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|107||101||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|108||103||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|109||124||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|110||104||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|111||109||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|112||106||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||105||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||129||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||107||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||111||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||110||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||131||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||112||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||114||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||113||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||133||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|124||116||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|125||135||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|126||123||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|127||115||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|128||134||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||117||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|130||122||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|131||125||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|132||130||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|133||120||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|134||118||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|135||132||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>6xrop2xi2un6t3ouhogwr0e5t46l64j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3572796</id>
      <parentid>3572248</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3572796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102281" sha1="a26fl31nuakpjv8w33jwpc8iifkn9ys" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107917||25625||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8246||1156||3||153||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7823||950||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7247||84||695||187||814||2150||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3139||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2417||41||0||53||33||547||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2235||103||10||196||84||0||56||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2189||97||3||165||0||107||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1941||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||484||50||139||16||112||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1593||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1395||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1345||157||5||0||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Bolatbek}}||1312||982||33||2132||529||149||160||18||78
|-
|15||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|16||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|17||{{u|Орел Карл}}||1271||310||1||304||80||24||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1179||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||632||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||463||57||1270||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|27||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|28||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|29||{{u|Nurkhan}}||896||98||13||336||4||25||0||1||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||879||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Egorkz}}||862||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|33||{{u|Kaiyr}}||862||307||43||20||71||5||25||3||3
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||845||38||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||238||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||545||1632||168||18||7595||188||0||1||11
|-
|45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|46||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0
|-
|47||{{u|Casserium}}||522||186||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|49||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|50||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|51||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|52||{{u|Nurken}}||485||450||3||627||4536||28||0||1||2
|-
|53||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|54||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0
|-
|55||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|56||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|57||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|58||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|59||{{u|Sergazyyev}}||435||20||3||0||0||13||0||0||0
|-
|60||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|61||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0
|-
|62||{{u|Sagzhan}}||405||76||1||11||132||28||0||0||0
|-
|63||{{u|1nter pares}}||397||291||0||0||128||3||0||0||4
|-
|64||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|65||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|66||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|67||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|68||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|69||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|71||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|74||{{u|TheNomadEditor}}||340||33||0||0||1456||1||0||0||0
|-
|75||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|76||{{u|Makhanov}}||337||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|77||{{u|Ashina}}||319||158||3||56||22||41||21||0||21
|-
|78||{{u|Batyrbek.kz}}||317||306||207||23||499||7||1||0||0
|-
|79||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0
|-
|80||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|81||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Alphy Haydar}}||303||200||4||7||17||1||0||0||0
|-
|83||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|84||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|85||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4
|-
|88||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|89||{{u|Shynbolat}}||264||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|90||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|91||{{u|TalgatSnow}}||260||128||3||84||304||52||0||5||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||173||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||320||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||227||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||226||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||225||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|Ардак Нурмаханова}}||218||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|KoishymanovaG}}||216||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49
|-
|120||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|121||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|122||{{u|Coffee86}}||185||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||72||0||0||21
|-
|127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|128||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|129||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|130||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|131||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|132||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|ShadZ01}}||157||22||0||32||81||40||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Ali.otkelbayev}}||155||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|140||{{u|Daniyar}}||155||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|141||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|145||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|147||{{u|Arystanbek}}||146||243||7||555||261||206||110||362||306
|-
|148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0
|-
|152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Mukhin}}||141||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|154||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||140||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|178||{{u|Nurtenge}}||120||32||3||128||188||59||0||5||1
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Yerkezhan Nis}}||112||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|195||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|196||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|197||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|NIS Zhuldyz}}||99||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|215||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|216||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|217||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|218||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Aiganym Moldagulova}}||92||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Epoxa-HH}}||91||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Dxz3817}}||89||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||88||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0
|-
|242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|247||{{u|TemirlanSarsen}}||86||0||0||2||26||52||0||0||0
|-
|248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Ақбота Архабаева}}||84||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|257||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|258||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Әлинұр}}||81||74||0||28||22||38||17||0||2
|-
|268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|270||{{u|Aru Omarali}}||79||5||0||0||0||40||0||0||0
|-
|271||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|275||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|277||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|278||{{u|Madi Dos}}||76||21||0||51||21||40||1||0||3
|-
|279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|Kasymov}}||74||659||7||2969||522||92||0||38||4
|-
|284||{{u|Xialuahan}}||74||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|288||{{u|Sibom}}||73||497||89||79||176||3||1||0||3
|-
|289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Жунисова Балжан}}||71||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0
|-
|297||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|298||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|299||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|300||{{u|Aset Bukerov}}||66||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|301||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|303||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|306||{{u|Ташметов шахрух}}||65||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|308||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|309||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|310||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|313||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3
|-
|315||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|316||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|317||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|318||{{u|RaiymbekZh}}||59||35||3||1||4||0||0||0||1
|-
|319||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|321||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|322||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|323||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|324||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|330||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|331||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|332||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|333||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0
|-
|334||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|335||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|341||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|342||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|345||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|346||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|351||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|352||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|355||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|358||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|359||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|360||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|362||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|363||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|369||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|370||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|373||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|374||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|375||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|Meryuert.tk.nis}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|АйнурНИШ}}||42||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|Asan00}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|394||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|395||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|396||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|397||{{u|Егор Шевченко}}||39||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|409||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|410||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0
|-
|412||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||35||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|414||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|419||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|420||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|428||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|430||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|431||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|432||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|433||{{u|MuratbekErkebulan}}||32||17||0||43||57||0||1||0||0
|-
|434||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||32||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Aigerim ayanovna}}||31||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|437||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|438||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||31||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|440||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|441||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|442||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|443||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|95.58.148.237}}||29||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|449||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|451||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|467||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|474||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|475||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|479||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||1||0||1
|-
|482||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|483||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|485||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|486||{{u|NIS AdletAskerov}}||24||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Bakyt.tass}}||23||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|493||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1
|-
|494||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|499||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|500||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|506||{{u|Rasulbek Adil}}||22||0||0||1||0||0||1||0||0
|-
|507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|Unknown Alash}}||22||28||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|ErnatPointmakker}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|528||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|539||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|541||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|542||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|543||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|544||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|545||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|546||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|555||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|557||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|558||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|560||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|562||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|563||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Jarnamaqaz}}||16||11||0||29||0||11||0||0||0
|-
|568||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|570||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|572||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|574||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|575||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|576||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|577||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|578||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|579||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|582||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|584||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|586||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|588||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|589||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|592||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|595||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|596||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|598||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|600||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|601||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|602||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|603||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|604||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|607||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|624||{{u|Carlos186}}||12||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|627||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|628||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|633||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|637||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0
|-
|639||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|640||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|641||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|642||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|644||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|645||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|648||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|649||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|653||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|654||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|655||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|659||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|660||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|664||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Мақпал гидролог}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|666||{{u|03ainura}}||9||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|212.154.231.78}}||9||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|675||{{u|Aizhan Mussina}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|677||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|682||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|683||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|684||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|686||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|687||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|688||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|689||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|Жанна Ж}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|702||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|705||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|707||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|709||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|713||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|714||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|715||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|718||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|TrueNomadEditor}}||8||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|720||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|727||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|731||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|734||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|735||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|737||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|738||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|739||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|740||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|741||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|743||{{u|ABYLAI NIS}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|744||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|747||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|749||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|752||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|754||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|763||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|767||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|768||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|Torekhan Rysgul}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|777||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|781||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|787||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|792||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|793||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|798||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|805||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|Aldogarov}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|810||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|818||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|823||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|826||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|827||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|828||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|829||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|831||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|832||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|833||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|834||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|835||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|836||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|840||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|841||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|842||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|845||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|846||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|847||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|848||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|850||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|851||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|853||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|854||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|855||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|860||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|870||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|875||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|877||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|879||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|882||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|885||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|886||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|892||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|893||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|Batyrkhan.x}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|899||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|900||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|Dakes123}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|902||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|907||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|909||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|910||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|914||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|918||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|921||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|924||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|925||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|926||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|927||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|931||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|934||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|935||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|937||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|Нұржан Хамзин}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|946||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|947||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|948||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|954||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|955||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|956||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|970||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|976||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|977||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|978||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|983||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|985||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|986||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|989||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|993||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|994||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|996||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1001||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1008||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1009||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1016||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1023||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1030||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||4||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1037||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1038||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Акмарал Т}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1043||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1045||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1047||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Бексұлтан Алмас}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1053||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Нұрлы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1072||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1078||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|95.56.102.239}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|Abayconvict}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1126||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1130||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1158||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1162||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1164||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1165||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1166||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1170||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1172||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1180||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1184||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1188||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1191||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1192||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1199||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Wikuiser}}||3||8||2||47||29||0||0||23||0
|-
|1221||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1242||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1244||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1250||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1253||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1269||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1280||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1378||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1392||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1406||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1408||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1409||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1421||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1422||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1423||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1424||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1436||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1437||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1438||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1441||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1453||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1456||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1465||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Kvazimodo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1480||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1493||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1509||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1510||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1527||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1528||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1529||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|Tamilana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1537||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1545||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1546||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1552||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1553||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Калиева Айнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1656||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1669||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1674||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Ғабит Көбегенов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1680||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1687||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||168||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>a26fl31nuakpjv8w33jwpc8iifkn9ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sulpak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>676936</id>
    <revision>
      <id>3572972</id>
      <parentid>3478443</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T22:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6047" sha1="mugj11rim6tkky5kd6ctgp5focb68cb" xml:space="preserve">{{Компания
 |атауы             = Sulpak
 |логотипі          = Sulpak Logo.svg
 |түрі              = [[Жеке компания]]
 |биржадағы листингі     = 
 |қызметі           = 
 |ұраны             = 
 |құрылды           = [[1992 жыл|1992]]
 |жабылды           = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары          = 
 |бұрынғы атауы     = 
 |құрушы            = Алмас Султангазин мен Андрей Пак
 |орналасуы         = [[Алматы]], [[Қазақстан]]
 |басты адамдары    = 
 |саласы            = [[Бөлшек сауда]]
 |өнімі             = 
 |айналым           = 
 |операциялық кіріс     = 261,77 млрд [[Қазақстан теңгесі|теңге]] (желтоқсан 2021)&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://forbes.kz/ranking/object/690|title=ТОО «Arena S» (Sulpak) — Forbes Казахстан|website=www.forbes.kz/|accessdate=2022-02-09}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
 |таза табысы       = 16,76 млрд [[Қазақстан теңгесі|теңге]] (желтоқсан 2021)&lt;ref name=&quot;forbes&quot;/&gt;
 |қызметкерлер саны     = 5865 адам (2021)&lt;ref name=&quot;forbes&quot;/&gt;
 |басшы компания    = 
 |бағынышты компания    = 
 |сайты             = [https://www.sulpak.kz/kz sulpak.kz]
}}
'''Sulpak''' — [[Алматы]]да орналасқан [[Қазақстан]]дағы ең ірі [[электроника]] сауда желісі. Компанияны 1992 жылы Алмас Султангазин мен Андрей Пак құрған.

''Сулпак'' есімі серіктестіктің негізін салушылар ''Сул''тангазин мен ''Пак'' есімдерінің алғашқы екі буынынан құралған.

Компанияның мәліметінше, Sulpak-та 6000-ға жуық адам жұмыс істейді. Қазақстан мен Қырғызстанның 55-тен астам қалалары мен елді мекендеріне желіге барлығы 177 сауда нүктесі кіреді.&lt;ref&gt;[https://www.sulpak.kz/kz/Article/239/informaciya%20o%20seti Желі туралы ақпарат]{{Deadlink|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} sulpak.kz&lt;/ref&gt;

== Тарихы&lt;ref&gt;[https://export.sulpak.kz/promo/hr/dist/index.html Компания тарихы]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} sulpak.kz {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; == 
Sulpak негізін салғаннан кейін бизнес Қазақстанның ірі қалаларында электроника мен тұрмыстық техниканың саудасына ден қойды. 2001 жылы ғана филиалдар желісін бүкіл Қазақстанға кеңейту басталды.

2005 жылдан бастап бөлшек сауда компаниясы Ресейдегі және Шығыс Еуропадағы «Eldorado» ресейлік электроника бөлшек сауда желісімен ынтымақтасады.

2006 жылы Sulpak неміс электроника сатушысы Media Markt-пен бірдей қызыл ливераны қабылдады. Бұл ресейлік «Эльдорадо» нарығымен ынтымақтастыққа байланысты болды, өйткені олар түс схемасын қызылға өзгертті.&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=718802 &quot;Эльдорадо&quot; перекрасило Mediamarkt] kommersant.ru {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

Сондай-ақ Sulpak 2009 жылдан бері өз өнімдерін онлайн сатумен айналысады.

== Sulpak Cinema ==

'''Sulpak Cinema''' — Sulpak тобының Қазақстандағы кинопрокат нарығында жұмыс істейтін дистрибьюторлық бөлімшесі. Forbes Kazakhstan мәліметінше, компания ұлттық дистрибуция нарығының шамамен 40 %-ын бақылап, Paramount Pictures, Warner Bros және Universal Pictures сынды голливудтық студиялармен тікелей келісімшарттарға ие болған&lt;ref name=&quot;Forbes2015&quot;&gt;{{cite web |url=https://forbes.kz/articles/xx_vek_na_poroge |title=XX век на пороге |date=2015-01-28 |website=forbes.kz |publisher=[[Forbes]] |language=ru |access-date=2025-06-07}}&lt;/ref&gt;.

Осындай тікелей әріптестік компанияға тизерлер, футаждар және басқа да маркетингтік материалдарды жедел алуға, сондай-ақ серіктес студиялардың шетелдік офистерімен үйлесімді жұмыс істеуге мүмкіндік беріп, жаңа фильмдерді қазақстандық экранға жедел шығаруға жағдай жасады&lt;ref name=&quot;Forbes2015&quot; /&gt;. Компанияның негізін қалаушылардың бірі — Sulpak бөлшек сауда желісінің тең иесі кәсіпкер Алмас Султанғазин, ал құр founders қатарына продюсер Олег Головашкин да кіреді&lt;ref name=&quot;Forbes2024&quot;&gt;{{cite web |url=https://forbes.kz/articles/kakim-biznesom-vladeet-soosnovatel-seti-sulpak-almas-sultangazin-cd0566 |title=Каким бизнесом владеет сооснователь сети Sulpak Алмас Султангазин |date=2024-09-23 |website=forbes.kz |publisher=[[Forbes]] |language=ru |access-date=2025-06-07}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстанның сауда желілері]]
[[Санат:Алматы компаниялары]]</text>
      <sha1>mugj11rim6tkky5kd6ctgp5focb68cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>677663</id>
    <revision>
      <id>3572990</id>
      <parentid>3566017</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19486-06</username>
        <id>179131</id>
      </contributor>
      <origin>3572990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10162" sha1="lyvikm2cad6duljhamd16qjbu7v4qc6" xml:space="preserve">{{Музыкант
|Есімі = Айгүл Елшібаева
|Атауы = 
|Сурет = 
|Сурет ені = 
|Сурет тақырыбы = 
|Фон = 
|Туылған кездегі есімі = 
|Толық аты = Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева
|Туған күні = 2.5.1977
|Туған жері =  
|Қайтыс болған күні = 
|Қайтыс болған жері = 
|Белсенділік жылдары = 
|Мемлекет = {{KAZ}}
|Мамандығы = {{әнші|Қазақстан}}, [[терме]]ші, [[жыр]]шы
|Дауыс түрі = сопрано
|Аспабы =Домбыра 
|Жанры =
|Лақап аттары = 
|Ұжымы =Қазақконцерт бірлестігі, Өнер университеті 
|Қызметтес болған =
|Лейблдері = 
|Марапаттары = {{{!}} 
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}} 
|Сайты = 
}}
'''Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева''' ([[1977 жыл]]ы туған) — дәстүрлі [[әнші]], [[терме|жыршы]], домбырашы, музыкант, өнер зерттеушісі. Қазақстанның  еңбек сіңірген қайраткері, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері. Шалқар ауданының құрметті азаматы. ,,Парасат,,ордені иегері

==Білімі және қызметі==
1999 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Алматы Мемлекеттік консерваториясын]] әнші, оқытушы, домбырашы мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген. 

2001 жылы Президенттің гранты бойынша аталған консерваторияның аспирантурасын бітірген. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы «Қазақтың жыраулық-жыршылық дәстүрінің орындалу ерекшеліктері». 

1999-2002 жж. Алматы қаласында «[[Гүлдер (ансамбль)|Гүлдер]]&lt;nowiki/&gt;» ансамблінде қызмет атқарған.

2002-2009 жылдары Астана қаласының [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] оқытушы болып істеген.

2009 жылдың сәуірінен бастап ҚР Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарады.

1997 жылы Батыс аймақтық конкурстың лауреаты. 

1997 жылы Франция мемлекетінің Париж, Ренн, Рюей-Мальмезон, Фаентенбло  т.б. қалаларында .М. Әуезовтың 100 жылдық мерейтойында, ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан  өнер шеберлерінің концертінде өнер көрсетті.

2000 жылы «Шабыт» фестивалінің лауреаты.

2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті.

2005 жылы К. Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты. 

2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті.

2006 жылы «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты.

2007 жылы Францияның астанасы Париж қаласында өткен «Айтыс» бағдарламасы аясында Қазақстанның дәстүрлі өнер шеберлерімен бірге өнер көрсетті. 

Сүгір жыраудың термесіне бейне баян түсіріп, эстрада саласында этнофольклор жанрымен халықтың ыстық ықыласына бөленді. 

2011жылы  «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген.

2012 жылы Англия мемлекетіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен.

Астана қаласының мерекелік концерттеріне жиі қатысып, өзіндік үлесін қосып, аянбай еңбек етіп келеді.

2018 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағына ие болды.

2019 жылы Шалқар ауданының құрметті азаматы атағына ие болды.

2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызмет атқарады.

2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметінде.

2022 жылы, мамыр айында Қырғызстанда өткен Ұлттық музыка мерекесінде өнер көрсетіп, қырғыз ұлты қазақтың жыр термесіне ыстық ықыластарын білдіріп, құрметін көрсетті.

2022 жылы, қыркүйек айында, Ресейдегі Қазақстан күндері аясында өткен, қазақстан өнер шеберлерінің концертінде Астрахань, Қазан қалаларында қазақтың жыраулық өнерін дәріптеп, Ресейлік көрермендердің ыстық ықыласына бөленді.

1997– 2023 жылдардан бастап, шет мемлекеттер мен Қазақстанның Ақтөбе, Атырау, Талдықорған, Алматы, Жамбыл, Шымкент, Орал, Қарағанды, Маңғыстау Атырау облыстары мен аудандарында жеке концертін өткізіп, дәстүрлі өнерді паш етіп келеді.

==Шығармашылығы==
1997 жылы Франция елінің Париж, Ренн, Рью-Мальмезон, Фаентенбло қалаларында М.Әуезовтың 100 жылдық мерейтойын ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан өнер  шеберлерімен өнер көрсетті.

2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті.

2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті.

2009 жылдың сәуірінен бастап Қазақстан Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарды.

2011 жылы «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген.

2012 жылы Англия мемлектіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен.

2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызметін атқарады.

2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметін атқарады.

==Марапаттары==
* Батыс аймақтық конкурстың лауреаты (1997).&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;
* «Шабыт» фестивалінің лауреаты (2000).
* К.Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты (2005).
* «[[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Дарын]]&lt;nowiki/&gt;» мемлек&lt;nowiki/&gt;еттік сыйлығының лауреаты (2006)
* «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2018).
* «Шалқар ауданының құрметті азаматы» (2019).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]]
[[Санат:Өнертану ғылымдарының кандидаттары]]</text>
      <sha1>lyvikm2cad6duljhamd16qjbu7v4qc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573042</id>
      <parentid>3572990</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-19486-06|~2026-19486-06]] ([[User talk:~2026-19486-06|т]]) өңдемелерінен [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3566017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10118" sha1="pu8ll4iislwu95ozn0nv8osxmefx65w" xml:space="preserve">{{Музыкант
|Есімі = Айгүл Елшібаева
|Атауы = 
|Сурет = 
|Сурет ені = 
|Сурет тақырыбы = 
|Фон = 
|Туылған кездегі есімі = 
|Толық аты = Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева
|Туған күні = 2.5.1977
|Туған жері =  
|Қайтыс болған күні = 
|Қайтыс болған жері = 
|Белсенділік жылдары = 
|Мемлекет = {{KAZ}}
|Мамандығы = {{әнші|Қазақстан}}, [[терме]]ші, [[жыр]]шы
|Дауыс түрі = сопрано
|Аспабы =Домбыра 
|Жанры =
|Лақап аттары = 
|Ұжымы =Қазақконцерт бірлестігі, Өнер университеті 
|Қызметтес болған =
|Лейблдері = 
|Марапаттары = {{{!}} 
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}} 
|Сайты = 
}}
'''Айгүл Иманқұлқызы Елшібаева''' ([[1977 жыл]]ы туған) — дәстүрлі [[әнші]], [[терме|жыршы]], домбырашы, музыкант, өнер зерттеушісі. Қазақстанның  еңбек сіңірген қайраткері, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері. Шалқар ауданының құрметті азаматы.

==Білімі және қызметі==
1999 жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Алматы Мемлекеттік консерваториясын]] әнші, оқытушы, домбырашы мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген. 

2001 жылы Президенттің гранты бойынша аталған консерваторияның аспирантурасын бітірген. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы «Қазақтың жыраулық-жыршылық дәстүрінің орындалу ерекшеліктері». 

1999-2002 жж. Алматы қаласында «[[Гүлдер (ансамбль)|Гүлдер]]&lt;nowiki/&gt;» ансамблінде қызмет атқарған.

2002-2009 жылдары Астана қаласының [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] оқытушы болып істеген.

2009 жылдың сәуірінен бастап ҚР Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарады.

1997 жылы Батыс аймақтық конкурстың лауреаты. 

1997 жылы Франция мемлекетінің Париж, Ренн, Рюей-Мальмезон, Фаентенбло  т.б. қалаларында .М. Әуезовтың 100 жылдық мерейтойында, ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан  өнер шеберлерінің концертінде өнер көрсетті.

2000 жылы «Шабыт» фестивалінің лауреаты.

2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті.

2005 жылы К. Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты. 

2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті.

2006 жылы «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты.

2007 жылы Францияның астанасы Париж қаласында өткен «Айтыс» бағдарламасы аясында Қазақстанның дәстүрлі өнер шеберлерімен бірге өнер көрсетті. 

Сүгір жыраудың термесіне бейне баян түсіріп, эстрада саласында этнофольклор жанрымен халықтың ыстық ықыласына бөленді. 

2011жылы  «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген.

2012 жылы Англия мемлекетіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен.

Астана қаласының мерекелік концерттеріне жиі қатысып, өзіндік үлесін қосып, аянбай еңбек етіп келеді.

2018 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағына ие болды.

2019 жылы Шалқар ауданының құрметті азаматы атағына ие болды.

2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызмет атқарады.

2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметінде.

2022 жылы, мамыр айында Қырғызстанда өткен Ұлттық музыка мерекесінде өнер көрсетіп, қырғыз ұлты қазақтың жыр термесіне ыстық ықыластарын білдіріп, құрметін көрсетті.

2022 жылы, қыркүйек айында, Ресейдегі Қазақстан күндері аясында өткен, қазақстан өнер шеберлерінің концертінде Астрахань, Қазан қалаларында қазақтың жыраулық өнерін дәріптеп, Ресейлік көрермендердің ыстық ықыласына бөленді.

1997– 2023 жылдардан бастап, шет мемлекеттер мен Қазақстанның Ақтөбе, Атырау, Талдықорған, Алматы, Жамбыл, Шымкент, Орал, Қарағанды, Маңғыстау Атырау облыстары мен аудандарында жеке концертін өткізіп, дәстүрлі өнерді паш етіп келеді.

==Шығармашылығы==
1997 жылы Франция елінің Париж, Ренн, Рью-Мальмезон, Фаентенбло қалаларында М.Әуезовтың 100 жылдық мерейтойын ЮНЕСКО көлемінде атап өтілген Қазақстан өнер  шеберлерімен өнер көрсетті.

2001 жылы Израиль мемлекетінде Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерекесінде өнер көрсетті.

2006 жылы Қазақстан елшілігі Чехия мемлекетінде өткізген «Наурыз мерекесінде» өнер көрсетті.

2009 жылдың сәуірінен бастап Қазақстан Президенттік мәдениет орталығында театр және концерт қызметінің театр солисі болып қызмет атқарды.

2011 жылы «Қазақтың жыр мақамдары» атты ғылыми еңбегі жарыққа шықты, қазақ ұлттық музыка өнерінің жыраулық дәстүрінің теориясын жазды. Қазақтың дәстүрлі 50 жыр-термесін нотаға түсірген.

2012 жылы Англия мемлектіне, Кембридж университетінің шақыруымен, Түркі халықтарының музыкасындағы арналған конференциясында «Қазақтың жыр мақамдары» кітабының тұсаукесерін жасап, баяндама жасап, өнер шеберлерімен өнер көрсеткен.

2019 жылдан бастап, Астанадағы Өнер университетінде ұстаздық қызметін атқарады.

2020 жылдан Қазақконцерт бірлестігінде әнші-солист қызметін атқарады.

==Марапаттары==
* Батыс аймақтық конкурстың лауреаты (1997).&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;
* «Шабыт» фестивалінің лауреаты (2000).
* К.Әзірбаев атындағы конкурстың лауреаты (2005).
* «[[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Дарын]]&lt;nowiki/&gt;» мемлек&lt;nowiki/&gt;еттік сыйлығының лауреаты (2006)
* «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2018).
* «Шалқар ауданының құрметті азаматы» (2019).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]]
[[Санат:Өнертану ғылымдарының кандидаттары]]</text>
      <sha1>pu8ll4iislwu95ozn0nv8osxmefx65w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>677708</id>
    <revision>
      <id>3573053</id>
      <parentid>3559253</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poundgated</username>
        <id>177363</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Информация о задержании&quot; from the page &quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/151671753|Нуртлеу, Мурат Абугалиевич]]&quot;</comment>
      <origin>3573053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27798" sha1="hq3p6ts4vvn0kkgca9c27batgl8fzt6" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі               = Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу
 | Суреті              = Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg
 | Атауы               = Нұртілеу, 2023 жыл

| Титулы            = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі
|  Ту                = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 |Ту2                = Flag of Kazakhstan.svg
| Реті             = 
| Басқара бастады     = 26 қыркүйек 2025 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады     = 
| Президент         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары   = [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]
| Ізбасары        = 

 | Титулы_2            = 
 | Ту_2               = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2_2              = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_2   = 24 наурыз 2019
 | Басқаруын аяқтады_2 = 25 ақпан 2021
 | Президент_2         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_2           = [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]]
 | Ізбасары_2         = [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]

 | Титулы_3              = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — 7-[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]]
 | Ту_3                  = MFA emblem.png
 | Ту2_3                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_3     = 3 сәуір 2023
 | Басқаруын аяқтады_3   = 26 қыркүйек 2025
 | Президент_3          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер_3            = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]&lt;br&gt;[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})&lt;br&gt;[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
 | Ізашары_3             = [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]]
 | Ізбасары_3            = ''Сыртқы істер министрі ретінде [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]]''

 | Титулы_4            = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің 19-басшысы
 | Басқара бастады_4   = 1 ақпан 2022
 | Басқаруын аяқтады_4 = 3 сәуір 2023
 | Ту_4                = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 |Ту2_4                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Президент_4         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_4           = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
 | Ізбасары_4          = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]

 | Титулы_5            = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары
 | Ту_5                = Эмблема КНБ РК.svg
 | Ту2_5               = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_5   = 5 қаңтар 2022
 | Басқаруын аяқтады_5 = 1 ақпан 2022
 | Президент_5         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_5           = [[Самат Сатыбалдыұлы Әбіш|Самат Әбіш]]
 | Ізбасары_5          = [[Жанат Қалдыбекұлы Элиманов|Жанат Элиманов]]

 | Титулы_6            = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының орынбасары
 | Басқара бастады_6   = 25 ақпан 2021
 | Басқаруын аяқтады_6 = 5 қаңтар 2022
 | Ту_6                = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 |Ту2_6                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Президент_6         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_6           = 
 | Ізбасары_6          = [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]

 | Титулы_7            = [[Қазақстан]]ның [[Финляндия]]дағы 2-[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]
 | Ту_7                = Flag of Finland.svg
 | Ту2_7               = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_7   = 29 наурыз 2016
 | Басқаруын аяқтады_7 = 24 наурыз 2019
 | Президент_7         = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Ізашары_7            = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]]
 | Ізбасары_7           = [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]]

 | Титулы_8            = [[Қазақстан]]ның [[Эстония]]дағы 2-[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]
 | Ту_8                = Flag of Estonia.svg
 | Ту2_8               = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_8   = 21 ақпан 2017
 | Басқаруын аяқтады_8 = 24 наурыз 2019
 | Президент_8         = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Ізашары_8            = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]]
 | Ізбасары_8           = [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]]

 | Туған күні           = 11.03.1976
 | Туған жері           = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Балалары             = 4

 | Партиясы             = [[Аманат (партия)|Аманат]] 
 | Білімі               = [[Қазақ ұлттық университеті]]
 | Сайты                = 
 | Commons              = Murat Nurtleu

 | Марапаттары          = {{қатар
  | теңестіру = солға
  | {{Құрмет ордені}}
 }}
{{қатар
 | теңестіру = солға
 | {{Достық ордені (Қырғызстан)}} 
}}
}}
'''Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу''' (бұрын '''Нұртілеуов''';&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://baq.kz/persons_directory/n-rtileuov-m-rat-bu-ali-ly/|title= Анықтама. Нұртілеуов Мұрат Әбуғалиұлы |language=kk |work= baq.kz|accessdate=2025-07-11}}&lt;/ref&gt; [[11 наурыз]] [[1976 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер және дипломат, 2025 жылдан бастап Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі қызметінде.

Бұрын Нұртілеу Қазақстанның [[Финляндия]] мен [[Эстония]]ға қатар [[Қазақстан елшілерінің тізімі|Төтенше және өкілетті елшісі]] (2016–2019), Президент көмекшісі (2019–2021), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары (2021–2022), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары (2022), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің басшысы (2022–2023), [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] (2023—2025) және басқа да лауазымдардың иесі болған.&lt;ref name=&quot;inbusiness&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/nurtileuov-murat-abugaliuly|title=Нұртілеуов Мұрат Әбуғалиұлы|lang=kk|date=2023-04-03|access-date=2023-04-25|publisher=inbusiness}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/339154-murat-nurtileu-dganha-qyzmetke-taghayyndaldy|title=Мұрат Нұртілеу жаңа қызметке тағайындалды|lang=kk|date=2023-04-03|access-date=2023-04-25|publisher=Egemen Qazaqstan|author=ТОҒАНБЕК, Аяна}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
=== Ерте жылдары ===
Мұрат Нұртілеу 1976 жылғы 11 наурызда [[Алматы]] қаласында туған. [[Ұлы жүз]]дің [[Суан]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;[https://sportinside.kz/sport/1068-suannan-syqqan-murat-nurtileu-qazaq-diplomatiiasyn-qalai-ozgertti Суаннан шыққан Мұрат Нұртілеу қазақ дипломатиясын қалай өзгертті?]&lt;/ref&gt;

1998 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазҰМУ-дың «халықаралық қатынастар» мамандығын бітірген.

=== Еңбек жолы ===
Еңбек жолын 1998 жылы [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігінің]] мемлекеттік хаттама қызметінің атташесі, референті болып бастаған.

1999 жылы Қазақстанның [[Малайзия]]дағы елшілігіне атташе ретінде ұзақ мерзімді шетелдік іс-сапарға жолданып, [[Қазақстан]]ға төрт жылдан соң оралысымен, қызметін Сыртқы істер министрлігі Азия және Африка департаментінің екінші хатшысы ретінде жалғастырды.

2004 жылдан бастап Сыртқы істер министрі [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі болған. Үш жылдан соң Сыртқы істер министрінің хатшылығын басқарды.

2007 жылы ол [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] аппаратына ауысып, онда аппарат басшысының орынбасары болып, көп ұзамай аппарат басшысы лауазымына тағайындалды.

2011 жылы Нұртілеу дипломатиялық қызметке қайта оралып, Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі атанды. Көп ұзамай ол министрліктің құрылымдық бөлімшесі Азия және Африка департаментін басқарады.

2011 жылғы желтоқсаннан бастап [[Женева]] қаласындағы БҰҰ бөлімшесі және басқа да халықаралық ұйымдар жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілдігінде кеңесші-уәкіл лауазымын атқарды.

2014–2016 жылдары Президент Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығы меңгерушісінің орынбасары болды.

2016–2019 жылдары Қазақстанның [[Финляндия]]дағы төтенше және өкілетті елшісі болды. Оған қоса 2017–2019 жылдары Қазақстанның [[Эстония]]дағы елшісі болды.

2019 жылғы 24 наурыздан бастап [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] Қасым-Жомарт Тоқаевтың көмекшісі, 2021 жылғы 25 ақпаннан бастап Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары қызметін атқарды.&lt;ref&gt;[https://sputnik.kz/20210225/Toqaev-komekshi-lauazym-16386442.html Президент өзінің көмекшісін лауазымынан босатып, басқа қызметке тағайындады]&lt;/ref&gt;

2022 жылғы 5 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://aqtobegazeti.kz/?p=108508 Мұрат Нұртілеу Қазақстан Респубикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды]&lt;/ref&gt;

2022 жылғы 1 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/murat-nurtleu-prezident-akmshlgnn-basshyisyi-bolyip-333269/ Мұрат Нұртілеу Президент Әкімшілігінің басшысы болып тағайындалды]&lt;/ref&gt;

=== Вице-премьер және Сыртқы істер министрі (2023–2025) ===
2023 жылғы 3 сәуірден бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасары]] және [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] болып қызмет атқарды.&lt;ref name=&quot;sputnik 2023&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230403/toqaev-murat-nurtileudi-vitse-premer-qyzmetine-tagayyndady-33520235.html|title=Тоқаев Мұрат Нұртілеуді вице-премьер қызметіне тағайындады|lang=kk|date=2023-04-03|access-date=2023-04-25|publisher=SPUTNIK}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы 4 қыркүйекте Orda сайты Нұртілеу мен кәсіпкер [[Гаджи Шапиевич Гаджиев|Гаджи Гаджиев]]тің ұсталғанын хабарлады. Үкімет бұл ақпаратты жоққа шығарғандай болды да, 5 қыркүйекте Нұртілеудің «Harvest Group» төрағасымен кездескенін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/murat-nurtileudin-ustalgany-zhoninde-sybys-taragan-shaqta-sim-onyn-suretin-zhariyalady/33522477.html |title=Мұрат Нұртілеудің &quot;ұсталғаны жөнінде&quot; сыбыс тараған шақта СІМ оның суретін жариялады |lang=kk |date=2025-09-05 |accessdate=2025-09-07 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}&lt;/ref&gt; [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2024)|Қазақстан президентінің жолдауы]]на орай 8 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] ғимаратында болған Нұртілеу журналистермен кездесіп, ақпаратты жоққа шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/217036 |title=Мұрат Нұртілеу өзінің ұсталғаны туралы ақпаратқа қатысты жауап берді |language=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2025-09-08 |access-date=2025-09-08}}&lt;/ref&gt;

=== Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі ===
2025 жылғы 26 қыркүйек күні Нұртілеу вице-премьер және сыртқы істер министрі лауазымынан босатылып, президент Тоқаевтың халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ma-nurtileu-turaly-2685732 |title=М.Ә. Нұртілеу туралы |language=kk |publisher=akorda.kz |date=2025-09-26 |access-date=2025-09-26}}&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
Нұртілеу үйленген, төрт баласы бар.

Анасы Күлтай Сұлтанқызы Мұсаева (1954 жылы туған) — педагогика ғылымдарының кандидаты, [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы ҚазҰПУ]] профессоры.&lt;ref&gt;[https://kaznpu.kz/ru/247/personal/ Мусаева Культай Султановна]&lt;/ref&gt; Қазақстанның тұңғыш [[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|ақпарат министрі]], дипломат [[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтановтың]] туған қарындасы болып келеді.&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/mikhail.kozachkov/posts/pfbid0l8xn7dinu3ujh4dysibetrrkkmwcndavwbhjkb8w7getvwcwunpuc6vffhgkkbotl Михаил Козачковтың Facebook парақшасына жариялаған жазбасы]&lt;/ref&gt;

Үлкен бауыры Шалқар Нұртілеуов (1977 жылы туған) — ірі кәсіпкер. Автомобиль маркаларының ресми дилері «Doscar Group» компаниясының, алкогольді және алкогольсіз сусын шығаратын [[Көкшетау минерал су|«Көкшетау минералды сулары»]] (Asia Waters) компаниясының иесі.&lt;ref&gt;[https://www.czhr.kz/post/%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B3%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B-%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%83-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80-%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85-%D0%B4%D0%B5%D0%BB-%D1%80%D0%BA «Откуда деньги на часы?» Мурат Нуртлеу, заместитель премьер-министра – министр иностранных дел РК]&lt;/ref&gt; [[Абай облысы|Абай]], [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстарын жарықпен қамтамасыз ететін «Біріккен энергосервистік компанияның» директорлар кеңесінің төрағасы.&lt;ref&gt;[https://besk.kz/images/%25D0%25B3%25D0%25BE_%25D0%25BE%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D1%2587%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25BB%25D1%258C%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B9_compressed.pdf&amp;ved=2ahUKEwjF7_-l2ciOAxWDU1UIHdRtIRQQFnoECCMQAQ&amp;usg=AOvVaw2m38ps2ga-9p9ZHg2tNG3E ОЭСК. Годовой отчёт 2023]{{Deadlink|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2021–2022 жылдары «Аллюр» компаниялар тобының тәуелсіз директоры болған.&lt;ref&gt;[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/14288302?WebReportPluginId=a95ea42a-d035-4e90-8ec4-adb849e0eb5c&amp;WebReportId=24038&amp;WebReportPart=spreadsheet&amp;OptionName=WebArchiveReports Электронный отчет на 02.11.2021 16:17]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/14288302?WebReportPluginId=a95ea42a-d035-4e90-8ec4-adb849e0eb5c&amp;WebReportId=29937&amp;WebReportPart=spreadsheet&amp;OptionName=WebArchiveReports Электронный отчет на 13.05.2022 14:58]&lt;/ref&gt; Үйленген, үлкен қызы Аяулым Шалқарқызы (1996 жылы туған) — көпшілікке Айя Шалқар ретінде танылған модель, дизайнер.&lt;ref&gt;[https://matritca.kz/old/news/32926-ya-vsegda-rabotal-radi-udovolstviya.html Я всегда работал ради удовольствия]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ztb.kz/budto-sestra-cto-izvestno-o-mame-aji-salkar &quot;Будто сестра&quot;: что известно о маме Айи Шалкар]&lt;/ref&gt;
* [[Азаттық радиосы]]ның мәліметі бойынша Шалқар Нұртілеуов [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұлы Тимурдың бизнес серіктесі болып келеді. Тимур Тоқаев иеленген «Фортиус» компаниясына 2016 жылы Шалқар Нұртілеуов басшылық жасаған. 2017 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ндағы табиғи монополист «Біріккен энергосервистік компанияны» Тимур Тоқаевтың компаниясы жекешелендіріп алған. Осыдан соң директорлар кеңесінің төрағасы болып Шалқар Нұртілеуов, тәуелсіз директор болып Тимур Тоқаевтың немере ағасы Мұхамед Ізбастин сайланған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html|title=Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі|lang=kk|date=2022-04-19|access-date=2023-04-25|publisher=[[Азаттық радиосы]]|author=ҚАЙЫРТАЙҰЛЫ, Манас}}&lt;/ref&gt; Мұхамед Ізбастин директорлар кеңесінен 2019 жылы шыққан.&lt;ref&gt;[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/26437?RevisionId=0&amp;ReportNodeId=2147483644&amp;PluginId=39bcf1bb0e6e42a1907e0c12b2633059&amp;ReportId=60910986 Информация о корпоративных событиях акционерного общества, об изменениях в деятельности АО, затрагивающих интересы держателей ценных бумаг]&lt;/ref&gt;

Кіші бауыры Саят Сауранбаев (1980 жылы туған) — ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-541121 Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы]&lt;/ref&gt; 2025 жылғы дерек бойынша — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Ақмола облысы бойынша департаменті бастығы.&lt;ref&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/knb/about/structure/departments/leadership/1799/1?lang=kk ҰҚК Ақмола облысы бойынша департаменті]&lt;/ref&gt;

Қарындасы Жәмила Смайыл (1989 жылы туған) — дипломат. Ұзақ жыл Сыртқы істер министрлігінің жүйесінде жұмыс істеген, 2021 жылғы дерек бойынша Қазақстанның Түркиядағы елшілігінің бірінші хатшысы болған.&lt;ref&gt;[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/26437?WebReportPluginId=d1e04e2d-458b-4acc-b458-fb31b2747c3d&amp;WebReportId=14542&amp;WebReportPart=interested-people&amp;OptionName=WebReports Акционерное Общество &quot;Объединённая Энергосервисная Компания&quot;. Аффилированные лица (2024)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/56410 Список кандидатов, получивших высокие оценки конкурсной комиссии по проведению конкурса на занятие административных государственных должностей корпуса «Б» в Министерстве иностранных дел Республики Казахстан]&lt;/ref&gt; [[Instagram]] желісінде Jamichef деген лақап атпен өзінің аспаздық блогын жүргізеді.&lt;ref&gt;[https://comode.kz/post/7-novyh-brend-ambassadorov-sredi-kazahstanskih-selebriti 7 новых бренд-амбассадоров среди казахстанских селебрити]&lt;/ref&gt;

== Ұстау туралы ақпарат ==
2025 жылғы 4 қыркүйекте ORDA интернет-басылымы Нұртілеудің ұсталғаны туралы хабарлады. Алайда, Орталық коммуникациялар қызметі жанындағы Дезинформациямен күрес орталығы бұл ақпаратты дереу теріске шығарды.
== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}}
{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}

{{DEFAULTSORT:Нұртілеу, Мұрат Әбуғалиұлы}}
[[Санат:Қазақстанның Финляндиядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Эстониядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]]</text>
      <sha1>hq3p6ts4vvn0kkgca9c27batgl8fzt6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573055</id>
      <parentid>3573053</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Poundgated|Poundgated]] ([[User talk:Poundgated|т]]) өңдемелерінен [[User:Casserium|Casserium]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3559253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27377" sha1="r5tn74xqfwngr357hv28grimfn30hdq" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Есімі               = Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу
 | Суреті              = Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg
 | Атауы               = Нұртілеу, 2023 жыл

| Титулы            = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі
|  Ту                = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 |Ту2                = Flag of Kazakhstan.svg
| Реті             = 
| Басқара бастады     = 26 қыркүйек 2025 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады     = 
| Президент         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары   = [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]
| Ізбасары        = 

 | Титулы_2            = 
 | Ту_2               = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2_2              = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_2   = 24 наурыз 2019
 | Басқаруын аяқтады_2 = 25 ақпан 2021
 | Президент_2         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_2           = [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]]
 | Ізбасары_2         = [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]

 | Титулы_3              = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — 7-[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]]
 | Ту_3                  = MFA emblem.png
 | Ту2_3                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_3     = 3 сәуір 2023
 | Басқаруын аяқтады_3   = 26 қыркүйек 2025
 | Президент_3          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер_3            = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]&lt;br&gt;[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})&lt;br&gt;[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
 | Ізашары_3             = [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]]
 | Ізбасары_3            = ''Сыртқы істер министрі ретінде [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]]''

 | Титулы_4            = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің 19-басшысы
 | Басқара бастады_4   = 1 ақпан 2022
 | Басқаруын аяқтады_4 = 3 сәуір 2023
 | Ту_4                = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 |Ту2_4                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Президент_4         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_4           = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
 | Ізбасары_4          = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]

 | Титулы_5            = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары
 | Ту_5                = Эмблема КНБ РК.svg
 | Ту2_5               = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_5   = 5 қаңтар 2022
 | Басқаруын аяқтады_5 = 1 ақпан 2022
 | Президент_5         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_5           = [[Самат Сатыбалдыұлы Әбіш|Самат Әбіш]]
 | Ізбасары_5          = [[Жанат Қалдыбекұлы Элиманов|Жанат Элиманов]]

 | Титулы_6            = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының орынбасары
 | Басқара бастады_6   = 25 ақпан 2021
 | Басқаруын аяқтады_6 = 5 қаңтар 2022
 | Ту_6                = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 |Ту2_6                = Flag of Kazakhstan.svg
 | Президент_6         = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_6           = 
 | Ізбасары_6          = [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]

 | Титулы_7            = [[Қазақстан]]ның [[Финляндия]]дағы 2-[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]
 | Ту_7                = Flag of Finland.svg
 | Ту2_7               = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_7   = 29 наурыз 2016
 | Басқаруын аяқтады_7 = 24 наурыз 2019
 | Президент_7         = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Ізашары_7            = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]]
 | Ізбасары_7           = [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]]

 | Титулы_8            = [[Қазақстан]]ның [[Эстония]]дағы 2-[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]
 | Ту_8                = Flag of Estonia.svg
 | Ту2_8               = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_8   = 21 ақпан 2017
 | Басқаруын аяқтады_8 = 24 наурыз 2019
 | Президент_8         = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Ізашары_8            = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]]
 | Ізбасары_8           = [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]]

 | Туған күні           = 11.03.1976
 | Туған жері           = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Балалары             = 4

 | Партиясы             = [[Аманат (партия)|Аманат]] 
 | Білімі               = [[Қазақ ұлттық университеті]]
 | Сайты                = 
 | Commons              = Murat Nurtleu

 | Марапаттары          = {{қатар
  | теңестіру = солға
  | {{Құрмет ордені}}
 }}
{{қатар
 | теңестіру = солға
 | {{Достық ордені (Қырғызстан)}} 
}}
}}
'''Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу''' (бұрын '''Нұртілеуов''';&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://baq.kz/persons_directory/n-rtileuov-m-rat-bu-ali-ly/|title= Анықтама. Нұртілеуов Мұрат Әбуғалиұлы |language=kk |work= baq.kz|accessdate=2025-07-11}}&lt;/ref&gt; [[11 наурыз]] [[1976 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер және дипломат, 2025 жылдан бастап Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі қызметінде.

Бұрын Нұртілеу Қазақстанның [[Финляндия]] мен [[Эстония]]ға қатар [[Қазақстан елшілерінің тізімі|Төтенше және өкілетті елшісі]] (2016–2019), Президент көмекшісі (2019–2021), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары (2021–2022), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары (2022), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің басшысы (2022–2023), [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] (2023—2025) және басқа да лауазымдардың иесі болған.&lt;ref name=&quot;inbusiness&quot;&gt;{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/nurtileuov-murat-abugaliuly|title=Нұртілеуов Мұрат Әбуғалиұлы|lang=kk|date=2023-04-03|access-date=2023-04-25|publisher=inbusiness}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/339154-murat-nurtileu-dganha-qyzmetke-taghayyndaldy|title=Мұрат Нұртілеу жаңа қызметке тағайындалды|lang=kk|date=2023-04-03|access-date=2023-04-25|publisher=Egemen Qazaqstan|author=ТОҒАНБЕК, Аяна}}&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
=== Ерте жылдары ===
Мұрат Нұртілеу 1976 жылғы 11 наурызда [[Алматы]] қаласында туған. [[Ұлы жүз]]дің [[Суан]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;[https://sportinside.kz/sport/1068-suannan-syqqan-murat-nurtileu-qazaq-diplomatiiasyn-qalai-ozgertti Суаннан шыққан Мұрат Нұртілеу қазақ дипломатиясын қалай өзгертті?]&lt;/ref&gt;

1998 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазҰМУ-дың «халықаралық қатынастар» мамандығын бітірген.

=== Еңбек жолы ===
Еңбек жолын 1998 жылы [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігінің]] мемлекеттік хаттама қызметінің атташесі, референті болып бастаған.

1999 жылы Қазақстанның [[Малайзия]]дағы елшілігіне атташе ретінде ұзақ мерзімді шетелдік іс-сапарға жолданып, [[Қазақстан]]ға төрт жылдан соң оралысымен, қызметін Сыртқы істер министрлігі Азия және Африка департаментінің екінші хатшысы ретінде жалғастырды.

2004 жылдан бастап Сыртқы істер министрі [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі болған. Үш жылдан соң Сыртқы істер министрінің хатшылығын басқарды.

2007 жылы ол [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] аппаратына ауысып, онда аппарат басшысының орынбасары болып, көп ұзамай аппарат басшысы лауазымына тағайындалды.

2011 жылы Нұртілеу дипломатиялық қызметке қайта оралып, Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі атанды. Көп ұзамай ол министрліктің құрылымдық бөлімшесі Азия және Африка департаментін басқарады.

2011 жылғы желтоқсаннан бастап [[Женева]] қаласындағы БҰҰ бөлімшесі және басқа да халықаралық ұйымдар жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілдігінде кеңесші-уәкіл лауазымын атқарды.

2014–2016 жылдары Президент Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығы меңгерушісінің орынбасары болды.

2016–2019 жылдары Қазақстанның [[Финляндия]]дағы төтенше және өкілетті елшісі болды. Оған қоса 2017–2019 жылдары Қазақстанның [[Эстония]]дағы елшісі болды.

2019 жылғы 24 наурыздан бастап [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] Қасым-Жомарт Тоқаевтың көмекшісі, 2021 жылғы 25 ақпаннан бастап Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары қызметін атқарды.&lt;ref&gt;[https://sputnik.kz/20210225/Toqaev-komekshi-lauazym-16386442.html Президент өзінің көмекшісін лауазымынан босатып, басқа қызметке тағайындады]&lt;/ref&gt;

2022 жылғы 5 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://aqtobegazeti.kz/?p=108508 Мұрат Нұртілеу Қазақстан Респубикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды]&lt;/ref&gt;

2022 жылғы 1 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.&lt;ref&gt;[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/murat-nurtleu-prezident-akmshlgnn-basshyisyi-bolyip-333269/ Мұрат Нұртілеу Президент Әкімшілігінің басшысы болып тағайындалды]&lt;/ref&gt;

=== Вице-премьер және Сыртқы істер министрі (2023–2025) ===
2023 жылғы 3 сәуірден бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасары]] және [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] болып қызмет атқарды.&lt;ref name=&quot;sputnik 2023&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230403/toqaev-murat-nurtileudi-vitse-premer-qyzmetine-tagayyndady-33520235.html|title=Тоқаев Мұрат Нұртілеуді вице-премьер қызметіне тағайындады|lang=kk|date=2023-04-03|access-date=2023-04-25|publisher=SPUTNIK}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы 4 қыркүйекте Orda сайты Нұртілеу мен кәсіпкер [[Гаджи Шапиевич Гаджиев|Гаджи Гаджиев]]тің ұсталғанын хабарлады. Үкімет бұл ақпаратты жоққа шығарғандай болды да, 5 қыркүйекте Нұртілеудің «Harvest Group» төрағасымен кездескенін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/murat-nurtileudin-ustalgany-zhoninde-sybys-taragan-shaqta-sim-onyn-suretin-zhariyalady/33522477.html |title=Мұрат Нұртілеудің &quot;ұсталғаны жөнінде&quot; сыбыс тараған шақта СІМ оның суретін жариялады |lang=kk |date=2025-09-05 |accessdate=2025-09-07 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}&lt;/ref&gt; [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2024)|Қазақстан президентінің жолдауы]]на орай 8 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] ғимаратында болған Нұртілеу журналистермен кездесіп, ақпаратты жоққа шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/217036 |title=Мұрат Нұртілеу өзінің ұсталғаны туралы ақпаратқа қатысты жауап берді |language=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2025-09-08 |access-date=2025-09-08}}&lt;/ref&gt;

=== Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі ===
2025 жылғы 26 қыркүйек күні Нұртілеу вице-премьер және сыртқы істер министрі лауазымынан босатылып, президент Тоқаевтың халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ma-nurtileu-turaly-2685732 |title=М.Ә. Нұртілеу туралы |language=kk |publisher=akorda.kz |date=2025-09-26 |access-date=2025-09-26}}&lt;/ref&gt;

== Отбасы ==
Нұртілеу үйленген, төрт баласы бар.

Анасы Күлтай Сұлтанқызы Мұсаева (1954 жылы туған) — педагогика ғылымдарының кандидаты, [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы ҚазҰПУ]] профессоры.&lt;ref&gt;[https://kaznpu.kz/ru/247/personal/ Мусаева Культай Султановна]&lt;/ref&gt; Қазақстанның тұңғыш [[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|ақпарат министрі]], дипломат [[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтановтың]] туған қарындасы болып келеді.&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/mikhail.kozachkov/posts/pfbid0l8xn7dinu3ujh4dysibetrrkkmwcndavwbhjkb8w7getvwcwunpuc6vffhgkkbotl Михаил Козачковтың Facebook парақшасына жариялаған жазбасы]&lt;/ref&gt;

Үлкен бауыры Шалқар Нұртілеуов (1977 жылы туған) — ірі кәсіпкер. Автомобиль маркаларының ресми дилері «Doscar Group» компаниясының, алкогольді және алкогольсіз сусын шығаратын [[Көкшетау минерал су|«Көкшетау минералды сулары»]] (Asia Waters) компаниясының иесі.&lt;ref&gt;[https://www.czhr.kz/post/%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B3%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B-%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%83-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80-%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85-%D0%B4%D0%B5%D0%BB-%D1%80%D0%BA «Откуда деньги на часы?» Мурат Нуртлеу, заместитель премьер-министра – министр иностранных дел РК]&lt;/ref&gt; [[Абай облысы|Абай]], [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстарын жарықпен қамтамасыз ететін «Біріккен энергосервистік компанияның» директорлар кеңесінің төрағасы.&lt;ref&gt;[https://besk.kz/images/%25D0%25B3%25D0%25BE_%25D0%25BE%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D1%2587%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25BB%25D1%258C%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B9_compressed.pdf&amp;ved=2ahUKEwjF7_-l2ciOAxWDU1UIHdRtIRQQFnoECCMQAQ&amp;usg=AOvVaw2m38ps2ga-9p9ZHg2tNG3E ОЭСК. Годовой отчёт 2023]{{Deadlink|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2021–2022 жылдары «Аллюр» компаниялар тобының тәуелсіз директоры болған.&lt;ref&gt;[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/14288302?WebReportPluginId=a95ea42a-d035-4e90-8ec4-adb849e0eb5c&amp;WebReportId=24038&amp;WebReportPart=spreadsheet&amp;OptionName=WebArchiveReports Электронный отчет на 02.11.2021 16:17]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/14288302?WebReportPluginId=a95ea42a-d035-4e90-8ec4-adb849e0eb5c&amp;WebReportId=29937&amp;WebReportPart=spreadsheet&amp;OptionName=WebArchiveReports Электронный отчет на 13.05.2022 14:58]&lt;/ref&gt; Үйленген, үлкен қызы Аяулым Шалқарқызы (1996 жылы туған) — көпшілікке Айя Шалқар ретінде танылған модель, дизайнер.&lt;ref&gt;[https://matritca.kz/old/news/32926-ya-vsegda-rabotal-radi-udovolstviya.html Я всегда работал ради удовольствия]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ztb.kz/budto-sestra-cto-izvestno-o-mame-aji-salkar &quot;Будто сестра&quot;: что известно о маме Айи Шалкар]&lt;/ref&gt;
* [[Азаттық радиосы]]ның мәліметі бойынша Шалқар Нұртілеуов [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұлы Тимурдың бизнес серіктесі болып келеді. Тимур Тоқаев иеленген «Фортиус» компаниясына 2016 жылы Шалқар Нұртілеуов басшылық жасаған. 2017 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ндағы табиғи монополист «Біріккен энергосервистік компанияны» Тимур Тоқаевтың компаниясы жекешелендіріп алған. Осыдан соң директорлар кеңесінің төрағасы болып Шалқар Нұртілеуов, тәуелсіз директор болып Тимур Тоқаевтың немере ағасы Мұхамед Ізбастин сайланған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html|title=Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі|lang=kk|date=2022-04-19|access-date=2023-04-25|publisher=[[Азаттық радиосы]]|author=ҚАЙЫРТАЙҰЛЫ, Манас}}&lt;/ref&gt; Мұхамед Ізбастин директорлар кеңесінен 2019 жылы шыққан.&lt;ref&gt;[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/26437?RevisionId=0&amp;ReportNodeId=2147483644&amp;PluginId=39bcf1bb0e6e42a1907e0c12b2633059&amp;ReportId=60910986 Информация о корпоративных событиях акционерного общества, об изменениях в деятельности АО, затрагивающих интересы держателей ценных бумаг]&lt;/ref&gt;

Кіші бауыры Саят Сауранбаев (1980 жылы туған) — ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-541121 Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы]&lt;/ref&gt; 2025 жылғы дерек бойынша — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Ақмола облысы бойынша департаменті бастығы.&lt;ref&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/knb/about/structure/departments/leadership/1799/1?lang=kk ҰҚК Ақмола облысы бойынша департаменті]&lt;/ref&gt;

Қарындасы Жәмила Смайыл (1989 жылы туған) — дипломат. Ұзақ жыл Сыртқы істер министрлігінің жүйесінде жұмыс істеген, 2021 жылғы дерек бойынша Қазақстанның Түркиядағы елшілігінің бірінші хатшысы болған.&lt;ref&gt;[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/26437?WebReportPluginId=d1e04e2d-458b-4acc-b458-fb31b2747c3d&amp;WebReportId=14542&amp;WebReportPart=interested-people&amp;OptionName=WebReports Акционерное Общество &quot;Объединённая Энергосервисная Компания&quot;. Аффилированные лица (2024)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/56410 Список кандидатов, получивших высокие оценки конкурсной комиссии по проведению конкурса на занятие административных государственных должностей корпуса «Б» в Министерстве иностранных дел Республики Казахстан]&lt;/ref&gt; [[Instagram]] желісінде Jamichef деген лақап атпен өзінің аспаздық блогын жүргізеді.&lt;ref&gt;[https://comode.kz/post/7-novyh-brend-ambassadorov-sredi-kazahstanskih-selebriti 7 новых бренд-амбассадоров среди казахстанских селебрити]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}}
{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}

{{DEFAULTSORT:Нұртілеу, Мұрат Әбуғалиұлы}}
[[Санат:Қазақстанның Финляндиядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Эстониядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]]</text>
      <sha1>r5tn74xqfwngr357hv28grimfn30hdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ағұл тілі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>679213</id>
    <revision>
      <id>3572960</id>
      <parentid>3349336</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T20:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>4439</id>
      </contributor>
      <origin>3572960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="ly36w1m98l9umnq85paotse688db566" xml:space="preserve">'''Ағұл тілі''' (өз атауы — ''агъул чӏал'')  — лезгин тобындағы дағыстан тілдерінің бірі, агулдар арасында кең таралған. Ағұл тілі - иберий-кавказ тілдер отбасының нах-дағыстан тармағының лезгин ішкі тобына кіреді, [[Жалғамалы тілдер|жалғамалы]] (агглютинативті тіл) түрдегі тіл, номинативті жүйенің белгілері бар эргативті тіл.
Ағұл тілі – [[Дағыстан]] Республикасының [[мемлекеттік тіл]]і (Дағыстан Конституциясы 1994; 1998). Ағұл тілінің жазуы орыс ([[кириллица]]) графикасы негізінде жасалған. Ағұл тілінің төрт [[диалект]]ісі бар: тпиг, керен, буркихан, кошан.&lt;ref&gt;Э.Д. Сүлейменова, Д.Х.Ақанова, Н.Ж.Шаймерденова «Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы»: Кітап.–Алматы: «Издательство Золотая Книга» ЖШС, 2020 ж. 97-бет.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ресей тілдері]]
[[Санат:Дағыстан тілдері]]</text>
      <sha1>ly36w1m98l9umnq85paotse688db566</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor</title>
    <ns>3</ns>
    <id>682150</id>
    <revision>
      <id>3573083</id>
      <parentid>3568771</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>І Хәріполла</username>
        <id>155001</id>
      </contributor>
      <origin>3573083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49010" sha1="k5hbhmxz2elxvdcejpohrhq4x5u1gum" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Muzaffar Turgunov}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 19:37, 2022 ж. мамырдың 13 (+06)

== Сенімсіз өңдеме ==

Сіз өзіңіз сенімді болмай жылдың аяғына неге сызықша қойып жатырсыз? Сіздің барлық өңдемеңіз кері қайтарылды  [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:46, 2022 ж. тамыздың 20 (+06)

== Сұрағыңыз бойынша ==

Қайырлы күн! Қандай көмек керек? Осы талқылау бетіңізге жазыңыз сұрақтарыңызды. Салиха 12:29, 2022 ж. тамыздың 23 (+06)

== Сұрақ-жауап ==

Сәлеметсізбе, мүмкін болса мені еркін жаза алатын, сұрақ жауап істей алатын группаға қоса аласызба? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылауы]]) 12:35, 2022 ж. тамыздың 23 (+06)
:Кеш жарық, {{@|Arystanbek}} мырзаның талқылау бетіне хабар қалдырсаңыз болады. Телеграмда арнайы топ бар --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:53, 2022 ж. тамыздың 23 (+06)
:[[Қатысушы:TheNomadEditor|@Muzaffar Turgunov]] +77028186616 нөміріне телеграмға хабарласыңыз. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 09:27, 2022 ж. тамыздың 24 (+06)
::Сәлеметсізбе осы мақаламның дереккөздерін дұрыстап беріңізші https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0:%D0%98%D0%BD%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80/44-%D1%88%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:31, 2022 ж. тамыздың 29 (+06)

== Таңдаулы мақалаға дауыс беру ==
Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:03, 2022 ж. қазанның 20 (+06)

== Үлгі:Тұлғалар ==

Кеш жарық, тұлғаларға арналған әртүрлі үлгілер бар (әнші, жазушы, кинематограф, саясаткер т.с.с). Барлық мақалаға ''тұлға үлгісін қоя беруге болмайды''. Сосын туған, өлген жылы параметрлерін санмен толтыру керек: '''1.11.1111.''' Түсінді деген ойдамын, рахмет  [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:21, 2023 ж. қаңтардың 24 (+06)

рақмет сізге. Біреқ өңдеулерім жақсы істеп турмынба? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 21:25, 2023 ж. қаңтардың 24 (+06)

Сосын сіздерге көрініп турама қатысушылар өңдегені. Группаларыңызда талқылайсыздарма бұл қатысушы былай өңдеп жатыр деп? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 21:30, 2023 ж. қаңтардың 24 (+06)
::Тағы айтарым, ақыры үлгімен жұмыс жасаған екенсіз, оны '''толық толтыру''' керек, сонымен қатар сәйкесінше санаттар қойып шығу керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:49, 2023 ж. қаңтардың 24 (+06)
:::Телеграмда Қазуики деген топ бар, сонда қосылсаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:49, 2023 ж. қаңтардың 24 (+06)
::::Шыны керек алғашқысында тек шағын өңдемелер жасап, грамматикалық қателіктерді түзетіп жүрсеңіз дұрыс болар еді. сіз конвейер ұқсап үлгілерді шала, әрі қате толтырып бізге артық жұмыс жасап жатырсыз, ренжімеңіз, бірақ сондай болып тұр --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:56, 2023 ж. қаңтардың 24 (+06)

онда жайлап санаттарды дұрыс толтыруға әрекет жасаймын. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 22:07, 2023 ж. қаңтардың 24 (+06)
:Кеш жарық, Нұрсұлтан Назарбаев, Бауыржан Момышұлы сияқты мақалаларды ашып, үлгісін қалай толтырылғанын асықпай қарауыңызды өтінемін. Ол жерде туған жері мен қайтыс болған жерлеріне арналған арнайы үлгілер бар, сосын марапаттары бөлімінде ордендері мен медальдары үлгілері бар. '''Тұлға''' деген ескі санат қалып қойып жатыр, себебі тұлғаларға арналған үлгіні қолдансаңыз, автоматты түрде ''Алфавит бойынша тұлғалар'' деген санат пайда болады. Өтініш асықпай толтырып жасаңызшы, сіз қайтадан шала жұмыс жасап жатырсыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:01, 2023 ж. қаңтардың 27 (+06)

== Мақала қосу ==

Саламатсыз, қосып жатқан үлесіңізге рахмет) Бірақ сәл қателіктер болып жатыр, ағылшын тілінен аударады екенсіз. Неге Австрияны А'''у'''стрия деп жазбағансыз, сосын санаттардан шағын қателіктер туындап жатыр. Сіз жазған мақалалардың өңдеу тарихына кіріп, мен шағын өңдеп кеткен өзгерістерге назар аударсаңыз. Жалпы бастамаңыз жақсы) Рахмет  [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:49, 2023 ж. мамырдың 18 (+06)
:Сосын дереккөздерге мұқият болыңыз, орыс тілін дубликаты болып жатыр: '''Брегенц орманы''' мақаласында дереккөздер орыс тілі үшін, яғни '''Брегенц''' сөзі транскрипциясы орыс тілінде дұрыс жасалған ба деген қайнаркөзді көрсетіп тұр. Ал ол қазақ тіліне қандай қатысы бар? Мүмкін қазақшасы '''Брегенз''' шығар, сондықтан орыс тілінің қазақшадағы дубликат нұсқасы болып жүрмесің --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:57, 2023 ж. мамырдың 18 (+06)
::Саламатсызба орыс тылды дубликат сөздердің қазақша аударма создері барма, оны кайдан алсам болады? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:20, 2023 ж. мамырдың 18 (+06)
:Ол жағын білмедім, Батырбек, Салиха немесе Нұрлан мырзалардан сұрап көріңіз. Сіз түсінбеген сияқтысыз ғой( Сосын тағы да ескерту ТМД елдері тұлғаларының есімі толық жазылу керек, яғни Адам Адамұлы Адамбаев. Сіз армения тұлғалары туралы жазыпсыз, соларды жылжыту керек--[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:20, 2023 ж. мамырдың 22 (+06)

== Біраз қате бар ==
[[Роза Уэлт-Страус]] мақаласын жасаған үшін рақмет білдірем, бірақ та бұл фамилия немістердігі болғандықтан олардың дыбысталуы басқаша ғой. Мысалы, украиндардың мақаласына қараңызшы. Сондай-ақ [[суфражизм]]ді жақтайтын адамдар суфрагист емес, бұл француз сөзі. Және де Аустрия деп жазсаңыз, сын есімі аустриялық болады емес пе? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 17:02, 2023 ж. мамырдың 24 (+06)

== Кендерді жасамайды ==
Менің білуімше, кендерді игереді. Яғни [[Сотк алтын кен орны]] деген мақалада статусты дұрыстап көрсету керек. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 22:08, 2023 ж. мамырдың 24 (+06)

== ТМД тұлғалары ==

Сіз, жарыс деп, айтылған кемшіліктерді пысқырып жатқан жоқ сияқтысыз. 1. Дереккөздерді әлі дұрыс қоймай жатырсыз. 2. ТМД елдерінің тұлғалар есімі толық жазылады, яғни '''Мұзафар Мұзафарұлы Мұзафаров.''' Сондықтан тұлғалар есімін жылжытыңыз (ТМД елдері бойынша) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:07, 2023 ж. мамырдың 31 (+06)

:рақмет сізге ескерткеніңіз үшін, дұрыстап шығам міндетті түрде. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 02:03, 2023 ж. мамырдың 31 (+06)

== Конференцияға қатысу мүмкіндігі ==

[[metawiki:Wikimedia_Community_of_Kazakh_language_User_Group/Events/Conference#Interested_in_participating|Мына жерде]] конференцияға қатысуға ниет білдіріпсіз. Қыркүйектің 2-3 күні қатыса аласыз ба, сол туралы 1-2 күнде жауап беруіңізді сұраймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:56, 2023 ж. тамыздың 22 (+06)

:Ия қатысуға ниеттімін, қазіргі таңда студент болғаным үшін қаржылай қиындау. Соның үшін толық стипендияға өтініш жіберген болатынмын. Стипендия жауабын қашан білуге болады? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 17:00, 2023 ж. тамыздың 22 (+06)
::Иә, стипендия беріледі. Жауабын жақын арада береміз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:53, 2023 ж. тамыздың 22 (+06)
:::Стипендия жауабын қайдан және қалай білуге болады ол кезде. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 22:05, 2023 ж. тамыздың 22 (+06)
::::Сізге стипендия бере алатын болдық. Қазір сізге электрондық хат жіберем. Соған жауап берсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 22:45, 2023 ж. тамыздың 26 (+06)

* Кеш жарық, {{@|Batyrbek.kz}} жасырын зиянкестікпен айналысатын қатысушыларға стипендия берген қаншалықты дұрыс? Muzaffar Turgunov [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз|мына бетте]] дереккөздері жеткілікті деп шешілген мақаланы «дереккөздері жеткіліксіз» деп атап, мақаланы таӊдауға бөгет келтіргісі келген. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 23:11, 2023 ж. тамыздың 26 (+06)
: Кеш жарық, {{@|Ерден Карсыбеков}} мырза. Сіз көрсеткен сілтемедегі талықыны қарап шықтым. Мұзаффар мырза ешқандай ережені бұзбаған. Жай ғана қарсы екенін білдірген. Бірақ сіз оған дәлелмен жауап бердіңіз. Кейін ол мақала таңдалды, яғни ешқандай кедергі болған жоқ. Стипендия беру-бермеу мәселесіне жоғарыдағыдай қарсы дауыс беру әрекеті әсер етпейді. Сіз де қатыссаңыз болады конференцияға (тіпті стипендияға өтініш беруге де үлгеретін едіңіз ертерек ұсынғаныңызда). Ол үшін не істеу керек екендігі бірнеше айдан бері жазылып келді. Астана қаласында болсаңыз, келіңіз. Құрметпен, [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:36, 2023 ж. тамыздың 26 (+06)
:: Әрине, ол қымызға қарсы пікірін әрқашан да білдіре алады. Бірақ сол кезде оның Уикипедияда тіркелінген уақыты жарты жылдан да асқан жоқ еді, солай бола тұрып ол сенімді түрде, тәжірибесі мол қатысушы сияқты «дереккөздері жеткіліксіз» деп айтқан. Шын мәнінде ол Уикипедияның дамуын қаламайды, деген ой қалыптасты оған байланысты. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 23:57, 2023 ж. тамыздың 26 (+06)

== Мақаланы санаттау ==
{{ambox
|type = style
|image = &lt;imagemap&gt;
    Сурет:Kpdf bookish.svg|48px
    default [[Уикипедия:Санаттау|Санаттау]]
    desc none
  &lt;/imagemap&gt;
|text =Сіздің [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?limit=100&amp;title=Арнайы:Үлесі&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:{{BASEPAGENAME}}}}&amp;namespace=0&amp;newOnly=1 жазып жатқан мақалаларыңызда] [[Уикипедия:Санаттау|санат]] қойылмаған. Санат қою үшін мақаланың соңына '''&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Санат:Санат атауы]]&lt;/nowiki&gt; &lt;/code&gt;''' деп жазыңыз.&lt;br /&gt;
Санаттауды жеңілдету үшін [[Уикипедия:Гаджеттер/HotCat|HotCat]] құралын қолданыңыз. Қараңыз: [[Уикипедия:Жиі_қойылатын_сұрақтар#Санатты қалай қоя аламын?]] {{#if:[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:21, 2023 ж. тамыздың 31 (+06)|[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:21, 2023 ж. тамыздың 31 (+06)}}
}}

:Ассалаумағалейкум, мен сол мақаланы өңдеп жатқан едім, сол үшін әліде ақырына жетпей жатқам. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 00:28, 2023 ж. тамыздың 31 (+06)
::Кеш жарық, санаттың санаты қайда? --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:35, 2023 ж. тамыздың 31 (+06)
'''ИНТЕРУИКИ''' қоюды ұмытпаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:54, 2023 ж. қыркүйектің 11 (+06)

== Мақала атауы ==

Қайырлы күн! «[[Халықаралық Ташкент әуежайы]]» деген мақаланы жазыпсыз, дұрыс атауы керісінше «Ташкент Халықаралық Әуежайы» немесе «Ташкент халықаралық әуежайы» болмайды ма? Мақала атауын өзгертуді сұраймын [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 21:01, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06)

:Қайырлы күн! Әуежай атын [[Халықаралық Алматы әуежайы]] атауына қарап жазған едім. Онда Алматы әуежай атын өзгертуге де болмадыма? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 21:04, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06)

== Дереккөз ==

Кеш жарық, дереккөздер деген бөлімін дұрыс қоймай жатырсыз. Өңдеу кезінде астындағы құралда дереккөздер деген батырма бар [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:47, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06)

== Цензура Nurtenge ==
Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту запись:

Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:45, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06)

==  Дереккөздер ==
&lt;pre&gt;== Дереккөздер == 
{{дереккөздер}}&lt;/pre&gt; осылай қою керек --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:36, 2023 ж. қыркүйектің 28 (+06)

== 2023 Уикиконференциясы үлгісі ==

Қайырлы күн! Сіз 2023 жылы өткен Уикиконцеренцияның мүшесі болғандықтан сізге осы '''&lt;nowiki&gt;{{1 - Уикиконференция қатысушысы}}&lt;/nowiki&gt;''' үлгісін өз қатысушы бетіңізге қоюыңызды ұсынамын.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 15:51, 2023 ж. қазанның 6 (+06)

:Ассалаумағалейкум, үлкен рақмет. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 15:53, 2023 ж. қазанның 6 (+06)
::Үлгіні қойғаныңызға рақмет, бірақ үлгінің атауында орфографиялық қате кетіп қалыпты, үлгінің жаңартылған атауын жазып қойдым↑ Өз қатысушы бетіңіздегі үлгіні өзгертсеңіз)--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:12, 2023 ж. қазанның 6 (+06)

== Жарнама ==

Неге алып тастағансыз???? Aman Family [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:28, 2023 ж. қазанның 7 (+06)

:Мақаланы толықтырып өшіремін деп ойлағамғой [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 22:32, 2023 ж. қазанның 7 (+06)
::Түсінбедім, компанияның жарнамасына ұқсайды екен. Сол үшін ЖЖ қойылды --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:38, 2023 ж. қазанның 7 (+06)
:::ЖЖ ны өшіру үшін мақаланың қай бөлігін жою қажет? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 22:40, 2023 ж. қазанның 7 (+06)

== Санат ==

Кеш жарық, жаңа санаттарға егер болып жатса ортаққор үлгісін қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:01, 2023 ж. қазанның 22 (+06)
:Мен өңдеп кеткен санаттарды қарап кетіңіз. Сіз дұрыс жасамадыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:32, 2023 ж. қазанның 22 (+06)

== Мақала тексеру ==

Гондвиль мақаласында координаттар көрсетілмеген, сонымен қатар қазақ тілінде ударение жоқ (алып тастадым), сыртқы сілтемесі орысша қалып қойыпты. Осындай әрнерсені түзетіп, үлгілерді толықтырғаннан кейін тексерістен өткізу керек [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:21, 2023 ж. қарашаның 9 (+06)

== Санаттарда қате бар ==
[[:Санат:Тампаде туғандар]] және [[:Санат:Манаусда туғандар]] деген беттер дыбыс үндестігіне қайшы етіп жазылған екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:22, 2023 ж. желтоқсанның 17 (+06)

:Ассалаумағалейкум, қай жерін дұрыстауға кеңес бересіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 22:27, 2023 ж. желтоқсанның 17 (+06)
:: Енді жуан түбірге жуан қосымша қосылады, қатаңға аяқталатынға қатаң келеді деген бар еді ғой. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:31, 2023 ж. желтоқсанның 17 (+06)
::: Ағай, мен санаттарды дұрыстадым! --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 12:40, 2023 ж. желтоқсанның 25 (+06)
:::: Жарайсыӊ, шырағым! --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:13, 2023 ж. желтоқсанның 26 (+06)

== Сотанақтың сөзі ==

Мен жазған атауды неге ауыстырасың? Дұрыс нұсқа менікі ғой. [[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:53, 2023 ж. желтоқсанның 31 (+06)

:Сәлеметсіз бе, жігітше сөз аты ресми мақаладан алынған. Сосын сотанақ деп ешкім іздемейді [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 21:51, 2023 ж. желтоқсанның 31 (+06)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2023 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James &lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 04:25, 2024 ж. ақпанның 4 (+06)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&amp;oldid=26173705 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Асклепия асасы‎ ==
Осы мақаланың аты қате қойылған. Асклепия — бұл Асклепий сөзінің орыс тіліндегі ілік септіктегі түрі. Яғни Асклепия қазақшаға Асклепийдің деп аударылады. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 16:22, 2024 ж. ақпанның 7 (+06)
: Жалпы, аударма қателерге толы. Мысалы: ''Other asclepieia were situated in Trikala, Gortys (Arcadia), and Pergamum in Asia.'' деген сөйлемді ''Басқа асклепиялар Азиядағы Трикала, Гортыс (Аркадия) және Пергамда орналасқан.'' деп аудардың. Мұндағы алдыңғы екі қала Еуропада орналасқан. Ал asclepieia сөзі бұл асклепионның көпше түрі, ''асклепиялар'' деп аударылмайды ол. Түзеп қой. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:05, 2024 ж. ақпанның 29 (+06)
:: Кешіріңіз, айтқан жерді түзеттім. Ондай-мындай қателер әркімнен кете береді ғой. --[[Қатысушы:Музафардың әкесі|Музафардың әкесі]] ([[Қатысушы талқылауы:Музафардың әкесі|талқылау]]) 12:03, 2024 ж. наурыздың 3 (+06)

== Үлгі ==

Кеш жарық, үлгілерді толық әрі дұрыстап толтырыңыз. Координаттары неге жоқ? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:42, 2024 ж. наурыздың 30 (+06)

== Мамандығы ==

Актриса, актер, кинорежиссер сияқты арнайы үлгілер бар. Соларды дұрыс қойсаңыз, санаттар автоматты түрде пайда болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 19:58, 2024 ж. мамырдың 22 (+05)

== Translation request ==

Hello, Muzaffar Turgunov.

Can you translate and upload the article [[:ru:Азербайджанский Железнодорожный Музей]] in Kazakh Wikipedia and Uzbek Wikipedia?

Yours sincerely, [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 11:26, 2024 ж. қыркүйектің 17 (+05)

:Здравствуйте, начну через 1 неделю. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 11:28, 2024 ж. қыркүйектің 17 (+05)
:Откуда вы узнали, что я пишу на двух языках? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 11:31, 2024 ж. қыркүйектің 17 (+05)
::Thank you for the reply. I assume that many native Kazakh speakers know Russian as a second language. [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 16:27, 2024 ж. қазанның 14 (+05)
::Thank you very much for the new article! [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 22:48, 2024 ж. қазанның 15 (+05)
:::Завтра я пишу на узбекском. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 00:44, 2024 ж. қазанның 16 (+05)
:::Откуда ты? Прошло 5 месяцев с тех пор, как вы присоединились к Википедии. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 00:49, 2024 ж. қазанның 16 (+05)
::::I am from Turkey. [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 08:42, 2024 ж. қазанның 16 (+05)

== flag емес!!! ==

Кеш жарық, '''flag''' қате үлгі, оның орнына ту немесе байрақ үлгісімен алмастырыңыз. Ескі үлгілер жойылып жатыр [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 17:14, 2024 ж. қазанның 20 (+05)

:Ассалаумағалейкум. Бүгін түзетемін. Өшіріп тастамаң [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 12:24, 2024 ж. қазанның 21 (+05)

== М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті ==

Кеш жарық, ескі атауға сілтенген беттерді түзетіп шығу керек. Екі рет сілтенген беттер пайда болды [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:46, 2024 ж. қарашаның 3 (+05)

:[https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C.%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96&amp;redirect=no М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті] осы бетті өшіріп тастасақ болама? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 20:55, 2024 ж. қарашаның 3 (+05)
::Жою үшін артын тазалау керек, қаншама мақалаға сілтеніп тұр. Соны түзетіп шығыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:48, 2024 ж. қарашаның 3 (+05)
:::Ассаламумағалейкум. Сілтейтін беттерді алып тастадым. Енді өщірсе болама немесе тағыда сілтейтін беттер барм? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:09, 2024 ж. қарашаның 9 (+05)
:Рахмет, қала берсін --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:44, 2024 ж. қарашаның 10 (+05)
:@[[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]], университет атауы өзгертілгенін қай жерден таптыңыз? Интернетте &quot;зерттеу университеті&quot; деген мәртебе алғаны туралы бар, бірақ ЖОО-ның аты өзгергені жайлы бірдеңе таба алмадым. Ерте өзгертіп қойған жоқсыз ба? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 20:33, 2024 ж. қарашаның 16 (+05)

== Афалия ==
[[Афалия]] мақаласында еш сурет қойылмай ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 20:43, 2024 ж. желтоқсанның 13 (+05)

:сізде қойсаңыз болады [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 13 (+05)
:: Мақала авторы сен болған соң сұрадым ғой. Тақырыбыңды ашатындай сурет жоқ па дегендей... --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:13, 2024 ж. желтоқсанның 13 (+05)
:::{{@|Елмұрат Х}} қайырлы кеш! Уикипедиядағы жарияланған бүкіл мақалалар мен мәтіндер [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/ CC BY-SA 4.0] лицензиясымен жарияланады, сондықтан &quot;менің мақалам&quot;, &quot;сенің мақалаң&quot; деген жоқ, барлығы ортақ. &quot;[[:ru:Википедия:Правьте смело|Википедия:Правьте смело]]&quot; уикиережесі бойынша сіз де мақаланы еркін түрде өңдей аласыз! -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 17:05, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:09, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:33, 2025 ж. қаңтардың 23 (+05)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Бітікші сайлауы ==

Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:38, 2025 ж. ақпанның 19 (+05)

== Халықаралық қатынастар ==

Кеш жарық! Алфавит бойынша дұрыс-ау, Өзбекстан бірінші емес Грекия бірінші жазылуы керек [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:53, 2025 ж. Мамырдың 4 (+05)

:Сосын арасындағы сызық қай бірі дұрыс. Грекия-Өзбекстан немесе Грекия - Өзбекстан  [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 20:56, 2025 ж. Мамырдың 4 (+05)
::Соны Нұрсұлтан немесе Батырбек мырзалардан сұрап көресіз бе? Дефис пен сызықшада мәселесі айтылған-ды --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 20:59, 2025 ж. Мамырдың 4 (+05)

== Ulviyya Ali ==

Здравствуйте! Можете ли вы подготовить статью на узбекском языке об [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0,_%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D0%B8_%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B Ульвии Али] (Q134390681) в рамках Wiкimedia CEE Spring 2025? [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:42, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)

== Варламов, Илья Александрович ==
Добрый вечер! Вы активно работали над данной статьёй. Могли бы добавить информацию о том, что он внесён в список террористов и экстремистов? К сожалению, это новость последней недели... --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 04:31, 2025 ж. қазанның 27 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:59, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Администратор құқығынан айыру ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:53, 2026 ж. ақпанның 23 (+05)

== Дубликат ==

Кеш жарық! **** актрисалары мен *** киноактрисалардың айырмашылығы қандай? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:26, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)

== Орысша санат бастамағын ==
Санат:Ресей комиктері сияқтыларды қоса бермеші Қазақ уикипедиясына! --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 11:28, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>k5hbhmxz2elxvdcejpohrhq4x5u1gum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давид Чалмерс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>683006</id>
    <revision>
      <id>3572894</id>
      <parentid>3572635</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[User talk:RaiymbekZh|т]]) өңдемелерінен [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3042572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5012" sha1="c16f6ino36wr3jzo5rwjt3jhe96pcdr" xml:space="preserve">{{Философ
 |есімі          =  Давид Чалмерс
 |шынайы есімі   = {{lang-en|David Chalmers}}
 |сурет          = David Chalmers, delivering a talk at De La Salle University-Manila, March 27, 2012.jpg
 |ені            =260 
 |сурет атауы    = 2012 жылғы Чалмерс
 |Лақап аты       = 
 |Қайтыс болған күні        = 
 |Қайтыс болған жері        =
 |Азаматтығы     = 
 |Ұлты           = 
 |Шығармалардың тілі    = [[Ағылшын тілі]]
 |Мектеп                = [[Аналитикалық философия|Аналитикалық]]
 |Бағыты          = [[Батыс философиясы]]
 |Кезең           = ХХ-ХХІғғ философиясы - [[Қазіргі заман философиясы]]
 |Қызығушылығы    = [[Сана философиясы]]&lt;br /&gt;[[Зерде]]&lt;br /&gt;[[Тіл философиясы]]
 |Пікірі          = [[Сананың тастүйін мәселесі]], [[кеңейген сана]], [[екі өлшемді семантика]], [[Қасиет дуализмі|натуралистік дуализм]], [[философиялық зомби]]
 |Ізашарлары      = [[Дуглас Хофштадтер]], [[Дэниел Деннет]], [[Рене Декарт]], [[Рудольф Карнап]], [[Сол Крипке]]
 |Мұрагерлері     = 
 |Сыйақылары      = 
 |Марапаттары     = 
 |Қолтаңбасы      = 
 |сайт            = {{nowrap|{{URL|www.consc.net|Official website}}}}
 |уикикітап       = 
 |уикидәйек       = https://trove.nla.gov.au/version/189350506
|Туған күні=20.04.1966|Туған жері=[[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Аустралия]]}}
'''Давид Чалмерс''' ({{lang-en|David Chalmers}}, толық есімі ''Давид Жон Чалмерс''&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=F_MTuVozQzw &quot;The Thinking Ape: The Enigma of Human Consciousness&quot;], via YouTube&lt;!--at 0:01:36--&gt;&lt;/ref&gt;, 1966 жылы 20 сәуірде туған) — [[сана философиясы]] мен [[тіл философиясы]] салаларында танымал [[Аустралия|австралиялық]] [[философ]] және [[танымдық ғылым|таным ғалымы]]. Ол [[Нью-Йорк университеті]]нің философия және нейронды ғылымдар профессоры, сондай-ақ Нью-Йорк университетінің [[сана]], [[ми]] және [[зерде]] орталығының кодиректоры (Нед Блокпен бірге).&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://philosophy.fas.nyu.edu/object/davidchalmers.html |  website= philosophy.fas.nyu.edu| title = David Chalmers | publisher = Department of Philosophy, New York University | date = | accessdate =}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://wp.nyu.edu/consciousness/people/| title=People | publisher = Center for Mind, Brain and Consciousness, New York University| website= wp.nyu.edu| access-date= 2016-12-11}}&lt;/ref&gt; 2006 жылы [[Австралия гуманитарлық ғылымдар академиясы]]ның корреспондент мүшесі болды.&lt;ref name=&quot;FAHA&quot;&gt;{{cite web |title=Professor David Chalmers |website = humanities.org.au |url= https://humanities.org.au/fellows/fellow/?contact_id=2905 |access-date=19 January 2022 |publisher=Australian Academy of the Humanities}}&lt;/ref&gt; Ал 2013 жылы ол [[Америка өнер және ғылым академиясы]]ның корреспондент мүшесі болды.&lt;ref name=&quot;anu-award&quot;&gt;{{cite news |title=David Chalmers receives top Chancellor's Award |url=http://cass.anu.edu.au/news/david-chalmers-receives-top-chancellors-award |access-date=2 October 2018 |publisher=Australian National University |date=17 January 2014}}&lt;/ref&gt;

Чалмерс зерденің аса қиын мәселелерін жаңа тұрғыда тұжырымдауымен танымал. Ол сондай-ақ Дэвид Буржемен бірге PhilPapers (философия саласындағы мамандар мен студенттерге арналған мақалалардың дерекқоры) сайтының негізін қалаушы.&lt;ref&gt;Welcome to PhilPapers https://philpapers.org/&lt;/ref&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://openu.kz/kz/ted/show/devid-chalmers-sanany-qalay-tusinderemiz Дэвид Чалмерс: Сананы қалай түсіндереміз? (Қазақша)]
* [http://consc.net/ Жеке сайты]
* [https://philpapers.org/ Чалмерс негізін қалаған PhilPapers]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Сана философиясы]]
[[Санат:Тіл философтары]]
[[Санат:Онтологистер]]</text>
      <sha1>c16f6ino36wr3jzo5rwjt3jhe96pcdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Sucdemagrana</title>
    <ns>3</ns>
    <id>692179</id>
    <revision>
      <id>3573136</id>
      <parentid>3102164</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T09:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ontzak</username>
        <id>72968</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ontzak [[Қатысушы талқылауы:Pablussky]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Sucdemagrana]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Pablussky|Pablussky]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Sucdemagrana|Sucdemagrana]]&quot;</comment>
      <origin>3102164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="2wben26clw0db6gc7hpxkubjmr62pvc" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Pablussky}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 16:26, 2022 ж. қарашаның 28 (+06)</text>
      <sha1>2wben26clw0db6gc7hpxkubjmr62pvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Герман империясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>698269</id>
    <revision>
      <id>3573058</id>
      <parentid>3417066</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poundgated</username>
        <id>177363</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Германизация&quot; from the page &quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/152445989|Германская империя]]&quot;</comment>
      <origin>3573058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7773" sha1="nseju6f05udbc5k2q3nvjlb23fpd2qm" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тарихи мемлекеттер|атауы=Герман Империясы|өз атауы=Deutsches Reich|статусы=Империя|құрылуы=18 қаңтар 1871|ыдырауы=9 қараша 1918|байрақ=Flag of Germany (1867–1918).svg|елтаңбасы=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg|байрақ_сипаттамасы=[[Германияның туы|Байрақ]]|елтаңба_сипаттамасы=Елтаңба|ұраны=Gott mit uns ([[неміс тілі|немісше]]) &lt;br&gt;
Nobiscum Deus ([[латын тілі|латынша]]) &lt;br&gt;
(&quot;Құдай бізбен бірге&quot;)|карта=German Empire 1914.svg|сипаттамасы=Герман империясының Еуропадағы территориялары (1914)|астана=[[Берлин]]|тілі=[[Неміс тілі|Немісше]]|діні=&lt;i&gt;(1880 жылы)&lt;/i&gt;
62,63% [[Протестантизм|Протестанттар]] &lt;br&gt;
35,89% [[Католицизм|Католиктер]]
1,24% [[Иудаизм|Иудейлер]]
0,24% Қалғандары|аумағы=540 857,54 км² (1910)}}'''Герман империясы''' ([[Неміс тілі|Немісше]]: ''Deutsches Reich''), сонымен қатар '''Империалды Германия''' немесе жай '''Германия''' деп аталған, [[Франк-прусс соғысы]] нәтижесінде 1871 жылдағы [[Германияның бірігуі|Германияның бірігуімен]] басталып, 1918 жылы [[Қараша төңкерісі|Қараша төңкерісінің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы|Республиканың]] жариялануымен аяқталған Германия елінің тарихи кезеңі. 

Империя 1871 жылының 18 қаңтарында, [[Солтүстік Германия Конфедерациясы]] мен Аустриядан басқа барлық Герман мемлекеттер біріккенде құрылған. 1850 жылынан бастап, елде белсенді [[Индустриализация|индустрияландыру]] үдерісі өтіп, Еуропаның ең ұзын темір жолы мен әлемнің ең ірі әскерін құрып, 47 жылдық кезеңде Германия Еуропадағы [[Ұлы державалар|державалардың]] бірі болған. 

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысында]] Германияның Парижді екпіндеп басып алу жоспары бұзылып, [[Батыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Батыс фронты]] дағдарысқа ұшыраған. [[Одақтастар (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Одақтастар]] бастаған соғыс-теңіздік блокаданың кесірінен, Германияда азық тапшылығы пайда болған. Дегенмен, Германия [[Шығыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғысы)|Шығыс фронтында]] өз мүмкіндіктерін көрсете алған. [[Ресей империясы|Ресейдің]] [[Брест келісімі|Брест келісімінде]] белгіленген аумақты басып алған. 1918 жылының қарашасында, елде басталған [[Қараша төңкерісі|төңкерістің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы]] жарияланып, Герман империясы құлдыраған. Соғыстан кейін Одақтастар Германияны ірі репарацияларды төлеуге мәжбүрлеп, 1922 жылы болған [[гиперинфляция]] мен [[Ұлы тоқырау|Ұлы тоқыраудың]] әсерінен, елде [[нацизм]] мен [[фашизм]] таралып, [[Адольф Гитлер|Адольф Гитлердің]] үкіметке келуіне әкелді.

== Колониялары ==
1884 жылы Германия өзінің Африкадағы алғашқы колонияларын құрды. Африка үшін күрес кезеңінде Германия қазіргі Того, Танзания, Руанда, Бурунди, Намибия, Камерун аймақтарын басып алды.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/German-Empire Britannica]&lt;/ref&gt; 1899 жылы Испания Тынық мұхитындағы аралдарды Германияға сатты. Алайда Германия осы колониялардың бәрінен [[Версаль бейбіт келісімі]] бойынша айрылды.

== Конституциясы ==
Империя федеративті парламенттік конституциялық [[монархия]] болды. Федералдық кеңес ([[Бундесрат]]) ең жоғарғы билігі болды. Императорлық [[Рейхстаг (ғимарат)|рейхстаг]] (Рейхстаг) [[Парламент]] ретінде қызмет еткен жалпыға бірдей ерлер дауысы бойынша сайланған заң шығарушы орган болды. Ол заң жобаларын ұсынуға және бундесраттың келісімімен жыл сайын мемлекеттік бюджет пен әскери бюджетті бекітуге құқылы болды.

== Немістендіру ==

Біріктіру саясатының нәтижелерінің бірі қоғамдық өмірде, мектептер мен оқу орындарында неміс емес тілдерді қолданудан біртіндеп бас тарту (немістендіру) үрдісінің күшеюі болды. Бұл неміс емес халықтың өз ұлттық бірегейлігінен бас тартуы үшін оларға қысым көрсету мақсатын көздеді. Бұл саясат жиі кері әсер беріп, қарсылықты күшейтті; ол әдетте үйде білім беру және аз ұлттар топтарының, әсіресе поляктардың тығыз бірлігі түрінде көрініс тапты.

Германизация саясаты, әсіресе, Польшаны бөліске салу кезінде Пруссия жаулап алған империядағы ірі поляк азшылығына қарсы бағытталды. Тіпті поляктар көпшілік болған аймақтарда да, мысалы, бірқатар антиполяктық шаралар жүргізілген Позен провинциясында олар этникалық азшылық ретінде қарастырылды. Көптеген антиполяктық заңдар айтарлықтай нәтиже бермеді, әсіресе Позен провинциясында барлық күш-жігерге қарамастан, неміс тілді халықтың үлесі 1871 жылғы 42,8 %-дан 1905 жылы 38,1 %-ға дейін азайды.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Германия империясы| ]]</text>
      <sha1>nseju6f05udbc5k2q3nvjlb23fpd2qm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573064</id>
      <parentid>3573058</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Poundgated|Poundgated]] ([[User talk:Poundgated|т]]) өңдемелерінен [[User:Alexandre056|Alexandre056]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3417066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6021" sha1="05vp1qywzm6wk2v7l8lthcrhqm8wjj9" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Тарихи мемлекеттер|атауы=Герман Империясы|өз атауы=Deutsches Reich|статусы=Империя|құрылуы=18 қаңтар 1871|ыдырауы=9 қараша 1918|байрақ=Flag of Germany (1867–1918).svg|елтаңбасы=Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg|байрақ_сипаттамасы=[[Германияның туы|Байрақ]]|елтаңба_сипаттамасы=Елтаңба|ұраны=Gott mit uns ([[неміс тілі|немісше]]) &lt;br&gt;
Nobiscum Deus ([[латын тілі|латынша]]) &lt;br&gt;
(&quot;Құдай бізбен бірге&quot;)|карта=German Empire 1914.svg|сипаттамасы=Герман империясының Еуропадағы территориялары (1914)|астана=[[Берлин]]|тілі=[[Неміс тілі|Немісше]]|діні=&lt;i&gt;(1880 жылы)&lt;/i&gt;
62,63% [[Протестантизм|Протестанттар]] &lt;br&gt;
35,89% [[Католицизм|Католиктер]]
1,24% [[Иудаизм|Иудейлер]]
0,24% Қалғандары|аумағы=540 857,54 км² (1910)}}'''Герман империясы''' ([[Неміс тілі|Немісше]]: ''Deutsches Reich''), сонымен қатар '''Империалды Германия''' немесе жай '''Германия''' деп аталған, [[Франк-прусс соғысы]] нәтижесінде 1871 жылдағы [[Германияның бірігуі|Германияның бірігуімен]] басталып, 1918 жылы [[Қараша төңкерісі|Қараша төңкерісінің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы|Республиканың]] жариялануымен аяқталған Германия елінің тарихи кезеңі. 

Империя 1871 жылының 18 қаңтарында, [[Солтүстік Германия Конфедерациясы]] мен Аустриядан басқа барлық Герман мемлекеттер біріккенде құрылған. 1850 жылынан бастап, елде белсенді [[Индустриализация|индустрияландыру]] үдерісі өтіп, Еуропаның ең ұзын темір жолы мен әлемнің ең ірі әскерін құрып, 47 жылдық кезеңде Германия Еуропадағы [[Ұлы державалар|державалардың]] бірі болған. 

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысында]] Германияның Парижді екпіндеп басып алу жоспары бұзылып, [[Батыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Батыс фронты]] дағдарысқа ұшыраған. [[Одақтастар (Бірінші дүниежүзілік соғыс)|Одақтастар]] бастаған соғыс-теңіздік блокаданың кесірінен, Германияда азық тапшылығы пайда болған. Дегенмен, Германия [[Шығыс фронты (Бірінші дүниежүзілік соғысы)|Шығыс фронтында]] өз мүмкіндіктерін көрсете алған. [[Ресей империясы|Ресейдің]] [[Брест келісімі|Брест келісімінде]] белгіленген аумақты басып алған. 1918 жылының қарашасында, елде басталған [[Қараша төңкерісі|төңкерістің]] нәтижесінде, [[Веймар Республикасы]] жарияланып, Герман империясы құлдыраған. Соғыстан кейін Одақтастар Германияны ірі репарацияларды төлеуге мәжбүрлеп, 1922 жылы болған [[гиперинфляция]] мен [[Ұлы тоқырау|Ұлы тоқыраудың]] әсерінен, елде [[нацизм]] мен [[фашизм]] таралып, [[Адольф Гитлер|Адольф Гитлердің]] үкіметке келуіне әкелді.

== Колониялары ==
1884 жылы Германия өзінің Африкадағы алғашқы колонияларын құрды. Африка үшін күрес кезеңінде Германия қазіргі Того, Танзания, Руанда, Бурунди, Намибия, Камерун аймақтарын басып алды.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/German-Empire Britannica]&lt;/ref&gt; 1899 жылы Испания Тынық мұхитындағы аралдарды Германияға сатты. Алайда Германия осы колониялардың бәрінен [[Версаль бейбіт келісімі]] бойынша айрылды.

== Конституциясы ==
Империя федеративті парламенттік конституциялық [[монархия]] болды. Федералдық кеңес ([[Бундесрат]]) ең жоғарғы билігі болды. Императорлық [[Рейхстаг (ғимарат)|рейхстаг]] (Рейхстаг) [[Парламент]] ретінде қызмет еткен жалпыға бірдей ерлер дауысы бойынша сайланған заң шығарушы орган болды. Ол заң жобаларын ұсынуға және бундесраттың келісімімен жыл сайын мемлекеттік бюджет пен әскери бюджетті бекітуге құқылы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Германия империясы| ]]</text>
      <sha1>05vp1qywzm6wk2v7l8lthcrhqm8wjj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>WikiOromgoh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>719444</id>
    <revision>
      <id>3572979</id>
      <parentid>3234628</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7654" sha1="d0gctyj4p845ontbiadtbcjitcgjbho" xml:space="preserve">{{Оқиға|атауы=WikiOromgoh|сурет=WikiOromgoh Logo 2.png|орын=Жастар лагерьі|қатысушылар=150 адам|дата=[[2022 жыл]] [[1 тамыз]]|ұзақтық=7 күн|ұйымдастырған=[[Жастар ісі жөніндегі агенттік (Өзбекстан)]]|басшы=[[Мехриноз Носиржонқызы Аббосова|Мехриноз Аббосова]]|тақырып=[[Өзбекше Уикипедия|Өзбекше Уикипедияны]] дамыту|нәтижесі=7509 жаңа мақала енгізілді|марапат=Әр топтан ең көп мақала жазғанға нотбук|кейінгі=[[WikiOromog 2 мезгілі]]|алдыңғы=Ұйымдастырылды|сайт=https://t.me/wikistipendiya|қазақша атауы=Уикилагерь}}
'''WikiOromgoh''' немесе '''УикиЛагерь''' – [[Өзбекстан|Өзбекстанның]] [[Жастар ісі жөніндегі агенттік (Өзбекстан)|Жастар ісі жөніндегі агенттігінің]] ұйымдастыруымен «[[WikiStipendiya]]&lt;nowiki/&gt;» марафоны аясында [[Ташкент облысы|Ташкент облысының]] [[Бостандық ауданы (Өзбекстан)|Бостандық ауданындағы]] лагерьде бір апта бойы ұйымдастырылған шара.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sof.uz/uz/post/wiki-stipendiya-marafoni-elon-qilindi|title=Wikistipendiya marafoni eʼlon qilindi.|vebsayt=sof.uz}}&lt;/ref&gt;

== Хабарландыру ==
2022 жылдың 19 шілдесінде Өзбекстан Жастар ісі жөнінідегі агенттігінің директоры Алишер Садуллаев Telegram әлеуметтік желісіндегі өз арнасында «WikiStipendiya» марафоны аясында өтетін Wikioromgoh жобасы туралы хабарлайды және келесідей хабарлама қалдырады:&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://yoshlar.gov.uz/uz/news/%E2%80%9Cwikistipendiya%E2%80%9D-marafonining-ochilish-marosimi-bo%E2%80%98lib-o%E2%80%98tdi/|title=“WikiStipendiya” marafonining ochilish marosimi boʻlib oʻtdi!|vebsayt=yoshlar.gov.uz}}&lt;/ref&gt;
{{Quote|text={{lang-uz|“WikiOromgoh”ga start beramiz! 

Bir hafta davom etadigan mazkur oromgohda ishtirokchilar Vikipediya administratorlari tomonidan mahorat darslari, taniqli ijodkorlar, blogerlar, ishbilarmonlar bilan uchrashuvlar va boshqa qiziqarli mashgʻulotlarda qatnashish imkoniga ega boʻladilar.

“WikiOromgoh”da 19-iyul soat 00:00 dan 26-iyul soat 00:00 ga qadar Vikipediyaga kamida 10 ta sifatli maqola joylagan ishtirokchilar qatnasha oladi. Eng muhimi esa yosh chegaralanmagan! Maqolalar ensiklopedik ahamiyatga ega va Vikipediya qonun-qoidalariga mos tarzda yaratilishi kerak.

Anketada foydalanuvchi sahifasining havolasini kiritmagan va notebook yoʻq, deb belgilagan ishtirokchilar saralashda qatnasha olmaydi. Batafsil ma’lumot (https://t.me/wikistipendiya).
}}}}

== Ұйымдастырушылар ==
Бұл жобаны жүзеге асыруда Өзбекстанның Жастар ісі жөніндегі агенттігі негізгі ұйымдастырушы болды. Оған сонымен қатар AOKA, ЖСҰ және Өзбек тілінде сөйлейтін уикимедиашылар қатысушылар тобы көмектесті.
[[Сурет:WikiOromgoh group photo.jpg|нобай|Агенттіктегі кездесу. 2022 жыл 1 тамыз]]

== Лагерь туралы ==
Жастар лагері Ташкент қаласынан 110 км жерде Ташкент облысының Бостандық ауданында орналасқан.&lt;ref&gt;https://myday.uz/uz/sport/relax/kamolot-yoshlari-bolalar-soglomlashtirish-lage {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221105141838/https://myday.uz/uz/sport/relax/kamolot-yoshlari-bolalar-soglomlashtirish-lage |date=2022-11-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/Chimyon.Yoshlar.Oromgohi/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/Chimyon.Yoshlar.Oromgohi/&lt;/ref&gt; Лагерь тау беткейінде орналасқан, аумағы 10 гектардан асады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tgstat.com/uz/channel/@yoshlar_oromgohi |title=Yoshlar oromgohi}}&lt;/ref&gt; Лагерьде 10-нан астам жатын бөлмелері, асхана, жазғы бассейн, амфитеатр, баскетбол, футбол алаңдары, спорт залдары бар.

== Оқиғалар ==

=== Біліктілік сабақтары ===
Өзбек Уикипедиясының админстраторлары Нодир Атаев, Мирзоулуғбек Каримов, Азиз Шарипов, Жамшид Нурқулов, Умар Рахимов, Николай Артёмов топтарға бөлініп, Уикипедияның жаңа қатысушыларына шеберлік сабақтарын өткізді.

=== УикиҚонақ ===
Осы жоба аясында лагерьге белгілі өнер қайраткерлері, блогерлер, бизнесмендер келіп, лагерь қатысушыларымен кездесулер өткізді. Олар келесідей:
* Улығбек Исматов — Жобаларды басқару орталығының басшысы;
* Саида Рашидова – жазушы, өзбек тіл мектебінің негізін қалаушы;
* Шухрат Дарья – әнші, «Нихол» сыйлығының иегері;
* Ирода Каримова – [[Puma (компания)|«Puma» компаниясының]] қызметкері (Zoom арқылы);
* Шахноза Соатова – блогер, Әділет министрінің мемлекеттік тіл және руханият мәселелері жөніндегі кеңесшісі.

=== Нәтижелер ===
Бұл жоба аясында Өзбекстанның әртүрлі аймақтарынан 150 қатысушы лагерьге қатысты. Олар 2 тамыз сағат 00:00-ден 6 тамыз 18:00-ге дейін Өзбекше Уикипедияға барлығы 8726 жаңа мақала қосты. Оның 7509-ын, яғни 87,3 пайызын лагерь қатысушылары жазып, Өзбекше Уикипедия грузин және норвег тілдерін басып озып, барлық тілдегі Уикипедиялар арасында 57-орыннан 55-орынға көтерілді.

=== Жабылу салтанаты ===
Жабылу салтанатының соңғы бөлігінде марапаттау рәсімі өтті. Әр топтан ең көп мақала жазған қатысушыларға сыйлық ретінде ноутбук берілді.

== Марапаттау ==
Жабылу салтанатының соңғы бөлігінде марапаттау рәсімі өтті. Әр топтан ең көп мақала жазған қатысушыларға сыйлық ретінде [[ноутбук]] берілді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://t.me/hududtv/16473 |title=„WikiOromgoh“ loyihasi oʻz yakuniga yetdi}}&lt;/ref&gt;

== Тағыда қараңыз ==
* [[Өзбекше Уикипедия]]
* [[WikiStipendiya]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:WikiStipendiya марафоны]]</text>
      <sha1>d0gctyj4p845ontbiadtbcjitcgjbho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:1nter pares/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>725520</id>
    <revision>
      <id>3573204</id>
      <parentid>3572446</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тізім (кейін) */</comment>
      <origin>3573204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="t0bpwa7jw4io0dzin57hkzt5jyu9zd8" xml:space="preserve">== Жоспар ==
Хиуа хандығы, Бұхара хандығы (+ Шайбани әулеті ?)

* Хиуа хандары:
** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын

* Бұхара хандары:
** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын

== Үлгі ==
{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = 
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

== Тізім (кейін) ==
* [[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]

Бұхара хандары:
* [[Жар Мұхаммед]], [[Жәни Мұхаммед]], [[Дін Мұхаммед]], [[Нәдір Мұхаммед]], [[Әбділазиз хан (Аштархан)]], [[Сұбханқұл хан]], [[II Ұбайдулла хан]], [[Әбілпейіз хан]], [[Әбділмүмін хан]], [[III Ұбайдулла хан]], [[Әбілғазы хан (Аштархан)]], [[Фазыл би]], [[Барат сұлтан]]

Шайқастары:
* [[Бағи-Шамал шайқасы]]

Тарихшылар:
* [[Әбдірахман-и Тали]]

== Талқылау // Толықтыру ==
* [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]].

== WG ==
* [[World of Tanks Blitz]]
* ?

== Толықтыру ==
* [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]]
* [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]]
* [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]
* [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]

== Белсенді ==
=== Қақтығыстар ===
# [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) 
# [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір)
# [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]]
# [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір)
# [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр)
# [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]]

== Орыс-түрік соғыстары // Жоспар ==
# [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]]
# [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]]
# Орыс-түрік соғысы 3
# Орыс-түрік соғысы 4
# Орыс-түрік соғысы 5
# Орыс-түрік соғысы 6
# Орыс-түрік соғысы 7
# Орыс-түрік соғысы 8
# Орыс-түрік соғысы 9
# Орыс-түрік соғысы 10
# Орыс-түрік соғысы 11
# Орыс-түрік соғысы 12</text>
      <sha1>t0bpwa7jw4io0dzin57hkzt5jyu9zd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:І Хәріполла</title>
    <ns>3</ns>
    <id>733165</id>
    <revision>
      <id>3573078</id>
      <parentid>3561398</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>І Хәріполла</username>
        <id>155001</id>
      </contributor>
      <origin>3573078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1249" sha1="f4wim3lxq62uw8c7qbk51z1gcmznote" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=І Хәріполла}}

-- ''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:50, 2024 ж. наурыздың 18 (+06)

== Қатысушыларға тиісу ==

Хәріполла, неге тым жақсы қатысушыларға тиісіп жүрсің? Қолыңнан келсе өзің-ақ жасамайсың ба? Сен сияқтылар көп, келіп-кетіп сын айтып жүре береді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:42, 2026 ж. наурыздың 8 (+05)
: Сен әкімші екенсің, сонда дұрыс айтқанға неге шүйлігесің? Ал ауыстырдым қазақ нұсқасына. Қазақша дұрыс жазып жүрсеңдерш! --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 11:20, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>f4wim3lxq62uw8c7qbk51z1gcmznote</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573086</id>
      <parentid>3573078</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушыларға тиісу */ Жауап беру</comment>
      <origin>3573086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="sv0521cckk4ttqsotuy1sqwzda9vnz6" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=І Хәріполла}}

-- ''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:50, 2024 ж. наурыздың 18 (+06)

== Қатысушыларға тиісу ==

Хәріполла, неге тым жақсы қатысушыларға тиісіп жүрсің? Қолыңнан келсе өзің-ақ жасамайсың ба? Сен сияқтылар көп, келіп-кетіп сын айтып жүре береді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:42, 2026 ж. наурыздың 8 (+05)
: Сен әкімші екенсің, сонда дұрыс айтқанға неге шүйлігесің? Ал ауыстырдым қазақ нұсқасына. Қазақша дұрыс жазып жүрсеңдерш! --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 11:20, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)
::Уикипедияда біреудің еңбегін кемсіту немесе қатысушыларға тиісу дұрыс емес. Егер нақты қате көрсеңіз, оны өзіңіз түзетіңіз немесе талқылау бетінде дәлелмен көрсетіңіз. Жай ғана «дұрыс жазбайсыңдар» деп айту конструктивті емес. Барлығымыз еріктіміз, сондықтан бір-бірімізге құрметпен қарауымыз керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:36, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>sv0521cckk4ttqsotuy1sqwzda9vnz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан допты хоккей федерациясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>734575</id>
    <revision>
      <id>3573062</id>
      <parentid>3305406</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="80ykcao507c0asraxcrap1w4rfj5nqa" xml:space="preserve">'''Қазақстан допты хоккей федерациясы''' — Қазақстандағы [[допты хоккей]] спорты бойынша басқарушы орган. Астанада орналасқан&lt;ref&gt;http://kazbandy.kz/kontakty.html&lt;/ref&gt;, президенті — Оралбай Жақсымбетов, ал вице-президенті — Владимир Пашковский&lt;ref&gt;http://kazbandy.kz/rukovodstvo.html&lt;/ref&gt;.

Қазақстанда Кеңес Одағына тиесілі болған көптеген онжылдықтар бойы допты хоккей ойналды. Алматыдағы «[[Динамо (допты хоккей клубы, Алматы)|Динамо]]» клубы 1977 және 1990 жылдары КСРО чемпионы атанды. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін 1993 жылы Қазақстан федерациясы құрылып, сол жылы Халықаралық допты хоккей федерациясының мүшесі болды. Қазақстандық допты хоккей федерациясы 2012 жылғы допты хоккейден әлем чемпионатын өткізіп, ұйымдастырғаны үшін жоғары баға алды&lt;ref&gt;http://en.tengrinews.kz/sport/International-Bandy-Federation-praised-organization-level-of-Almaty-World-8018/&lt;/ref&gt;.

2017 жылдың қыркүйегінде Қазақстан допты хоккей федерациясы еліміздегі жалғыз «[[Ақжайық (допты хоккей клубы)|Ақжайық]]» кәсіби клубын сатып алды&lt;ref&gt;http://www.rusbandy.ru/news/11104&lt;/ref&gt;.

Допты хоккейден [[Қазақстан ұлттық допты хоккей құрамасы|Қазақстан құрамасы]] 1995 жылдан бастап [[Допты хоккейден әлем чемпионаты|әлем чемпионаттары]]нда өнер көрсетіп, 2015 жылғы жағдай бойынша алты рет қола медаль жеңіп алды.

[[Қазақстан допты хоккей федерациясы|Федерация]] команданы қысқы Универсиада-2019 ерлер турниріне жібереді&lt;ref&gt;https://translate.google.co.uk/translate?hl=en&amp;sl=ru&amp;u=http://www.krskstate.ru/press/news/0/news/89741&lt;/ref&gt;.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://kazbandy.kz/ Ресми басты бет]
* [https://translate.google.co.uk/translate?hl=en&amp;sl=ru&amp;u=https://time.kz/articles/sport/2018/01/31/bendi-s-chistogo-lista 2017-18 маусымдағы Президент Жақзымбетовпен сұхбат]
* [https://translate.google.co.uk/translate?hl=en&amp;sl=ru&amp;u=https://time.kz/articles/sport/2019/01/23/bendi-uralskogo-rozliva 2018-19 маусымынан Президент Жақзымбетовпен сұхбат]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстандағы допты хоккей]]
[[Санат:Қазақстандағы спортты басқару органдары]]
[[Санат:1993 жылы құрылған спорт ұйымдары]]</text>
      <sha1>80ykcao507c0asraxcrap1w4rfj5nqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марина Халтурина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>734987</id>
    <revision>
      <id>3573057</id>
      <parentid>3327109</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <origin>3573057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5435" sha1="1jhac1gppvx0j3hxvmse8sl84s0pncc" xml:space="preserve">	
{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2024}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Спортшы
 |есімі               = Марина Халтурина
 |шынайы есімі        = 
 |суреті              = 
 |сурет ені           = 
 |сурет тақырыбы      = 
 |жынысы              = 
 |толық есімі         = 
 |туған кездегі есімі = 
 |лақап аты           = 
 |азаматтығы          = 
 |мамандандыру        = 
 |клубы               = 
 |туған күні          = 17.06.1974
 |туған жері          = Свердловск {{КСРО}}
 |қайтыс болған күні  = 
 |қайтыс болған жері  = 
 |карьера жылдары     = 1992 - 2001
 |бапкерлері          = Юрий Литвинов&lt;br&gt;Сергей Коровин&lt;br&gt;Роман Скорняков
 |бойы                = 162 см
 |салмағы             = 
 |атақтары            = 
 |медальдары          = 
 |ортаққор            = 
}}
'''Марина Александровна Халтурина''' (17 маусым 1974 жылы, Свердловск, Свердловск облысы) — Қазақстан құрамасында жұптық және жекелей коньки тебуде өнер көрсеткен қазақстандық мәнерлеп сырғанаушы. Ол 1992 жылдан 2000 жылға дейін халықаралық деңгейде жұптық коньки тебуде, алдымен Андрей Крюковпен, содан кейін Валерий Артюховпен бірге өнер көрсетті&lt;ref&gt;Миттан, Д. Барри (2000) [1997]. https://web.archive.org/web/20120514175455/http://www.jbmittan.com/articles/a-khalturina.htm&lt;/ref&gt;. Крюковпен бірге ол 1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында 14-ші орынға ие болды&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20071201053950/http://www.pairsonice.net/profileview.php?pid=29&lt;/ref&gt;. Артюховпен бірге ол Төрт құрлық чемпионатына және мәнерлеп сырғанаудан Әлем чемпионатына қатысты&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20031021085211/http://www.isufs.org/bios/isufs00000891.htm&lt;/ref&gt;. Ол 2001 жылы жұптық коньки тебуден жекелей коньки тебуге оралды. Мансабы барысында оны Юрий Литвинов, Сергей Коровин және Роман Скорняков жаттықтырды.
=== Жұптық мәнерлеп сырғанау ===

==== Крюковпен ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Іс-шара
! 1993–94 жж.
! 1994–95 жж.
! 1995–96 жж.
! 1996–97 жж.
! 1997–98 жж.
! 1998–99 жж.
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Қысқы Олимпиада ойындары]] 
|
|
|
|
| 14-ші орын
|
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаттары]]
| 18-ші орын
| 13-ші орын
| 17-ші орын
| 12-ші орын
| 11-ші орын
|
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Қысқы Азия ойындары]]
|
|
| bgcolor=&quot;silver&quot; | 2-ші орын
|
|
| bgcolor=&quot;silver&quot; | 2-ші орын
|-
| align=&quot;left&quot; | Конькимен сырғанау Америка
|
|
|
| 4-ші орын
| 5-ші орын
| 7-ші орын
|-
| align=&quot;left&quot; | Конькимен сырғанау Канада
| 8-ші орын
|
|
|
| bgcolor=&quot;silver&quot; |2-ші орын
|
|-
| align=&quot;left&quot; | Лалик кубогы
|
|
| 4-ші орын 
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; | NHK кубогы
|
| 6-шы орын
| 5-ші орын
| 5-ші орын
|
| 6-шы орын
|-
| align=&quot;left&quot; | Небельхорн кубогы
| 4-ші орын
|
| bgcolor=&quot;cc9966&quot; | 3-ші орын
|
| 5-ші орын
|
|-
| align=&quot;left&quot; | Конькимен сырғанау Израиль
|
|
|
| bgcolor=&quot;silver&quot; | 2-ші орын
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; | Қысқы Универсиада
|
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1-ші орын
|
| 4-ші орын
|
|
|}

==== Артюховпен ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Іс-шара
! 1999–00 жж.
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаттары]]
| 12-ші орын
|-
| align=&quot;left&quot; | Төрт құрлық чемпионаты
| 7-ші орын
|-
| align=&quot;left&quot; | Қазақстан чемпионаттары
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1-ші орын
|-
| align=&quot;left&quot; | Лалик кубогы
| 9-шы орын
|}

=== Жекелей мәнерлеп сырғанау ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Іс-шара
!2000–01 жж.
!2001–02 жж.
|-
|[[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаттары]]
|39-шы орын
|
|-
|Төрт құрлық чемпионаты
|22-ші орын
|
|-
|Қазақстан чемпионаттары
|1-ші орын
|
|-
|Загребтің алтын арқасы
|
|шығарылды
|}

== Дереккөздер ==

[[Санат:1974 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстандық конькимен сырғанаушы әйелдер]]</text>
      <sha1>1jhac1gppvx0j3hxvmse8sl84s0pncc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Надежда Давыдовна Тоқаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>742401</id>
    <revision>
      <id>3573140</id>
      <parentid>3516935</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaiyr</username>
        <id>3134</id>
      </contributor>
      <origin>3573140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10041" sha1="njgkxb47dv7wdgjx6hfeld053br5kci" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | Суреті              = 
 | Титулы              = [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] 2-[[Қазақстанның бірінші ханымы|Бірінші ханымы]]
 | Басқара бастады     = 20 наурыз 2019
 | Басқаруын аяқтады   = 7 қазан 2020
 | Ту                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Ту2                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Президент           = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары             = [[Сара Алпысқызы Назарбаева|Сара Назарбаева]]
 | Ізбасары            = ''лауазым бос, жұбайымен ажырасқан''

 | Титулы_2            = [[Женева]]дағы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] Әйелдер Гильдиясының құрметті президенті
 | Басқара бастады_2   = 2011
 | Басқаруын аяқтады_2 = 2012
 | Ту_2                = UN emblem blue.svg
 | Ту2_2               = Flag of Switzerland (Pantone).svg

 | Туған күні          = 27.9.1957
 | Туған жері          = [[Төменгі Тагил]], {{туғанжері|Свердловск облысы|Свердловск облысында}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Білімі              = [[Ресей мемлекеттік гуманитарлық университеті|Мәскеу тарих және мұрағат институты]]
 | Азаматтығы          = {{байрақ|Ресей}}&lt;ref name=&quot;azattiq&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/mister-kemel-tokayev-family/31652350.html |title= &quot;Кемел мырза&quot;. Тоқаев отбасын Ресеймен не байланыстырады? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Добрынин, Сергей және Крутов, Марк |date= 2022-01-13 |accessdate= 2024-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;razveden&quot;&gt;{{Cite web|url= https://vesti.uz/kazahskij-prezident-razvelsya-s-russkoj-zhenoj/ |title= Казахский президент развелся с русской женой |lang= ru |work= vesti.uz |date= 2022-01-13 |accessdate= 2024-08-02}}&lt;/ref&gt;
 | Жұбайы              = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]&lt;br&gt;(1980 {{comment|үйл.|Тоқаевтар 1980 жылы үйленді}}; 2020 {{comment|ажыр.|Тоқаевтар 2020 жылы ажырасты}}){{efn|Тоқаевтардың нақты үйленген, не ажырасқан жылдары белгісіз. 2019 жылы Тоқаевтың қолында жүзік байқалды, алайда кейінгі суреттерде ол жоқ болды, сондықтан да Тоқаевтардың 2019 жылдан кейін ғана ажырасқан деген болжам бар.&lt;ref name=&quot;azattiq /&gt;|name=juzik}}
 | Балалары            = '''ұлы''' Тимур Кемел (1984)
 | Династия            = [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]]
}}
'''Надежда Давыдовна Тоқаева''' ({{lang-ru|Надежда Давыдовна Токаева}}, {{IPA-ru|nɐˈdʲeʐdə dɐˈvɨdəvnə tɐˈka(ɪ̯)ɪva}}; [[27 қыркүйек]] немесе [[23 қаңтар]] [[1957 жыл]], [[Төменгі Тагил]], [[Свердловск облысы]]) — [[қазақстан]]дық қоғам қайраткері, [[Қазақстанның бірінші ханымы|Қазақстанның екінші Бірінші ханымы]] (2019–2020), [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] бұрынғы жұбайы.&lt;ref name=&quot;suisse&quot;&gt;{{Cite web|url= https://cdn.occrp.org/projects/suisse-secrets-interactive/ru/person/82/nadezhda-tokaeva/ |title= Надежда Токаева {{!}} Секреты «Credit Suisse» {{!}} OCCRP |lang= ru |work= cdn.occrp.org |accessdate= 2024-08-02}}&lt;/ref&gt;

== Ерте жылдары және білімі ==
Надежда Тоқаева 1957 жылғы 27 қыркүйекте, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Кеңестік Ресей]]дің [[Свердловск облысы]]ндағы [[Төменгі Тагил]] қаласында, [[Ашкеназдар|ашкеназ еврейлер]] отбасында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;1rre&quot;&gt;{{Cite web |title= Касым-Жомарт Токаев стал вторым президентом Республики Казахстан 20 марта 2019 года |date= 2019-03-22 |url= https://www.1rre.ru/252357-kasym-zhomart-tokaev-stal-vtorym-prezidentom-respubliki-kazaxstan-20-marta-2019-goda.html |accessdate= 2024-08-02}}&lt;/ref&gt; Ол оқуын [[Ресей мемлекеттік гуманитарлық университеті|Мәскеу тарих және мұрағат институты]]нда бітірген.

== Мансабы ==
2011 және 2012 жылдары аралығында Тоқаева Біріккен Ұлттар Ұйымы Әйелдер гильдиясының құрметті президенті болды.&lt;ref name=&quot;aktobe&quot;&gt;{{Cite web|url= http://aktobetimes.kz/pravaya-verhnyaya-novost/7368-zhena-syn-i-otec-prezidenta-tokaeva-kto-oni.html |title= Жена, сын и отец президента Токаева - кто они? |lang= ru |publisher= Aktobe Times |date= 2019-03-29 |accessdate= 2024-08-02}}&lt;/ref&gt;

2019 жылғы наурызда Тоқаева күйеуінің ізашары, [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың 29 жылдық билігінен кейін орын алған отставкасынан бастап [[Қазақстанның бірінші ханымы]] болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/president/president |title= Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-08-02}}&lt;/ref&gt;

== Өз өмірі ==
Тоқаева [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]пен ажырасқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://www.akorda.kz/ru/republic_of_kazakhstan/president |title= Президент Республики Казахстан |lang= ru |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190329063023/http://www.akorda.kz/ru/republic_of_kazakhstan/president |date= 2019-03-29}}&lt;/ref&gt;{{efn|name=juzik}} Күйеуімен бірге оның бір Тимур (1984 жылғы 15 ақпанда туған) есімді ұлы бар.&lt;ref name=&quot;aktobe&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://androha.ru/novosti/tokaeva-nadejda-davydovna-kakova-biografiia-vozrast-foto-socseti.html |title= Токаева Надежда Давыдовна: какова биография, возраст, фото, соцсети? |date= 2019-03-22 |work= androha.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://cultmoscow.com/novosti/tokaeva-nadejda-davydovna-kakova-biografiia-vozrast-foto-socseti/ |title= Токаева Надежда Давыдовна: какова биография, возраст, фото, соцсети? |lang= ru |date= 2019-03-21 |publisher= Культурная Москва}}&lt;/ref&gt;

1998 жылы ол саяси тұрғыдан әшкереленген тұлға ретінде танылмағанына қарамастан ұлы Тимурмен бірге [[Credit Suisse]] банктік шотын ашты. 2005 жылы ол 1.5 миллион АҚШ долларын құрап, шыңына жетті. Күйеуі Біріккен Ұлттар Ұйымының Женевадағы кеңсесінің бас директоры болғаннан кейін 2012 жылы есепшот жабылып, отбасы [[Британдық Вирджин аралдары]]нда 5 миллион доллар активтерімен бірге Женева мен Мәскеудегі 7.7 миллион долларлық мүліктері бар оффшорлық компаниялар ашты.&lt;ref&gt;{{Cite news |title= The Offshore Secrets of Kazakhstan's President Tokayev |lang= en |url= https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-tokayev |work= occrp.org |accessdate= 2022-02-21}}&lt;/ref&gt;

2005 жылы Тоқаева Мәскеуде тұрғын үйді жалға беретін жеке кәсіпкер ретінде тіркелген. Тоқаеваның Қасым-Жомарт Тоқаевпен ажырасуына оның [[Ресей]] азаматтығы себеп болуы мүмкін деген болжамдар бар.&lt;ref name=&quot;azattiq&quot; /&gt;

== Қосымша ақпарат ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{DEFAULTSORT:Тоқаева, Надежда Давыдовна}}
[[Санат:Қазақстан бірінші ханымдары]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Ресей мемлекеттік гуманитарлық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>njgkxb47dv7wdgjx6hfeld053br5kci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>747226</id>
    <revision>
      <id>3572881</id>
      <parentid>3572470</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Интеруики */ Жауап беру</comment>
      <origin>3572881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10463" sha1="k61ve7707d77di8o6lwfuyt3bfujb7p" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ewww with}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 23:04, 2024 ж. қазанның 23 (+05)

== Мұратбекұлы Еркебұлан ==

'''Жуан жазу''' [[Қатысушы:Ewww with|Ewww with]] ([[Қатысушы талқылауы:Ewww with|талқылау]]) 23:26, 2024 ж. қазанның 23 (+05)

== Қазақша үлгілер ==

Кеш жарық! Қазақша үлгілерді қолдану керек, сонымен қатар дереккөздерді қосу керек. Алдыңғы қатысушының еңбегін жоймауды өтінемін [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:14, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

== Үлгі қою ==

Үлгіні мақаланың ортасына емес бас жағына қояды, соны ескеріңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:29, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

:сәлеметсіз жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 19:28, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::Қайтадан сол қателіктерді жасап жатырсыз, сосын дереккөздер нақты сөйлемнің артынан қойылады. сізде бәрін мақаланың аяқ жағына жинай салыпсыз, басқа тілдегі уикипедия дереккөз бола алмайды [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 10:42, 2025 ж. шілденің 9 (+05)

== Қаласы, өзені ==

Мақала атауына ''қаласы, өзені'' деген қосымша сөздер қажет емес. Бір аттас болса жақша ішіне жазу керек. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 11:14, 2025 ж. шілденің 9 (+05)

:Қалай сонда басқа адамдар деген жақша не өзен дегендерді жақшасыз жаза береді ғой ал менікі олай емес? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 14:32, 2025 ж. шілденің 10 (+05)
::????? Не айттыңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:02, 2025 ж. шілденің 14 (+05)

== !!!!!!!!!!!!!! ==

ЕСКЕРТУ! Талқыға салмай, әрі толық түсінбесеңіз, мақаланы жылжытпаңыз, санат жасай алмасаңыз жасамаңыз. Сәздәң кесіріңізден Қонаев мақаласында қате шығып жатыр. Өзені, қаласы, ағасы, тағы сол сияқты жалғау сияқты мақала атауына керек емес [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:05, 2025 ж. тамыздың 3 (+05)

== Сурет ==

Кеш жарық! Үлгілерге суреттерді дұрыс қойып жүрген жоқсыз, артыңыздан түзетіп келе жатырмын. Келесі уақытта кері қайтарылады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:41, 2025 ж. тамыздың 11 (+05)

:Сосын сіз халық санын өзгертіпсіз, дереккөз ше???? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:45, 2025 ж. тамыздың 11 (+05)

== Шағын қателіктер. ==

Кеш жарық, басқа тілден копи паст болғандықтан, тыныс белгілері сөзден кейін айдалада жатыр, үлгілер бірінші қойылады, сөйлем емес, Сурет деген қазақша бар, сізде Image. Аяғына дейін жеткізіңіз. Тексерілді деген үлгіні алмаңыз! Немесе 1 аптаға бұғатталасыз. Ақылдаспай, талқыға салмай мақала атауын өзгертуші болмаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:35, 2025 ж. тамыздың 14 (+05)

:Ассалаумағалейкум, жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:35, 2025 ж. тамыздың 17 (+05)

== неге моңғолша? ==

Сурет атаулары неге моңғолша? кері қайтарамын [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:19, 2025 ж. тамыздың 27 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:29, 2025 ж. қарашаның 3 (+05)

:Ассалаумағалейкум, кешіріңіз, 1 ай көрмей қалыппын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 21:18, 2025 ж. желтоқсанның 3 (+05)
::Ештеңе етпес, жақында тағы сайлау болады) [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:24, 2025 ж. желтоқсанның 3 (+05)

== Дереккөздер ==

Қайырлы түн! [[Бозанбай (өзен)|Мақалаға]] небір ақпарат қосқанда дереккөздерін келтіруіңізді сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:Назар аударыңыз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:45, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 02:12, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)

== Интеруики ==

Кеш жарық! Интеруикиді міндетті түрде қою керек. Соны ескере жүріңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:08, 2026 ж. наурыздың 22 (+05)

:Ассалаумағалейкум, жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 09:46, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)
::'''!!!!!!!!!!!???????''' [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:05, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::Неге интеруики қою қиын болды екен? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:12, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
::::қойып жатырмын, тек уақыт аз болып тұр және сол қолмен жазу қиын болып тұр, оң қолым сынып қалған [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::::Мен жалпы үлгілерге меңзегенмін. Сосын интеруикиді олай қоймайды, 10 бұрынғы әдіс мынау [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:54, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>k61ve7707d77di8o6lwfuyt3bfujb7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573001</id>
      <parentid>3572881</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T03:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Интеруики */ Жауап беру</comment>
      <origin>3573001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10766" sha1="ct8vlo7yjrdxyq37o6vgors4auuu3f5" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ewww with}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 23:04, 2024 ж. қазанның 23 (+05)

== Мұратбекұлы Еркебұлан ==

'''Жуан жазу''' [[Қатысушы:Ewww with|Ewww with]] ([[Қатысушы талқылауы:Ewww with|талқылау]]) 23:26, 2024 ж. қазанның 23 (+05)

== Қазақша үлгілер ==

Кеш жарық! Қазақша үлгілерді қолдану керек, сонымен қатар дереккөздерді қосу керек. Алдыңғы қатысушының еңбегін жоймауды өтінемін [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:14, 2025 ж. шілденің 4 (+05)

== Үлгі қою ==

Үлгіні мақаланың ортасына емес бас жағына қояды, соны ескеріңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:29, 2025 ж. шілденің 5 (+05)

:сәлеметсіз жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 19:28, 2025 ж. шілденің 6 (+05)
::Қайтадан сол қателіктерді жасап жатырсыз, сосын дереккөздер нақты сөйлемнің артынан қойылады. сізде бәрін мақаланың аяқ жағына жинай салыпсыз, басқа тілдегі уикипедия дереккөз бола алмайды [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 10:42, 2025 ж. шілденің 9 (+05)

== Қаласы, өзені ==

Мақала атауына ''қаласы, өзені'' деген қосымша сөздер қажет емес. Бір аттас болса жақша ішіне жазу керек. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 11:14, 2025 ж. шілденің 9 (+05)

:Қалай сонда басқа адамдар деген жақша не өзен дегендерді жақшасыз жаза береді ғой ал менікі олай емес? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 14:32, 2025 ж. шілденің 10 (+05)
::????? Не айттыңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:02, 2025 ж. шілденің 14 (+05)

== !!!!!!!!!!!!!! ==

ЕСКЕРТУ! Талқыға салмай, әрі толық түсінбесеңіз, мақаланы жылжытпаңыз, санат жасай алмасаңыз жасамаңыз. Сәздәң кесіріңізден Қонаев мақаласында қате шығып жатыр. Өзені, қаласы, ағасы, тағы сол сияқты жалғау сияқты мақала атауына керек емес [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:05, 2025 ж. тамыздың 3 (+05)

== Сурет ==

Кеш жарық! Үлгілерге суреттерді дұрыс қойып жүрген жоқсыз, артыңыздан түзетіп келе жатырмын. Келесі уақытта кері қайтарылады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:41, 2025 ж. тамыздың 11 (+05)

:Сосын сіз халық санын өзгертіпсіз, дереккөз ше???? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:45, 2025 ж. тамыздың 11 (+05)

== Шағын қателіктер. ==

Кеш жарық, басқа тілден копи паст болғандықтан, тыныс белгілері сөзден кейін айдалада жатыр, үлгілер бірінші қойылады, сөйлем емес, Сурет деген қазақша бар, сізде Image. Аяғына дейін жеткізіңіз. Тексерілді деген үлгіні алмаңыз! Немесе 1 аптаға бұғатталасыз. Ақылдаспай, талқыға салмай мақала атауын өзгертуші болмаңыз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:35, 2025 ж. тамыздың 14 (+05)

:Ассалаумағалейкум, жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:35, 2025 ж. тамыздың 17 (+05)

== неге моңғолша? ==

Сурет атаулары неге моңғолша? кері қайтарамын [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:19, 2025 ж. тамыздың 27 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:29, 2025 ж. қарашаның 3 (+05)

:Ассалаумағалейкум, кешіріңіз, 1 ай көрмей қалыппын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 21:18, 2025 ж. желтоқсанның 3 (+05)
::Ештеңе етпес, жақында тағы сайлау болады) [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:24, 2025 ж. желтоқсанның 3 (+05)

== Дереккөздер ==

Қайырлы түн! [[Бозанбай (өзен)|Мақалаға]] небір ақпарат қосқанда дереккөздерін келтіруіңізді сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)

:Назар аударыңыз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:45, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)
::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 02:12, 2026 ж. ақпанның 11 (+05)

== Интеруики ==

Кеш жарық! Интеруикиді міндетті түрде қою керек. Соны ескере жүріңіз [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:08, 2026 ж. наурыздың 22 (+05)

:Ассалаумағалейкум, жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 09:46, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)
::'''!!!!!!!!!!!???????''' [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:05, 2026 ж. наурыздың 27 (+05)
:::Неге интеруики қою қиын болды екен? [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 01:12, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
::::қойып жатырмын, тек уақыт аз болып тұр және сол қолмен жазу қиын болып тұр, оң қолым сынып қалған [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
:::::Мен жалпы үлгілерге меңзегенмін. Сосын интеруикиді олай қоймайды, 10 бұрынғы әдіс мынау [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:54, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)
::::::сонда жағасы қалай, мен тек есімін білемін [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:43, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>ct8vlo7yjrdxyq37o6vgors4auuu3f5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:MuratbekErkebulan</title>
    <ns>2</ns>
    <id>747228</id>
    <revision>
      <id>3572836</id>
      <parentid>3572727</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T15:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3572836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11576" sha1="4fkmwl46vlwe5hrppt5qq5eoqchqhon" xml:space="preserve">&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай}}
{{User:Box/Қызығушылық:Жапония}}
{{User:Box/Қызығушылық:Моңғолия}}
{{User:Box/Қызығушылық:Оңтүстік Корея}}
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Мақала санын көбейту үшін}}
{{User:Box/Мұсылман}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
== Мақала ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон облысы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Бозанбай орта мектебі]]||[[29 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2585&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}

==Үлгі мақалалар==
[[35]]
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>4fkmwl46vlwe5hrppt5qq5eoqchqhon</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572837</id>
      <parentid>3572836</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T15:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мақала */</comment>
      <origin>3572837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11583" sha1="hwdk7btz0l1075rqf3p2q4lkv11tg18" xml:space="preserve">&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай}}
{{User:Box/Қызығушылық:Жапония}}
{{User:Box/Қызығушылық:Моңғолия}}
{{User:Box/Қызығушылық:Оңтүстік Корея}}
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Мақала санын көбейту үшін}}
{{User:Box/Мұсылман}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
== Мақала ==
[[31]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон облысы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Бозанбай орта мектебі]]||[[29 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2585&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}

==Үлгі мақалалар==
[[35]]
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>hwdk7btz0l1075rqf3p2q4lkv11tg18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572846</id>
      <parentid>3572837</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T15:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мақала */</comment>
      <origin>3572846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11744" sha1="0dybaubkren8k12y8ep3icagcggtxa0" xml:space="preserve">&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай}}
{{User:Box/Қызығушылық:Жапония}}
{{User:Box/Қызығушылық:Моңғолия}}
{{User:Box/Қызығушылық:Оңтүстік Корея}}
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Мақала санын көбейту үшін}}
{{User:Box/Мұсылман}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
== Мақала ==
[[31]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон облысы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Бозанбай орта мектебі]]||[[29 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2585&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| 32||[[Бұхатова Ардақ Қабдывалиевна]]||[[29 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2935&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}

==Үлгі мақалалар==
[[35]]
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>0dybaubkren8k12y8ep3icagcggtxa0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572847</id>
      <parentid>3572846</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T15:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мақала */</comment>
      <origin>3572847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11747" sha1="d27mctfbwuyy4t1mv8hnl72w0305ua5" xml:space="preserve">&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай}}
{{User:Box/Қызығушылық:Жапония}}
{{User:Box/Қызығушылық:Моңғолия}}
{{User:Box/Қызығушылық:Оңтүстік Корея}}
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Мақала санын көбейту үшін}}
{{User:Box/Мұсылман}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
== Мақала ==
[[31]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон облысы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Бозанбай орта мектебі]]||[[29 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2585&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Бұхатова Ардақ Қабдывалиевна]]||[[29 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2935&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}

==Үлгі мақалалар==
[[35]]
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>d27mctfbwuyy4t1mv8hnl72w0305ua5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572848</id>
      <parentid>3572847</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T15:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мақала */</comment>
      <origin>3572848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11747" sha1="ltky59z18xra4vx8lip1dd4mes0kp2o" xml:space="preserve">&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай}}
{{User:Box/Қызығушылық:Жапония}}
{{User:Box/Қызығушылық:Моңғолия}}
{{User:Box/Қызығушылық:Оңтүстік Корея}}
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Мақала санын көбейту үшін}}
{{User:Box/Мұсылман}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
== Мақала ==
[[32]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон облысы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 31||[[Бозанбай орта мектебі]]||[[29 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2585&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 32||[[Бұхатова Ардақ Қабдывалиевна]]||[[29 наурыз]], [[2026 жыл]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2935&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}

==Үлгі мақалалар==
[[35]]
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>ltky59z18xra4vx8lip1dd4mes0kp2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573002</id>
      <parentid>3572848</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T03:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3573002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11433" sha1="3d6qenz8k9sr2yzfsmqn2z51hjjd91u" xml:space="preserve">&lt;/div&gt;
'''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы'''
{{User lang
| lang = kk
| name = Қазақ тілі
| level = N
| size = 
| info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады'''
&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
}}
{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} 
{{User:Box/Қызығушылық:Қытай}}
{{User:Box/Қызығушылық:Жапония}}
{{User:Box/Қызығушылық:Моңғолия}}
{{User:Box/Қызығушылық:Оңтүстік Корея}}
{{User:Box/Туған жері:ШҚО}}
{{User:Box/Мақала санын көбейту үшін}}
{{User:Box/Мұсылман}}
{{User:Box/Windows 7 қолданушысы}}
{{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} 
== Мақала ==
[[30]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі
|-
| 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3991&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9515&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+3543&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] ||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4614&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+18 586&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8020&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 7||[[Орхон облысы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5060&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+4016&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+8882&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 352&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+34 879&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 410&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5254&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+16 153&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9097&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+1637&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+20 638&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9411&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5599&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+17 165&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+25 862&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 470&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+38 617&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+9246&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+2679&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5376&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5588&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+5438&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]||  &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+11 367&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
| 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;+12 480&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|}

==Үлгі мақалалар==
[[35]]
===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]&lt;/center&gt;
===USERBOX ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]&lt;/center&gt; 
===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ===
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]&lt;/center&gt;

== Хронологиялық сипаттама ==
&lt;center&gt;[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.&lt;/center&gt;

== Тіркелгілер ==
* [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]&lt;br&gt;
* [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]]
[[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]]
&lt;!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!&gt;</text>
      <sha1>3d6qenz8k9sr2yzfsmqn2z51hjjd91u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>760953</id>
    <revision>
      <id>3572941</id>
      <parentid>3490387</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3572941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7307" sha1="ts6keuze0j97eg46fn9stn82i3y395t" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі        = Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев
| Суреті               = 
| Атауы                = 

| Титулы               = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] Кеңсесінің бастығы
| Ту                   = Flag of Kazakhstan.svg 
| Ту2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады      = 14 маусым 2022 жылдан бастап 
| Басқаруын аяқтады    = 
| Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары              = [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]]
| Ізбасары             =  

| Титулы_2             = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Мемлекеттік қызмет және кадр саясаты бөлімінің меңгерушісі
 | Ту_2                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_2                = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады_2    = 2 шілде 2019
 | Басқаруын аяқтады_2  = 14 маусым 2022
 | Президент_2          = Қасым-Жомарт Тоқаев
 | Ізашары_2            = Марат Дәуешов
 | Ізбасары_2          = Руслан Тұрғаналы

| Туған күні         = 24.12.1971
| Туған жері         = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні   = 
| Қайтыс болған жері   = 
| Жерленді             = 
| Діні                 = 
| Әкесі                = [[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев|Шөмішбай Сариев]] 
| Жұбайы               = 
| Балалары             = үш баласы бар
| Партиясы             = 
| Білімі               = [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы|Қазақ мемлекеттік сәулет-құрылыс академиясы]]&lt;br /&gt;[[Қарағанды экономика университеті|Қазтұтынуодағы Қарағанды экономикалық университеті]]
| Мамандығы            = инженер, заңгер
| Қолтаңбасы           = 
| Сайты                = 
| Commons              = 
| Марапаттары          = {{Парасат ордені}} {{Құрмет ордені}} 
}}

'''Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев''' ([[24 желтоқсан]] [[1971 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер, 2022 жылдан бастап Президент Кеңсесінің бастығы.

== Өмірбаяны ==
Бақытжан Сариев 1971 жылғы 24 желтоқсанда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген.

[[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы|Қазақ мемлекеттік сәулет-құрылыс академиясын]], Қазтұтыну одағының [[Қарағанды экономика университеті|Қарағанды экономикалық университетін]] бітірген, мамандығы  бойынша – инженер, заңгер.

1996-1999 жылдары Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Кеңсесінің Құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімінің маманы, аға маманы, референті, аға референті лауазымдарында жұмыс істеді.

1999 жылғы мамырдан 2019 жылғы наурызға дейін сыртқы саясат ведомствосы жүйесінде қызмет атқарды:

1999-2002 жылдары – Сыртқы істер министрлігінің Әкімшілік департаменті Кадр және бақылау басқармасының Бақылау бөлімінің  бастығы;

2002-2003 жылдары – Сыртқы істер министрлігі Аппараты Кадр басқармасының бастығы;

2003-2007 жылдары – Сыртқы істер министрлігінің Аппарат басшысы;

2007-2019 жылдары – Сыртқы істер министрі Кеңсесінің басшысы; 2016 жылғы ақпаннан 2017 жылғы қазанға дейін Сыртқы істер министрлігінің Әдеп жөніндегі уәкілі міндетін қосымша атқарды.

2019 жылғы наурыздан шілдеге дейін Қазақстан Республикасы Президентінің Кеңсесі бастығының орынбасары лауазымында болды.

2019-2022 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Мемлекеттік қызмет және кадр саясаты бөлімінің меңгерушісі болды.

2022 жылғы маусымда Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президенті Кеңсесінің бастығы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/kazakstan-respublikasy-prezidenti-kensesinin-bastygy- САРИЕВ Бақытжан Шөмішбайұлы]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары мен атақтары ==
«Парасат» (2021) және «Құрмет» (2012) ордендерімен, «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2006), 9 мерекелік медальмен, «Үздік мемлекеттік қызметші» төсбелгісімен (2017), Қазақстанның сыртқы саясатына қосқан үлесі үшін Сыртқы істер министрлігінің Нәзір Төреқұлов атындағы медалімен (2019) марапатталған.

Төтенше және Өкілетті Елші дипломатиялық дәрежесі бар.

== Отбасы ==
Үйленген, 3 баласы бар.

Әкесі — белгілі қазақ ақыны [[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев|Шөмішбай Сариев]] (1946—2021). Анасы — Жұмағұл Сариева.&lt;ref&gt;[https://baq.kz/shomishbay-sariev-turaly-gibratty-gumyr-atty-seriyalyq-kitap-zharyq-kordi-293808/ Шөмішбай Сариев туралы «Ғибратты ғұмыр» атты сериялық кітап жарық көрді]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]</text>
      <sha1>ts6keuze0j97eg46fn9stn82i3y395t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Renamed user 4882f3484e341d62b4e57fcb77649573</title>
    <ns>3</ns>
    <id>761152</id>
    <revision>
      <id>3573046</id>
      <parentid>3481091</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:DVD (SMF2007)]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 4882f3484e341d62b4e57fcb77649573]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/DVD (SMF2007)|DVD (SMF2007)]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 4882f3484e341d62b4e57fcb77649573|Renamed user 4882f3484e341d62b4e57fcb77649573]]&quot;</comment>
      <origin>3481091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="lc0gtgcg2gyucxsbyehd5iwdlil3q16" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=DVD (SMF2007)}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 02:28, 2025 ж. маусымның 19 (+05)</text>
      <sha1>lc0gtgcg2gyucxsbyehd5iwdlil3q16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Renamed user 4882f3484e341d62b4e57fcb77649573/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>761154</id>
    <revision>
      <id>3573045</id>
      <parentid>3481100</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield [[Қатысушы:DVD (SMF2007)/зертхана]] бетін [[Қатысушы:Renamed user 4882f3484e341d62b4e57fcb77649573/зертхана]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/DVD (SMF2007)|DVD (SMF2007)]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 4882f3484e341d62b4e57fcb77649573|Renamed user 4882f3484e341d62b4e57fcb77649573]]&quot;</comment>
      <origin>3481100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1343" sha1="09khjazpel6n4izsg6iz17fhy40x1y2" xml:space="preserve">== __LEAD_SECTION__ ==

'''Паша Техник''' (шын аты — '''Павел Николаевич Ивлев''' ; 1 шілде 1984, Мәскеу, КСРО — 5 сәуір 2025, Пхукет, Таиланд ) — ресейлік рэпер, лирик, битмейкер , музыкалық продюсер  және[[Шоу-бизнес|.]] Күнтейнір  рэп тобының жетекшісі және негізін қалаушылардың бірі — 2016 жылы таратылғаннан кейін ол жеке мансабын жалғастырды.

Ол өзінің шектен шыққан мінез-құлқымен және әдепсіз сөздердің көптігімен әдейі арандатушылықпен танымал болды. Оның жұмысының негізгі тақырыптары нашақорлық, ұлтшылдық, қара юмор болды. Көбінесе ресейлік хип-хоп андерграундындағы ең маңызды рэперлердің бірі деп аталады. 2010, жылдардың аяғынан бастап ол көптеген интернет-шоуларда көрініп, медиа танымалдылыққа ие болды, олардан дәйексөздер мемдерге айналды.</text>
      <sha1>09khjazpel6n4izsg6iz17fhy40x1y2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Renamed user 816080d7b8b07f87ff87886c6eebbd3a</title>
    <ns>3</ns>
    <id>761265</id>
    <revision>
      <id>3573047</id>
      <parentid>3481935</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>175533</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield [[Қатысушы талқылауы:Rafaelthegreat]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 816080d7b8b07f87ff87886c6eebbd3a]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Rafaelthegreat|Rafaelthegreat]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 816080d7b8b07f87ff87886c6eebbd3a|Renamed user 816080d7b8b07f87ff87886c6eebbd3a]]&quot;</comment>
      <origin>3481935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="235" sha1="4e0oa92puqn9fui8pexnfbu38xt17aa" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Rafaelthegreat}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 23:03, 2025 ж. маусымның 21 (+05)</text>
      <sha1>4e0oa92puqn9fui8pexnfbu38xt17aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яковлев Як-42</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761740</id>
    <revision>
      <id>3572883</id>
      <parentid>3572579</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10091" sha1="hfqlv2aizwq8ejf8mpdolg8dfw963eu" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

Яковлев Як-42 ({{lang-ru|Яковлев Як-42}}; [[НАТО]] белгілеуі: &quot;'''Clobber'''&quot;) — 1970-жылдардың ортасында техникалық тұрғыдан ескірген [[Туполев Ту-134]] ұшағын алмастыру үшін әзірленген, 100–120 орынды, үш қозғалтқышты орташа қашықтықтағы жолаушылар ұшағы. Бұл — [[КСРО]]-да шығарылған, заманауи жоғары айналымды [[турбореактивті қозғалтқыштар]]мен жабдықталған алғашқы жолаушылар ұшағы.

{{Ұшу аппараты
 |атауы                 = Yakovlev Yak-42&lt;/center&gt;&lt;center&gt;{{lang-ru|Яковлев Як-42}}&lt;/center&gt;
 |типі                  = Орташа қашықтықтағы тарфюзеляжды реактивті жолаушы ұшағы
 |өндірушісі            = [[Яковлев]], [[Мәскеу]], {{ту|КСРО}} [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|КСРО]] 
 |мемлекеті             = {{URS}}
 |суреті                = Fly Jet.kz Yakovlev Yak-42 Simon-1.jpg
 |қолтаңба              = 
Fly.jet kz компаниясының Yakovlev Yak-42 ұшағы
 |жобалаушысы           = [[Яковлев]]
 |бас конструкторы      = 
 |алғашқы ұшуы          = [[1975 жыл]] [[7 наурыз]]
 |эксплуатация басталуы = [[1980 жыл]] [[22 желтоқсан]]
 |эксплуатация аяқталуы = 
 |статусы               = Шектеулі қолданыста
 |негізгі эксплуатанты  = [[ИжАвиа]]
 |басқа эксплуатанттары = [[КрасАвиа]], [[Jet Express Airlines]], [[Kosmos Airlines]], [[KazAirJet]]
 |өндіріс жылдары       = [[1977 жыл|1977]] – [[2003 жыл|2003]]
 |шығарылған бірліктері = 187
 |жобалау құны          = 
 |бірлігінің құны       = 
 |базалық моделі        = [[Яковлев Як-40]]
 |бөлек мақалалары бар нұсқалар = Яковлев Як-42D, Яковлев Як-42ML, [[Яковлев Як-142]]
}}
== Даму тарихы == 
[[1972]] жылы [[Яковлев]] жобалау бюросы 100–120 жолаушы тасымалдай алатын қысқа және орта қашықтықтағы әуе лайнерін әзірлеуді бастады. Бұл ұшақ [[Туполев Ту-134]] пен [[Илюшин Ил-18]], [[Антонов Ан-24]] және [[Антонов Ан-26]] турбовинтті ұшақтарының орнын басуы тиіс болды. Жаңа ұшақ салыстырмалы түрде шағын әуежайлардан ұша алуы тиіс болды, бірақ кішігірім [[Яковлев Як-40]] ұшағындағыдай шөп алаңқайлардан ұшуға міндетті емес еді. Осы талаптар нәтижесінде Яковлев бюросы жасаған ең ірі, ең ауыр және ең қуатты ұшақ дүниеге келді.

Алғашқы жобаларда түзу қанатты және екі [[Соловьев Д-30]] қозғалтқышымен жабдықталған нұсқалар болды, бірақ олар батыс елдерінің жоғары айналымды қозғалтқыштарымен бәсекеге түсе алмайтындықтан, қабылданбады. Соңғы нұсқада үш [[Лотарев Д-36]] қозғалтқышы қолданылды, олардың әрқайсысы 63.90 кН (14,330 фунт) тарту күшіне ие болды. [[Яковлев Як-40]]-пен салыстырғанда, жаңа ұшақтың қанаттары артқа қарай иілген болды.

Бірінші прототип (SSSR-1974) 11° қанат иілісімен 1975 жылғы 7 наурызда алғаш ұшты. Кейін 23° қанат иілісі бар екінші (SSSR-1975) және жетілдірілген мұздануға қарсы жүйесі бар үшінші (SSSR-1976) прототиптер жасалды.

== Жобалануы == 
Яковлев Як-42 – төмен қанатты, толығымен металдан жасалған, қанаты артқа иілген моноплан. Оның 120 жолаушыға арналған салон орналасуы алты қатарлы орындықтармен жабдықталған. Ұшқыштар кабинасында екі адам отырады. Ұшаққа кіру үшін артқы және алдыңғы жағында екі баспалдақ бар. Жүк, пошталарға арналған бөліктер фюзеляж астында орналасқан.

Алғашқы прототиптерде әрбір негізгі қондырмасында екі доңғалақтан болған, кейін сериялық өндіріс басталғанда төрт доңғалақ орнатылды. Қанат бастапқыда қарапайым иілусіз болды, бірақ кейінірек [[шасси]] және [[слоттар]] қосылды.

Қозғалтқыштардың екеуі артқы жағында, фюзеляждың екі жағында орналасқан, үшіншісі фюзеляж ішінде орналасқан және оған ауа [[S-тәрізді арна]] арқылы беріледі. Ұшақта [[Т-типті құйрық]], [[APU]] және [[тяга реверстері]] орнатылмаған.

== Қызмет тарихы ==
 Алғашқы сериялық ұшақ 1978 жылдың 28 сәуірінде дайын болды. [[Аэрофлот]] бұл ұшақты алғаш рет 1980 жылы 22 желтоқсанда Мәскеу–Краснодар бағытында пайдаланған. Алғашқы жылы шамамен 200,000 жолаушы тасымалданды. 1982 жылы 28 маусымда [[Aeroflot Flight 8641|бір апат]]тан кейін барлық ұшақтар 1984 жылдың қазанына дейін жерге қондырылды.

1982 жылы [[Югославия]]ның [[Aviogenex]] компаниясы жеті ұшаққа тапсырыс берді, бірақ келісім орындалмады. 1991 жылдан бастап шығарылған ұзақ қашықтыққа арналған Yak-42D нұсқасы арқылы [[Қытай]], [[Куба]], [[Иран]] сияқты елдерге экспорт жасалды.

== Нұсқалары ==

* Яковлев Як-42 – негізгі нұсқа, 54,000 кг ұшу салмағы. &lt;br&gt;
* Яковлев Як-42ML – халықаралық бағыттарға арналған нұсқа. &lt;br&gt;
* Яковлев Як-42D – ұзақ қашықтыққа арналған нұсқа.&lt;br&gt;  
* [[Яковлев Як-142]] – заманауи авионикамен жабдықталған жаңартылған нұсқа.  &lt;br&gt;
* Яковлев Як-42F – экологиялық зерттеулерге арналған нұсқа. &lt;br&gt;
* Яковлев Як-42LL – жаңа қозғалтқышты сынау үшін пайдаланылған сынақ нұсқасы. &lt;br&gt;
* Яковлев Як-42M – жоспарланған, бірақ салынбаған ұзарған нұсқа.  &lt;br&gt;
* Яковлев Як-242 – болашақтағы [[Яковлев МС-21]] жобасына айналған дамыған нұсқа. &lt;br&gt;

== Операторлар ==  
2019 жылдың шілдесінде 22 дана Яковлев Як-42 ұшағы коммерциялық қызметте болған: &lt;br&gt; 
*[[Ижавиа]] – 8 ұшақ  &lt;br&gt;
*[[КрасАвиа]] – 10 ұшақ  &lt;br&gt;
*[[Turukhan Airlines]] – 4 ұшақ

== Апаттар ==
* 1982 жылы 28 маусым – [[Аэрофлот 8641 рейсі]], 132 адам қаза тапты.  
* 1992 жылы 31 шілде – [[China General Aviation 7552 рейсі]], 108 адам қаза тапты.  
* 1993 жылы 20 қараша – [[Авиоимпекс 110 рейсі]], 116 адам қаза тапты.  
* [[Ярославль авиаапаты (2011 жыл, 7 қыркүйек)]], 44 адам қаза тапты.

== Қосымша қараңыз ==
[[Яковлев Як-40]]  
[[Яковлев Як-46]]  
[[Boeing 727]], [[Туполев Ту-154]], [[Hawker Siddeley Trident]]

== Дереккөздер ==
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D0%BA-42
https://en.wikipedia.org/wiki/Yakovlev_Yak-42
* Gunston, Bill. ''Yakovlev Aircraft since 1924''. Putnam Aeronautical Books, 1997. ISBN 1-55750-978-6.  
* Gordon, Yefim; Komissarov, Dmitriy; Komissarov, Sergey. ''OKB Yakovlev: A History of the Design Bureau and Its Aircraft''. Midland Publishing, 2005. ISBN 1-85780-203-9.  
* Taylor, John W. R. ''Jane's All The World's Aircraft 1982–83''. Jane's Yearbooks, 1982. ISBN 0-7106-0748-2.  
* Taylor, Michael J. H. ''Brassey's World Aircraft &amp; Systems Directory 1999/2000''. Brassey's, 1999. ISBN 1-85753-245-7.  
* Thisdell, Dan; Seymour, Chris. &quot;World Airliner Census&quot;. ''Flight International'', 30 July – 5 August 2019.  
* [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1982/1982%20-%200214.html Flight International, 30 January 1982, p.208]  
* [http://www.yak.ru/ENG/FIRM/HISTMOD/yak-42.php Yakovlev official website]

[[Санат:КСРО ұшақтары]]
[[Санат:Жолаушы ұшақтары]]
[[Санат:Яковлев ұшақтары]]</text>
      <sha1>hfqlv2aizwq8ejf8mpdolg8dfw963eu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яковлев Як-40</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761783</id>
    <revision>
      <id>3572879</id>
      <parentid>3572598</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[User talk:MuratbekErkebulan|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3496242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18825" sha1="kcnexl3nn3twe2951sylmcra2pb1nh3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Ұшу аппараты
 |атауы                 = Яковлев Як-40 &lt;center&gt;&lt;/center&gt;{{lang-ru|Яковлев Як-40}}&lt;/center&gt;
 |типі                  = Аймақтық жолаушылар ұшағы
 |өндірушісі          = [[Саратов авиациялық зауыты]]
 |суреті                = Yakovlev Yak-40, Severstal AN1464997.jpg
 |қолтаңба              = Vologda Avia компаниясының Яковлев Як-40 ұшағы, 2012 жыл
 |жобалаушысы           = [[Яковлев конструкторлық бюросы]], {{байрақ|КСРО}}
 |бас конструкторы      = [[Александр Сергеевич Яковлев]]
 |алғашқы ұшуы          = [[21 қазан]] [[1966 жыл]]
 |эксплуатация басталуы = [[30 қыркүйек]] [[1968 жыл]]
 |эксплуатация аяқталуы = 
 |статусы               = Шектеулі қолданыста
 |негізгі эксплуатанты  = [[Аэрофлот]] (бұрын)
[[АэроБратск]], [[КрасАвиа]]
 |басқа эксплуатанттары = [[Молдова]], [[Украина]], [[Қазақстан]], [[Ресей]] және басқа елдердің аймақтық әуе компаниялары
 |өндіріс жылдары       = [[1967 жыл]] — [[1981 жыл]]
 |шығарылған бірліктері = 1011 дана
 |жобалау құны          = 
 |бірлігінің құны       = {{өсім}} 818,000$ (1975),{{өсім}} 1млн $ (2025)
 |базалық моделі        = 
 |нұсқалар              = [[Яковлев Як-42]], [[СТР-40ДТ]], Яковлев Як-40К, Яковлев Як-40С, Яковлев Як-40Д және басқалары
 |ортаққордағы санаты   =
}}

[[Сурет:Yakovlev Yak-40K (UR-LRZ (cn 9641851)) Cockpit.jpg|thumb|280px|Яковлев Як-40К ұшағының кабинасы]]
'''Яковлев Як-40''' — [[Яковлев конструкторлық бюросы]] жобалаған, қысқа және орташа қашықтыққа арналған үш қозғалтқышты реактивті аймақтық жолаушылар ұшағы. Ол 1960 жылдары аймақтық тасымалдарға арналған сенімді және әмбебап ұшақ ретінде жасалған.

[[1968 жыл]]дан бастап [[Аэрофлот]] қолданысына енгізіліп, кейін көптеген елдерде аймақтық рейстерге пайдаланылды. Кеңестік реактивті ұшақтар ішіндегі ең көп экспортталған үлгілердің бірі. Әуе алаңдарының дайындығы аз болған жағдайларда да ұшып-қонуға бейімделген.

== Тарихы ==
[[Сурет:ЯК 40 Аэрофлот значок.jpg|left|thumb|187x187px|“Аэрофлот Яковлев Як-40 белгішесі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://www.sovietznak.ru/badge/32102|title=Знак «Турбореактивный пассажирский самолет „Як-40“»|website=sovietznak.ru|access-date=2025-07-04}}&lt;/ref&gt;]]
1960 жылы [[Илюшин Ил-12]] және [[Илюшин Ил-14]]-тің орнына ұшақ жасау туралы КСРО Министрлер Кеңесінің қаулысы шықты. Яковлев Як-40 жобасы 1964 жылы Яковлев конструкторлық бюросында әзірленді .

Яковлев Як-40-қа дейін А.С. Яковлев конструкторлық бюросы көп орындық жолаушылар ұшағын жобалаумен ешқашан айналыспаған; конструкторлық бюроның негізгі бағыты оқу-жаттығу, жауынгерлік және спорттық ұшақтар болды. Яковлев Як-40-тың жергілікті авиакомпанияларда пайда болуы ұзақ уақыт бойы ішкі кеңестік бағыттар бойынша ұшатын ескірген поршенді [[Илюшин Ил-12]], [[Лисунов Ли-2]] және [[Илюшин Ил-14]] ұшақтарын ауыстыруға мүмкіндік берді.

Ұшақты жобалау кезінде конструкторлардың алдында сенімділік, жоғары ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз ету және үнемділік, сондай-ақ аэродромдағы қарапайымдылық пен жолаушыларға заманауи жайлылық арасындағы ымыраға келу міндеті тұрды. Яковлев Як-40 үшін аэродромның жылжымалы пандусы қажет емес; құйрық бөлігінде жиналмалы отырғызу пандусы қарастырылған.

Прототип 1965 жылы жасалды, ұшу сынақтары 1966 жылы басталды: 21 қазанда үш АИ-25 қос контурлы турбореактивті қозғалтқыштары (TRDD) бар Як-40 ұшағының алғашқы ұшуы болды . Машинаны сынаушы ұшқыштар А.Л.Колосов пен Ю. Петров В. Сонымен қатар, ұшақ Саратовтағы авиациялық зауытта сериялық өндіріске шығарылды , ал алғашқы ұшақтар Аэрофлотқа берілді .

Яковлев Як-40 ұшағының алғашқы тұрақты рейстері Быково әуежайынан басталды, ол 2009 жылы Мәскеу облысының Раменск ауданындағы Быково қалалық елді мекенінің елтаңбасында бейнеленген.

Алғашқы өндірістік ұшақта 24 жолаушы орыны болды. Біраз уақыттан бері ұшақ ұшу салмағы 14,7  тонна және 27 орындықпен шығарылды. Ұшу қашықтығы 710  км (жанармай қорымен) болды. Кейінірек олар көтерілу салмағы 16,1 тонна және 32 орындық жетілдірілген нұсқасын шығара бастады. Бұл модификация ұшу қашықтығын арттыруға мүмкіндік берді. Конструкцияда үш қозғалтқыштың түзу қанаты мен артқы қондырғысы бар, олардың ортасы реверсермен жабдықталған. Көлденең ұшу үш қозғалтқыштың біреуімен мүмкін.

1972 жылдың ортасына қарай Як-40 ұшағы 150 миллион километрден астам жол жүріп, 7 миллионға жуық жолаушыны тасымалдады.

1975 жылдан бастап жүк және аралас тасымалдау үшін ұшақтың Яковлев Як-40К нұсқасы шығарылды. Ондағы максималды коммерциялық жүктеме 3200 кг-ға дейін артты. Жолаушы нұсқаларымен бір мезгілде 1 және 2 класс кабиналары бар ұшақтың әкімшілік нұсқасы шығарылды.


Яковлев Як-40LL ұшатын зертханасы қозғалтқыштар мен винттерді сынауға арналған
Ұшақтың сериялық өндірісі 1981 жылы өндірушінің жаңа Яковлев Як-42 ұшағын шығаруға көшуіне байланысты тоқтатылды . Тағы бір себеп – елде басталған жинақ науқаны. Қысқа қашықтыққа екі-үш ондаған адамды ғана тасымалдай алатын реактивті ұшақ экономикалық тұрғыдан тиімсіз болды. Соңғы Як-40, сериялық нөмірі 9840459, 1982 жылдың қаңтарында Закарпатия машина жасау зауыты үшін жасалды. Әуе лайнерлерінің алғашқы жаппай есептен шығаруы 1980 жылдардың соңында болды. 1990 жылдары жаңа жабдықты алудағы қиындықтар және авиациялық жанармайдың салыстырмалы түрде төмен бағасы Яковлев Як-40-ты танымал ұшаққа айналдырды; Олардың көпшілігі осы жылдары корпоративтік және VIP көлік ретінде пайдаланылды. 1992 жылы Смоленск авиациялық зауыты Яковлев Як-40 ұшағын отын багының сыйымдылығы (6 тонна) ұлғайтылған Як-40Д нұсқасына модификациялауды, ал 1996 жылы Яковлев Як-40 ұшағын әкімшілік нұсқаға модификациялауды ұйымдастырды (халықаралық бағыттарда ұшулар үшін радиожабдықтарды орнату, бизнес-класс кабинасының жабдықтары, полиуретанмен сыртқы сырлау). Әуе кемелері паркінің қартаюына, жанармай бағасының көтерілуіне, нарықта үнемді және заманауи бәсекелестердің пайда болуына және аймақтық әуе тасымалының қысқаруына байланысты Яковлев Як-40 типті ұшақтар аспанда аз және сирек көріне бастады, ал 2000 жылдардың басынан бастап оларды жаппай есептен шығару және пайдаланудан шығару басталды.

== Ұшақ сипаттамасы ==
Яковлев Як-40тың техникалық сипаттамалары

Экипаж : 3+1 стюардесса

Жолаушылар сыйымдылығы: 27, 31, 34, 36 немесе 40 адам (орналастыру нұсқасына байланысты)
Жүк көтергіштігі : 3240 кг

Ұзындығы : 20,36 м

Қанаттарының ұзындығы : 25,0 м
Биіктігі : 6,5 м


Қанат ауданы: 70,0 м2

Бос салмақ : 9850 кг

Бос салмақ: 14265 кг

Максималды ұшу салмағы : 17200 кг

Ішкі цистерналардағы жанармайдың салмағы: 3910 кг

Электр станциясы: 3 × АИ-25 турбожелдеткіш қозғалтқыштары

Тарту : 3 × 1120 кгс (номиналды)
Көмекші қуат блогы : 1 × AI-9 GTD

Максималды жылдамдық: 546 км/сағ (6000 м-де)

Круиздік жылдамдығы : 510 км/сағ (6000 м-де)

Практикалық диапазон: 820 км (максималды коммерциялық жүктемемен) 

Паром қашықтығы: 2500 км

Қызмет көрсету төбесі : 6000 м (жолаушылармен); 8000 м (паром)

Көтерілу жылдамдығы : 7,0 м/с (жер деңгейінде)

ҰҚЖ ұзындығы : 850 м

Жүру қашықтығы : 550 м (артқы жағымен); 750 м (артқы жағы жоқ)

== Шетелде қолданысы ==
Ұшақ 1970 жылдан бері 19 елде қолданылып келеді .

Әзірбайжан  - Әскери-әуе күштерінде 3 Як-40, 2016 жылы;
Ангола  - Әскери-әуе күштерінде 1 Як-40, 2016 жылы ;
Ауғанстан  - 3 дана;
Болгария  – 13 бірлік, оның ішінде 10Балкан, 2 санитарлық авиацияда, 1 әуе қозғалысын басқару инспекциясында;
Венгрия  – 1 дана, ұшатын зертхана;
Вьетнам  - 8 дана;
Гондурас  - 1 бірлік, 2000 жылыКамчатка авиациялық кәсіпорны сатқан ;
Грузия  - Әскери-әуе күштерінде 2 Як-40, 2016 жылы ;
Замбия  – 2 бірлік, президенттік авиаэскадрилья;
Италия  - 3 дана;
Камбоджа  – 3 бірлік, ауыстырылған кеңестік экипажмен 5 жылға жалға берілді;
Куба  - Әуе күштерінде 3 Як-40, 2016 жылы ;
Лаос  - Әскери-әуе күштерінде 1 Як-40, 2016 жылы;
Мадагаскар  - Әскери-әуе күштерінде 2 Як-40, 2016 жылы ;
Польша  - 19 бірлік, барлығы дерлік үкіметтік авиация эскадрильясында;
Ресей  — Вологда Авиация кәсіпорнында Ресей Федерациясының ФСБ Шекара қызметінде Яковлев Як-40 саны, 2016 жылы және бір ұшақ коммерциялық ұйымға тиесілі. 3 Як-40 ұшағын «Камчатка авиация кәсіпорны» АҚ басқарады.
Сирия  - Әскери-әуе күштерінде 4 Як-40, 2016 жылы;
Сербия  - Әскери-әуе күштерінде 2 Як-40, 2016 жылғы жағдай бойынша;
Чехия  - Әскери-әуе күштерінде 2 Як-40, 2016 жылы;
Украина — 2019 жылғы жағдай бойынша Мотор Сич флотындағы 3 Як-40;
Германия  - 5 дана;
Экваторлық Гвинея  – 2 бірлік, оның ішінде 1 президенттік ұшақ және 1 жолаушы ұшағы LAGE әуе компаниясында;
Эфиопия  - Әскери-әуе күштерінде 1 Як-40, 2016 жылы;
Югославия  - 6 бірлік, үкіметтік әуе эскадрильясы.
Ресейде 2006 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Азаматтық әуе кемелерінің мемлекеттік тізіліміне 265 Яковлев Як-40 ұшағы енгізілді, оның 138-і қолданыста болды.

2020 жылдың ақпан айындағы жағдай бойынша, әлемде кем дегенде бес ондаған осы типтегі ұшақтар пайдалануды жалғастыруда. Ең көп санды Вологда авиациялық кәсіпорны (6 бірлік) және Сирия араб әуе жолдары (6 бірлік) басқарады. Яковлев Як-40-тарды Чехияда, Украинада, Қазақстанда және Ливияда да пайдалану жалғасуда.

== Оқиғалар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Аты
! Уақыты
! Ел
! Құрбан болды
! Себебі
! Болған жер
|-
| UN-86181
| [[1995 жыл]], [[13 сәуір]]
| {{KAZ}}
| 0 адам
| Ұшу кезінде ұшу-қону жолағынан шығып кетті, жабдық істен шықты.
| [[Жамбыл облысы]]
|-
| [[Аэрофлот 87690 рейсі]]
| [[1970 жыл]] [[3 қыркүйек]]
| {{КСРО}}, {{байрақ|Тәжікстан}}
| 21 адам
| Таумен соқтығысқан
| [[Худжанд]]
|-
| [[Аэрофлот 167 рейсі]]
| [[1973 жыл]] [[28 ақпан]]
| {{КСРО}}, {{KAZ}}
| 32 адам
| Ұшқаннан кейін жарты минут өткен соң құлап, өртеніп кетті.
| [[Семей]]
|-
| [[Аэрофлот 88 рейсі]]
| [[1980 жыл]], [[12 маусым]]
|{{КСРО}}, {{Байрақ|Тәжікстан}}
| 29 адам
| Найзағайлы фронтты айналып келе жатып, маршруттан шығып, тауға соқтығысқан
| [[Душанбе]] маңайында
|-
| [[СССР-87902]]
| [[1982 жыл]], [[16 қаңтар]]
| {{КСРО}}, {{Байрақ|Қазақстан}}
| 0 адам
| Ұшақта жанармай таусылып, аэропортқа жедел қонуы
| [[Ақтау]]
|-|
| [[Аэрофлот 505 рейсі]]
| [[1987 жыл]], [[16 қаңтар]]
| {{КСРО}}, {{Байрақ|Өзбекстан}}
| 9 адам
| Турбуленттің кесерінен апатқа ұшырады
| [[Ташкент]] маңайында
|-
|}
== Дереккөздер ==
* {{Cite web |lang=ru |url=http://www.sovietznak.ru/badge/32102 |title=Знак «Турбореактивный пассажирский самолет „Як-40“» |website=sovietznak.ru |access-date=2025-07-04}}
* {{Cite web |lang=ru |url=https://www.aex.ru/fdocs/1/2006/3/17/6931/ |title=Гражданская авиация России: Як-40 |website=AEX.RU |date=2006-03-17 |access-date=2025-07-04}}
* {{Cite web |lang=ru |url=https://aviation21.ru/jet-yak-40-pochemu-on-stal-populyarnym/ |title=Як-40 — как он стал таким популярным? |website=Aviation21.ru |date=2017-10-02 |access-date=2025-07-04}}
* {{Cite web |lang=ru |url=https://russianplanes.net/planelist/Yakovlev/Yak-40 |title=Список самолётов Як-40 |website=RussianPlanes.net |access-date=2025-07-04}}
* {{Cite book |last=Гордюков |first=В. П. |title=Самолёты ОКБ А. С. Яковлева |publisher=Авиамир |year=2005 |isbn=5-94038-030-6}}
* {{Cite book |last=Голованов |first=А. |title=Як-40. Малый реактивный |publisher=Транспорт |year=1982}}
* {{Cite web |lang=ru |url=https://russianplanes.net/reginfo/265 |title=Государственный реестр гражданских воздушных судов России. Як-40 |website=RussianPlanes.net |access-date=2025-07-04}}

[[Санат:Ұшақтар]]
[[Санат:КСРО ұшақтары]]
[[Санат:Ресей ұшақтары]]
[[Санат:Яковлев ұшақтары]]
[[Санат:Аймақтық ұшақтар]]
[[Санат:1966 жылы ұшырылған ұшақтар]]
[[Санат:Жолаушы ұшақтары]]</text>
      <sha1>kcnexl3nn3twe2951sylmcra2pb1nh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ГАЗ-3307</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761905</id>
    <revision>
      <id>3572880</id>
      <parentid>3572604</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[User talk:MuratbekErkebulan|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3486823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11372" sha1="93yckyw3cljg6ydc4tn66hx5k5ahi1n" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2025}}
{{Автокөлік
| атауы               = ГАЗ-3307
| модель              = ГАЗ-3307 / 3309
| фото                = GAZ 3307 in Moskovsky.jpg
| өндіруші            = [[ГАЗ]]
| өндіріс жылдары     = 1989–2020&lt;ref name=&quot;Пояснение&quot;&gt;Шассилер тапсырыспен қазіргі күнге дейін жиналады (негізінен экспортқа арналған арнайы жабдық үшін).&lt;/ref&gt;
| ізашары             = [[ГАЗ-53|ГАЗ-53-12]], [[ГАЗ-52]]
| ізбасары            = [[ГАЗон NEXT]]
| зауыттар            = {{flagicon|USSR}} [[ГАЗ]] ([[Горький автомобиль зауыты|Горький]] / [[Төменгі Новгород]])&lt;br&gt; {{flagicon|Russia}} [[ГАЗ]] ([[Төменгі Новгород]])
| класс               = Жүк көлігі
| шанақ типі          = Бортты / шасси
| компоновка          = Алдыңғы мотор, артқы жетек (4×2)
| қозғалтқыш          = V8 ЗМЗ-511, ЗМЗ-5231, ЗМЗ-5244 (бензин)&lt;br&gt;R4 ЯМЗ-534 (дизель)
| берілістер қорабы   = 4 немесе 5 сатылы механикалық
| дөңгелек базасы     = 3770 мм
| ұзындығы            = 6550 мм
| ені                 = 2380 мм
| биіктігі            = 2350 мм
| алдыңғы сорап       = 1630 мм
| артқы сорап         = 1690 мм
| клиренс            = 265 мм
| толық салмағы       = 7850 кг
| бак көлемі          = 105 л
| макс.жылдамдық      = 90 км/сағ (кей модельдерде 110 км/сағ)
| жанармай шығыны     = 19–32 л/100 км
| байланысты модельдер =
| ұқсас               = [[ЗИЛ-4329]], [[КамАЗ-4308]], [[МАЗ-4370]]
| ортаққор            = GAZ-3307
}}
'''ГАЗ-3307''' — [[КСРО]] мен [[Ресей]]де шығарылған төртінші буындағы орташа тоннажды [[жүк көлігі]]. Бұл модель [[ГАЗ-53]] сериясының ізбасары ретінде 1989 жылы шығарылып, 2020 жылға дейін өндірісте болды. ГАЗ-3309 – дизельді нұсқасы болып табылады.

== Қысқаша сипаттама ==
ГАЗ-3307 бензинді [[ЗМЗ-511]] (V8, 4.25 л) және кейінірек [[ЗМЗ-5231]], [[ЗМЗ-5244]] қозғалтқыштарымен жабдықталған. Кейінгі жылдары дизельді нұсқалар — [[ЯМЗ-534]] және [[ММЗ Д-245]] орнатылды. Қозғалтқыштар [[Еуро-1]]-ден [[Еуро-5]]-ке дейінгі экостандарттарға сәйкес келді. Жүккөліктің максималды жылдамдығы – 90–110 км/сағ аралығында, ал жүккөтергіштігі шамамен 4,5 тонна.

== Тарих ==
ГАЗ-3307 1980-жылдары ГАЗ-4301 жобасы аясында жасалған жаңа буын кабинасымен және технологиялық жаңартулармен келді. 1994 жылдан бастап ГАЗ-3309 дизельді нұсқасы ұсынылды. 2000 жылдары модельге жаңа қозғалтқыштар мен [[АБС]] сияқты жүйелер енгізілді. Өндіріс 2020 жылы ресми түрде тоқтатылды, бірақ кейбір шассилер арнайы тапсырыспен жиналып жатыр.

== Модификациялар ==
* '''ГАЗ-3306''' — ГАЗ-544.10 (R4, ауа салқындатқышы, атмосфералық, 4,15 л, 85 а.к., Deutz лицензиясы) дизель қозғалтқышымен борттық жүк көлігі. Жүк көтергіштігі — 3,0 т. 1992—1995 жылдары өндірілді.
** '''ГАЗ-33061''' — [[ГАЗ-52]] агрегаттарына негізделген өтпелі модель, ГАЗ-52 карбюраторлы қозғалтқышымен. Жүк көтергіштігі — 2,5 т. 1992—1993 жылдары негізінен жүк-жолаушы такси ретінде өндірілді.
* '''ГАЗ-3307''' — ЗМЗ-511.10 (2008 жылдан бастап — ЗМЗ-5231.10) карбюраторлы қозғалтқышымен борттық жүк көлігі және шасси. Жүк көтергіштігі — 4,5 т. 1989—1996 және 1997–2009 жылдары сериялық өндірілді. 2010–2016 жылдары шағын сериямен шықты. 2016 жылы инжекторлы ЗМЗ-524400 (V8, 137 а.к., Еуро-5) қозғалтқышымен, ABS жүйесімен және шиберлі рульдік гидрокүшейткішпен сертификатталды.
** '''ГАЗ-330701''' — солтүстік климатқа арналған модификация.
** '''ГАЗ-330706''' — қалыпты климатты елдерге арналған экспорттық модификация.
** '''ГАЗ-330707''' — тропикалық климатты елдерге арналған экспорттық модификация.
** '''ГАЗ-33072''' — самосвалдарға арналған шасси (негізінен [[САЗ]]).
** '''ГАЗ-33073''' — жүк-жолаушы такси. Платформасы [[ГАЗ-66]]-11 (1993 ж.) үлгісіне ұқсас.
** '''ГАЗ-33074''' — [[КАвЗ-3976]] автобустарына арналған шасси. ЗМЗ-513.10 қозғалтқышы. Қақпақпен және алдыңғы бөлікпен, бірақ кабинасыз жеткізілді. 1990–1996 және 1997–2008 жылдары өндірілді.
** '''ГАЗ-33075''' — сұйытылған газбен жұмыс істейтін нұсқа. ЗМЗ-513.10 қозғалтқышы. Сериялық өндірілмеген, 2012 жылға дейін шағын фирмалар қайта жабдықтады.
** '''ГАЗ-33076''' — сығылған газбен жұмыс істейтін нұсқа. ЗМЗ-513.10 қозғалтқышы. Сериялық өндірілмеген.
** '''ГАЗ-33078''' — [[Hino]] W04CT (136 а.к.) дизелімен шығарылған. 1992–1995 жж. тапсырыспен өндірілді.

== Дизель қозғалтқыштарының техникалық сипаттамалары ==

=== ММЗ ===
'''[[ММЗ Д-245|ММЗ Д-245.7Е4]]''' моделі (ГАЗ-330900 үшін)

Қатарлы, 4 цилиндрлі, 4 тактілі, сұйықтықпен салқындатылатын дизель қозғалтқышы, турбонаддувпен және ауа салқындатқышымен, тікелей отын бүрку жүйесімен, төртінші экологиялық сынып (Еуро-4).
* Жұмыс көлемі, л — 4,75  
* Қысу дәрежесі — 17,0  
* Қуаты, а.к. (кВт) / айн/мин — 125,4 (92,2) / 2200  
* Макс. айналдыру моменті, кгс·м (Н·м) / айн/мин — 42,5 (417) / 1100–2100  
* Арнайы отын шығыны, г/а.к.·сағ (г/кВт) — 154 (210)  
* Салмағы, кг — 430  
* Отын түрі: ГОСТ Р 52368-2005 II немесе III түріндегі дизель отыны  

=== ЯМЗ-5344 (2013 жылғы үлгі) ===
[[ЯМЗ-534|ЯМЗ-5344]] моделі (ГАЗ-33098 үшін)

Қатарлы, 4 цилиндрлі, 4 тактілі, сұйықтықпен салқындатылатын дизель қозғалтқышы, турбонаддувпен және ауа салқындатқышымен, тікелей отын бүрку жүйесімен, төртінші экологиялық сынып (Еуро-4).
* Жұмыс көлемі, л — 4,43  
* Қысу дәрежесі — 17,5  
* Қуаты, а.к. (кВт) / айн/мин — 134,5 (99) / 2300  
* Макс. айналдыру моменті, кгс·м (Н·м) / айн/мин — 42,5 (417) / 1200–2100  
* Арнайы отын шығыны, г/а.к.·сағ (г/кВт) — 197 (145)  
* Тұрақты 60 км/сағ жылдамдықпен қозғалғандағы отын шығыны — 15,5 л/100 км, 80 км/сағ — 19,0 л/100 км  
* Салмағы — 460 кг  
* Отын түрі: ГОСТ Р 52368-2005 II немесе III түріндегі дизель отыны  

Тапсырыс бойынша автокөлік алдын ала жылыту құрылғысымен жабдықталуы мүмкін.

=== ЯМЗ-53443 (2016 жылғы үлгі) ===
[[ЯМЗ-534|ЯМЗ-53443]] моделі (ГАЗ-33098 үшін)

Қатарлы, 4 цилиндрлі, 4 тактілі, сұйықтықпен салқындатылатын дизель қозғалтқышы, турбонаддувпен және ауа салқындатқышымен, тікелей отын бүрку жүйесімен, бесінші экологиялық сынып (Еуро-5).
* Жұмыс көлемі, л — 4,43  
* Қысу дәрежесі — 17,5  
* Қуаты, а.к. (кВт) / айн/мин — 146,9 (109,5) / 2300  
* Макс. айналдыру моменті, кгс·м (Н·м) / айн/мин — 49,9 (490) / 1200–2100  
* Арнайы отын шығыны, г/а.к.·сағ (г/кВт) — 197 (145)  
* Тұрақты 60 км/сағ жылдамдықпен қозғалғандағы отын шығыны — 15,5 л/100 км, 80 км/сағ — 19,0 л/100 км  
* Салмағы — 480 кг  
* Отын түрі: ГОСТ Р 52368-2005 III түріндегі дизель отыны  

Тапсырыс бойынша автокөлік алдын ала жылыту құрылғысымен жабдықталуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gazglobal.com|title=ГАЗ ресми сайты|lang=ru|access-date=2025-07-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gruzovikpress.ru/article/2616-muzey-istorii-i-trudovoy-slavy-gaza-gorod-gorkiy-prospekt-lenina/|title=Музей истории и трудовой славы ГАЗа|publisher=Gruzovik Press|lang=ru|access-date=2025-07-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Ежегодник Большой советской энциклопедии. — 1987 (вып. 31). — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 42.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Каменев С. Грузовые автомобили СССР. — Москва: Транспорт, 2002. — 320 с. ISBN 5-277-01597-0.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:GAZ-3307 Wikimedia Commons — Category:GAZ-3307]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Бұл мақала [[Орысша Уикипедия]]дағы [[:ru:ГАЗ-3307]] бетінен аударылған. Көру күні: 2025-07-07.&lt;/ref&gt;
[[Санат:ГАЗ көліктері]]
[[Санат:Жүк көліктері]]
[[Санат:КСРО жүк көліктері]]</text>
      <sha1>93yckyw3cljg6ydc4tn66hx5k5ahi1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илюшин Ил-62</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761997</id>
    <revision>
      <id>3572884</id>
      <parentid>3572607</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[User talk:MuratbekErkebulan|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3496254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20585" sha1="p2itidqp3o93oq148spaxwwt1nic563" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Ұшу аппараты
 |атауы                 = Илюшин Ил-62&lt;/center&gt;&lt;center&gt;{{lang-ru|Ильюшин Ил-62}}&lt;/center&gt;
 |типі                  = Ұзақ қашықтыққа арналған тарфюзеляжды реактивті жолаушы ұшағы
 |өндірушісі            = [[Илюшин]]
 |мемлекеті             = {{ту|КСРО}} [[Мәскеу]] / [[КСРО]]
 |суреті                = Deta Air Ilyushin Il-62 MRD.jpg
 |қолтаңба              = Қазақстанның [[DETA Air]] әуе компаниясының Илюшин Ил-62 ұшағы
 |жобалаушысы           = [[Илюшин]]
 |бас конструкторы      = Генрих Новожилов
 |алғашқы ұшуы          = [[1963 жыл]] [[2 қаңтар]]
 |эксплуатация басталуы = [[1967 жыл]] [[15 қыркүйек]]
 |эксплуатация аяқталуы = [[2009 жыл]]
 |статусы               = Кейбір елдерде қызмет етеді
 |негізгі эксплуатанты  = [[Аэрофлот]]
 |басқа эксплуатанттары = [[Interflug]], [[LOT Polish Airlines]], [[Cubana de Aviación]], [[Air Koryo]], [[DETA Air]]
 |өндіріс жылдары       = [[1966 жыл|1966]] – [[2009 жыл|2009]]
 |шығарылған бірліктері = 289
 |жобалау құны          = 
 |бірлігінің құны       = 
 |базалық моделі        = 
 |бөлек мақалалары бар нұсқалар = Илюшин Ил-62М
}}
'''Илюшин Ил-62''' ({{lang-ru|Ильюшин Ил-62}}) — КСРО-да жасалған ұзақ қашықтыққа арналған тарфюзеляжды төрт қозғалтқышты реактивті жолаушы ұшағы. Бұл ұшақты [[Илюшин]] жобалау бюросы әзірледі және 1960–1970 жылдары [[Аэрофлот]] пен басқа социалистік елдердің авиакомпанияларының алыс бағыттағы флагмандық лайнеріне айналды.

== Тарихы ==

1950 жылдардың соңында КСРО-да алыс қашықтықтағы жолаушылар тасымалына арналған заманауи реактивті ұшақ қажет болды. Осыған орай 1960 жылы [[Илюшин]] жобалау бюросы жаңа жобаға кірісті. Ил-62 [[Boeing 707]] және [[Douglas DC-8]] тәрізді батыстық лайнерлерге жауап ретінде жасалды.

Алғашқы прототип 1963 жылы 2 қаңтарда әуеге көтерілді. Сериялық өндіріс 1966 жылы басталды, ал алғашқы коммерциялық рейс 1967 жылы 15 қыркүйекте [[Аэрофлот]]пен жүзеге асты.

Ұшақтың басты ерекшелігі — фюзеляждың артқы жағына орнатылған төрт қозғалтқыш және артқы тік тұмсыққа тән Т-тәрізді қанат орналасуы. Бұл шешім шу мен дірілді жолаушылардан алыс ұстауға мүмкіндік берді.

== Сипаттамалары ==

Илюшин Ил-62 ұзақ қашықтыққа ұшуға қабілетті: Илюшин Ил-62М модификациясы 10 000 км-ге дейінгі ұшу қашықтығын қамтамасыз етті. Ұшақ 168–186 жолаушыға арналған және төрт [[Кузнецов НК-8]] немесе кейінірек [[Соловьёв Д-30КУ]] турбовентиляторлы қозғалтқыштармен жабдықталды.

== Модификациялары ==

* '''Илюшин Ил-62''' – бастапқы нұсқасы.
* '''Илюшин Ил-62М''' – күшейтілген қозғалтқыштармен және қондырғы құрылымының өзгерістерімен жабдықталған, ең көп тараған нұсқа.
* '''Илюшин Ил-62МГ''' – жүк тасымалына арналған әскери нұсқа.
* '''Илюшин Ил-62МК''' – VIP тасымалдарға арналған арнайы жабдықталған нұсқа.

== Эксплуатация ==

Илюшин Ил-62 КСРО-ның [[Аэрофлот]] әуе компаниясында кеңінен пайдаланылды. Сонымен қатар, басқа социалистік елдер: [[ГДР]] (Interflug), [[Польша]] (LOT), [[Куба]] (Cubana de Aviación), [[КХДР]] (Air Koryo) компанияларында да қолданылды.

Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстанда [[DETA Air]] Ил-62 ұшағын пайдаланды.

== Техникалық сипаттамалары (Ил-62М) ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Сипаттама !! Көрсеткіш
|-
| Экипаж || 5 адам
|-
| Жолаушылар саны || 168–186 адам
|-
| Ұзындығы || 53,12 м
|-
| Қанат керілімі || 43,2 м
|-
| Биіктігі || 12,35 м
|-
| Қанат ауданы || 279,5 м²
|-
| Максималды ұшу салмағы || 165 000 кг
|-
| Қозғалтқыштар || 4× Соловьёв Д-30КУ
|-
| Қозғалтқыш тарту күші || 4 × 11 000 кгс
|-
| Максималды жылдамдығы || 900 км/сағ
|-
| Ұшу қашықтығы || 10 000 км
|-
| Жұмыс биіктігі || 12 000 м
|}

== Апаттар мен оқыс оқиғалар ==

Ил-62 және Ил-62М ұшақтарымен болған бірқатар апаттар бар, олардың кейбіреулері:

* [[LOT Polish Airlines 007 рейсі]] — 1980 жылы Варшава маңында апатқа ұшырап, 87 адам қаза тапты.
* [[Аэрофлот 8641 рейсі]] — 1982 жылы, тұрақтандырғыш ақауынан апатқа ұшырап, 90 адам қаза болды.
* [[Cubana 9646 рейсі]] — 1989 жылы Кубада апатқа ұшырап, 150-ден астам адам қайтыс болды.

Барлығы 30-дан астам Ил-62 түрлі апаттарға ұшыраған.

== Қазіргі жағдайы ==

2000-жылдарға қарай Ил-62 ұшағы көптеген елдерде ескірген техникалық база мен шу стандарттарына сәйкес келмегені үшін қызметтен шығарылды. Дегенмен, [[Солтүстік Корея]]ның [[Air Koryo]] компаниясы Ил-62М ұшағын 2020 жылдарға дейін пайдаланды.
== Эксплуатация ==
 [[Сурет:Air Koryo IL-62M P-881.JPG|thumb|300px|[[Air Koryo]] компаниясының Ил-62М ұшағы]] [[Сурет:Ильюшин Ил-62 2444555, Москва - Домодедово RP6414.jpg|thumb|300px|«[[Домодедовские авиалинии]]» компаниясының Ил-62М RA-86535 ұшағы ұзақ уақытқа қоймада тұр]]

Илюшин Ил-62 ұшақтар отбасы [[1966 жыл]] мен [[2004 жыл]] аралығында [[Казан авиация зауыты (С. П. Горбунов атындағы)|Казан авиация зауытында]] сериялық түрде өндірілді. Барлығы 289 дана ұшақ шығарылды{{Дереккөз қажет|30|11|2024}}: оның 5-еуі – прототип (олар [[Мәскеу]]де құрастырылды), 94 – Ил-62 үлгісі және 190 – Ил-62М мен Ил-62МК үлгілері{{Дереккөз қажет|30|11|2024}}. Тағы 5 Ил-62М салынғанымен, аяқталмай қалған. Осы өндірістің ішінде 81 ұшақ социалистік елдерге экспортталды: [[Ангола]], [[Венгрия]], [[ГДР]], [[КХДР]], [[Қытай]], [[Куба]], [[Мозамбик]], [[Польша]], [[Чехословакия]].

Бірнеше онжылдық бойы Илюшин Ил-62 [[КСРО]]-ның, кейін [[Ресей]]дің бірінші тұлғаларын тасымалдайтын «[[№1 ұшақ]]» рөлін атқарды. Ол [[Леонид Брежнев]]тен бастап [[Борис Ельцин]]ге дейінгі ел басшыларын тасымалдады. Бұл мәртебесінен [[1995 жыл]]ы айырылып, оның орнын [[Ил-96]] басты.

Илюшин Ил-62 ұшағы өте шектеулі әуежайларда ғана қабылдана алатын. Кеңес дәуірінде оны қабылдай алатын әуежайларға [[Домодедово (әуежай)|Домодедово]], [[Шереметьево]] (тек халықаралық рейстер үшін), [[Внуково әуежайы|Внуково]] (коммерциялық рейстер болмағанымен, үкіметтік авиаотрядта Ил-62 базаланған), [[Пулково]], [[Борисполь]], [[Симферополь әуежайы|Симферополь]], [[Минералды Сулар]] сияқты қалалардың әуежайлары кірді. Кеңестің азиялық бөлігінде — [[Алматы]], [[Ташкент]], [[Ақтөбе]], [[Семей]], [[Қостанай]], [[Бішкек|Фрунзе]], [[Новосібір]], [[Красноярск]], [[Хабаровск]], [[Владивосток]], [[Южно-Сахалинск]], [[Магадан]], [[Петропавловск-Камчатский]], [[Якутск]] әуежайлары болды. [[1990-жылдары]] бұл тізімге [[Екатеринбург]]тегі [[Кольцово әуежайы|Кольцово]] және [[Самарадағы]] [[Курумоч әуежайы|Курумоч]] қосылды.

[[1990 жыл]]дардың басына қарай төрт қозғалтқышты, тарфюзеляжды алыс магистральдық лайнер ескіріп, экономикалық тиімсіз бола бастады: бір жолаушыны тасымалдау үшін қажет керосин көлемі тым көп болды. Сондықтан Ил-62-нің эксплуатациясы шығынды бола бастады. [[1990-жылдардың]] екінші жартысында жаппай істен шығарыла бастады. [[2005 жыл]]ы ұшақтың басты эксплуатанты [[Аэрофлот]] Ил-62-ден толық бас тартты. [[2008 жыл]]дың соңында Ресейдегі бірнеше авиакомпаниялардағы экономикалық дағдарыс салдарынан Ил-62 ұшағы тұрақты жолаушылар рейстерінен толығымен шығарылды. Ресейдегі соңғы коммерциялық эксплуатант — [[Интеравиа]] компаниясы — [[2009 жыл]]дың басында ұшуларын тоқтатты.

[[2014 жыл]]дың 2 мамырына қарай [[КАЗАН]] авиациялық зауытында екі Илюшин Ил-62М ұшағы болды: біреуі — «[[Россия]]» арнайы ұшу жасағына тиесілі, екіншісі — аяқталмай қалған нұсқа. Екеуі де аэродромда сақтаулы тұр.

[[2014 жыл]]дың басында&lt;ref name=&quot;RP&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ch-aviation.ch/aircraft.php?&amp;search=search&amp;operator=AND&amp;ac_ac=Il-62&amp;start=0 |title=CH-Aviation — Airline News, Fleet Lists &amp; More |accessdate=2012-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090818200124/http://www.ch-aviation.ch/aircraft.php?&amp;search=search&amp;operator=AND&amp;ac_ac=Il-62&amp;start=0 |archivedate=2009-08-18 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; әлі де 20 Ил-62 ұшағы қолданыста болған: сегізі — [[Ресей]]де, төртеуі — [[КХДР]]-да, үшеуі — [[Беларусь]]те ([[Rada Airlines]]), ал бір-бірден [[Судан]], [[Гамбия]] және [[Ливия]] елдерінде. Бұл ұшақтар негізінен үкіметтік, жүк және чартерлік рейстер үшін қолданылды.

Сол дереккөз бойынша қалған Илюшин Ил-62 ұшақтарының тағдыры келесідей:

апатқа ұшыраған — 18 (жалпы апатпен есептен шығарылғаны — 23);

бөлшектеліп, металлға өткізілген — 183;

сақтау қоймаларында — 69, оның ішінде 13 — музейлік экспонат, кафе, мейрамхана немесе ескерткіш ретінде қолданылған.


[[1983 жыл]]дың шілде айында, шамамен 15 жылдық пайдалану мерзімінен кейін, Ил-62 (борт нөмірі СССР-86670) өз күшімен [[Мәскеу облысы]]ндағы [[Монино]]дағы [[РФ ӘӘК Орталық музейіне]] жеткізіліп, тұрақты экспозицияға қойылды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://russianplanes.net/reginfo/2375 |title=✈ russianplanes.net ✈ наша авиация |access-date=2014-06-13 |archive-date=2014-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630175422/http://russianplanes.net/reginfo/2375 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. [[Ильюшин]] КБ сынақ ұшқышы [[Станислав Близнюк]] бастаған экипаж ұшақты арнайы ұшу жолағы емес, батпақты жерге сәтті қондырған&lt;ref&gt;{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=zXova9BeupU |title=Самолёт для генсека |medium=Документальный фильм |publisher=Russia Avia History |accessdate=2020-01-12 |time=22:15 |archive-date=2022-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921074110/https://www.youtube.com/watch?v=zXova9BeupU |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

[[2020 жыл]]дың жағдайы бойынша Ил-62 ұшағын үш авиакомпания қолдануды жалғастырды:

[[Air Koryo]] — [[КХДР]] (жолаушылар рейстері),

[[Rada Airlines]] — [[Беларусь]] (жүк тасымалы),

[[Aria Air]] — [[Иран]] (жолаушылар рейстері)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rada.aero/temp3/|title=Aviation of Belarus – RADA AIRLINES|accessdate=2020-12-11|archive-date=2022-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304011453/https://www.rada.aero/temp3/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Ил-62 ерекшеліктері ==
[[Сурет:Ильюшин Ил-62 4154535, Москва - Домодедово RP8390.jpg|thumb|300px|[[Горбунов атындағы Казан авиация зауыты|KAPO Avia]]-ға тиесілі Ил-62МГр ұшағы. [[2006 жыл]]ы ұшақ [[Manas Airways]] компаниясына берілді]]

Илюшин Ил-62 ұшағының круиздік (қалыпты) жылдамдығы басқа жолаушы лайнерлеріне қарағанда сәл төмен — М=0,77–0,79 (ал бұл көрсеткіш әдетте М=0,82–0,83). XXI ғасырда Ил-62 шығыс бағыттарға ұшқанда ең аз жүктелген солтүстік әуе дәлізін (бес бағыттың ішіндегі) пайдаланады — мысалы, [[Норильск]] арқылы — жылдамырақ ұшақтарға кедергі келтірмеу үшін.

Қозғалтқыштарда ұшу режиміне шектеу бар: егер сыртқы ауа температурасы +30&amp;nbsp;°C және одан жоғары болса, газ температурасының шекті мәнінен асып кетпеуі тиіс.

[[2002 жыл]]дың [[1 сәуір]]інен бастап Ил-62М ұшағына [[Еуропалық Одақ|Еуроодақ]] елдеріне ұшуға тыйым салынды. Себебі ол шу деңгейі бойынша жарамдылық нормаларына сәйкес келмейді.

== Әуе оқиғалары ==
[[Aviation Safety Network]] сайтының мәліметі бойынша, [[2019 жыл|2019 жылдың]] [[15 наурыз]]ындағы жағдай бойынша апаттар мен күрделі оқиғалар салдарынан барлығы 23 Ил-62 ұшағы жоғалған&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://aviation-safety.net/database/types/Ilyushin-62/losses |title=Accident list: Ilyushin Il-62 |author= |website= |publisher=Aviation Safety Network |date= |accessdate=2019-03-15 |archive-date=2017-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117091502/http://aviation-safety.net/database/types/Ilyushin-62/losses |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

Бұл ұшақтар үш рет ұрланған (адам шығынысыз).

Барлығы 1086 адам Ил-62 ұшағымен байланысты оқиғаларда қаза тапқан&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://aviation-safety.net/database/types/Ilyushin-62/statistics |title=Ilyushin Il-62 Statistics |author= |website= |publisher=Aviation Safety Network |date= |accessdate=2019-03-15 |archive-date=2017-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117091045/http://aviation-safety.net/database/types/Ilyushin-62/statistics |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!width=&quot;50&quot;|Күні
!width=&quot;100&quot;|Борт нөмірі
!width=&quot;140&quot;|Оқиға орны
!width=&quot;50&quot;|Құрбандар
!width=&quot;490&quot;|Қысқаша сипаттама
|-----
| [[Ил-62 апаты (Раменское)|25.02.1965]]
| {{Байрақ|КСРО}} СССР-06156
| {{Байрақ|КСРО}} [[Раменское әуежайы|Раменское]]
| 10/17
| Сынақ ұшуы кезінде ұшу барысында апатқа ұшырады.
|-----
| [[Ил-62 апаты (Каир)|16.06.1972]]
| {{Байрақ|Египет|1972}} [[:c:Category:SU-ARN (aircraft)|SU-ARN]]
| {{Байрақ|Египет|1972}} [[Каир]]
| 0/59
| Ұшу-қону жолағынан шығып кетті.
|-----
| [[Ил-62 апаты (Кёнигс-Вустерхаузен)|14.08.1972]]
| {{Байрақ|ГДР}} DM-SEA
| {{Байрақ|ГДР}} [[Кёнигс-Вустерхаузен]]
| 156/156
| Биіктік рульдеріндегі ақау және борттағы өрт.
|-----
| [[Ил-62 апаты (Мәскеу, 1972)|13.10.1972]]
| {{Байрақ|КСРО}} СССР-86671
| {{Байрақ|КСРО}} [[Дмитров ауданы (Мәскеу облысы)|Дмитров ауданы]], [[Мәскеу|Мәскеу маңы]]
| 174/174
| Қону кезінде белгісіз себептермен апатқа ұшырады.
|-----
| 23.03.1973
| {{Байрақ|Қытай}} B-2002
| {{Байрақ|Қытай}} анықталмаған
| анықталмаған
| Мәліметтер жоқ.
|-----
| 29.07.2009
| {{Байрақ|Иран}} [[Aria Air 1525 рейсі]]
| {{Байрақ|Иран}} [[Мешхед]]
| 16/153
| Қону жолағынан асып кетіп, қоршауға соғылды.
|-----
| 09.05.1987
| {{Байрақ|Польша}} [[LOT Polish Airlines 5055 рейсі]]
| {{Байрақ|Польша}} [[Варшава]]
| 183/183
| Биікке көтеріліп бара жатырғанда, екінші қозғалтқыш өртке оранды.
|}
== Сондай-ақ қараңыз ==

* [[Илюшин]]
* [[Аэрофлот]]
* [[Қазақ авиациясы]]
* [[DETA Air]]

== Сыртқы сілтемелер ==

* [https://www.airliners.net/aircraft-data/ilyushin-il-62/288 Ил-62 – Airliners.net]
* [https://russianplanes.net/ Ил-62 фотолары – RussianPlanes.net]

== Дереккөздер ==

&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>p2itidqp3o93oq148spaxwwt1nic563</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>763273</id>
    <revision>
      <id>3572893</id>
      <parentid>3564321</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Мақала */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3572893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14500" sha1="ph7kni489q3rq83xzv1b6eopt7jugud" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=RaiymbekZh}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:14, 2025 ж. тамыздың 11 (+05)

== Қоянды (Ақмола облысы) ==

Қайырлы күн!

Ауылдың ескі атауына дереккөз келтіруіңізді сұраймыз. Өңдеме сипаттамасына &quot;Жалпымемлекеттік энциклопедия&quot; деп жазу дереккөз болып танылмайды. Мақаланың өзінде [[Қоянды (Ақмола облысы)#Дереккөздер|3 дереккөз]] бар екен, соларға қарап қалай қою керек екенін үйренсеңіз болады. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 12:07, 2025 ж. қазанның 30 (+05)

== Ескерту ==

Қайырлы кеш! Жазып жатырған мақалаларыңыз ([[Ақыт Үлімжіұлы көшесі (Астана)]], [[Юрий Гагарин көшесі (Астана)]], [[Мұрат Мөңкеұлы көшесі (Астана)]], [[Бәйбек Жантаев қысқа көшесі (Астана)]], [[Күршім қысқа көшесі (Астана)]]) тым қысқа, суреттері де жоқ, дұрыс толықтырылмаған. Сіз көше тарихын, не басқа да ақпаратты жазу орнына, толықтыру үшін «тұлғаның» тарихын жазып жатырсыз. Барлық осындай типті мақалаларды реттеуге уақыт беремін (2–3 апта), толықтырып жөнді ақпараттарды қоспасаңыз, мақалаларды жоюға тура келеді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:20, 2025 ж. қарашаның 19 (+05)

:Қазақ уикипедиямыздағы сондай мақалалар көп([[:Санат:Астана көшелері]]). Сіздің айтқандай істеймін, тарихын, не басқа ақпаратты іздеп келемін.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 21:25, 2025 ж. қарашаның 19 (+05)
:және де [[Юрий Гагарин көшесі (Астана)]] менің мақалам емес. Оны 20** жылы басқа қатысушы жасаған. Тағы да айта қояйын, &quot;[[Астана қаласындағы көшелердің тізімі|Астана қаласындағы көшелердің тізіміндегі]]&quot; көшелердің көбісі осындай үлгімен жасалған. Бүкілін жойып тастауға дәл келе ме сонда?? [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:34, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)
::Көріп отырмын, шыныменде солай, бірақ бұл мақалаларды ертеде жазған ғой, ешкім қарап тексермегесін сол күйде қалып қойған. Ал қазір ақпаратта, мүмкіндікте көп, мақалаларды жақсы толыққанды жазуға болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:38, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)

== Мұрат Бисембин ==

Аталмыш мақала бойынша орыс уикиіне қосқан үлесіңізді қазақ уикиіне де қоссаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:49, 2026 ж. қаңтардың 8 (+05)

:{{жасалынды}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:29, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05)

== Көтібар Бәсенұлы ==

Қайырлы күн! Мақала атауын Көтібар Бәсендеұлы қылып өзгерткен екенсіз, бұл 100% дұрыс деп ойлайсыз ба? Өйткені сіздің нұсқаңызды кездестіріп көрмеппін. Оқыған кітапта Бәсенұлы деп тұрады, тарихшыларда бұнымен келіседі. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:56, 2026 ж. қаңтардың 12 (+05)

:КНЭ нің ішінен тапқан едім.
:[[:Сурет:Kazakhstan National encyclopedia (ru) - Vol 3 of 5 (2005).pdf|Котибар Басендеулы]]
:КНЭ ІІІ том, 317 бет (уикипедияда 320 деп турады). [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:10, 2026 ж. қаңтардың 12 (+05)
:Және ҚҰЭ V томы (қазақшасы, К-Қ аралығы) 54 бет (сайтында 55)
:[[Көтібар Бәсендеұлы]] деп тұр.
:[https://kazneb.kz/bookView/view/?brId=429571&amp;simple=true#] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:30, 2026 ж. қаңтардың 12 (+05)
::Жақсы. Бірақ көптеген қазақ тіліндері деректерде Бәсенұлы депті. Кейін шешілер. Сосын Астана мектептері жайлы ақпараттарды қосқан екенсіз, әрине мақала жазып жатырғаныңыз өте керемет, бірақ бұл мақалалардың маңыздылығы өте төмен, сондықтанда жойылды. Бұл шараларды өзіңізге шабуыл деп қабылдамауыңызды сұраймын. Уикипедия ашық энциклопедия болғанымен бұл жердің өз ережелері бар, бәрімізде соған бағыныумыз керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:20, 2026 ж. қаңтардың 12 (+05)

== !!!! ==

Кеш жарық! Үлгіні мақаланың бас жағына қояды, сіз ортасына қойып жатыр екенсіз. Ол қате, соны ескере жүрсеңіз. Суретті ''сурет:'' деп қоя аласыз, ағылшынша керек емес. Орысша сөздер қалып қойып жатыр. Кісі үтір арқылы жазылмайды, '''АДАМ АДАМБАЙҰЛЫ АДАМБАЕВ''' [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:04, 2026 ж. қаңтардың 12 (+05)

:Жақсы. Рахмет.  Ескеріп жүремін. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 22:09, 2026 ж. қаңтардың 12 (+05)
::+ тағы да кеңес. Санаттарды дұрыс бастамай жатырсыз, бос санат жасалмайды [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:22, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
:::''Санат қалай басталатын еді?'' [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 21:48, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
::::Кез келген санатты ашып көрсеңіщ болады, оның өз санаты, басқа тілдерге сілтенген интеруикиі, ортаққор болса оған сілтеме тағы сол сияқты дүниелер болады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:33, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)
:::::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 22:34, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05)

== Ғ, Һ ==

Кеш жарық! Уикипедия заң шығарып немесе қалағанша жасайтын дүние емес. Басқа тілден енген көп сөздер (жер-су аттары, кісі есімдері) орыс тілінен транскрипцияланады [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 21:50, 2026 ж. қаңтардың 21 (+05)

:жақсы [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 21:55, 2026 ж. қаңтардың 21 (+05)

== Қойтас, Ажы ==

Қайырлы күн. Сіз Қойтас ауылдық округінде тұрасыз ба?
Қойтаста ешкім тұрмайтынына нақты дерек келтірсеңіз жөн болар еді -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 16:53, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)

:Сол Ажы ауылында туысқандарым тұрған еді. Қойтастағы жалғыз қалған отбасының қариясы қайтыс болып, олар Астанаға көшіп кетті.   Және де Қойтас а.о. дереккөздері [https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-ereymen-koitas?ysclid=mlqk30zgbl831179743] [https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-ereymen-koitas/press/news/details/1074569?lang=ru] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:05, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)

== Бұғаттау ==

@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] мырза, мені не үшін мені бұғаттадыңыз.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 10:46, 2026 ж. ақпанның 26 (+05)

:@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] ? — [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 07:56, 2026 ж. ақпанның 27 (+05)
::Кеш жарық! Орынсыз санаттарды жиі қоя береді екенсіз. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:20, 2026 ж. наурыздың 1 (+05)

== Қайталанған мақала ==

Қайырлы кеш! [[Сәпура Мәтенқызы]] мақаласын жазған екенсіз, бірақ уикипедияда [[Көктемір]] мақаласы бар. Қайта жазылған мақала (дубликат) жойылады, Көктемір мақаласын толықтырсаңыз болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05)

:[[Сәпура Мәтенқызы]] мақаласынан мағлұмат [[Көктемір]] мақаласына көшірілді - [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 18:47, 2026 ж. наурыздың 13 (+05)
::Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2026 ж. наурыздың 13 (+05)

== Жаңа мақала ==

Қайырлы күн! Жаңа мақалаларға дұрыс санат қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 15:48, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

:Саламатсызба! Санаттар дұрыс тұрған жоқ па? [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 15:59, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
::''Мағрипа Итбаева'', ''Бибігүл Бүркітқызы Аққожина'' санат қойдым және басқа санатқа ауыстырдым. Нақты болу керек, туған/қайтыс болған даталар саналмайды (олар онсыз да қойылады) [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 16:12, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)

== Мақала  ==

Кеш жарық! мақалаңыз тексерістен өту керек. Санатыңыз сол баяғы, туған даталарды қолмен толтырудың қажеті жоқ. Бастысы үлгі дұрыс толтыру керек. Қайталаймын, бірақ сол қалпы. жақсы [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>ph7kni489q3rq83xzv1b6eopt7jugud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>АКАС Алматы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764736</id>
    <revision>
      <id>3572988</id>
      <parentid>3503183</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1563" sha1="iikx2gfg9vtdza5eqx8q37mupax6ltx" xml:space="preserve">{{футбол клубы
 |атауы        = {{ту|Қазақстан}} AKAS
 |логотип         = 
 |прозвища        = 
 |құрылған         = 2018
 |стадионы         = Жас Қыран, [[Алматы]]
 |сыйымдылығы     =800 
 |жарыс           = [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы]]
 |текущий сезон   = [[Вторая лига Казахстана по футболу 2023|Текущий сезон]]
}}
'''«AKAS»''' (''АКАС'') — AKAS Development құрылыс компаниясының ықпалымен 2018 жылы құрылған футбол клубы&lt;ref&gt;https://www.sports.kz/news/v-almatyi-poyavilsya-e-odin-futbolnyiy-klub-i-natselilsya-na-kpl&lt;/ref&gt;. Базасы Алматы қаласында. 2025 жылы тұңғыш рет бірінші лигада ойнады&lt;ref&gt;https://www.transfermarkt.pl/pervaya-liga/startseite/wettbewerb/KAS2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250625214446/https://www.transfermarkt.pl/pervaya-liga/startseite/wettbewerb/KAS2 |date=2025-06-25 }}&lt;/ref&gt;. Өз алаңындағы ойындарын &quot;[[Жас қыран (стадион)|Жас қыран]]&quot; стадионында өткізеді.

== Атақты ойыншылары ==

* [[Сергей Николаевич Гридин|Сергей Гридин]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}{{Бастама}}{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]</text>
      <sha1>iikx2gfg9vtdza5eqx8q37mupax6ltx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SD Family</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764767</id>
    <revision>
      <id>3572967</id>
      <parentid>3503374</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T21:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="pg1txy386g2uapvd536y5npmd5k9llq" xml:space="preserve">{{футбол клубы
| атауы = {{ту|Қазақстан}} SD FAMILY
| құрылған = 2015&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://qfl.kz/ru/team/198/|title=«SD Family» (Qazaqstan Football League)|lang=ru|website=qfl.kz|access-date=2025-06-27}}&lt;/ref&gt;
| стадионы = «[[Sydykbek Arena]]»&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot; /&gt;
| сыйымдылығы = 500&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru-ru.soccerwiki.org/stadium.php?stadiumdid=6352|title=«Sydykbek Arena» (Soccer Wiki)|lang=ru|website=soccerwiki.org|access-date=2025-06-27}}&lt;/ref&gt;
| жарыс = [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|1 лига]]
| маусым = [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 2024|2024]]
| орын = 10-шы
}}
'''SD Family''' — [[Қазақстан|Қазақстандық]] футбол клубы, 2015 жылы экс-футболшы Дидар Сыдықбектің басқаруымен құрылды. 
== Тарихы ==
2018 жылы кәсіпқой клуб мәртебесін алды да, келесі жылы [[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогына]] қатысты. 2020 жылға дейін Дидар Сыдықбек ФО (футбол орталығы) деген атаумен ойнады. 

2022 жылы Медиа футбол лигасында ойнады.

Базасы Астана қаласында.  
== Атақты футболшылары ==
*[[Сұлтан Сағынаев]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[https://sd-family.kz/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240508181418/http://sd-family.kz/ |date=2024-05-08 }}
{{Сыртқы сілтемелер}}
[[Санат:Қазақстан футбол клубтары]]
[[Санат:2015 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>pg1txy386g2uapvd536y5npmd5k9llq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3572955</id>
      <parentid>3572380</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3572955</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="640ugl60e85ek9pkqlxk7lqxomdqgnr" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 242914,
	&quot;pages&quot;: 664152,
	&quot;edits&quot;: 3569282,
	&quot;users&quot;: 175659,
	&quot;activeusers&quot;: 453,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8675
}</text>
      <sha1>640ugl60e85ek9pkqlxk7lqxomdqgnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ZAZ Forza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767348</id>
    <revision>
      <id>3572985</id>
      <parentid>3516133</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T23:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5435" sha1="3mohyj3wjgke26ocwjgdswn8nhhimil" xml:space="preserve">{{Автокөлік|атауы=ZAZ Forza|сурет=ZAZ Forza sedan front view.jpg|сипаттамасы=ZAZ Forza седаны|өндірушісі=[[Запорожье автомобиль зауыты|ZAZ]]|өндірілген жылдары=2011—2014|құрастыру орны=[[Запорожье]], [[Украина]]|кузов түрі=4 есікті [[седан]], 5 есікті [[хэтчбек]]|қозғалтқыш түрі=1,5 L [[ACTECO]] SQR477F [[бензин қозғалтқышы]]|беріліс қорабы=5 сатылы [[механикалық беріліс қорабы]]|жетек түрі=[[Алдыңғы жетекті көлік|Алдыңғы жетекті]]|негізі=[[Chery A13]] (Chery Bonus)|ұқсас модельдер=[[Chery Very]], [[ZAZ Vida]]|алдыңғы моделі=—|келесі моделі=—|автомобиль класы=|бак көлемі=50 л|салмағы=1275 кг|макс.жылдамдық=160 км/сағ|биіктігі=1492 мм|ені=1686 мм|ұзындығы=4269 мм (лифтбек) &lt;br&gt;
4139 мм (хетчбэк)|басқа атауы=[[Chery A13]] &lt;br&gt; Chery Fulwin 2 &lt;br&gt;
Chery Storm 2 &lt;br&gt;
Chery Celer ([[Бразилия]]) &lt;br&gt;
Chery Bonus (лифтбек, [[Ресей]]) &lt;br&gt;
Chery Very (хетчбэк, [[Ресей]]) &lt;br&gt;
MVM 315 ([[Иран]])|зауыттар={{байрақ|Украина}} [[Запорожье]] ([[АвтоЗАЗ]])|өндіруші=[[File:Zaz-logo.svg|25 ]]|суреті=File:ZAZFORZA.jpg}}'''ZAZ Forza''' — [[Запорожье автомобиль зауыты|Запорожье автомобиль зауыты (ZAZ)]] шығарған шағын көлемді B-класс санатындағы [[автокөлік]]. Модель 2011 жылы таныстырылып, қытайлық [[Chery Automobile]] компаниясының [[Chery A13]] (Chery Bonus / Chery Very) платформасы негізінде құрастырылған.

== Тарихы ==
ZAZ Forza 2011 жылы [[Украина|Украинада]] ресми түрде таныстырылды. Бұл модель — қытайлық Chery A13 үлгісінің жергілікті нарыққа бейімделген нұсқасы. Өндіріс [[Запорожье]] қаласындағы ZAZ зауытында іске қосылды.  ZAZ пен Chery арасындағы серіктестік шеңберінде көліктің шанағы, интерьері және техникасы толықтай қытайлық нұсқамен бірдей болды, тек эмблема мен атауы ғана өзгертілді.

2014 жылға дейін шамамен 20 000 дана ZAZ Forza шығарылды. Сатылымның төмендеуіне және Украинадағы экономикалық жағдайға байланысты модель өндірістен алынды.

== Техникалық сипаттамалары ==

* Қозғалтқыш: 1,5 л [[ACTECO]] SQR477F, 80 кВт (109 а.к.)
* Беріліс қорабы: 5 сатылы механикалық
* Отын түрі: [[Бензин]]
* Жетек: алдыңғы
* Өлшемдері:

* Ұзындығы — 4269 мм 
* Ені — 1686 мм 
* Биіктігі — 1492 мм  
* Доңғалақ базасы — 2527 мм  

* Жүксалғыш көлемі: 450 л (седан)

== Қауіпсіздік ==
ZAZ Forza моделі [[Chery A13]] секілді базалық қауіпсіздік жүйелерімен жабдықталған: [[ABS]], [[EBD]] және екі [[қауіпсіздік жастығы]] бар.  2012 жылы украиндық БАҚ-та жүргізілген тәуелсіз соқтығысу сынақтары бойынша көлік орта деңгейдегі қорғаныс көрсеткішін көрсетті.

== Нарық және экспорт ==
ZAZ Forza негізінен ішкі украин нарығына бағытталғанымен, кейбір партиялары [[Беларусь]], [[Молдова]] және [[Қазақстан|Казахстан]] нарықтарында да сатылды.  Кей нарықтарда ол **Chery Bonus** немесе **Chery Very** атауларымен танылды.

== Сондай-ақ қараңыз ==

* [[Chery A13]]
* [[ZAZ Vida]]
* [[Запорожье автомобиль зауыты]]
* [[Chery Automobile]]

== Дереккөздер ==

* [https://www.autoconsulting.com.ua/article.php?sid=21005 АвтоКонсалтинг: ZAZ Forza – українська версія Chery Bonus]
* [https://autocentre.ua/ua/news/novinka/zaz-forza-ukrainskij-bonus-19969.html AutoCentre.ua: ZAZ Forza — український Bonus]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.chery.ua/models/a13.html Официальный сайт Chery Ukraine: Chery A13 / Bonus]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://zaz.ua/models/forza.html ZAZ ресми сайты: Forza моделі туралы мәлімет]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://auto.ria.com/newauto/auto-zaz-forza-1013.html AutoRia.com — ZAZ Forza жаңа көліктер каталогы]
[[Санат:Хэтчбектер]]</text>
      <sha1>3mohyj3wjgke26ocwjgdswn8nhhimil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Африка Ұлттары Кубогы 2025</title>
    <ns>0</ns>
    <id>771602</id>
    <revision>
      <id>3572970</id>
      <parentid>3541204</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T21:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DimaMaghrib34</username>
        <id>179127</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3572970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34888" sha1="nvt2fmmsyigdhi7yb1i3a241u62fg9l" xml:space="preserve">{{Футбол құрамаларының жарысы |
  | өткізу орыны      = {{байрақ|Марокко}}
  | қалалар     = 6
  | стадиондар   = 9
  | іріктеу мерзімі = 
  | финал мерзімі      = [[21 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] - [[18 қаңтар]] [[2026 жыл|2026]]
  | атауы   = Африка Ұлттары Кубогы 2025
  | логотипі      = 2025 Africa Cup of Nations.svg
  | қатысушылар саны = 24
  | финалдағы қатысушылар = 
  | чемпион    ={{футбол|Марокко}}
  | рет        = 
  | 2 орын    = {{футбол|Сенегал}}
  | 3 орын    = {{футбол|Нигерия}}
  | 4 орын    = 
  | келушілер_саны     = 1273496
  | ойналған мачтар саны    = 52
  | голдар саны     = 121
|бомбардир ={{ту|Марокко}} [[Браим Диас]] 
|бголдар = 5
  |алд           = [[Африка Ұлттары Кубогы 2023|2023]]
  |кел           = [[Африка Ұлттары Кубогы 2027|2027]]
}}
'''Африка Ұлттары Кубогы 2025''' ({{lang-ar|2025كأس الأمم الأفريقية لكرة القد}}; {{lang-fr|Coupe d'Afrique des nations de football 2025}}; {{lang-en|2025 Africa Cup of Nations}}) — [[Африка Ұлттары Кубогы|Футболдан Африка чемпионатының]] 35-ші жарысы. 2025-26 жылдары Марокко стадиондарында өтті.

Турнирді ұйымдастыруға үш ел өтініш тастады: [[Алжир]], [[Кот-д’Ивуар|Кот-д'Ивуар]] және [[Гвинея]]. Кот-д'Ивуар [[Африка Ұлттары Кубогы 2021|2021 жылғы Африка Ұлттар Кубогын]], ал Гвинея [[Африка Ұлттары Кубогы 2023|2023 жылғы Африка Ұлттар Кубогын]] қабылдауы тиіс еді. Алжир 2025 жылы турнирді өткізу үшін күресуі тиіс еді. Алайда 2019 жылы [[Камерун|Камерунда]] басталған көтерілістерге байланысты [[Мысыр]] [[Африка Ұлттары Кубогы 2019|2019 жылғы Африка Ұлттар Кубогын]] қабылдауды өз қолына алды, осылайша 2021 жылы Камерунға, 2023 жылы Кот-д'Ивуарға, ал 2025 жылғы  Гвинеяға берілді.

2022 жылғы 30 қыркүйекте [[Африка Футбол Конфедерациясы|Африка футбол конфедерациясының]] президенті Патрис Мотсепе Гвинеяның 2025 жылғы Африка Ұлттар Кубогын өткізу құқығынан айырылғанын жариялады.

2023 жылдың 27 қыркүйегінде турнирді [[Марокко]] қабылдайтыны жарияланды

== Стадиондар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!colspan=&quot;8&quot;|[[Рабат (қала)|Рабат]]
|-
|colspan=&quot;3&quot;|Мулай Абдалла
|colspan=&quot;3&quot;|Мулай Хассан
|Олимпиада стадионы
|Әл-Медина
|-
|colspan=&quot;3&quot;|Сыйымдылығы: '''68 700'''
|colspan=&quot;3&quot;|Сыйымдылығы: '''22 000'''
|Сыйымдылығы: '''21 000'''
|Сыйымдылығы: '''18 000'''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|[[сурет:Moulay Abdellah Stadium.jpg|270x150px]]
|colspan=&quot;3&quot;| 
|[[сурет:Olympic Stadium, Rabat (8).jpg|270x150px]]
|[[сурет:Al Barid Stadium (Nov 25).jpg|270x150px]]
|-
!colspan=&quot;3&quot;|[[Танжер]]
!colspan=&quot;3&quot;|[[Касабланка]]
|rowspan=&quot;8&quot; colspan=&quot;2&quot;|
|-
|colspan=&quot;3&quot;|Ибн Баттута
|colspan=&quot;3&quot;|Мохамед V
|-
|colspan=&quot;3&quot;|Сыйымдылығы: '''75 600'''
|colspan=&quot;3&quot;|Сыйымдылығы: '''45 000'''
|-
|colspan=&quot;3&quot;| 
|colspan=&quot;3&quot;|[[сурет:Mohammed V stadium.jpg|270x150px]]
|-
!colspan=&quot;2&quot;|[[Агадир]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[Фес]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[Марракеш]]
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Адрар
|colspan=&quot;2&quot;|Фес
|colspan=&quot;2&quot;|Марракеш
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Сыйымдылығы: '''45 000'''
|colspan=&quot;2&quot;|Сыйымдылығы: '''45 000'''
|colspan=&quot;2&quot;|Сыйымдылығы: '''45 000'''
|-
|colspan=&quot;2&quot;|[[сурет:Adrar Stadium Agadir, FIFA CWC 2013.jpg|180x150px]]
|colspan=&quot;2&quot;| 
|colspan=&quot;2&quot;|[[сурет:Stade de marrakech.jpg|180x150px]]
|}

== Топтық турнир ==

=== А тобы===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Марокко}}|2|1|0|6|1|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Мали}}|0|3|0|2|2|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Коморлар}}|0|2|1|0|2|түс=#ffdede}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Замбия}}|0|2|1|1|4|түс=#ffdede}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[21 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;20:00 
|команда1 ={{футбол|Марокко|||R}}
|команда2 ={{футбол|Коморлар}}
|есеп     = 2:0
|голдар1    =  [[ Браим Диас]] {{гол|55}}&lt;br&gt;[[Аюб әл-Кааби| Аюб Эль-Кааби]] {{гол|74}}
|голдар2    = 
|стадион  = Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 60 180
|судья    = {{Флаг|ДР Конго}} Жан-Жак Ндала
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[22 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;15:00 
|команда1 ={{футбол|Мали|||R}}
|команда2 = {{футбол|Замбия}}
|есеп     = 1:1
|голдар1    = [[ Лассин Синайоко]] {{гол|62}}
|голдар2    = [[ Патсон Дака]] {{гол|90+2}}
|стадион  = [[Мохамед V (стадион)|Мохамед V]], [[Касабланка]]
|көрермендер  = 10 124
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[26 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;18:30 
|команда1 ={{футбол|Замбия|||R}}
|команда2 = {{футбол|Коморлар}}
|есеп     = 0:0
|голдар1    = 
|голдар2    = 
|стадион  = [[Мохамед V (стадион)|Мохамед V]], [[Касабланка]]
|көрермендер  = 7 829
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[26 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;21:00 
|команда1 ={{футбол|Марокко|||R}}
|команда2 ={{футбол|Мали}}
|есеп     = 1:1
|голдар1    = [[ Браим Диас]] {{гол|45+5|пен.}}
|голдар2    = [[  Лассин Синайоко]] {{гол|64|пен.}}
|стадион  = Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 63 844
|судья    = {{Флаг|Камерун}} Мефир Абду Абдул
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[29 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;20:00 
|команда1 ={{футбол|Замбия|||R}}
|команда2 ={{футбол|Марокко}}
|есеп     = 0:3
|голдар1    = 
|голдар2    = [[Аюб әл-Кааби|Аюб Эль-Кааби]] {{гол|9||50}}&lt;br&gt;[[Браим Диас]] {{гол|27}}
|стадион  = Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 62 532
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[29 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;20:00 
|команда1 ={{футбол|Коморлар|||R}}
|команда2 = {{футбол|Мали}}
|есеп     = 0:0
|голдар1    = 
|голдар2    = 
|стадион  = [[Мохамед V (стадион)| Мохамед V]], [[Касабланка]]
|көрермендер  = 8 842
}}
----

=== B тобы===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Египет}}|2|1|0|3|1|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|ОАР}}|2|0|1|5|4|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Ангола}}|0|2|1|2|3|түс=#ffdede}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Зимбабве}}|0|1|2|4|6|түс=#ffdede}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[22 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;18:00 
|команда1 ={{футбол|ОАР|||R}}
|команда2 = {{футбол|Ангола}}
|есеп     = 2:1
|голдар1    = [[ Освин Апполлис]] {{гол|21}}&lt;br&gt;[[ Лайл Фостер]] {{гол|79}}
|голдар2    = [[Мануэл Шоу]] {{гол|35}}
|стадион  = [[Марракеш (стадион)|Марракеш]], [[Марракеш]]
|көрермендер  = 4 013
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[22 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;21:00 
|команда1 ={{футбол|Египет|||R}}
|команда2 ={{футбол|Зимбабве}}
|есеп     = 2:1
|голдар1    = [[Омар Мармуш|Мармуш]] {{гол|64}}&lt;br&gt;[[Мохаммед Салах|Салах]] {{гол|90+1}}
|голдар2    = [[Принс Дубе]] {{гол|20}}
|стадион  = [[Адрар (стадион) |Адрар]], [[Агадир]]
|көрермендер  = 28 199
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[26 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;13:30 
|команда1 ={{футбол|Ангола|||R}}
|команда2 = {{футбол|Зимбабве}}
|есеп     = 1:1
|голдар1    = [[Желсон Дала]] {{гол|24}}
|голдар2    = [[Ноуледж Мусона]] {{гол|45+6}}
 |стадион  = [[Марракеш (стадион)| Марракеш]], [[Марракеш]]
|көрермендер  = 5 110
 }}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[26 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;16:00 
|команда1 ={{футбол|Египет|||R}}
|команда2 ={{футбол|ОАР}}
|есеп     = 1:0
|голдар1    = [[Мохаммед Салах]] {{гол|45|пен.}}
|голдар2    = 
|стадион  = [[Адрар (стадион)|Адрар]], [[Агадир]]
|көрермендер  = 40 219
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[29 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;17:00 
|команда1 ={{футбол|Ангола|||R}}
|команда2 ={{футбол|Мысыр}}
|есеп     = 0:0
 |голдар1    = 
|голдар2    = 
|стадион  = [[Адрар (стадион)| Адрар]], [[Агадир]]
|көрермендер  = 16 090
 }}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[29 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;17:00 
|команда1 ={{футбол|Зимбабве|||R}}
|команда2 = {{футбол|ОАР}}
|есеп     = 2:3
|голдар1    = [[ Таванда Масванише]] {{гол|19}}&lt;br&gt;[[ Обри Модиба]] {{гол|73|авт.}}
|голдар2    = [[ Тшепанг Мореми]] {{гол|7}}&lt;br&gt;[[ Лайл Фостер]] {{гол|50}}&lt;br&gt;[[ Освин Апполлис]] {{гол|82|пен.}}
|стадион  = [[Марракеш (стадион)|Марракеш]], [[Марракеш]]
|көрермендер  = 
 }}
----

=== C тобы===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Нигерия}}|3|0|0|8|4|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Тунис}}|1|1|1|6|5|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Танзания}}|0|2|1|3|4|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Уганда}}|0|1|2|3|7|түс=#ffdede}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[23 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;18:30 
|команда1 ={{футбол|Нигерия|||R}}
|команда2 ={{футбол|Танзания}}
|есеп     = 2:1
|голдар1    = [[Семи Аджайи]] {{гол|36}}&lt;br&gt;[[ Адемола Лукман]] {{гол|52}}
|голдар2    = [[Чарльз М'Момбва]] {{гол|50}}
|стадион  = [[Фес (стадион)|Фес]], [[Фес]]
|көрермендер  = 11 444
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[23 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;21:00 
|команда1 ={{футбол|Тунис|||R}}
|команда2 = {{футбол|Уганда}}
|есеп     = 3:1
|голдар1    = [[Эльес Схири]] {{гол|10}}&lt;br&gt;[[Элиас Ашури]] {{гол|40||64}}
|голдар2    = [[Денис Омеди]] {{гол|90+2}}
|стадион  = Олимпиада стадионы, [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 13 387
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[27 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;18:30 
|команда1 ={{футбол|Уганда|||R}}
|команда2 = {{футбол|Танзания}}
|есеп     = 1:1
|голдар1    = [[Уче Икпеазу]] {{гол|80}}
|голдар2    = [[Саймон Мсува]] {{гол|54|пен.}}
|стадион  = [[Әл-Барид (стадион)|Әл-Барид]], [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 10 540
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[27 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;21:00 
|команда1 ={{футбол|Нигерия|||R}}
|команда2 ={{футбол|Тунис}}
|есеп     = 3:2
|голдар1    = [[Виктор Осимхен]] {{гол|44}}&lt;br&gt;[[Уилфред Ндиди]] {{гол|50}}&lt;br&gt;[[Адемола Лукман]] {{гол|67}}
|голдар2    = [[Монтассар Тальби]] {{гол|74}}&lt;br&gt;[[Али Абди]] {{гол|87|пен.}}
|стадион  = [[Фес (стадион)|Фес]], [[Фес]]
|көрермендер  = 25 544
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[30 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;17:00 
|команда1 ={{футбол|Уганда|||R}}
|команда2 ={{футбол|Нигерия}}
|есеп     = 1:3
|голдар1    = [[Роджерс Мато]] {{гол|75}}
|голдар2    = [[Пол Онуачу]] {{гол|28}}&lt;br&gt;[[Рафаэль Оньедика]] {{гол|62||67}}
|стадион  = [[Фес (стадион)| Фес]], [[Фес]]
|көрермендер  = 11 545
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[30 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;17:00 
|команда1 ={{футбол|Танзания|||R}}
|команда2 = {{футбол|Тунис}}
|есеп     = 1:1
|голдар1    = [[Фейсал Салум]] {{гол|48}}
|голдар2    = [[Исмаэль Гарби]] {{гол|43|пен.}}
|стадион  = Олимпиада стадионы, [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 15 205
}}
----

=== D тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Сенегал}}|2|1|0|7|1|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|2|1|0|5|1|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Бенин}}|1|0|2|1|4|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Ботсвана}}|0|0|3|0|7|түс=#ffdede}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[23 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;13:30 
|команда1 ={{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
|команда2 = {{футбол|Бенин}}
|есеп     = 1:0
|голдар1    = [[Тео Бонгонда]] {{гол|16}}
|голдар2    = 
|стадион  = [[Әл-Барид (стадион)|Әл-Барид]], [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 13 073
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[23 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;16:00 
|команда1 ={{футбол|Сенегал|||R}}
|команда2 ={{футбол|Ботсвана}}
|есеп     = 3:0
|голдар1    = [[Николас Джексон]] {{гол|40||58}}&lt;br&gt;[[Шериф Ндиайе]] {{гол|90}}
|голдар2    = 
|стадион  = [[Ибн Баттута (стадион)|СИбн Баттута]], [[Танжер]]
|көрермендер  = 18 591
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[27 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;13:30 
|команда1 ={{футбол|Бенин|||R}}
|команда2 = {{футбол|Ботсвана}}
|есеп     = 1:0
|голдар1    = [[Йоан Роше]] {{гол|28}}
|голдар2    = 
|стадион  = Олимпиада стадионы, [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 7 462
|судья    = {{Флаг Уганды}} Шамирах Набадда
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[27 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;16:00 
|команда1 ={{футбол|Сенегал|||R}}
|команда2 ={{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
|есеп     = 1:1
|голдар1    = [[Садио Мане]] {{гол|69}}
|голдар2    = [[Седрик Бакамбу]] {{гол|61}}
|стадион  = [[Ибн Баттута (стадион)|Ибн Баттута]], [[Танжер]]
|көрермендер  = 41 672
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[30 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;20:00 
|команда1 ={{футбол|Бенин|||R}}
|команда2 ={{футбол|Сенегал}}
|есеп     = 0:3
|голдар1    = 
|голдар2    = [[Абдулайе Сек]] {{гол|38}}&lt;br&gt;[[Хабиб Диалло]] {{гол|62}}&lt;br&gt;[[Шериф Ндиайе]] {{гол|90+7|пен.}}
|стадион  = [[Ибн Баттута (стадион)|Ибн Баттута]], [[Танжер]]
|көрермендер  = 26 707
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[30 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;20:00 
|команда1 ={{футбол|Ботсвана|||R}}
|команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
|есеп     = 0:3
|голдар1    = 
|голдар2    = [[Натанаэль Мбюкю]] {{гол|31}}&lt;br&gt;[[Гаэль Какута]] {{гол|41|пен.|60}}
|стадион  = [[Әл-Барид (стадион)|Стадион Әл-Барид]], [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 12 569
}}
----
=== E тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Алжир}}|3|0|0|7|1|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Буркина-Фасо}}|2|0|1|4|2|цтүс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Судан}}|1|0|2|1|5|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Экваторлық Гвинея}}|0|0|3|2|6|түс=#ffdede}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[24 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;13:30 
|команда1 ={{футбол|Буркина-Фасо|||R}}
|команда2 = {{футбол|Экваторлық Гвинея}}
|есеп    = 2:1
|голдар1    = [[ Жоржи Минунгу]] {{гол|90+5}}&lt;br&gt;[[Эдмон Тапсоба]] {{гол|90+8}}
|голдар2    = [[ Марвин Аниебо]] {{гол|85}}
|стадион  = [[Мохамед V (стадион)| Мохамед V]], [[Касабланка]]
|көрермендер  = 10 267
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[24 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;16:00 
|команда1 ={{футбол|Алжир|||R}}
|команда2 ={{футбол|Судан}}
|есеп    = 3:0
|голдар1    = [[Рияд Маһрез| Рияд Марез]] {{гол|2||61}}&lt;br&gt;[[ Ибрахим Маза]] {{гол|85}}
|голдар2    = 
|стадион  = [[Мулай Хассан (стадион)|Мулай Хассан]], [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 16 115
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[28 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;16:00 
|команда1 ={{футбол|Экваторлық Гвинея|||R}}
|команда2 = {{футбол|Судан}}
|есеп    = 0:1
|голдар1    = 
|голдар2    = [[ Сауль Коко]] {{гол|74|авт.}}
|стадион  = [[Мохамед V (стадион)| Мохамед V]], [[Касабланка]]
|көрермендер  = 8 671
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[28 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;18:30 
|команда1 ={{футбол|Алжир|||R}}
|команда2 ={{футбол|Буркина-Фасо}}
|есеп    = 1:0
|голдар1    = [[Рияд Маһрез|Махрез]] {{гол|23|пен.}}
|голдар2    = 
|стадион  = [[Мулай Хассан (стадион)|Мулай Хассан]], [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 18 522
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[31 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;17:00 
|команда1 ={{футбол|Экваторлық Гвинея|||R}}
|команда2 ={{футбол|Алжир}}
|есеп    = 1:3
|голдар1    = [[Эмилио Нсуэ]] {{гол|50}}
| goals2 = [[Зинеддин Белаид]] {{гол|19}}&lt;br&gt;[[Фарес Шаиби]] {{гол|25}}&lt;br&gt;[[Ибрахим Маза]] {{гол|32}}
|голдар2    = 
|стадион  = [[Мулай Хассан (стадион)|Мулай Хассан]], [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  = 
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[31 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;17:00 
|команда1 ={{футбол|Судан|||R}}
|команда2 = {{футбол|Буркина-Фасо}}
|есеп    = 0:2
|голдар1    = 
|голдар2    = [[Лассина Траоре]] {{гол|16}}&lt;br&gt;[[Арсен Куасси]] {{гол|85}}
|стадион  = [[Мохамед V (стадион)| Мохамед V]], [[Касабланка]]
|көрермендер  = 
}}

=== F тобы ===
{{ФутболКесте}}
{{ФК-команда|1|{{футбол|Кот-д’Ивуар}}|2|1|0|5|3|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|2|{{футбол|Камерун}}|2|1|0|4|2|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|3|{{футбол|Мозамбик}}|1|0|2|4|5|түс=#ccffcc}}
{{ФК-команда|4|{{футбол|Габон}}|0|0|3|4|7|түс=#ffdede}}
{{ФутболКестеСоңы}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[24 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;18:30
|команда1 ={{футбол|Кот-д’Ивуар|||R}}
|команда2 ={{футбол|Мозамбик}}
|есеп     = 1:0
|голдар1    = [[ Амад Диалло]] {{гол|49}}
|голдар2    = 
|стадион  = [[Марракеш (стадион)|Марракеш]], [[Марракеш]]
|көрермендер  = 13 041
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[24 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;21:00
|команда1 ={{футбол|Камерун|||R}}
|команда2 = {{футбол|Габон}}
|есеп     = 1:0
|голдар1    = [[ Карл Этта Эйонг]] {{гол|6}}
|голдар2    = 
 |стадион  = [[Адрар (стадион)| Адрар]], [[Агадир]]
|көрермендер  = 35 200
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[28 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;13:30
|команда1 ={{футбол|Габон|||R}}
|команда2 = {{футбол|Мозамбик}}
|есеп     = 2:3
|голдар1    = [[ Пьер-Эмерик Обамеянг]] {{гол|45+3}}&lt;br&gt;[[ Алекс Йован Кевин Мукету-Муссунда]] {{гол|76}}
|голдар2    = [[ Фейсал Бангал]] {{гол|37}}&lt;br&gt;[[ Жени Катаму]] {{гол|42|пен.}}&lt;br&gt;[[ Диогу Калила]] {{гол|52}}
|стадион  = [[Адрар (стадион)|Адрар]], [[Агадир]]
|көрермендер  = 9 796
|судья    = {{Флаг Туниса}} Мехрез Мелки
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[28 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;21:00
|команда1 ={{футбол|Кот-д’Ивуар|||R}}
|команда2 ={{футбол|Камерун}}
|есеп     = 1:1
|голдар1    = [[ Амад Диалло]] {{гол|51}}
|голдар2    = [[ Гислен Конан]] {{гол|56|авт.}}
|стадион  = [[Марракеш (стадион)| Марракеш]], [[Марракеш]]
|көрермендер  = 35 165
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[31 желтоқсан]] [[2025 жыл]]&lt;br&gt;20:00
|команда1 ={{футбол|Габон|||R}}
|команда2 ={{футбол|Кот-д’Ивуар}}
|есеп     = 2:3
|голдар1    = [[ Гелор Канга]] {{гол|11}}&lt;br&gt;[[ Дени Буанга]] {{гол|21}}
|голдар2    = [[ Жан-Филипп Крассо]] {{гол|44}}&lt;br&gt;[[ Эванн Гессан]] {{гол|84}}&lt;br&gt;[[ Базумана Туре]] {{гол|90+1}}
|стадион  = [[Марракеш (стадион)|Марракеш]], [[Марракеш]]
|көрермендер  = 20 838
}}
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[31 желтоқсан]] 2025&lt;br&gt;20:00
|команда1 ={{футбол|Мозамбик|||R}}
|команда2 = {{футбол|Камерун}}
|есеп     = 1:2
|голдар1    = [[  Жени Катаму]] {{гол|23}}
|голдар2    = [[Нене (футболшы, 1996)|Нене]] {{гол|28|авт.}}&lt;br&gt;[[Кристиан Кофан]] {{гол|55}}
|стадион  = [[Адрар (стадион)|Адрар]], [[Агадир]]
|көрермендер  = 13 093
}}
----

== 1/8 финал ==
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[3 қаңтар]] [[2026 жыл]]&lt;br&gt;17:00
|команда1 ={{футбол|Сенегал|||R}}
|команда2 ={{футбол|Судан}}
|есеп     = 3-1
|голдар1    =[[Пап Гейе]] {{гол|29||45+3}}&lt;br&gt;[[Ибраим Мбайе]] {{гол|77}}
|голдар2    = [[Амир Абдалла]] {{гол|6}}
|стадион  = [[Ибн Баттута (стадион)|Ибн Баттута]], [[Танжер]]
|көрермендер  =30 045
|төреші   =
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[3 қаңтар]] [[2026 жыл]]&lt;br&gt;20:00
|команда1 ={{футбол|Мали|||R}}
|команда2 ={{футбол|Тунис}}
|есеп     = 1-1
|голдар1    =[[Лассин Синайоко]] {{гол|90+6|пен}}
|голдар2    = [[Фирас Шауат]] {{гол|88}}
|стадион  = [[Мохамед V (стадион)|Мохамед V]], [[Касабланка]]
|көрермендер  =41982
|пенальти = 3:2
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[4 қаңтар]] [[2026 жыл]]&lt;br&gt;17:00
|команда1 ={{футбол|Марокко|||R}}
|команда2 ={{футбол|Танзания}}
|есеп     = 1-0
|голдар1    = [[Браим Диас]] {{гол|64}}
|стадион  = [[Мулай Абдалла (стадион)|Мулай Абдалла]], [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  =63 894
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[4 қаңтар]] [[2026 жыл]]&lt;br&gt;20:00
|команда1 ={{футбол|ОАР|||R}}
|команда2 ={{футбол|Камерун}}
|есеп     = 1-2
|голдар1    =[[Эвиденс Макгопа]] {{гол|88}}
|голдар2    = [[Джуниор Тчамадью]] {{гол|34}}&lt;br&gt;[[ Кристиан Кофан]] {{гол|47}}
|стадион  = [[Әл-Медина (стадион)|Әл-Медина]], [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  =14,127
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[5 қаңтар]] [[2026 жыл]]&lt;br&gt;17:00
|команда1 ={{футбол|Мысыр|||R}}
|команда2 ={{футбол|Бенин}}
|есеп     = 3-1
|голдар1 = [[Марван Аттиа|Аттиа]] {{гол|69}}&lt;br&gt;[[Яссер Ибрахим|Ибрахим]] {{гол|97}}&lt;br&gt;[[Мохаммед Салах|Салах]] {{гол|120+3}}
|голдар2    = [[Жодель Доссу]] {{гол|83}}
|стадион  = [[Адрар (стадион)|Адрар]], [[Агадир]]
|көрермендер  =20191
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[5 қаңтар]] [[2026 жыл]]&lt;br&gt;20:00
|команда1 ={{футбол|Нигерия|||R}}
|команда2 ={{футбол|Мозамбик}}
|есеп     = 4-0
|голдар1    =[[ Адемола Лукман]] {{гол|20}}&lt;br&gt;[[ Виктор Осимхен]] {{гол|25||47}}&lt;br&gt;[[ Акор Адамс]] {{гол|75}}
|стадион  = [[Фес (стадион)|Фес]], [[Фес]]
|көрермендер  =14593
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[6 қаңтар]] [[2026 жыл]]&lt;br&gt;17:00
|команда1 ={{футбол|Алжир|||R}}
|команда2 ={{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}
|есеп     = 1-0
|голдар1    =[[Адиль Бульбина]] {{гол|119}}
|стадион  = [[Мулай Хассан (стадион)|Мулай Хассан]], [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер  =18897
}}
----
{{матч туралы есептеме
|фон=#EBF5FF
|мерзімі     = [[6 қаңтар]] [[2026 жыл]]&lt;br&gt;20:00
|команда1 ={{футбол|Кот-д’Ивуар|||R}}
|команда2 ={{футбол|Буркина-Фасо}}
|есеп     = 3-0
|голдар1    = [[ Амад Диалло]] {{гол|20}}&lt;br&gt;[[ Ян Дьоманде]] {{гол|32}}&lt;br&gt;[[ Базумана Туре]] {{гол|87}}
|стадион  = [[Марракеш (стадион)|Марракеш]], [[Марракеш]]
|көрермендер  =24019
}}

== 1/4 финал ==
{{матч туралы есептеме|фон=#EBF5FF

|мерзімі = 9 қаңтар 2025
|команда1 ={{футбол|Мали}}
|команда2 ={{футбол|Сенегал}}
|есеп =0-1
|голдар1 =
|голдар2 = [[Илиман Ндиай]] {{гол|27}}
|стадион = Ибн Баттута, [[Танжер]]
| көрермендер=32385
}}
{{матч туралы есептеме|фон=#EBF5FF

|мерзімі = 9 қаңтар 2025
|команда1 ={{футбол|Камерун}}
|команда2 ={{футбол|Марокко}}
|есеп =0-2
|голдар1 = 
|голдар2 = [[Браим Диас]] {{гол|26}}&lt;br&gt;[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|74}}
|стадион =Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]]
| көрермендер=64178
}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 10 қаңтар 2025
|команда1 ={{футбол|Алжир}}
|команда2 ={{футбол|Нигерия}}
|есеп =0-2
|голдар1 = 
|голдар2 =[[Виктор Осимхен]] {{гол|47}}&lt;br&gt;[[Акор Адамс]] {{гол|57}}
|стадион =Марракеш, [[Марракеш]]
| көрермендер=32452
|фон=#EBF5FF
}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 10 қаңтар 2025
|команда1 ={{футбол|Мысыр}}
|команда2 ={{футбол|Кот-д’Ивуар}}
|есеп =3-2
|голдар1 = [[Омар Мармуш]] {{гол|4}}&lt;br /&gt;[[Рами Рабиа]] {{гол|32}}&lt;br /&gt;[[Мохаммед Салах]] {{гол|52}}
|голдар2 =[[Ахмед Фаттох]] {{гол|40|авт}}&lt;br /&gt;[[Гела Дуэ]] {{гол|73}}
|стадион =Ибн Баттута, [[Танжер]]
| көрермендер=31213
|фон=#EBF5FF
}}

== Жартылай финал ==
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 14 қаңтар 2025
|команда1 ={{футбол|Сенегал}}
|есеп =1:0
|команда2 ={{футбол|Мысыр}}
|голдар1 =[[Садио Мане]] {{гол|78}}
|стадион =Ибн Баттута, [[Танжер]]
|көрермендер =52 079
|фон=#EBF5FF
}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 14 қаңтар 2025
|команда1 = {{футбол|Марокко}}
|есеп =0:0
|команда2 ={{футбол|Нигерия}}
|пенальти =4:2
|стадион =Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер =
|фон=#EBF5FF
}}

== 3 орын ==
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 17 қаңтар 2025
|команда1 ={{футбол|Мысыр}}
|есеп =0-0
|команда2 = {{футбол|Нигерия}}
|пенальти =2-4
|стадион =[[Мохамед V (стадион)|Мохамед V]], [[Касабланка]]
|көрермендер =
|фон=#EBF5FF
}}

== Финал ==
{{Толық мақала|Африка Ұлттары Кубогы 2025 (финал)}}
{{матч туралы есептеме
|мерзімі = 18 қаңтар 2025
|команда1 = {{футбол|Сенегал}}
|есеп =1-0&lt;ref&gt;https://www.cafonline.com/afcon2025/match-centre?competition=190&amp;season=2025&amp;match=2506825&lt;/ref&gt;
|команда2 ={{футбол|Марокко}}
|голдар1 =[[Пап Гейе]] {{гол|94}}
|стадион =Мулай Абдалла, [[Рабат (қала)|Рабат]]
|көрермендер =
|фон=#EBF5FF
}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Африка Ұлттары Кубогы}}
[[Санат:Африка Ұлттары Кубогы]]
[[Санат:2025 жылғы футбол]]
[[Санат:Мароккодағы футбол]]</text>
      <sha1>nvt2fmmsyigdhi7yb1i3a241u62fg9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адам Рамзанұлы Қадыров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772672</id>
    <revision>
      <id>3572997</id>
      <parentid>3566259</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T03:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3572997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11550" sha1="jfwx6ompx74djch0yq1upzq3dedd2d5" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Тұлға
|Есімі=Адам Рамзанұлы Қадыров
|Шынайы есімі=
|Туған күні= 24.11.2007
|Туған жері=[[Грозный]], [[Шешенстан]]
|Азаматтығы={{байрақ|Ресей}}
|Ұлты=[[Шешен]]
|Не үшін белгілі=[[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]]тың ұлы,  Шешенстан ҚК хатшысы
|Әкесі=[[Рамзан Ахматұлы Қадыров]]
|Анасы=Медина Мұсақызы Қадырова
|Марапаттары={{Достық ордені (Татарстан)}}{{!}}[[Сурет:Медаль «За боевое отличие» (Росгвардия) лента.png|Жауынгерлік еңбегі үшін медалі|40px]]{{!}}[[Сурет:Медаль «За заслуги перед Чеченской республикой».png|40px]]{{!}}[[Сурет:Медаль &quot;ЗА ВКЛАД В РАЗВИТИЕ Российского университета спецназа&quot; I степени.jpg|40px|Медаль «За вклад в развитие Российского университета спецназа» I степени]]
|Сурет=Адам Кадыров (20-08-2024).jpg
|Сурет атауы=2024 жылғы тамыз айында Адам Қадыровтың президентпен көрісу кезінде
|Жұбайы=Медін (2025 жылдан бастап)
}}
'''Адам Рамзанұлы Қадыров''' ([[24 қараша]] [[2007]], [[Шешенстан]], [[Грозный]]) — [[Шешен Республикасы]] басшысы [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыровтың]] ұлы. [[2025 жыл]]ғы [[21 сәуір]]ден бастап Шешен Республикасының [[Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] хатшысы қызметін атқарады.&lt;ref&gt;[http://www.ramzan-kadyrov.ru/press.php?releases&amp;press_id=1276&amp;month=11&amp;year=2007 Адам Қадыров] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191125161123/http://www.ramzan-kadyrov.ru/press.php?releases |date=2019-11-25 }}&lt;/ref&gt;

[[2023 жыл]]ы 15 жасында [[Грозный]] қаласындағы тергеу изоляторында Никита Журавельді соққыға жығуға байланысты қоғамдық резонанс тудырған оқиғаның қатысушысы ретінде кеңінен танылды. Осыдан кейін оған Шешен Республикасының Батыры атағы беріліп, 2023 жылғы 5 қарашадан бастап Шешен Республикасы басшысының қауіпсіздігін қамтамасыз ету бөлімінің бастығы болып тағайындалды.&lt;ref&gt;[https://meduza.io/news/2023/11/05/15-letnego-syny-ramzana-kadyrova-naznachili-na-otvetstvennuyu-dolzhnost-v-sluzhbu-bezopasnosti-glavy-chechni Қадыров А.Р.]&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Адам Қадыров 2007 жылғы 24 қарашада Рамзан Ахматұлы мен Медни Мусаевна Қадыровтардың отбасында дүниеге келіп, үшінші ұл, жетінші бала болды. Ол туған кезде әкесі Шешен Республикасының басшысы қызметін атқарып отырған.«Проект» басылымының журналист-зерттеушілері Адамның шын анасы Рамзан Қадыровтың көңілдесі Замира Джабраилова деп есептейді, оның Адам дүниеге келген сәттегі жасы 15-те болғаны айтылады.&lt;ref&gt;[https://holod.media/2024/06/17/nalozhnitsi-kadirova/ АДАМ ҚАДЫРОВ МЕДИНАНЫҢ ҰЛЫ ЕМЕС ПЕ?]&lt;/ref&gt; Сондай-ақ 2013 жылы алты жасар Адам Ресейдегі ең жас хафиз (Құранды толық жатқа білетін адам) атанғаны көрсетіледі.

2019 жылы 11 жасында Адам Қадыров түріктің «Қайта тірілген Ертұғрыл» телехикаясында эпизодтық рөлде ойнады.

[[2026 жыл]]дың [[16 қаңтар]] күні Адам жол-көлік оқиғасында жарақат алып, ауруханаға реанимацияға түсті.&lt;ref&gt;[https://tengrinews.kz/world_news/syin-glavyi-chechni-adam-kadyirov-popal-reanimatsiyu-avarii-590507/ Адам Қадыров апатқа ұшырады]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://masa.media/ru/site/syn-glavy-chechni-adam-kadyrov-razbilsya-v-dtp-chto-izvestno Шешенстан басшысының ұлы апатқа ұшырады]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.kavkazr.com/a/kortezh-adama-kadyrova-popal-v-avariyu-syn-glavy-chechni-gospitalizirovan-istochniki/33650788.html Адам Қадыров — 16 қаңтар]&lt;/ref&gt;

== Спортпен айналысуы ==
Ерте жастан бастап аралас жекпе-жек пен бокспен шұғылданған. MMA бойынша халықаралық турнирде ерте дебют жасап, оның қатысуымен өткен жекпе-жектер шешен телеарналарында көрсетілген.
2016 жылғы 4 қазанда сегіз жасар Адам Грозный қаласында өткен «Ахмат Гран-при» турнирінде көрсетілімдік жекпе-жекке қатысты. Оған Солтүстік Осетиядан келген Давид Халатовпен әуесқой ережелер бойынша кездесу ұйымдастырылып, жеңіс Адамға берілді. Салмақ өлшеу кезінде қарсыласымен жанжал туындап, ересектер араша түсті. Бұл турнирде Рамзан Қадыровтың үлкен ұлдары — Эли мен Ахмад та жеңімпаз атанды. Алайда ММА ережелері 8–10 жастағы балалар арасында жекпе-жек өткізуге тыйым салады. Турнир спорт қауымдастығы тарапынан сынға ұшырап, оның ішінде Ресей ММА одағының басшысы Фёдор Емельяненко да пікір білдірді. РФ Спорт министрлігі тексеру жүргізіп, балалардың қатысуы спорт ережелерін бұзатынын растады.
2017 жылы Адам «Ахмат» клубында өткен турнирде жеңілдетілген ММА ережелері бойынша үш жекпе-жекте жеңіске жетті. 2018 жылы кикбоксингтен Кабардин-Балқария өкілі Алан Бейчекуевті жеңді, ал жеңілген спортшыға Ахмат-Хаджи Қадыров қоры 100 000 рубль сыйақы берді.
2020 жылғы ақпанда Адам «Аңыздар уақыты» атты әуесқой бокс турниріне қатысып, угандалық Мукиса Укашамен жұдырықтасты. Екінші раундта қарсыласы әлсіз соққыдан кейін тізерлеп, нокаут тіркелді. Адамға «Ахмат» клубының «Шеф Чемпион» белдігі табысталды.
2021 жылғы 8 сәуірде 13 жастағы Адам Аслан Биттировпен бокстан жекпе-жек өткізді. Алғашқы раундтарда қарсыласы басымдық танытқанымен, төреші даулы шешім қабылдап, жеңіс Адамға техникалық нокаутпен берілді. Бұл жағдай интернетте үлкен дау тудырды.

== Никита Журавельмен болған оқиға ==
2023 жылы интернетте 15 жастағы Адам Қадыровтың Грозныйдағы тергеу изоляторында Құранды өртеуге айыпталған Никита Журавельді соққыға жыққан видеосы тарады. Видеоны Рамзан Қадыровтың өзі жариялап, ұлының әрекетін қолдады. Бұл қоғамда үлкен резонанс туғызды. Осы оқиғадан кейін Адам Қадыров көптеген аймақтық және қоғамдық марапаттарға ие болды.

== Саяси қызметі ==
2023 жылы 15 жасында Шешен Республикасы басшысының қауіпсіздігін қамтамасыз ету бөлімінің бастығы болып тағайындалды.
2023 жылғы қарашада Шейх Мансур атындағы батальонның кураторы атанды.
2024 жылғы 29 сәуірде Гудерместегі В. В. Путин атындағы Ресей арнайы мақсаттағы университетінің кураторы болды.
2025 жылғы 1 сәуірден бастап Шешен Республикасы ІІМ-нің кураторы.
Отбасы және жеке өмірі
2025 жылғы маусымда үйленді. Ахмед Дудаевтың айтуынша, үйлену қарсаңында Адам Қадыровты Мәскеуде РФ президенті В. В. Путин қабылдап, жеке өзі құттықтаған.

== Марапаттары ==
=== Шешен Республикасының марапаттары ===
* 2023 ж. 6 қазан — Шешен Республикасының Батыры
* 2023 ж. 9 қараша — «Даймехкан Сий» ордені
* 2024 ж. 25 тамыз — Қадыров ордені
* 2025 ж. 25 тамыз — «Шешен Республикасының Қорғаушысы» медалі

=== Ресей аймақтарының марапаттары ===
* Татарстан Республикасының «Дуслык» ордені
* Қарашай-Шеркес Республикасының ең жоғары ордені
* Кабардин-Балқар Республикасының ең жоғары ордені

=== Ведомстволық және қоғамдық марапаттар ===
* Росгвардияның «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалі
* «Үммет алдындағы еңбегі үшін» ордені
* «Ислам дініне қызмет еткені үшін» ордені
* «Ресейдің еңбек даңқы» ордені
* Ресей арнайы мақсаттағы университетінің «Дамуына қосқан үлесі үшін» медалі
* «Атом электр станцияларының қауіпсіздігін жақсартудағы еңбегі үшін» медалі.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Шешенстан саясаткерлері]]</text>
      <sha1>jfwx6ompx74djch0yq1upzq3dedd2d5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>774459</id>
    <revision>
      <id>3573003</id>
      <parentid>3569447</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T03:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3573003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1617" sha1="sifi7brnrzcnek8hegij32eql4yjwcg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
&lt;/noinclude&gt;
{{Инфобокс
|үсті = {{{атауы|}}}
|үсті_стиль = background:#cddeff;
|сурет = {{#if:{{{сурет|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{сурет|}}}|size=290x435px|sizedefault=frameless|center=yes}}}}
|сурет_атауы = {{{сурет атауы|}}}

|тақырыпша1 = Негізгі ақпарат

|белгі1 = Жүйе
|мәтін1 = {{{жүйе_(ОЖ)|}}}

|белгі2 = Нұсқасы
|мәтін2 = {{{windows_нұсқасы|}}}

|белгі3 = Құрастыру нұсқасы
|мәтін3 = {{{құрастыру_нұсқасы|}}}

|белгі4 = Ревизия
|мәтін4 = {{{ревизия|}}}

|белгі5 = Жүйе тармағы (lab)
|мәтін5 = {{{жүйе_тармағы|}}}

|белгі6 = Құрылым тагы
|мәтін6 = {{{құрылым_тагы|}}}

|белгі7 = Архитектура
|мәтін7 = {{{архитектура|}}}

|белгі8 = Құрастырылған күні
|мәтін8 = {{#dateformat:{{{Құрастырылған_күні|}}}}}
|тақырыпша15 = SKU

|белгі16 = 
|мәтін17 = {{{sku_көрінбейтін|}}}

|тақырыпша12 = Мерзімі біту уақыты
|белгі13 = Мерзімі біту уақыты
|мәтін13= {{#dateformat:{{{Мерзімі біту уақыты|}}}}}
}}
&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;

[[Санат: Үлгілер:Инфобокстар]]</text>
      <sha1>sifi7brnrzcnek8hegij32eql4yjwcg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573006</id>
      <parentid>3573003</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T03:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3573006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="ij8vqy99fh90z5iyprz5fn35fpztf9n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
&lt;/noinclude&gt;
{{Инфобокс
|үсті = {{{атауы|}}}
|үсті_стиль = background:#cddeff;
|сурет = {{#if:{{{сурет|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{сурет|}}}|size=290x435px|sizedefault=frameless|center=yes}}}}
|сурет_атауы = {{{сурет атауы|}}}

|тақырыпша1 = Негізгі ақпарат

|белгі1 = Жүйе
|мәтін1 = {{{жүйе_(ОЖ)|}}}

|белгі2 = Нұсқасы
|мәтін2 = {{{windows_нұсқасы|}}}

|белгі3 = Құрастыру нұсқасы
|мәтін3 = {{{құрастыру_нұсқасы|}}}

|белгі4 = Ревизия
|мәтін4 = {{{ревизия|}}}

|белгі5 = Жүйе тармағы (lab)
|мәтін5 = {{{жүйе_тармағы|}}}

|белгі6 = Құрылым тагы
|мәтін6 = {{{құрылым_тагы|}}}

|белгі7 = Архитектура
|мәтін7 = {{{архитектура|}}}

|белгі8 = Құрастырылған күні
|мәтін8 = {{#dateformat:{{{Құрастырылған_күні|}}}}}
|тақырыпша15 = SKU

|белгі16 = SKU
|мәтін17 = {{{sku|}}}

|тақырыпша12 = Мерзімі біту уақыты
|белгі13 = Мерзімі біту уақыты
|мәтін13= {{#dateformat:{{{Мерзімі біту уақыты|}}}}}
}}
&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;

[[Санат: Үлгілер:Инфобокстар]]</text>
      <sha1>ij8vqy99fh90z5iyprz5fn35fpztf9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>774476</id>
    <revision>
      <id>3573008</id>
      <parentid>3569448</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <origin>3573008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="po3k8701tx5uz9wm4sp667yxyph8fqt" xml:space="preserve">&lt;code&gt;&lt;/code&gt;{{Құжаттама беті}}
&lt;!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ.  --&gt;
Бұл үлгіні [[Microsoft]] әзірлеп жатқан кезгі оперативті жүйе нұсқасының ақпаратын жазуға қолданыңыз.&lt;br&gt;Мысалы, аты: Windows 7 Build 6519, Windows Vista Build 5840 деген тақырыбы бар мақалаларға қолданыңыз.
&lt;pre&gt;{{Windows құрастыру инфобоксы
|атауы =
|жүйе_(ОЖ) =
|сурет =
|құрылым_тагы =
|windows_нұсқасы =
|құрастыру_нұсқасы =
|ревизия =
|жүйе_тармағы =
|архитектура =
|sku =
|Құрастырылған_күні =
|Мерзімі біту уақыты =
}}&lt;/pre&gt;</text>
      <sha1>po3k8701tx5uz9wm4sp667yxyph8fqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ресей стендап-комиктері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>774674</id>
    <revision>
      <id>3573077</id>
      <parentid>3552640</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>І Хәріполла</username>
        <id>155001</id>
      </contributor>
      <origin>3573077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="l20z1aeuq3f4haou55tduiqs0rtwep3" xml:space="preserve">[[Санат:Ресей әзілкештері]]
[[Санат:Елдер бойынша стендап-әзілкештер]]</text>
      <sha1>l20z1aeuq3f4haou55tduiqs0rtwep3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ресей әзілкештері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>774675</id>
    <revision>
      <id>3573075</id>
      <parentid>3552642</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T06:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>І Хәріполла</username>
        <id>155001</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>І Хәріполла [[Санат:Ресей комиктері]] бетін [[Санат:Ресей әзілкештері]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3552642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="q0rcjjxhy6ex4hdxggmvpbfal6oxvkc" xml:space="preserve">[[Санат:Елдер бойынша комиктер]]
[[Санат:Ресей әзіл-сықақшылары]]</text>
      <sha1>q0rcjjxhy6ex4hdxggmvpbfal6oxvkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3572996</id>
      <parentid>3572489</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T03:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3572996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727443" sha1="cnujeng8g7p6ckpk3yy3ov2flik0wtw" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 81653]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 36588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 93762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 354129]
|-
|3
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 319524]
|-
|4
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 42779]
|-
|5
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 36550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 123407]
|-
|6
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47698]
|-
|7
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 42751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 132474]
|-
|8
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 17660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 42922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 291957]
|-
|9
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 38340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 65867]
|-
|10
|[[Жау тылындағы бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 14989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 22188]
|-
|11
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 142005]
|-
|12
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 44994]
|-
|13
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 6128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 23309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 89730]
|-
|14
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 5623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 21498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 72876]
|-
|15
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 25277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 72036]
|-
|16
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 144607]
|-
|17
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 15102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 34498]
|-
|18
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 64269]
|-
|19
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 5199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 23855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 144766]
|-
|20
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 34685]
|-
|21
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 97367]
|-
|22
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 69744]
|-
|23
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 15238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 29777]
|-
|24
|[[Шырақтың ерлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11060]
|-
|25
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 60597]
|-
|26
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 13858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 27093]
|-
|27
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 12746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 39407]
|-
|28
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 23880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 46227]
|-
|29
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5884]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 90546]
|-
|30
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 51766]
|-
|31
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 13976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 62745]
|-
|32
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 5601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 12535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 24357]
|-
|33
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 66221]
|-
|34
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 15450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 67728]
|-
|35
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 8449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 27031]
|-
|36
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 18386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 27073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 63974]
|-
|37
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 12599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 32569]
|-
|38
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 28777]
|-
|39
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1940]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30552]
|-
|40
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36450]
|-
|41
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 14172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 43177]
|-
|42
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19804]
|-
|43
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 3771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 9462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 21398]
|-
|44
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 49144]
|-
|45
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 50560]
|-
|46
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 23776]
|-
|47
|[[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 6020]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8699]
|-
|48
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 44856]
|-
|49
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 53398]
|-
|50
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 9112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 31435]
|-
|51
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 8191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 19816]
|-
|52
|[[Шұғаның белгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 8359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 15369]
|-
|53
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28514]
|-
|54
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 3957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 22249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 88684]
|-
|55
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 28222]
|-
|56
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 13272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 76409]
|-
|57
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 10171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 20850]
|-
|58
|[[Қоршаған ортаны қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 5690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 15985]
|-
|59
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 108614]
|-
|60
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 42416]
|-
|61
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 8426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 31371]
|-
|62
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22744]
|-
|63
|[[Оразаны бұзбайтын жағдайлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 2378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 6198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 7131]
|-
|64
|[[Табиғат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 5829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 17572]
|-
|65
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17805]
|-
|66
|[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18199]
|-
|67
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 7679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 25076]
|-
|68
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 6383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19901]
|-
|69
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 60983]
|-
|70
|[[Жарапазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 6075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 7521]
|-
|71
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54778]
|-
|72
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 62144]
|-
|73
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35819]
|-
|74
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 9787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 46066]
|-
|75
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 9052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 34903]
|-
|76
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31028]
|-
|77
|[[Талап Сұлтанбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15509]
|-
|78
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 9292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 53610]
|-
|79
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 29252]
|-
|80
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 42333]
|-
|81
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 10129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 39488]
|-
|82
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 22871]
|-
|83
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 45344]
|-
|84
|[[Наурыз мейрамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 16657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 20556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 32616]
|-
|85
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 33978]
|-
|86
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 44975]
|-
|87
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 30085]
|-
|88
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 65537]
|-
|89
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 6983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 34760]
|-
|90
|[[Ауған соғысы (1979–1989)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%281979%E2%80%931989%29 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%281979%E2%80%931989%29 3904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%281979%E2%80%931989%29 7468]
|-
|91
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 7144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 28064]
|-
|92
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 7791]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 30636]
|-
|93
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 6597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 27138]
|-
|94
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 8014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 31686]
|-
|95
|[[Жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15651]
|-
|96
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 9246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 36968]
|-
|97
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18187]
|-
|98
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 38789]
|-
|99
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3927]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9049]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 28296]
|-
|100
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22569]
|-
|101
|[[Аққулар ұйықтағанда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 7543]
|-
|102
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47922]
|-
|103
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 7464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 26385]
|-
|104
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28991]
|-
|105
|[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6810]
|-
|106
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 1802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 8072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 32475]
|-
|107
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 7121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 35972]
|-
|108
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38493]
|-
|109
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 25284]
|-
|110
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 8844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 33834]
|-
|111
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 7397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 34109]
|-
|112
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 31546]
|-
|113
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 5217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 22106]
|-
|114
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 41089]
|-
|115
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 28144]
|-
|116
|[[Ноғай ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 4496]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 15758]
|-
|117
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 6489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 26290]
|-
|118
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25857]
|-
|119
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26813]
|-
|120
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19470]
|-
|121
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39173]
|-
|122
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 6458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 29213]
|-
|123
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16260]
|-
|124
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 42805]
|-
|125
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 38389]
|-
|126
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18889]
|-
|127
|[[Алматы метросы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B 147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B 2835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B 5875]
|-
|128
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14545]
|-
|129
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 27902]
|-
|130
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37143]
|-
|131
|[[Қазақстан көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22386]
|-
|132
|[[Жуніс Сахиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9503]
|-
|133
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 25734]
|-
|134
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 27998]
|-
|135
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 4632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 12636]
|-
|136
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 6273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 30229]
|-
|137
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24827]
|-
|138
|[[Ежелгі Грекия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11367]
|-
|139
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14534]
|-
|140
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 5185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 34256]
|-
|141
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 5585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 42855]
|-
|142
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27273]
|-
|143
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 13268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 28297]
|-
|144
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34282]
|-
|145
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 5980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 28942]
|-
|146
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 39899]
|-
|147
|[[Ескендір Зұлқарнайын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 3874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 11186]
|-
|148
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 7122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20858]
|-
|149
|[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11434]
|-
|150
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 8109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 37076]
|-
|151
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 5161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 20084]
|-
|152
|[[Ауыз бекіту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 3108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 3820]
|-
|153
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29088]
|-
|154
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 28494]
|-
|155
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 34007]
|-
|156
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 6571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 24366]
|-
|157
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 5029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 20658]
|-
|158
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 5976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 33241]
|-
|159
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 15995]
|-
|160
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25642]
|-
|161
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 4845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 40797]
|-
|162
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 5701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15143]
|-
|163
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18046]
|-
|164
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 5079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 23026]
|-
|165
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 4788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 19700]
|-
|166
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1034]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17309]
|-
|167
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 6125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 29294]
|-
|168
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 5649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 26486]
|-
|169
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34474]
|-
|170
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 32686]
|-
|171
|[[Қыпшақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18940]
|-
|172
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 5857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 33675]
|-
|173
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 5272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 35767]
|-
|174
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 27172]
|-
|175
|[[Михаил Станиславович Шайдоров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2364]
|-
|176
|[[Гендік инженерия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F 2589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F 6688]
|-
|177
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 5514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 44093]
|-
|178
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21319]
|-
|179
|[[Еліктеу сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 14890]
|-
|180
|[[Крест жорықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14263]
|-
|181
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 23590]
|-
|182
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 37785]
|-
|183
|[[Оразақын Асқар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 1296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 3635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 8344]
|-
|184
|[[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 4754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8573]
|-
|185
|[[Ұлықбек Оразбайұлы Есдәулет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 3653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 7865]
|-
|186
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 4999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 39869]
|-
|187
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19982]
|-
|188
|[[Әбілқайыр Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 7480]
|-
|189
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 5437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 31347]
|-
|190
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 6181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 25535]
|-
|191
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 5355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 29441]
|-
|192
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 21230]
|-
|193
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1065]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19459]
|-
|194
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 4776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 21002]
|-
|195
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 7268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 26104]
|-
|196
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 26778]
|-
|197
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20163]
|-
|198
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 13673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27527]
|-
|199
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18982]
|-
|200
|[[Сұңқарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3107]
|-
|201
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 15683]
|-
|202
|[[Ат әбзелдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7307]
|-
|203
|[[Айқындауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 8932]
|-
|204
|[[Робот]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 6149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 11384]
|-
|205
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 6422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 33187]
|-
|206
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 9457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 62341]
|-
|207
|[[Шығыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4865]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 21944]
|-
|208
|[[Үкі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96 410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96 2435]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96 6397]
|-
|209
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 5895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 30712]
|-
|210
|[[Ми]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 3487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 14792]
|-
|211
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 8560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 26116]
|-
|212
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 5203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 28754]
|-
|213
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 28575]
|-
|214
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11010]
|-
|215
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24928]
|-
|216
|[[Марат Қабанбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3805]
|-
|217
|[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6430]
|-
|218
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18303]
|-
|219
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32599]
|-
|220
|[[Денис Юрьевич Тен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%AE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A2%D0%B5%D0%BD 140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%AE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A2%D0%B5%D0%BD 1945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%AE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A2%D0%B5%D0%BD 2772]
|-
|221
|[[Құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16825]
|-
|222
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 3978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 17380]
|-
|223
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 19959]
|-
|224
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 21316]
|-
|225
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15505]
|-
|226
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8532]
|-
|227
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 21521]
|-
|228
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3068]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21661]
|-
|229
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 961]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 6240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32982]
|-
|230
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 27127]
|-
|231
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 40052]
|-
|232
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 19802]
|-
|233
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1013]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12349]
|-
|234
|[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5829]
|-
|235
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 28614]
|-
|236
|[[Моңғол шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 5551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16091]
|-
|237
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 3558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 16080]
|-
|238
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 5816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 27996]
|-
|239
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 5189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 28168]
|-
|240
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 63476]
|-
|241
|[[Аққулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 8982]
|-
|242
|[[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 2815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 9226]
|-
|243
|[[&quot;Шақан шері&quot; романы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2831]
|-
|244
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 6399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26914]
|-
|245
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15830]
|-
|246
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21690]
|-
|247
|[[Қазақтың ұлттық тағамдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24084]
|-
|248
|[[Ермахан Сағиұлы Ыбрайымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%AB%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%AB%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%AB%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3250]
|-
|249
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 14311]
|-
|250
|[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13185]
|-
|251
|[[Биотехнология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 6088]
|-
|252
|[[Табиғатты қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 17084]
|-
|253
|[[Ақ ши]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D1%88%D0%B8 22]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D1%88%D0%B8 3510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D1%88%D0%B8 3838]
|-
|254
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 5687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 25336]
|-
|255
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 4671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 17247]
|-
|256
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 5973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 25765]
|-
|257
|[[Қоршаған орта]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0 250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0 2339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0 5875]
|-
|258
|[[Волейбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13852]
|-
|259
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10937]
|-
|260
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19258]
|-
|261
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 3708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16242]
|-
|262
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 5281]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17667]
|-
|263
|[[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 17404]
|-
|264
|[[Дамушы елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 3117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9330]
|-
|265
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11302]
|-
|266
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 4939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 26689]
|-
|267
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 4621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 23809]
|-
|268
|[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 2710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4197]
|-
|269
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26754]
|-
|270
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14592]
|-
|271
|[[Мендель заңдылықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 8548]
|-
|272
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14053]
|-
|273
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 15136]
|-
|274
|[[Бақтияр Ғарифоллаұлы Артаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4940]
|-
|275
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 31327]
|-
|276
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 4282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 25703]
|-
|277
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 15377]
|-
|278
|[[Наполеон Бонапарт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82 2249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD_%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82 7912]
|-
|279
|[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 4113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16413]
|-
|280
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 4582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 15102]
|-
|281
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 3798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 30958]
|-
|282
|[[Асық ойыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 11502]
|-
|283
|[[Тыныс алу жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 18590]
|-
|284
|[[Фотосинтез]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 3135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 11374]
|-
|285
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21714]
|-
|286
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2047]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 58085]
|-
|287
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 5312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 20415]
|-
|288
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 4408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 18950]
|-
|289
|[[Қасқыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 3559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 10782]
|-
|290
|[[Дамыған елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 3122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8995]
|-
|291
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 3972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 15874]
|-
|292
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24393]
|-
|293
|[[Сібір хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8259]
|-
|294
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 15701]
|-
|295
|[[Ораза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 2360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3554]
|-
|296
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 6831]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20108]
|-
|297
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12841]
|-
|298
|[[Әулие Валентин күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 44]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1849]
|-
|299
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28459]
|-
|300
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 6167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 22331]
|-
|301
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 3925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 19613]
|-
|302
|[[Алтын Орда хандарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 621]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8048]
|-
|303
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29925]
|-
|304
|[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 2619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 4712]
|-
|305
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 4129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 5380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 5380]
|-
|306
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7692]
|-
|307
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18546]
|-
|308
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21779]
|-
|309
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 836]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6219]
|-
|310
|[[Сөйлемнің бірыңғай мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11657]
|-
|311
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 17463]
|-
|312
|[[Пысықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 3314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 13244]
|-
|313
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 3362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13516]
|-
|314
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 16739]
|-
|315
|[[Ғаламшар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 3943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 16482]
|-
|316
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15127]
|-
|317
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 3128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12797]
|-
|318
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 3582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 24302]
|-
|319
|[[Тұмар ханша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 11018]
|-
|320
|[[Сәттіғұл Жанғабылұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3088]
|-
|321
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 7657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 18877]
|-
|322
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 23783]
|-
|323
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 20869]
|-
|324
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 4653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 17744]
|-
|325
|[[Ұрыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2730]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7857]
|-
|326
|[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 16323]
|-
|327
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 3874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 20130]
|-
|328
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16154]
|-
|329
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 4198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17193]
|-
|330
|[[Талас шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 16296]
|-
|331
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 18344]
|-
|332
|[[Қалмақан Әбдіқадыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 3503]
|-
|333
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 2567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 5059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 21716]
|-
|334
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13798]
|-
|335
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 5021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18429]
|-
|336
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 3522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 18494]
|-
|337
|[[Етіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 2358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 13347]
|-
|338
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18690]
|-
|339
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14421]
|-
|340
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 18328]
|-
|341
|[[Аңыздың ақыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 3109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19729]
|-
|342
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4992]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24531]
|-
|343
|[[Жұрнақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 2849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 11756]
|-
|344
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18532]
|-
|345
|[[Джеффри Эпштейн]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 2058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 2058]
|-
|346
|[[Баскетбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12153]
|-
|347
|[[Ши (айрық)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8_%28%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B%29 24]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8_%28%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B%29 2921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8_%28%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B%29 3243]
|-
|348
|[[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 5296]
|-
|349
|[[Бесік жыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 2125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 7401]
|-
|350
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 16059]
|-
|351
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 16640]
|-
|352
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 24078]
|-
|353
|[[Бүркіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 9398]
|-
|354
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 3579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 22782]
|-
|355
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2930]
|-
|356
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 17065]
|-
|357
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 3599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 19137]
|-
|358
|[[Шыңғыс хан әулеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 4757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 14258]
|-
|359
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12819]
|-
|360
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 25457]
|-
|361
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 19778]
|-
|362
|[[Түркілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 12309]
|-
|363
|[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25133]
|-
|364
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 3774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 23388]
|-
|365
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14130]
|-
|366
|[[Ауызашар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 1320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 2584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 2984]
|-
|367
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 18898]
|-
|368
|[[Медеу Сәрсеке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 2823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 14304]
|-
|369
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18017]
|-
|370
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 980]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 19531]
|-
|371
|[[Александр Николаевич Винокуров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2 115]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2 1786]
|-
|372
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22889]
|-
|373
|[[Сансызбай Сарғасқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4598]
|-
|374
|[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13423]
|-
|375
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9188]
|-
|376
|[[:Санат:Спорт түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7364]
|-
|377
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 13516]
|-
|378
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 3337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 17458]
|-
|379
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16627]
|-
|380
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16072]
|-
|381
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 12583]
|-
|382
|[[Операциялық жүйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12139]
|-
|383
|[[Батыр Баян (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19054]
|-
|384
|[[Бақыт Әбдірахманұлы Сәрсекбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3134]
|-
|385
|[[Мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 3064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 16890]
|-
|386
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 22198]
|-
|387
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 3314]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 20389]
|-
|388
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14062]
|-
|389
|[[Қарақытай мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13789]
|-
|390
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 14845]
|-
|391
|[[Тасмола мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 6383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 12298]
|-
|392
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 4092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 18319]
|-
|393
|[[Сын есімнің шырайлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11573]
|-
|394
|[[Қазақ жүздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13219]
|-
|395
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 1088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 15197]
|-
|396
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22852]
|-
|397
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20667]
|-
|398
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3390]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15035]
|-
|399
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13110]
|-
|400
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16528]
|-
|401
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 5220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 11630]
|-
|402
|[[Дүкенбай Досжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 3684]
|-
|403
|[[Қазақ хандарының шежіресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4259]
|-
|404
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12749]
|-
|405
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 3291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 26517]
|-
|406
|[[Философия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 3411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 12616]
|-
|407
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16196]
|-
|408
|[[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1362]
|-
|409
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 30380]
|-
|410
|[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18908]
|-
|411
|[[Олимпиада ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4638]
|-
|412
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 11111]
|-
|413
|[[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 9491]
|-
|414
|[[Тоқтамыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7327]
|-
|415
|[[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 4449]
|-
|416
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 3820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 16229]
|-
|417
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 3326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 12126]
|-
|418
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 14445]
|-
|419
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 2917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 10348]
|-
|420
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18209]
|-
|421
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3096]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16037]
|-
|422
|[[Франция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 13028]
|-
|423
|[[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 14046]
|-
|424
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16693]
|-
|425
|[[Алпамыс батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11920]
|-
|426
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16128]
|-
|427
|[[Ескендір (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12220]
|-
|428
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9348]
|-
|429
|[[Шығай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 541]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7970]
|-
|430
|[[Орал мен Торғай облыстарындағы көтеріліс (1869)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81_%281869%29 408]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81_%281869%29 1854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81_%281869%29 4793]
|-
|431
|[[Шортанбай Қанайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16840]
|-
|432
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19759]
|-
|433
|[[Биология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9874]
|-
|434
|[[ДНҚ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 3551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 18473]
|-
|435
|[[Корея Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10893]
|-
|436
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16077]
|-
|437
|[[Азот]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%BE%D1%82 211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%BE%D1%82 1802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%BE%D1%82 6239]
|-
|438
|[[Көз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 11179]
|-
|439
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17248]
|-
|440
|[[BMW]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=BMW 89]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=BMW 1297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=BMW 2546]
|-
|441
|[[Дүниежүзілік көрме (2017)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 2197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 13049]
|-
|442
|[[Қытай тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 8906]
|-
|443
|[[Жетісу Алатауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 2564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 6961]
|-
|444
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15992]
|-
|445
|[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21791]
|-
|446
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15311]
|-
|447
|[[Экология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10554]
|-
|448
|[[Иосиф Виссарионович Сталин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7846]
|-
|449
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3162]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11280]
|-
|450
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 22591]
|-
|451
|[[Бала құқығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 2654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 8431]
|-
|452
|[[Көкпар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 2507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 9052]
|-
|453
|[[Балуан Шолақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6558]
|-
|454
|[[Жіктік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 11860]
|-
|455
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 20829]
|-
|456
|[[Толықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11877]
|-
|457
|[[Қарсылықты бағыныңқы сабақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 3395]
|-
|458
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2544]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9062]
|-
|459
|[[Геосаясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5282]
|-
|460
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 13936]
|-
|461
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 12396]
|-
|462
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 935]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3014]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 13754]
|-
|463
|[[Мәтін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 13878]
|-
|464
|[[Бату хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6852]
|-
|465
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13879]
|-
|466
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18827]
|-
|467
|[[Есімше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 2297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 15382]
|-
|468
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 18285]
|-
|469
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15081]
|-
|470
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13013]
|-
|471
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 10507]
|-
|472
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 3134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 14877]
|-
|473
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15131]
|-
|474
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13189]
|-
|475
|[[Анықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 12653]
|-
|476
|[[Мұстафа Өзтүрiк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 2767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15829]
|-
|477
|[[Мұхаммед Хайдар Дулати]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 2713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 11515]
|-
|478
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17922]
|-
|479
|[[Ас қорыту жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 17340]
|-
|480
|[[Балтабай Сейітмамытұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 96]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1363]
|-
|481
|[[Әбділда Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6418]
|-
|482
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 3056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 42512]
|-
|483
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13158]
|-
|484
|[[Микроскоп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 2598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 7760]
|-
|485
|[[Қазақстан 2030]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 2295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 16328]
|-
|486
|[[Солтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15948]
|-
|487
|[[Төрт түлік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 2289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 8607]
|-
|488
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17397]
|-
|489
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 3198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 19555]
|-
|490
|[[Ғұсыл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 692]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 2336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 8631]
|-
|491
|[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 3364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 22385]
|-
|492
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12141]
|-
|493
|[[Баламалы энергетика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3726]
|-
|494
|[[Қазақстан теңгесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 22434]
|-
|495
|[[Мақал-мәтелдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10517]
|-
|496
|[[Қазақстан Республикасының заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10990]
|-
|497
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17214]
|-
|498
|[[Екінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13308]
|-
|499
|[[Қазақстанның жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 29074]
|-
|500
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2697]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13008]
|-
|501
|[[Мәлін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BD 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BD 1931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BD 4498]
|-
|502
|[[Барақ хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5308]
|-
|503
|[[Әл-Кәусәр сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7499]
|-
|504
|[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 33287]
|-
|505
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 3206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 12390]
|-
|506
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 13198]
|-
|507
|[[Қазақстанның 1920-1940 жылдардағы қоғамдық-саяси жағдайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1920-1940_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1920-1940_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1920-1940_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6245]
|-
|508
|[[Кеңес Дүйсекеұлы Дүйсекеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 2731]
|-
|509
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3305]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18161]
|-
|510
|[[Аммиак]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D0%B0%D0%BA 189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D0%B0%D0%BA 1479]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D0%B0%D0%BA 4538]
|-
|511
|[[Оңтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 18412]
|-
|512
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25620]
|-
|513
|[[Жұлын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 6468]
|-
|514
|[[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11300]
|-
|515
|[[Жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 11328]
|-
|516
|[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11354]
|-
|517
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2951]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13175]
|-
|518
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 11929]
|-
|519
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 2788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 22601]
|-
|520
|[[Бұланты шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 12039]
|-
|521
|[[Энергия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 5220]
|-
|522
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11718]
|-
|523
|[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 506]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13532]
|-
|524
|[[Барсакелмес қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 3827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 15878]
|-
|525
|[[Тынық мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 2134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11942]
|-
|526
|[[Жүрек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 10653]
|-
|527
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12279]
|-
|528
|[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3208]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 19697]
|-
|529
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 631]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 2525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12561]
|-
|530
|[[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7306]
|-
|531
|[[Шахмат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 2483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 10021]
|-
|532
|[[Мемлекет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 2701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 10565]
|-
|533
|[[Сөзжасам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 2407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 9364]
|-
|534
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 17879]
|-
|535
|[[Автомобиль маркаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10866]
|-
|536
|[[Аристотель]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 2504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 11913]
|-
|537
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19058]
|-
|538
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13869]
|-
|539
|[[Қарағанды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9899]
|-
|540
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 13692]
|-
|541
|[[Шығанақ Берсиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3652]
|-
|542
|[[Ұлыбритания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 636]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11219]
|-
|543
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 13423]
|-
|544
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13984]
|-
|545
|[[Демеулік шылаулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7247]
|-
|546
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9803]
|-
|547
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 870]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12535]
|-
|548
|[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 13259]
|-
|549
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 932]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 3207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 13287]
|-
|550
|[[Топырақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 4120]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 9448]
|-
|551
|[[Қант диабеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 14214]
|-
|552
|[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3107]
|-
|553
|[[Салт етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 8986]
|-
|554
|[[Салалас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12814]
|-
|555
|[[Италия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2057]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9326]
|-
|556
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18226]
|-
|557
|[[Патша үкіметінің отаршылдық қоныс аудару саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7946]
|-
|558
|[[Геннадий Геннадьевич Головкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B8%D0%BD 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6219]
|-
|559
|[[Мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 15030]
|-
|560
|[[Шартты бағыныңқы сабақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 4489]
|-
|561
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 3019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 13199]
|-
|562
|[[Әл-Кәфирун сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8930]
|-
|563
|[[Биосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 3358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 9647]
|-
|564
|[[Асық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9194]
|-
|565
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 9979]
|-
|566
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11906]
|-
|567
|[[Жылқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 12558]
|-
|568
|[[Ерте темір дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 9163]
|-
|569
|[[Наурызым қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 3732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12723]
|-
|570
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10613]
|-
|571
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 10898]
|-
|572
|[[Есім ханның ескі жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7037]
|-
|573
|[[Елена Мәжитқызы Әбдіхалықова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 46]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2060]
|-
|574
|[[Бала құқықтары туралы конвенция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2160]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 7657]
|-
|575
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 14127]
|-
|576
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11373]
|-
|577
|[[Карл Бенц]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%86 17]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%86 950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%86 1232]
|-
|578
|[[Ом заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 2231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BC_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 9358]
|-
|579
|[[Рахман қайнары (шипажай)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 2860]
|-
|580
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 2291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 11956]
|-
|581
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 4287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31962]
|-
|582
|[[Психология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11676]
|-
|583
|[[HTML]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=HTML 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=HTML 2309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=HTML 8024]
|-
|584
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14081]
|-
|585
|[[Қазақтың ұлттық спорт түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4883]
|-
|586
|[[Смағұл Сәдуақасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 2254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7251]
|-
|587
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11186]
|-
|588
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9385]
|-
|589
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9700]
|-
|590
|[[Айнұр Жұмабекқызы Тұрсынбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3361]
|-
|591
|[[Қысқы Олимпиада ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 95]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1869]
|-
|592
|[[Қазақтың 500 ән-күйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 3122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 17516]
|-
|593
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 3766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 13789]
|-
|594
|[[Дауысты дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 20209]
|-
|595
|[[Салт-дәстүр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 1318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 11378]
|-
|596
|[[Жоңғар хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 10923]
|-
|597
|[[Қазақстан елтаңбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12755]
|-
|598
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2344]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 16738]
|-
|599
|[[Қазтуған Сүйінішұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12106]
|-
|600
|[[Сүре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 2418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 8424]
|-
|601
|[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 601]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 10208]
|-
|602
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8950]
|-
|603
|[[Тобылғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B 97]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B 1715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B 3171]
|-
|604
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 13096]
|-
|605
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2977]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 12133]
|-
|606
|[[Берел қорымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 10816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15822]
|-
|607
|[[Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі қағидаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4036]
|-
|608
|[[Орда Ежен хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4502]
|-
|609
|[[Пітір садақа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 2025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 3001]
|-
|610
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9372]
|-
|611
|[[Дін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 2166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 9425]
|-
|612
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 912]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13761]
|-
|613
|[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 2106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 9153]
|-
|614
|[[Құтадғу білік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 14435]
|-
|615
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12563]
|-
|616
|[[Бактериялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 13275]
|-
|617
|[[Олимпиада ойындарындағы Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5233]
|-
|618
|[[Мұрат Мөңкеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18826]
|-
|619
|[[Алдаркөсе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 7657]
|-
|620
|[[Әлеуметтік стратификация]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 180]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 3903]
|-
|621
|[[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 8280]
|-
|622
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9989]
|-
|623
|[[ГУЛАГ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%93 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%93 1371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%93 3483]
|-
|624
|[[Бағдаршам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BC 41]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BC 1134]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BC 2558]
|-
|625
|[[Тарауық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B 348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B 1248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B 1467]
|-
|626
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10233]
|-
|627
|[[Әмір Темір жорықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3738]
|-
|628
|[[Конституция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 8271]
|-
|629
|[[Доспамбет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 9006]
|-
|630
|[[Байғазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 3148]
|-
|631
|[[Аустралия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9829]
|-
|632
|[[Христиандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 9968]
|-
|633
|[[Дүниежүзі елдерін даму деңгейі бойынша топтастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B4%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B4%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B4%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 6399]
|-
|634
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 12617]
|-
|635
|[[Думан Әмірғалиұлы Рамазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1267]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2272]
|-
|636
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 795]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9491]
|-
|637
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10636]
|-
|638
|[[Шернияз Жарылғасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3627]
|-
|639
|[[Тұрдықылыш Ізтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%88_%D0%86%D0%B7%D1%82%D0%B0%D0%B9 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%88_%D0%86%D0%B7%D1%82%D0%B0%D0%B9 2172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%88_%D0%86%D0%B7%D1%82%D0%B0%D0%B9 4879]
|-
|640
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 2153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 10400]
|-
|641
|[[Алматы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 333]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 3413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12155]
|-
|642
|[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 16432]
|-
|643
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14047]
|-
|644
|[[Даун синдромы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 2083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 8647]
|-
|645
|[[Көлік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA 1263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA 4934]
|-
|646
|[[Өкпе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 2085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 8807]
|-
|647
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11989]
|-
|648
|[[Эпитет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 2136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 11435]
|-
|649
|[[Табиғат зоналары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8795]
|-
|650
|[[Шағатай қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2155]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 6428]
|-
|651
|[[Референдум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 1231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 2040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 2663]
|-
|652
|[[Бөгенбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11068]
|-
|653
|[[Құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2023]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 14146]
|-
|654
|[[Қазақстандағы саяси партиялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9419]
|-
|655
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10114]
|-
|656
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 2708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 15666]
|-
|657
|[[Буддизм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%BC 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%BC 8502]
|-
|658
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18440]
|-
|659
|[[Теңеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 1835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 7936]
|-
|660
|[[Жарасқан Әбдірашев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 5788]
|-
|661
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 17008]
|-
|662
|[[Алтай таулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11700]
|-
|663
|[[Күйші (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 4358]
|-
|664
|[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 3009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 12658]
|-
|665
|[[Оғыздар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 10830]
|-
|666
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9315]
|-
|667
|[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6162]
|-
|668
|[[Жалғаулық шылаулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 10007]
|-
|669
|[[Атмосфералық қысым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC 299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC 1451]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC 5429]
|-
|670
|[[Ән-Нас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9590]
|-
|671
|[[Жүрек аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13568]
|-
|672
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13133]
|-
|673
|[[:Санат:Тағамдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 7176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 27421]
|-
|674
|[[Халел Досмұхамедов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 8065]
|-
|675
|[[Ұйқы безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9653]
|-
|676
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15347]
|-
|677
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12235]
|-
|678
|[[Бесшатыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 7487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12333]
|-
|679
|[[Жақсылық Мұқашұлы Омар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 1815]
|-
|680
|[[Елтаңба]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 2224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 15212]
|-
|681
|[[Дәрумен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9305]
|-
|682
|[[Сағат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 1504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 5893]
|-
|683
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 923]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 2785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10961]
|-
|684
|[[Балықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11337]
|-
|685
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 2588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 9444]
|-
|686
|[[Өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 15441]
|-
|687
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15167]
|-
|688
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 6680]
|-
|689
|[[Екінті намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 8273]
|-
|690
|[[Қазақ күресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7225]
|-
|691
|[[Барыс (жануар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 2130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 10276]
|-
|692
|[[Рамазан (ай)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D0%B9%29 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D0%B9%29 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D0%B9%29 1756]
|-
|693
|[[Қазақ халқының қалыптасуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 5368]
|-
|694
|[[Ас тұзы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D1%82%D2%B1%D0%B7%D1%8B 36]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D1%82%D2%B1%D0%B7%D1%8B 968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D1%82%D2%B1%D0%B7%D1%8B 2896]
|-
|695
|[[Бірқазандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 80]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7033]
|-
|696
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13972]
|-
|697
|[[Ши тоқу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%83 78]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%83 1779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%83 3425]
|-
|698
|[[Хан талапай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 2153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 5670]
|-
|699
|[[Жәркен Бөдешұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6909]
|-
|700
|[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9589]
|-
|701
|[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2105]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 14190]
|-
|702
|[[Құлагер (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 8606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12828]
|-
|703
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 19252]
|-
|704
|[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16028]
|-
|705
|[[Эпштейн файлдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D1%84%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 312]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D1%84%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D1%84%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1071]
|-
|706
|[[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16222]
|-
|707
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12640]
|-
|708
|[[Отырар апаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 3400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 10175]
|-
|709
|[[Әже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 3131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 18428]
|-
|710
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19128]
|-
|711
|[[Бүйрек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 2922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 11421]
|-
|712
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 456]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 2557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 9116]
|-
|713
|[[Павлодар облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8894]
|-
|714
|[[Қайым Мұқамедханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8574]
|-
|715
|[[Онлайн Мектеп]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 2196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 7498]
|-
|716
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6109]
|-
|717
|[[Шешендік сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 7857]
|-
|718
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 10077]
|-
|719
|[[Зарина Кармен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3849]
|-
|720
|[[Ақпарат-коммуникация технологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 242]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2089]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8628]
|-
|721
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 20954]
|-
|722
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 4256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 20295]
|-
|723
|[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9511]
|-
|724
|[[Темперамент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 1585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 10040]
|-
|725
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7746]
|-
|726
|[[Еуропа одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 8973]
|-
|727
|[[Пневмония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9196]
|-
|728
|[[Митоз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 3130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 10812]
|-
|729
|[[Тұздар (химия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 1270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 6544]
|-
|730
|[[Еуразия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13431]
|-
|731
|[[Себеп бағыныңқылы сабақтас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BF_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BF_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BF_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4451]
|-
|732
|[[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10121]
|-
|733
|[[Дыбыс үндестігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 12224]
|-
|734
|[[Халықаралық әйелдер күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6544]
|-
|735
|[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7974]
|-
|736
|[[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2026_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 72]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2026_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 838]
|-
|737
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9250]
|-
|738
|[[Қаңлы (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2232]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8426]
|-
|739
|[[Қалқанша без]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 2011]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 9876]
|-
|740
|[[Ленинградтық өренім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%BC 194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%BC 1159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%BC 3365]
|-
|741
|[[Мастопатия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 2484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 15560]
|-
|742
|[[Фосфор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%BE%D1%80 282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%BE%D1%80 1405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%BE%D1%80 4896]
|-
|743
|[[Үлгі:Апта күндері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7758]
|-
|744
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 2109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 17164]
|-
|745
|[[Жанайдар Баймырзаұлы Мусин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 43]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 1508]
|-
|746
|[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7708]
|-
|747
|[[Демократия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 6161]
|-
|748
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7640]
|-
|749
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 11207]
|-
|750
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 9764]
|-
|751
|[[16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 6387]
|-
|752
|[[:Санат:Қазақ ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6841]
|-
|753
|[[Солтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13500]
|-
|754
|[[Буын (анатомия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 1190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 3651]
|-
|755
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 2590]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 10478]
|-
|756
|[[Демография]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 207]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 1975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 4811]
|-
|757
|[[Асқар Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7052]
|-
|758
|[[Есенқұл Жақыпбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2955]
|-
|759
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9623]
|-
|760
|[[Темір дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 11621]
|-
|761
|[[Қарлығаштар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 11961]
|-
|762
|[[Ертіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 2328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 15334]
|-
|763
|[[Әлішер Науаи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B5%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%B8 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B5%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%B8 1210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B5%D1%80_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%B8 4081]
|-
|764
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 2345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 24109]
|-
|765
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12580]
|-
|766
|[[Қайнар Қалиақпарұлы Олжай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B9 88]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B9 893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1566]
|-
|767
|[[Қазақстан газеттері тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5859]
|-
|768
|[[Сегізаяқ (өлең)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 1742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 26880]
|-
|769
|[[Асық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 1514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 5530]
|-
|770
|[[Тыныс алу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83 252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83 1520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83 8756]
|-
|771
|[[Кир патшаның сақтарға жорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%80_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%80_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%80_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5703]
|-
|772
|[[Қызылша (медицина)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%88%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%88%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1993]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%88%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 7841]
|-
|773
|[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7650]
|-
|774
|[[Сыбайлас жемқорлық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 558]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9788]
|-
|775
|[[Отамалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B 88]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1478]
|-
|776
|[[Таң намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%A3_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5396]
|-
|777
|[[Жаңа білім беру жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7538]
|-
|778
|[[Ананың анасы (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3387]
|-
|779
|[[Қазақ хандықтарының сыртқы саясаты мен дипломатиясы (15-17 ғасыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 1032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 4069]
|-
|780
|[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 201]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6118]
|-
|781
|[[Күлтегін ескерткіші]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 389]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 13148]
|-
|782
|[[Тұрақты сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 10746]
|-
|783
|[[Су]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 2022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83 16796]
|-
|784
|[[Күрес]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81 165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81 1228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81 3769]
|-
|785
|[[Тұқым қуалайтын аурулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6361]
|-
|786
|[[Архимед заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 5534]
|-
|787
|[[Ауғанстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6004]
|-
|788
|[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 3981]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 14975]
|-
|789
|[[Көк Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3353]
|-
|790
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9314]
|-
|791
|[[2026 Қысқы Олимпиада ойындарындағы Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2026_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 31]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2026_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 750]
|-
|792
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13813]
|-
|793
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 13296]
|-
|794
|[[Иран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 2783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 4053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 10302]
|-
|795
|[[Сүтқоректілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11886]
|-
|796
|[[Досан Тәжіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2518]
|-
|797
|[[Жусан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 1966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 7109]
|-
|798
|[[Жайдарман]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2111]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7490]
|-
|799
|[[Зәр шығару жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12743]
|-
|800
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 32365]
|-
|801
|[[Жігіттер тобы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 2327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 7452]
|-
|802
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 15982]
|-
|803
|[[Септеулік шылаулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6134]
|-
|804
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10280]
|-
|805
|[[Кристалдық тор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 3858]
|-
|806
|[[Саясаттану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 2098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 7599]
|-
|807
|[[Моңғолия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8915]
|-
|808
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1895]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5501]
|-
|809
|[[Франклин Делано Рузвельт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE_%D0%A0%D1%83%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82 206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE_%D0%A0%D1%83%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82 1412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE_%D0%A0%D1%83%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82 2794]
|-
|810
|[[Toyota]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Toyota 127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Toyota 5548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Toyota 11936]
|-
|811
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 2195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8826]
|-
|812
|[[Батырлар жыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 10180]
|-
|813
|[[Танымал қазақтардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9576]
|-
|814
|[[Көктем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 1743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 5875]
|-
|815
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10274]
|-
|816
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 594]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 13986]
|-
|817
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 2043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8756]
|-
|818
|[[Көмірсулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 12920]
|-
|819
|[[Жетіген (аспап)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%29 249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%29 1420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%29 5514]
|-
|820
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9737]
|-
|821
|[[Біріккен Араб Әмірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6503]
|-
|822
|[[Қазақстан халқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 8384]
|-
|823
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13351]
|-
|824
|[[Электр тогы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%8B 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%8B 1950]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%8B 7209]
|-
|825
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8444]
|-
|826
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 2127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 13836]
|-
|827
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 9718]
|-
|828
|[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4230]
|-
|829
|[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7015]
|-
|830
|[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 11892]
|-
|831
|[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 1740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 13840]
|-
|832
|[[Ширақ батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 45]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1432]
|-
|833
|[[Мұнай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 14209]
|-
|834
|[[Қобыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B7 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B7 8058]
|-
|835
|[[Жүйке жасушалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6896]
|-
|836
|[[Ежелгі грек мифологиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6158]
|-
|837
|[[Қобыланды батыр (жыр)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 2005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 11896]
|-
|838
|[[Шоқжұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 6434]
|-
|839
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1009]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9679]
|-
|840
|[[АИВ/ЖИТС]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 2050]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 14390]
|-
|841
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8371]
|-
|842
|[[Эндокриндік жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7276]
|-
|843
|[[Жайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 2116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 11070]
|-
|844
|[[Бейбітшілік және келісім сарайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6310]
|-
|845
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 2290]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 10326]
|-
|846
|[[Әлеуметтану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 2037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 6982]
|-
|847
|[[Құндылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 346]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 11050]
|-
|848
|[[Шарана шайқау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 2570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 3593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 8145]
|-
|849
|[[Қымыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 7961]
|-
|850
|[[Майқы би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 1832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 10568]
|-
|851
|[[Халықаралық ұйымдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 1905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8896]
|-
|852
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9412]
|-
|853
|[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5538]
|-
|854
|[[Ботбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8454]
|-
|855
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11549]
|-
|856
|[[Шығанақ (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2215]
|-
|857
|[[Көксерек (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 2724]
|-
|858
|[[Атырау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10071]
|-
|859
|[[Айтыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 13304]
|-
|860
|[[Қызға қырық үйден тыйым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 2061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 6977]
|-
|861
|[[Балғынбек Имашев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 3441]
|-
|862
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 2054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8449]
|-
|863
|[[Жел энергетикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 5215]
|-
|864
|[[Туберкулез]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1815]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 8193]
|-
|865
|[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7529]
|-
|866
|[[Дигибридті будандастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%82%D1%96_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%82%D1%96_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%82%D1%96_%D0%B1%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1707]
|-
|867
|[[Дэн Сяопин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%8D%D0%BD_%D0%A1%D1%8F%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%BD 295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%8D%D0%BD_%D0%A1%D1%8F%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%BD 1044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%8D%D0%BD_%D0%A1%D1%8F%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%BD 2067]
|-
|868
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2012]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10020]
|-
|869
|[[Желшешек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 2147]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 10472]
|-
|870
|[[Буын үндестігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 6525]
|-
|871
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 2122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8487]
|-
|872
|[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1925]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8923]
|-
|873
|[[Қазақстанның Мәдени мұра жобасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9341]
|-
|874
|[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 8078]
|-
|875
|[[Аманат (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6304]
|-
|876
|[[Ақуыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 11799]
|-
|877
|[[Үтір намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5218]
|-
|878
|[[Төре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 8044]
|-
|879
|[[Намаз уақыты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 11243]
|-
|880
|[[Ұлы Қытай қорғаны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 6813]
|-
|881
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 10649]
|-
|882
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 2258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 8045]
|-
|883
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 7104]
|-
|884
|[[Интернет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 8795]
|-
|885
|[[Қостанай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 433]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9698]
|-
|886
|[[Адам ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9221]
|-
|887
|[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8623]
|-
|888
|[[Алаш қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9439]
|-
|889
|[[Ескерткіш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88 119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88 917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88 3737]
|-
|890
|[[Нұрлан Әлібекұлы Сабыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 81]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1229]
|-
|891
|[[Ит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%82 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82 1370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%82 7106]
|-
|892
|[[Ер Тарғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5829]
|-
|893
|[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 857]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 2617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8674]
|-
|894
|[[Қамшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B 1559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B 4518]
|-
|895
|[[Қайтадан (фильм, 2025)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 556]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 2352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 7173]
|-
|896
|[[Қазақстанның топырағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%93%D1%8B 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%93%D1%8B 2510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%93%D1%8B 5779]
|-
|897
|[[Mercedes-Benz]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Mercedes-Benz 64]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Mercedes-Benz 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Mercedes-Benz 2031]
|-
|898
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3994]
|-
|899
|[[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 6681]
|-
|900
|[[Ауыл шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 11185]
|-
|901
|[[Гендік модификацияланған ағза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%93%D0%B7%D0%B0 198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%93%D0%B7%D0%B0 936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%93%D0%B7%D0%B0 2536]
|-
|902
|[[Өзбек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4503]
|-
|903
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8709]
|-
|904
|[[Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3465]
|-
|905
|[[Ресей империясының құрамындағы Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 592]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8111]
|-
|906
|[[Испания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 7892]
|-
|907
|[[Жетісу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 9923]
|-
|908
|[[Жапония қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5567]
|-
|909
|[[Қайталау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 1546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 7781]
|-
|910
|[[Диуани хикмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10971]
|-
|911
|[[Ізбасар Рақымбайұлы Рақымбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 41]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1222]
|-
|912
|[[Күлтегін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 13560]
|-
|913
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2846]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8034]
|-
|914
|[[Қазақстанның сыртқы саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 9478]
|-
|915
|[[Шілдехана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8187]
|-
|916
|[[Коваленттік байланыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 136]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 1072]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 4730]
|-
|917
|[[Бастауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10356]
|-
|918
|[[Тоқтар Серіков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10544]
|-
|919
|[[Алгоритм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 1688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 11384]
|-
|920
|[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5380]
|-
|921
|[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 4514]
|-
|922
|[[Мәңгілік ел қақпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 1399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 19380]
|-
|923
|[[Энеолит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 11283]
|-
|924
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9585]
|-
|925
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1756]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7998]
|-
|926
|[[Көңіл толқыны (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7571]
|-
|927
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14912]
|-
|928
|[[Бексұлтан Нұржекеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 182]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2483]
|-
|929
|[[Бұқаралық ақпарат құралдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7685]
|-
|930
|[[Бата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 761]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 1700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 5704]
|-
|931
|[[Сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1802]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 9526]
|-
|932
|[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3549]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 22108]
|-
|933
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8459]
|-
|934
|[[Емен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3776]
|-
|935
|[[Сөздердің байланысу тәсілдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%83_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%83_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%83_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8132]
|-
|936
|[[Метонимия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 1448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 6613]
|-
|937
|[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 8081]
|-
|938
|[[Болмыс (философия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 3190]
|-
|939
|[[Қан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 1813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 11235]
|-
|940
|[[Марқакөл қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12790]
|-
|941
|[[Сығанақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 1538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 6079]
|-
|942
|[[Елдос Бақтыбайұлы Сметов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 5679]
|-
|943
|[[Дәстүр (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 2741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7366]
|-
|944
|[[Үстірт қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 9069]
|-
|945
|[[:Санат:Ресей қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6235]
|-
|946
|[[Шағатай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1797]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4689]
|-
|947
|[[Ханбибі Есенқарақызы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 1493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 3608]
|-
|948
|[[Мотивация]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 1330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 5095]
|-
|949
|[[Қайып хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5344]
|-
|950
|[[Құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 9389]
|-
|951
|[[Адай көтерілісі (1870)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 1520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 5029]
|-
|952
|[[Химиялық байланыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 7374]
|-
|953
|[[Жамбыл мен Құлмамбет айтысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 2192]
|-
|954
|[[Тыйым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1083]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 3836]
|-
|955
|[[Қатысушы:Rasulbek Adil]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 1418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 1418]
|-
|956
|[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6851]
|-
|957
|[[Метро]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE 34]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE 1498]
|-
|958
|[[Ертегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 1448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 6625]
|-
|959
|[[Адам қаңқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 645]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9928]
|-
|960
|[[Сарайшық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 7286]
|-
|961
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9950]
|-
|962
|[[Морфология (лингвистика)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 2041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 10236]
|-
|963
|[[Қазақстан Республикасының Парламенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 358]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1674]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 7474]
|-
|964
|[[Әл-Ихлас сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 794]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6603]
|-
|965
|[[Қазақстанның ең ірі көлдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 131]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5633]
|-
|966
|[[Тәңіршілдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5979]
|-
|967
|[[Ресей империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6319]
|-
|968
|[[Елгезек Әзбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2791]
|-
|969
|[[Компьютерлік желі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 14924]
|-
|970
|[[Матай (ру бірлестігі)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 615]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 8091]
|-
|971
|[[Себеп-салдар салалас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BF-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BF-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BF-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 5905]
|-
|972
|[[Қаракерей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 8158]
|-
|973
|[[Күкірт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 2288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 7480]
|-
|974
|[[Түрікменстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7560]
|-
|975
|[[Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 75]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2768]
|-
|976
|[[Отбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9363]
|-
|977
|[[:Санат:Қазақстан боксшылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3560]
|-
|978
|[[Үш Жүз партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10684]
|-
|979
|[[Жетіқарақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 6825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 8200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 19959]
|-
|980
|[[Гауһартас (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7190]
|-
|981
|[[Тұран ойпаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 2073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 6810]
|-
|982
|[[Қазақстан экономикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10043]
|-
|983
|[[Асқазан мен он екі елі ішектің жара ауруы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 9888]
|-
|984
|[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 7389]
|-
|985
|[[Сана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3903]
|-
|986
|[[Ғаламдық экологиялық проблемалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9684]
|-
|987
|[[Ядролық қару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 1570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 5440]
|-
|988
|[[Атмосфера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 1462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 10031]
|-
|989
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 520]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4375]
|-
|990
|[[Алкандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 6688]
|-
|991
|[[Ұлы жасақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 3456]
|-
|992
|[[Наурыз көже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 5641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 6443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 9280]
|-
|993
|[[Лиро-эпостық жырлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 225]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6065]
|-
|994
|[[Асхат Сергеевич Ниязов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5555]
|-
|995
|[[Зат алмасу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83 365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83 1768]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83 7464]
|-
|996
|[[:Санат:Қазақстан суретшілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6540]
|-
|997
|[[Бокс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BA%D1%81 228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BA%D1%81 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BA%D1%81 4165]
|-
|998
|[[Орталық жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 5471]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>cnujeng8g7p6ckpk3yy3ov2flik0wtw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>776056</id>
    <revision>
      <id>3572850</id>
      <parentid>3572732</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T15:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3572850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5561" sha1="8s9gehlvr596cfw0ykcp9d3ubgc2ia6" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт]]
|11
|
|-

|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]], [[Бұхатова Ардақ Қалиевна]]
|3
|
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]]
|3
|
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]]
|8
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|
|-
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|
|-
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>8s9gehlvr596cfw0ykcp9d3ubgc2ia6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572851</id>
      <parentid>3572850</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T15:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MuratbekErkebulan</username>
        <id>162992</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3572851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5571" sha1="d6tle0doht952s8b2op1cjqaaz03v2t" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт]]
|11
|
|-

|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]], [[Бұхатова Ардақ Қабдывалиевна]]
|3
|
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]]
|3
|
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]]
|8
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|
|-
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|
|-
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>d6tle0doht952s8b2op1cjqaaz03v2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572935</id>
      <parentid>3572851</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdaly Naz</username>
        <id>178885</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3572935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5710" sha1="1dqzt5zzx4jflwt0jwmr83n6hj1hdu2" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт]]
|11
|
|-

|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]], [[Бұхатова Ардақ Қабдывалиевна]]
|3
|
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]]
|3
|
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]]
|8
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|
|-
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|
|-
| [[Қатысушы:Abdaly Naz|Abdaly Naz]]
| [[Қатысушы:Abdaly Naz/зертхана|Гүлсім Асфендиярова]]
|1
|
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>1dqzt5zzx4jflwt0jwmr83n6hj1hdu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572944</id>
      <parentid>3572935</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Abdaly Naz|Abdaly Naz]] ([[User talk:Abdaly Naz|т]]) өңдемелерінен [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3572851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5571" sha1="d6tle0doht952s8b2op1cjqaaz03v2t" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт]]
|11
|
|-

|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]], [[Бұхатова Ардақ Қабдывалиевна]]
|3
|
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]]
|3
|
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]]
|8
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|
|-
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|
|-
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>d6tle0doht952s8b2op1cjqaaz03v2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572952</id>
      <parentid>3572944</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurbek2007</username>
        <id>178902</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3572952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5613" sha1="fclw3fbaxswg9xzhqd88k1scpqxaizw" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт]]
|11
|
|-

|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]], [[Бұхатова Ардақ Қабдывалиевна]]
|3
|
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]]
|3
|
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]]
|8
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|
|-
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|
|-
|}
|Қатысушы:Nurbek2007|Nurbek2007]]

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>fclw3fbaxswg9xzhqd88k1scpqxaizw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572957</id>
      <parentid>3572952</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T19:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Nurbek2007|Nurbek2007]] ([[User talk:Nurbek2007|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3572851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5571" sha1="d6tle0doht952s8b2op1cjqaaz03v2t" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт]]
|11
|
|-

|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]], [[Бұхатова Ардақ Қабдывалиевна]]
|3
|
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]]
|3
|
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]]
|8
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|
|-
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|
|-
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>d6tle0doht952s8b2op1cjqaaz03v2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573094</id>
      <parentid>3572957</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3573094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5621" sha1="mldywl50g3kcbadyul7mnh789jhjn2z" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]]
|12
|
|-

|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]], [[Бұхатова Ардақ Қабдывалиевна]]
|3
|
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]]
|3
|
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]]
|8
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|
|-
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|
|-
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>mldywl50g3kcbadyul7mnh789jhjn2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573135</id>
      <parentid>3573094</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T09:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушылар */</comment>
      <origin>3573135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5561" sha1="p4jprlkj5buwsipgi9xkx1q7r5gjo7w" xml:space="preserve">{{WAM
|header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 
|subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны.
|body =

== Ережелері ==
* Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес).
* Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады:
** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс.
** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді).
** Мақала авторы өзіңіз болу қажет.
** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет.
** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет.
** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс.
** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек.
** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі.
*** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі.

== Мақалалар тізімі ==
Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады.

== Жүлделі сыйлықтар ==
Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс.

|footer = 
}}

== Қатысушылар ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Қатысушы 
! Мақала
! Мақала саны
! Ұпай
|-
|[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]]
|[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]]
|12
|
|-

|[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]]
|[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]
|2
|
|-
| [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]]
|[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]]
|3
|
|-
|[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]]
|[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]]
|8
|
|-
|[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]]
|
|0
|
|-
|[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]]
|[[Laufey]], [[Yenlik]]
|2
|
|-
|}

== Әділқазылар алқасы ==
# {{u|Nurken}}
# {{u|Nurtenge}}
# {{u|1nter pares}}

Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}}

== Қорытынды==
Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады.

[[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]]</text>
      <sha1>p4jprlkj5buwsipgi9xkx1q7r5gjo7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белоозёрск (Брест облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776584</id>
    <revision>
      <id>3572910</id>
      <parentid>3565514</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8283" sha1="83w09fpvab61mr2h7xo2q2dg1mmfo7i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Белоозёрск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Бе́лаазё́рск}}
 |сурет                   = Белоозёрск, ул. Глинского.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =27 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =10 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Березовский ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 6 шағын аудае
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1958
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Берёзовский
 |статус алуы             = 1970
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 148
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 12 462
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 2140
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1643
 |пошта индексі           = 225215
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Белоозёрск''' ({{lang-be|Бе́лаазё́рск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ның [[Березовский ауданы]]ндағы қала.
Белоозерск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 12 462 адамды құрады. Белоозерск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 64-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-beloozersk-9237.html|title=Население Белоозёрска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Березаның оңтүстік-шығысында 27 км жерде, Белое, Черное және Споровское көлдерімен қоршалған. 2025 жылы қала аймақтық «Дажынки» жобасына сәйкес кең көлемде дамып, жаңа саябақтар мен қолайлылықтармен жабдықталған жайлы орталыққа айналады. Брестіден солтүстік-шығысқа қарай 100 км, Минскіден оңтүстік-батысқа қарай 250 км жерде.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%BE%D0%B7%D1%91%D1%80%D1%81%D0%BA?ysclid=mmtgv7q68f115109008|title=Белоозёрск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Белоозерск қаласы 1958 жылы Нивки ауылының орнында сол жылдың көктемінде басталған Березовская мемлекеттік аудандық электр стансасының құрылысына байланысты энергетикалық қоныс ретінде құрылған. Беларусь комсомолының 20-шы съезінде Березовская мемлекеттік аудандық электр станциясының құрылысы комсомолдық құрылыс жобасы деп жарияланды. Сондықтан электр стансасының құрылысына тек Беларусьтің ғана емес, сонымен қатар Кеңес Одағының түкпір-түкпірінен жастар ағылды.

1960 жылы 12 қаңтарда елді мекен Березовский жұмысшылар кенті деп аталды. 1960 жылы ақпанда алғашқы көпқабатты үй пайдалануға берілді. Елді мекен Березовский ауылдық кеңесінің орталығына айналды. Ал 1960 жылы 25 маусымда елді мекен Белоозерск деп аталды.
Сонымен қатар, автомобиль жолдары мен теміржолдар салынды. Белоозерск 1970 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9217-Beloozjorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Берёзовский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
2006 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша қалада әртүрлі типтегі 55 кәсіпорын, ұйым және мекеме орналасқан. Негізгі сала — энергетика. Қаланың жетекші өнеркәсіптік кәсіпорындарына: Березовская мемлекеттік аудандық электр станциясы, Белоозерск энергетикалық механикалық зауыты, «Белкельме» акционерлік қоғамы, Березовская мемлекеттік аудандық электр станциясының құрылыс басқармасы, «Белэнергострой» филиалы және «Брестэнерго» филиалы «Белоозерскэнергоремонт» жатады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.beloozersk.name/gorod/istoria-beloozerska.html?ysclid=mmth446rdt87798607|title=История Белоозёрска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-16|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 3 орта және музыка мектебі, Березовская балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің филиалы, 5 мектепке дейінгі мекеме, Энергетиктер мәдениет сарайы, пионерлер мен оқушылар үйі, аурухана, емхана, 2 кітапхана, кинотеатр жұмыс істейді.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Энергия Гостиница.jpg|Энергия қонақ үйі
Белоозерск, Берёзовский район, Брестская область, Беларусь 19.jpg|Қала көшесі
Гимназия г. Белоозёрска.jpg|Гимназия
Белоозёрск. Берёзовская ГРЭС (1).jpg|Березовская электр стансасы.
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>83w09fpvab61mr2h7xo2q2dg1mmfo7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Брест облысы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>776601</id>
    <revision>
      <id>3572818</id>
      <parentid>3571263</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3572818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1132" sha1="i1r50ag7fusxemmmr4qom933bfxcn5b" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     =  Брест облысы қалалары
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Брест облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Барановичи]]{{•}} [[Белоозёрск (Брест облысы)|Белоозёрск]]{{•}} [[ Берёза (қала)| Берёза]]{{•}} [[Брест (Беларусь)|Брест]]{{•}} [[Высокое (Брест облысы)|Высокое]]{{•}} [[Ганцевичи]]{{•}}  [[Давид-Городок]]{{•}} [[Дрогичин]]{{•}} [[Жабинка]]{{•}} [[Иваново (Брест облысы)|Иваново]]{{•}} [[Ивацевичи]]{{•}} [[Каменец (Брест облысы)|Каменец]]{{•}} [[Кобрин]]{{•}} [[Коссово]]{{•}} [[Лунинец]]{{•}} [[Ляховичи]]{{•}} [[Малорита]]{{•}} [[Пинск]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер: Брест облысы қалалары |{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1r50ag7fusxemmmr4qom933bfxcn5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572819</id>
      <parentid>3572818</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T14:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Мағыпар [[Үлгі:Брест облысы қалалары]] бетін [[Үлгі:Брест облысы]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3572818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1132" sha1="i1r50ag7fusxemmmr4qom933bfxcn5b" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     =  Брест облысы қалалары
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Брест облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Барановичи]]{{•}} [[Белоозёрск (Брест облысы)|Белоозёрск]]{{•}} [[ Берёза (қала)| Берёза]]{{•}} [[Брест (Беларусь)|Брест]]{{•}} [[Высокое (Брест облысы)|Высокое]]{{•}} [[Ганцевичи]]{{•}}  [[Давид-Городок]]{{•}} [[Дрогичин]]{{•}} [[Жабинка]]{{•}} [[Иваново (Брест облысы)|Иваново]]{{•}} [[Ивацевичи]]{{•}} [[Каменец (Брест облысы)|Каменец]]{{•}} [[Кобрин]]{{•}} [[Коссово]]{{•}} [[Лунинец]]{{•}} [[Ляховичи]]{{•}} [[Малорита]]{{•}} [[Пинск]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер: Брест облысы қалалары |{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1r50ag7fusxemmmr4qom933bfxcn5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572830</id>
      <parentid>3572819</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T14:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3572830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="1brqu56otqu4lh8h9pzklbgrah843m0" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     =  Брест облысы қалалары
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Брест облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Барановичи]]{{•}} [[Белоозёрск (Брест облысы)|Белоозёрск]]{{•}} [[Берёза (қала)| Берёза]]{{•}} [[Брест (Беларусь)|Брест]]{{•}} [[Высокое (Брест облысы)|Высокое]]{{•}} [[Ганцевичи]]{{•}}  [[Давид-Городок]]{{•}} [[Дрогичин]]{{•}} [[Жабинка]]{{•}} [[Иваново (Брест облысы)|Иваново]]{{•}} [[Ивацевичи]]{{•}} [[Каменец (Брест облысы)|Каменец]]{{•}} [[Кобрин]]{{•}} [[Коссово]]{{•}} [[Лунинец]]{{•}} [[Ляховичи]]{{•}} [[Малорита]]{{•}} [[Пинск]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер: Брест облысы қалалары |{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1brqu56otqu4lh8h9pzklbgrah843m0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572907</id>
      <parentid>3572830</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1113" sha1="1cwi2nm42l7ogba0qokh0qqjjvts676" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Брест облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Брест облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Барановичи]]{{•}} [[Белоозёрск (Брест облысы)|Белоозёрск]]{{•}} [[Берёза (қала)| Берёза]]{{•}} [[Брест (Беларусь)|Брест]]{{•}} [[Высокое (Брест облысы)|Высокое]]{{•}} [[Ганцевичи]]{{•}}  [[Давид-Городок]]{{•}} [[Дрогичин]]{{•}} [[Жабинка]]{{•}} [[Иваново (Брест облысы)|Иваново]]{{•}} [[Ивацевичи]]{{•}} [[Каменец (Брест облысы)|Каменец]]{{•}} [[Кобрин]]{{•}} [[Коссово]]{{•}} [[Лунинец]]{{•}} [[Ляховичи]]{{•}} [[Малорита]]{{•}} [[Пинск]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер: Брест облысы қалалары |{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1cwi2nm42l7ogba0qokh0qqjjvts676</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572908</id>
      <parentid>3572907</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1215" sha1="sg0u7gk02y9wi6y8o2yj5nolcrvlcrq" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Брест облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Брест облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Барановичи]]{{•}} [[Белоозёрск (Брест облысы)|Белоозёрск]]{{•}} [[Берёза (қала)| Берёза]]{{•}} [[Брест (Беларусь)|Брест]]{{•}} [[Высокое (Брест облысы)|Высокое]]{{•}} [[Ганцевичи]]{{•}}  [[Давид-Городок]]{{•}} [[Дрогичин]]{{•}} [[Жабинка]]{{•}} [[Иваново (Брест облысы)|Иваново]]{{•}} [[Ивацевичи]]{{•}} [[Каменец (Брест облысы)|Каменец]]{{•}} [[Кобрин]]{{•}} [[Коссово]]{{•}} [[Лунинец]]{{•}} [[Ляховичи]]{{•}} [[Малорита]]{{•}} [[Пинск]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Брест облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sg0u7gk02y9wi6y8o2yj5nolcrvlcrq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573004</id>
      <parentid>3572908</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T03:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3573004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1266" sha1="grl82m83vtfx3q8zyzks8546tx90rf3" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Брест облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Брест облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Барановичи]]{{•}} [[Белоозёрск (Брест облысы)|Белоозёрск]]{{•}} [[Берёза (қала)| Берёза]]{{•}} [[Брест (Беларусь)|Брест]]{{•}} [[Высокое (Брест облысы)|Высокое]]{{•}} [[Ганцевичи]]{{•}}  [[Давид-Городок]]{{•}} [[Дрогичин]]{{•}} [[Жабинка]]{{•}} [[Иваново (Брест облысы)|Иваново]]{{•}} [[Ивацевичи]]{{•}} [[Каменец (Брест облысы)|Каменец]]{{•}} [[Кобрин]]{{•}} [[Коссово]]{{•}} [[Лунинец]]{{•}} [[Ляховичи]]{{•}} [[Малорита]]{{•}} [[Пинск]]{{•}} [[Пружаны]]{{•}} [[Столин]] 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Брест облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>grl82m83vtfx3q8zyzks8546tx90rf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Берёза (қала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776602</id>
    <revision>
      <id>3572911</id>
      <parentid>3565771</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10828" sha1="h2z5kvxm3k51trgheh941nsjhbfshfo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Берёза
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Бяро́за}}
 |сурет                   = Бяроза. Царква.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =32 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =58 |lon_sec =57 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Березовский ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1477
 |бұрынғы атаулары        = Берёза-Картузская
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 43,3 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 150
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 29 328
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1643
 |пошта индексі           = 225210, 225209
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Берёза''' ({{lang-be|Бяро́за}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы қала. [[Березовский ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Береза ​​қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 29 328 адамды құрады. Береза ​​Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 31-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-birch-9204.html|title=Население Берёза|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ясельда өзенінде, Брестіден 102 км, Береза-Картузская теміржол стансасынан Брест-Барановичи желісінде 6 км жерде орналасқан. Қаланың солтүстігінде тығыз ормандар, ал солтүстік-шығысында Березовская мемлекеттік аудандық электр станциясы бөгетінен пайда болған Сялец су қоймасы бар.

== Тарихы ==
Березаның тарихы XV ғасырдан басталады: 1477 жылы ауыл иесі Ян Ян Хамшей Қасиетті Троица шіркеуін құрды. XV ғасырдың аяғында Береза ​​қалаға айналды және апта сайынғы базарлар өткізу құқығына ие болды. XVI ғасыр қала үшін рухани гүлдену кезеңі болды: ол кальвинизмнің маңызды орталығына айналды. 1617 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің канцлері және өзінің тақуалығымен танымал адам Лев Сапьеха Березаның иесі болды. Оның бастамасымен жаңа католик шіркеуі салынды, униат шіркеуі салынды, еврейлерге ғибадат үйін ашуға рұқсат етілді. 1648 жылы Березада 40 жылдан астам уақытқа созылған Картезиялық монастырь құрылысы басталды. Нәтижесінде қала Береза-Картузская деп аталды.

18 ғасырдың соңында Береза ​​Ресей империясының құрамына кіріп, «Қоныс аудару алаңы» деп аталатын аймаққа кірді. Яһудилер елдің көптеген бөліктерінен сол жерге қоныс аударылды, сондықтан 1930 жылдардың басында еврейлер Березадағы этникалық көпшілікті құрады. 1919 жылдан 1939 жылға дейін қала Польшаның құрамына кірді, ал 1940 жылы ол Беларусь КСР құрамындағы аудан орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Bereza|title=Береза|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

1995 жылдың 20 қазанында ортақ әкімшілік орталығы бар Березовский ауданы мен Береза ​​қаласының әкімшілік бірліктері бір әкімшілік бірлікке — Березовский ауданына біріктірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінде қала елдің ірі өнеркәсіптік орталығы болып табылады.
Негізгі өндіріс орындары: «Савушкин Продукт» ААҚ (бұрынғы Березовский ірімшік зауыты) Березовский филиалы — сүт өңдеу, ірімшік, мал майы, тұтас сүт өнімдері, балмұздақ және басқа да азық-түлік өнімдерін өндіру, «Березостройматериалы» ААҚ — керамикалық плитка өндірісі, «Березовский силикат өнімдері зауыты» ААҚ) — қабырғаларды салуға арналған бетон қабырға блоктары мен бетон блоктарын өндіру.

«Теплоприбор» ААҚ келесі өнімдерді шығарады: желдеткіштер, электр радиаторлары, жылыту қазандықтары, стандартталмаған жабдықтар, SZK-8 үшін компоненттер, қатты қалдықтарды сұрыптау желілері, бөлшек сауда павильондары, шатыр кесетін машиналар.

Березада тамақ өндірісі жақсы дамыған, Береза ​​ірімшіктері мен консервіленген ет өнімдері тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар оның шекарасынан тыс жерлерде де танымал. «Белкелме» акционерлік қоғамы шығаратын аяқ киімдер де кеңінен танымал.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-bereza.htm|title=Берёза|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихи орындары ==
Береза ​​тарихында дін оның дамуында шешуші рөл атқарды. Картус монастырі қаланың басты көрікті жері болып табылады. Аңыз бойынша, Картус монастырінің орнында айқышқа шегеленген Иса бейнеленген ағаш крест керемет түрде пайда болды.
Бүгінде монастырь ғимараты жартылай қираған. 1860 жылдары монастырь казармалар салу үшін пайдаланылған кірпіштері үшін кеңінен бөлшектелді. 1930 жылдары Береза ​​Польша билігінде болған кезде, үкімет мұнда саяси тұтқындарға арналған лагерь құрды. Береза-Картуз концлагерінің тұтқындарына арналған ескерткіш осы қайғылы оқиғаларды еске алады. Монастырь кірпіштерінен салынған казарма бүгінгі күнге дейін сақталған және балалар өнер орталығы мен түрлі көрмелерді орналастырады.
Березадағы сақталған ғимараттардың қатарында Әулие Михаил Архангел шіркеуі, Троица шіркеуі және кеңес ұшқыштарына арналған ұшақ ескерткіші бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9216-Berjoza.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Берёзовский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
BiarozaTownHall.JPG|Әкімшілік үйі
Biaroza, Belarus - panoramio (1).jpg|Фонтан
Пасажырскі будынак - panoramio.jpg|Темір жол вокзалы
Береза, Берёзовский район, Брестская область, Беларусь 27.jpg|Жаңа үйлер
Бяроза (Рэшткі былога кляштару картэзіянцаў).jpg|Бұрынғы Картез монастырының қалдықтары
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>h2z5kvxm3k51trgheh941nsjhbfshfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Высокое (Брест облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776661</id>
    <revision>
      <id>3572912</id>
      <parentid>3566279</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7949" sha1="6582trjlsw3wqklubwcix34u625abi0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Высокое
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Высокае}}
 |сурет                   = Высокое, Каменецкий район, Брестская область, Беларусь 27.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =22 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =22 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Каменец ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = XIV ғ.
 |бұрынғы атаулары        = Высоко-Литовск
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 5,5
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 151
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4 843
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1631
 |пошта индексі           = 225080
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Высокое''' ({{lang-be|Высокае}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ның [[Каменец ауданы]]ндағы қала.
Халық саны: 4 843 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-vysokoe.htm|title=Высокое|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
[[Каменец]]тен 40 км, Высоко-Литовск теміржол стансасынан (Брест-Белясток (Польша) желісі) 3 км қашықтықта орналасқан. Бұл елдің ең батысында орналасқан қаласы.

== Тарихы ==
Высокое алғаш рет XIV ғасырдағы тарихи құжаттарда кездеседі, сол кезде Ұлы Герцог Гедимин Руське бара жатқанда өзінің көркем көрінісімен оның назарын аударған Высокое қалашығында тоқтаған.
Ұзақ уақыт бойы қала жеке меншік иелерінің қолында болды, ал қала мәдениетіне ең үлкен үлесті Сапегов отбасы қосқан. 1678 жылы Сапеговтар бастион бекініс жүйесінің үлгісі болған өте әдемі қамалдың негізін қалады. 1785 жылы Александр Сапегов Бонифрати монастырін салды.

Кеңес өкіметі орнағанға дейін қоныстың соңғы иесі Мария мен Станислав Потоцкийдің ұлы, граф Якуб Потоцкий (1863-1934) болды. 1915-18 жылдары қаланы неміс әскері, 1919-1920 жылдары поляк әскерлері басып алды. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісіміне сәйкес, қала Батыс Беларусьтің құрамында Польшаға беріліп, Полесье воеводствосының Брест ауданының құрамына кірді. 1940-62 жылдары Высоковский ауданының орталығы болды. 1941 жылы 23 маусымда оны нацистік басқыншылар басып алып, қалада 1297 адамды өлтірді. Қала 1944 жылы 28 шілдеде азат етілді. 1962 жылдан бастап Высокое Каменец ауданының құрамында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://radzima.org/ru/town/vysokoe-2.html|title=История Высокого|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ өнеркәсібі, құрылыс материалдары кәсіпорындары бар. Колледж, орта мектеп, шипажай, оқу-өндірістік кәсіпорын, екі кітапхана және балабақша орналасқан. Медициналық қызметті қалалық аурухана көрсетеді.

== Көрікті жерлері ==
Қалада тек қабырғасы мен кіреберіс қақпасы ғана қалған Сапегов қамалы бар. Қамал топырақтан жасалған дуалдар мен орлармен қоршалған.
Сапегов қамалының жанында шағын ауруханасы бар Бонифратов монастырі салынған. Қаланың оңтүстік-батыс бөлігіндегі Потоцкий сарайы классикалық стильде салынған және екі қанаты бар кешеннен тұрады. Сарайдың қасбеттері бастапқы түрінде сақталған.

Сондай-ақ, барокко стилінде салынған Варвара ғибадат ету орны бар. Қасиетті Троица шіркеуі крест түрінде салынған және қабырғамен қоршалған. Кейіннен ол бірнеше рет қайта салынған. Бүгінде ол Беларусьтегі ең әдемі шіркеулердің бірі болып саналады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9227-Vysokoe.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Каменецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Vysokaje. Высокае (4.08.2008).jpg|Қала орталығы
Вул. Ленiна - panoramio (1).jpg|Ленин көшесі
Вул. Сацыялістычная - panoramio (1).jpg|Социалистік көшесі
Пачатак вул. Савецкай - panoramio (1).jpg|Совет көшесінің басы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>6582trjlsw3wqklubwcix34u625abi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ганцевичи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776700</id>
    <revision>
      <id>3572913</id>
      <parentid>3566461</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9353" sha1="ccfergila7hvx6ezmsqq0sid2inwaya" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Ганцевичи
 |шынайы атауы            = {{Lang-be|Га́нцавічы}}
 |сурет                   = Ганцевичи, Ганцевичский район, Брестская область, Беларусь 33.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =45 |lat_sec =42 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =25 |lon_sec =40 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Ганцевичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1898
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1973
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 160
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 13 897
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1646
 |пошта индексі           = 225440, 225431, 225432
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ганцевичи''' ({{Lang-be|Га́нцавічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы қала. [[Ганцевичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Ганцевичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 13 897 адамды құрады. Ганцевичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 58-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-gantsevichi-9231.html|title=Население Ганцевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Цна өзенінің (Припять өзенінің саласы) оң жағалауында, [[Брест]]тен солтүстік-шығысқа қарай 246 км жерде орналасқан. Ганцевичи автомобиль жолы арқылы Клецк, Лунинец және Логишин қалаларымен байланысады. Теміржол стансасы Лунинец-Барановичи желісінде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://gnckult.by/gorod-gancevichi/|title=Город Ганцевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ганцевичи 19 ғасырдың соңында теміржол құрылысының арқасында пайда болған салыстырмалы түрде жас қала. Оған дейін бұл жер граф Чапскийге тиесілі болды. Жер үйі саябақтың бір бөлігімен бірге әлі күнге дейін қаланың шығыс шетінде орналасқан.
20 ғасырдың басынан бастап Ганцевичиде орман шаруашылығы, шайыр спирт зауыты және ағаш кесетін зауыт болды. Вильгельм Краевский мен Юлий Столеге тиесілі шыны зауыты да құрылды. Зауыт богемия шынысынан терезе шынылары мен сәндік бұйымдар шығарды. 1909 жылға қарай ауылда 48 аула және 400-ге жуық тұрғын болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін қалада 2690 адам болған. Онда электр стансасы, аурухана, емхана, кинотеатр, екі орта мектеп және тігін, пішу және жиһаз шеберханасы болған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9218-Gancevichi.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Ганцевичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

Кеңес өкіметі 1917 жылдың қарашасында орнады. 1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамында болды. 1939 жылдың күзінде бүкіл Батыс Беларусь сияқты, Беларусь КСР-імен қайта біріктірілді. 1940 жылы 15 қаңтарда Пинск облысының құрамында Ганцевичи ауданы құрылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Gantsevichi|title=Ганцевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1962 жылдың 25 желтоқсанынан 1966 жылдың 30 шілдесіне дейін Ганцевичи Ляховичи ауданының құрамында болды, ал 1973 жылы 6 желтоқсанда қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-gancevichi.htm|title=Ганцевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада тамақ өнеркәсібі, құрылыс материалдары мекемелері және орман шаруашылығы бар.
Ганцевичиде үш орта мектеп, бір гимназия және бір колледж, сондай-ақ мамандандырылған мектеп-интернат бар. Орталық аудандық ауруханас, мамандандырылған жасөспірімдер спорт мектебі, Ганцевичи аудандық тарихи-өлкетану мұражайы жұмыс істейді.

== Көрнекі жерлері ==
Қала орталығындағы өлкетану мұражайында аймақтың күнделікті өмірі, өнеркәсібі және әскери тарихы туралы экспонаттар бар. Бас көшеде Ұлы Отан соғысы оқиғаларына арналған ескерткіштер мен мемориалды көруге болады. Қаланың жасыл алаңдары мен парктері серуендеуге өте ыңғайлы, жергілікті кафелер мен наубайханалар дәстүрлі беларусь тағамдарын ұсынады. Теміржол торабының сәулетіне назар аударлық — вокзал және оған іргелес ғимараттар 20 ғасырдағы теміржол қалашығының атмосферасын сақтайды.&lt;ref&gt;
{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%93%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mmx0p58kxn930366101|title=Ганцевичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Қала көріністері 
|-
| [[Сурет:Ганцевичи, Ганцевичский район, Брестская область, Беларусь 08.jpg|ортаға|300px]] || [[Сурет:Ганцевичи, Ганцевичский район, Брестская область, Беларусь 09.jpg|ортаға|300px]]|| [[File:Ганцевичи, Ганцевичский район, Брестская область, Беларусь 10.jpg|ортаға|300px]]  
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ccfergila7hvx6ezmsqq0sid2inwaya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давид-Городок</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776718</id>
    <revision>
      <id>3572914</id>
      <parentid>3566649</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11118" sha1="branfj6gn1obf0g5xg67trabrbpwztj" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Давид-Городок
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Давы́д-Гарадо́к}}
 |сурет                   = Давыд-Гарадок, царква Казанскай іконы Божай Маці.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =03 |lat_sec =20 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =12 |lon_sec =50 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Столин ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1127
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1940
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 130
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 5 658
  |санақ жылы             = 2025
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1655
 |пошта индексі           = 225540
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Давид-Городок''' ({{lang-be|Давы́д-Гарадо́к}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ның [[Столин ауданы]]ндағы қала.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-david-gorodok.htm|title=Давид-Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;
Халық саны: 5 658 адам (2025 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша).

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Горынь өзенінің бойында, [[Пинск]] қаласынан 99 км, [[Брест]] қаласынан 273 км және [[Минск]]іден 292 км қашықтықта орналасқан. Украина шекарасына дейінгі қашықтық 48 км. Житковичиден Давыд-Гарадокқа және Украина шекарасына дейінгі республикалық жол қала арқылы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=145_David-Gorodok|title=Давид-Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қала тарихы шамамен тоғыз ғасыр бұрын, XI және XII ғасырлар тоғысында басталған деп есептеледі. Ежелгі қоныс Столиннен Туров пен Житковичке баратын тас жолдың қиылысында, қолайлы экономикалық жерде орналасқан. Қаланың тарихи бөлігі, ағаш әкімшілік және қорғаныс құрылыстарының кешені, Горынь өзенінің Непрядваға құятын мүйісте орналасқан.
Археологиялық қазба жұмыстары кезінде көше төсемдері, иеліктердің аулалары, тұрғын үйлердегі саз пештері және ағаш шіркеу зерттелді.

Бір нұсқа бойынша, қаланың негізін қалаушы князь Давид Игоревич болып саналады. Қоныс бастапқыда Киев Русіне тиесілі болды, кейіннен Волынь княздігінің құрамына, кейірек Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Давид-Гарадок патшалық Ресейге өтіп, Минск губернаторлығындағы ауданның орталығына айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9237-David-Gorodok.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Столинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1921 жылдан 1939 жылға дейін ол Польшаның құрамына кіріп, содан кейін Беларусь Кеңестік Республикасының құрамындағы Пинск облысының әкімшілік орталығына айналды.
1940 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/david-gorodok/|title=Давид-Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қазіргі Давид-Городокта үш өнеркәсіптік кәсіпорын бар: электромеханикалық зауыт, наубайхана және құрал-саймандар зауыты. Сонымен қатар «Октябрге 40 ж.атындағы» колхозының өндірістік бөлімшесі, «Сельхозхимия» аудандық өндірістік бірлестігінің механикалық отряды, аудандық мелиорациялық жүйелер кәсіпорнының бөлімшелері, «Столинремстрой» шағын мемлекеттік кәсіпорны, ДРСУ-141, Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық РПО және «Полесск әскери орман шаруашылығы» мемлекеттік орман шаруашылығы кәсіпорны кіреді.

Қаланың білім беру жүйесін екі орта мектеп ұсынады. Сондай-ақ музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және балалар шығармашылығы орталығы бар.
Қалада аудандық аурухана, емхана және екі дәріхана жұмыс істейді. Мәдени-ағартушылық іс-шараларды қаланың Қоғамдық орталығы, «Заря» кинотеатры және екі кітапхана қамтамасыз етеді. Тұрғындарға тұтыну кооперативінің 13 дүкені, үш фирмалық дүкен, коммерциялық дүкендер желісі, асхана және кафе қызмет көрсетеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/david_gorodok|title=Давид-Городок|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі жерлері ==
Давид-Городоктағы басты көрікті жер — 1913 жылы эклектикалық стильде қызыл кірпіштен салынған Қазан Құдай Анасының шіркеуі. Биік қоңырау мұнарасы мен жарқын фрескалары бар бұл шіркеу қаланың символына айналып, туристерді қызықтыруда. Шіркеудің жанында ежелгі құралдардан бастап Радзивилл магнаттарының фотосуреттеріне дейінгі поляктардың өмірі туралы экспонаттар қойылған шағын тарих мұражайы орналасқан.

Жазда Горынь өзенінің жағасындағы табиғат аясында пикник жасауға немесе өзенде қайықпен серуендеуге болады.&lt;br /&gt;
Қалалық саябақта сирек кездесетін өсімдіктері мен велосипед жолдары бар демалыс орындары бар.&lt;br /&gt;
Кесте, қыш бұйымдары және бал өнімдері сияқты қолөнер бұйымдарын ұсынатын жергілікті базар тартымды орын. Кешке Давид-Городок өзен жағасында халық музыкасының концерттерін тамашалап, беларус әуендерін тыңдауға болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4-%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BA?ysclid=mmxfcajz95409401924|title=Давид-Городок: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Қала көріністері 
|-
| [[Сурет:Давид-Городок, Столинский район, Брестская область, Беларусь 35.jpg|ортаға|220px]] || [[Сурет:Давид-Городок, Столинский район, Брестская область, Беларусь 30.jpg|ортаға|220px]]|| [[File:Давид-Городок, Столинский район, Брестская область, Беларусь 29.jpg|ортаға|220px]] || [[File:Давид-Городок, Столинский район, Брестская область, Беларусь 06.jpg|ортаға|220px]] || [[File:Давид-Городок, Столинский район, Брестская область, Беларусь 09.jpg|ортаға|220px]]
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>branfj6gn1obf0g5xg67trabrbpwztj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дрогичин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776740</id>
    <revision>
      <id>3572915</id>
      <parentid>3566939</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8530" sha1="9gh7djbpgfqw4xav7vgvtr6y1ymlefp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Дрогичин
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Драгі́чын}}
 |сурет                   = Drahičyn (1).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =11 |lat_sec =12 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =09 |lon_sec =11 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Дрогичин ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1452
 |бұрынғы атаулары        = Довечоровичи 
 |статус алуы             = 1967
 |жер аумағы              = 11
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 151
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 14 651
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1354
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1644
 |пошта индексі           = 225611, 225612, 225613
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Дрогичин''' ({{lang-be|Драгі́чын}}) — [[Беларусь]]тің оңтүстігіндегі қала, [[Брест облысы]]ның [[Дрогичин ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Дрогичин қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 14 651 адамды құрады. Дрохичин — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 55-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-drogichin-9228.html|title=Население Дрогичин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Полесье ойпатының батпақтарының арасында, Загородье деп аталатын географиялық аймақта орналасқан. Дрогичин бірнеше өзендердің бастауы болып табылады, ал Дрогичин көлі қала ішінде орналасқан.

Қала [[Брест]]тен 110 км, [[Пинск]]іден 70 км және [[Минск]]іден 280 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 34 км қашықтықта орналасқан. Гомель-Брест тас жолы Дрогичиннің жанынан өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=4_Drogichin|title=Дрогичин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ежелгі славян дәуірінде бұл аймақта Дрегович тайпалары мекендеген. Қала атауының шығу тегі солармен байланысты. Дегенмен, XV ғасырдың ортасында Дрогичин туралы алғашқы деректерде қоныс Довечоровичи деп аталады. Сондықтан кейбір зерттеушілер топоним жергілікті жолдардың белгілі бір ерекшеліктерінен («дрогтар») шыққан деп санайды.
1623 — Литва Ұлы Герцогтігіндегі қала. 1795 жылдан бастап – Ресейдің құрамындағы, Слоним облысының Кобрин ауданындағы қала, 1797 жылдан бастап Литва, ал 1901 жылдан бастап – Гродненск губернияларының құрамында болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9219-Drogichin.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Дрогичинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

1921-1939 жылдары ол Польшаның құрамында болды, 4 мың тұрғыны бар Полесье воеводтығының аудан орталығы болды. Батыс Беларусь Беларусь КСР-мен қайта біріккеннен кейін (1939), Дрогичин Пинск облысының құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап қалалық үлгідегі кент және аудан орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде, оккупация кезінде ауданда Беларусь Коммунистік партиясының (большевиктерінің) және Лениншіл жас коммунистік одағының (ЛКЖО) жасырын аудандық комитеттері жұмыс істеді, сондай-ақ «Заря» жасырын газеті жарық көрді. 1954 жылдан бастап Дрогичин Брест облысының құрамына кірді (1959). 1967 жылдан бастап қала болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-drogichin|title=Дрогичин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада «Дрогичин трактор жөндеу зауыты» ААҚ, «Дрогичин аймақтық ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік технологиялар» ААҚ, «Дрогичин жем зауыты» ААҚ және «Дрогичин аймақтық баспаханасы» орналасқан.

Білім беру саласында гимназия, екі орта мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, алты мектепке дейінгі мекеме және Драгичин мемлекеттік ауыл шаруашылығы колледжі жұмыс жасайды. Мүнда кинотеатр, мәдениет үйі, балалар мен жасөспірімдер шығармашылығы орталығы, екі кітапхана және «Дата» жастар орталығы, аурухана және емхана бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/drogichin/|title=Дрогичин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130&quot;&gt;
Drahučynvykankam.JPG|Дрогичин аудандық атқару комитеті (1929-1934)
Drahičyn (2).jpg|Орталық алаң
ДК - panoramio (9).jpg|Мәдениет үйі
Универмаг - panoramio (4).jpg|Универмаг
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9gh7djbpgfqw4xav7vgvtr6y1ymlefp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брест (Беларусь)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776744</id>
    <revision>
      <id>3572916</id>
      <parentid>3567274</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20089" sha1="1x099thubmsx0vhkj309863rlgj0mps" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Брест
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Брэст}}
 |сурет                   = Brest BY collage.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Brest, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Brest, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =05 |lat_sec =05 
  |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =39 |lon_sec =25 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Брест ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1017
 |алғашқы дерек           = 1017
 |бұрынғы атаулары        = Берестье, Брест-Литовск, Брест-над-Бугом
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 146,12
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 280 ± 1
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 337 428
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 162
 |пошта индексі           = 224001—224038, 224701
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Брест''' ({{lang-be|Брэст}}) — [[Беларусь]]тің оңтүстік-батысындағы қала, [[Брест облысы]] мен [[Брест ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;
Брест қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 337 428 адамды құрады. Брест Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша алтыншы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-brest-9179.html|title=Население Брест|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Брест аймақтың оңтүстік-батыс бөлігінде, Мухавец өзені мен Батыс Буг өзенінің қосылатын жерінде орналасқан. Минск қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 320 км жерде. Брест орналасқан аймақтың жер бедері жазық, Мухавец өзенінің жайылмасына қарай баяу төмендейді. Батыс Бугтың оң жақ саласы болып табылатын кіші Лесная өзені Бресттің солтүстік шетінен ағып өтеді.

Брест қысы жұмсақ, жазы орташа жылы. Қаңтар айының орташа температурасы -2,6&amp;nbsp;°C, ал шілде айының температурасы +19,3&amp;nbsp;°C. Орташа есеппен жылына 160 күн жаңбыр жауады, ал қар 68 күн жауады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://vb.by/help/about_brest/brest-obshhie-svedeniya.html?ysclid=mmyi9dd8y6936155783|title=Брест. Общие сведения|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Мыңжылдық тарихында Брест атауын бірнеше рет өзгертті. Ол шежірелерде Берестье, Берестий, Брест-Литовск (17-20 ғасырлар) және Бугтегі Бжесьч (1921-39) деп аталады, содан кейін қазіргі атауын қабылдады.&lt;br /&gt;
Бір аңызға сәйкес, Литва жерлеріне саяхаттап бара жатқан бір саудагер батпақты аймаққа тап болады. Онда мол өскен қайың ағаштары батпақ арқылы жол ашуға көмектесті. Қайтар жолында саудагер батпақтардың жанындағы аралға кезігіп, осы жабайы жерлерден сәтті шыққанына ризашылық білдіріп, ғибадатхана салды. Кейінірек ол елді мекен құрып, оны Берестье деп атады, бұл «қайың қабығы» дегенді білдіреді.

Брест алғаш рет шежірелерде 1019 жылы орыс князьдерінің өзара қақтығыстарына байланысты айтылады. Қазіргі уақытта Брест археологиялық мұражайы орналасқан бекініс Дреговичи қонысы орнында орналасқан. XI және XIII ғасырлар аралығында бұл шекаралық қоныс бірнеше рет поляктардың, Киев князьдерінің және Галиция-Волынь княздігінің бақылауына өтті, 1319 жылы Литва Ұлы Герцогтігіне қосылды. Көптеген сауда жолдарының қиылысында орналасқан бұл жерде қолөнер мен сауда өркендеді. Қалаға Қырым татарлары мен Тевтон рыцарлары да үнемі шабуыл жасады.

1596 жылы Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. 1793 жылы Брест-Литовск Ресейге қосылды. 1830 жылы Брест бекінісінің құрылысы басталды. 20 ғасырдың басында қала 17 және 18 ғасырлардағы соғыстардан кейін қалпына келді. Брест-Литовск теміржол торабына айналды, зауыттар мен фабрикалар ашылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс қаланың одан әрі қирауына әкелді (1915). 1918 жылы мұнда Брест-Литовск келісіміне қол қойылды. 1920 жылдан 1939 жылға дейін ол Польшаның құрамына кірді. 1939 жылдан бастап КСРО құрамына кірді. Брест бекінісі 1941 жылғы нацистік шабуылдың толық күшін бастан кешірген алғашқы қала болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1157-Brest.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
'''Кәсіпорындары''' — бүгінгі таңда қалада 3000-нан астам кәсіпорын жұмыс істейді, оның үштен бірінен астамы коммерциялық кәсіпорындар. Шағын бизнес халықтың шамамен 10%-ын жұмыспен қамтып отыр. Жеңіл және тамақ өнеркәсібі өнеркәсіп құрылымында жетекші орын алады.
Брест кәсіпорындары аймақтың өнеркәсіптік әлеуетінің үштен бір бөлігін құрайды. Олардың өнімдері Ресей, Италия, Германия, Польша және Нидерланды сияқты 40-қа жуық елде сатып алынады.
Барлығы қалада 50-ден астам ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. «Брестсельмаш» ААҚ, «КОМПО ЧУП» және «Савушкин Продукт» ААҚ, «Брест ет өңдеу зауыты» ААҚ, «Брестгазоаппарат» БК ААҚ, «Савушкин Продукт» ААҚ тұрақты жұмыс жасауда.
«Респект ЧУП» сияқты жеке кәсіпорындар және «Вива-Шик ЧУП» сияқты тігін фабрикалары, «Нельва тігін фабрикасы» СООО, «Николь-Стил» СООО, «Бурси» ЖШҚ және «Панда» СООО сияқты тігін фабрикаларының жұмысы одан әрі дамуда.

'''Тұтынушылық қызмет көрсету, байланыс''' — 2006-2007 жылдары Брестте 20-дан астам жаңа нысан ашылды — шаштараз, тұрмыстық техникаға қызмет көрсету орталығы, киім жөндеу шеберханалары және мамық пен қауырсын бұйымдарын жаңарту және жөндеу шеберханасы.
Байланыс қызметтерін ұсынуда айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізілді. Телефон желісінің орнатылған сыйымдылығы шамамен 120 000 желіні құрайды.

'''Білім беру''' — қалада 65 мектепке дейінгі мекеме, 31 жалпы білім беретін мектеп, лицей, 6 гимназия, бастауыш мектеп, 7 балабақша, кешкі мектеп, арнайы мектеп және арнайы білім беру мекемелері жұмыс жасайды. Қала «Беларусь балалары» және «Дарынды балалар» ұлттық бағдарламаларын сәтті жүзеге асыруда.

'''Денсаулық сақтау''' — қазіргі уақытта 990 төсектік үш аурухана (Брест орталық қалалық ауруханасы, жедел жәрдем ауруханасы және №5 емхана), төрт ересектерге арналған емхана, екі балалар емханасы, үш стоматологиялық клиника және жедел жәрдем стансасы бар.

'''Дене шынықтыру және спорт''' — қаланың ең көрнекті спорт нысандарының қатарында ескек есу каналы, жабық жеңіл атлетика манежі, ату тирі, командалық спорт түрлеріне арналған «Виктория» көп мақсатты спорт кешені, бейсбол стадионы және мәдениет және демалыс саябағындағы роликті шаңғы трассасы бар.
Қалада екі спорт және фитнес орталығы, төрт стадион, тоғыз жабық жүзу бассейні, 100 спорт залы және 10 000-ға жуық тұрғын қатысатын 45 спорт клубы мен секциялары жұмыс істейді.

'''Мәдениет''' — қазіргі уақытта Брестіде 16 клубтық мекеме, 4 көркемсурет мектебі, 1-ші мамыр мәдениет және демалыс саябағы, интернационалист жауынгерлер саябағының филиалы, 14 кітапханасы, 4 кинотеатр бар.
Қалада аймақтық мәдени мекемелер орналасқан: драма және музыка театры, қуыршақ театры, филармония, екі мұражай және бес филиал, сондай-ақ облыстық кітапхана.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/brest/|title=Брест|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Транспорты ==
[[Сурет:Parovoz &quot;Felix Dzherzinski&quot; in Brest museum.jpg|нобай|оңға|250px|Брестідегі теміржол жабдықтары мұражайы]]      
Брест — Беларусьтің оңтүстік-батысындағы негізгі көлік торабы және Польшамен мемлекеттік шекарадағы маңызды транзиттік пункт. Брест - Мәскеу-Берлин тас жолындағы теміржол торабы, қалаға Ковель, Высоколитовск және Влодава бағыттары да қызмет көрсетеді. Ірі жүк терминалдары мен локомотив депосы бар. Қалада келесі стансалар бар: Брест-Центральный, Брест-Северный, Брест-Восточный, Брест-Полесский және Брест-Южный. Брест жол өлшемдерінің әртүрлілігіне байланысты Беларусь пен Польша шекарасынан өтетін пойыздардың орнын басатын станса болып табылады.

Е30 халықаралық автомобиль көлігі дәлізі (Корк - Берлин - Варшава - Брест - Минск - Мәскеу - Челябинск - Омск) Брест арқылы өтеді. Сондай-ақ Каменец, Малорита және басқа қалаларға баратын жолдар бар. Варшавский мост және Козловичи шекара өткелдері Брест маңында орналасқан. 2006 және 2007 жылдар аралығында Мухавец өзені арқылы өтетін көпірлері бар оңтүстік айналма жол салынды. Брест халықаралық әуежайы (1986 жылдан бастап) қаладан шығысқа қарай 12 км жерде орналасқан, әуежай кешенінен, кеден терминалынан және кеден қоймасынан тұрады. Брест өзен порты Мухавец өзенінде жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-brest|title=Брест|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Брест 19 ғасырдың басында салынған тарихи бекінісімен және көптеген саябақтарымен және жасыл алаңдарымен танымал. Брестте Беларусь мәдениеті мен тарихын көрсететін бірнеше мұражайлар мен көркемсурет галереялары бар.&lt;br /&gt;      
Брестінің негізгі көрнекі жерлері:
* '''Брест бекінісі''' - Брестінің ең әйгілі ескерткіші және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бекіністі неміс шапқыншылығынан қорғаған кеңес сарбаздарының ерлігінің символы. Бүгінгі таңда бекініс мұражайы, саябағы және кеңес сарбаздарын бейнелейтін бірқатар алып тас мүсіндері бар мемориалдық кешен болып табылады.
* '''Берестье археологиялық мұражайы''' — Брест қаласының орталығында орналасқан ашық аспан астындағы мұражай. Онда XIII ғасырдағы ежелгі славян қонысының қалдықтары, соның ішінде жақсы сақталған ағаш үйлер мен тұрмыстық заттар бар.[[Сурет:Брестская крепость 2016.jpg|нобай|оңға|200px|Брест бекінісі]]
* '''Теміржол жабдықтары мұражайы''' — теміржол әуесқойлары үшін бұл мұражай винтажды бу локомотивтерін, жолаушылар мен жүк вагондарын және басқа да теміржол жәдігерлерін көруге мүмкіндік береді.
* '''Брест қалалық саябағы''' — әдемі күтілген көгалдары, жаяу жүргіншілер жолдары және үлкен тоғаны бар демалуға арналған орын.
* '''«Беловежская Пуща» ұлттық саябағы''' - Брест маңында орналасқан бұл ұлттық саябақ Еуропадағы соңғы сақталған ежелгі ормандардың бірі. Туристер саябақты жаяу, велосипедпен немесе атпен аралап, бизон, бұғы және қасқырларды, әртүрлі жабайы табиғатты көре алады.
* '''Советская көшесі''' — Брестінің орталығындағы жаяу жүргіншілер көшесі, мұнда дүкендер, кафелер және мейрамханалар көп. Бұл серуендеуге немесе сауда жасауға, әсіресе кәдесыйлар сатып алуға жақсы орын.
* '''Ескек есу каналы''' - Белсенді демалыс әуесқойлары үшін Брест ескек есу каналы каноэде жүзуге мүмкіндік береді. 1960 жылдары салынған канал су спорт түрлерінің әуесқойлары үшін танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-brest.htm|title=Карта Бреста|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-20|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
ЦентрБрест.jpg|Қаланың орталық бөлігіндегі тұрғын үй құрылысының көрінісі
8db0c-strojka-juzmr-5-transformed.jpg|Брестінің Мәскеу ауданындағы жаңа ғимараттар
Brest Trade center.jpg|Орталық универмаг
Брэсцкая крэпасць у чэрвені 2020. Музей «Бярэсце» (58).jpg|«Берестье» археологиялық мұражайы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>1x099thubmsx0vhkj309863rlgj0mps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инновация географиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776751</id>
    <revision>
      <id>3573212</id>
      <parentid>3567038</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25282" sha1="39lk9s4p3rlyos43qg149au3fabtll2" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}}
{{cleanup}}
'''Инновация географиясы —''' экономикалық география мен аймақтық экономиканың бағыты, жаңа идеялар, технологиялар, өнімдер жасау, енгізу және таратудағы кеңістік заңдылықтарын, сондай-ақ осы үдерістердің аймақтық дамуға әсерін зерттейді.

Ең көрнекті өкілдері: М. Фельдман, Р. Флорида, Р. Бошма, Д. Аудретш (Одрич), Б. Асхайм, Б. Э. Люндваль, А. Родригес-Поус, М. Фрич және басқалары. Осы тақырып шеңберінде әртүрлі уақытта П. Кругман, М. Портер, Ц. Грилихес, Р. Нельсон, К. Фримен және т.б. зерттеулер жүргізген. Бұл бағыт өкілдеріне формалды әдістерді белсенді пайдалану тән.

КСРО-да осы саладағы зерттеулер негізінен «ғылым-техника-өндіріс» циклінің айналасында шоғырланған. Ресейде ең жоғары дәйексөз алынған авторлар қатарында Л. М. Гохберг, И. Г. Дежин, Н. И. Иванова, А. И. Татаркин, В. М. Полтерович аталады. Отандық экономикалық географияда ең алдымен В. Л. Бабурин, А. Н. Пилясов, С. П. Земцов еңбектері ерекшеленеді.

== Негізгі ұстанымдар ==
'''Сыртқы әсерлер және инновациялар'''

Жаңа жаңалықтар екі түрге бөлінеді: формалдандырылған білім, яғни мақалалар, формулалар, графиктер арқылы берілуі мүмкін білім, және жасырын білім, яғни формалдандыруы қиын және тек мұғалімнен шәкіртке берілетін білім.&lt;ref&gt;1&lt;/ref&gt; Соңғысы ұзақ уақыт бойы ғылыми мектептер мен ірі зерттеу орталықтары бар жерлерде шоғырланады, ал мұндай білімді беру тек аймақтық шектеулі аумақтарда мүмкін. Жасырын білімнің болуы жаңа технологияларды everywhere жасау және қолдау мүмкін еместігін анықтайды.

Көптеген білімнің ерекшеліктері: бөлінбейтіндігі, шексіз қолданылуы мүмкіндігі және басқа субъектілерді толықтай пайдалануынан шектеу мүмкін еместігі.&lt;ref&gt;2

&lt;/ref&gt; Сондықтан кейбір субъектілердің инновациялық әрекеттері басқа субъектілер үшін оң сыртқы әсерлер туғызады, яғни білім ағымы (knowledge spillover), және бұл жағдайда субъектілер бір-бірімен тікелей әрекеттеспей-ақ әсер етуі мүмкін.

'''Білім ағымы''' — бұл процесс, оның барысында «бір компания (жеке тұлға немесе адамдар тобы) жасаған білімді басқалар өз пайдасына пайдалана алады, компенсациясыз немесе білімнің өзіндік құнынан аз көлемде төлеммен»&lt;ref&gt;4&lt;/ref&gt;. Жаңа білімнің қайтарымы аймақтар мен салалар деңгейінде нақты фирмалар деңгейінен едәуір жоғары&lt;ref&gt;4&lt;/ref&gt;, сондықтан инновациялық саясат&lt;ref&gt;5&lt;/ref&gt; көбінесе жеке фирмаларды қолдаудан гөрі аймақтық ынталандыруға бағытталуы керек. Білім ағымы ең қарқынды аймақтық шектеулі аумақтарда жүреді. Мысалы, патенттік дәйексөздердің саны өнертапқыштар арасындағы қашықтық артқан сайын айтарлықтай төмендейді, критикалық қашықтық ретінде 150–200 км қабылданады&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;6&lt;/ref&gt;. Ресейде бұл көрсеткіш төмен болуы мүмкін, себебі ғылыми мектептердің мобильділігі аз және олар өзара тығыз байланыста, бұл аймақтық және жергілікті инновациялық жүйелерді зерттеу мен қолдауды басты міндет етеді.

Инновациялар географиясында зерттелетін сыртқы әсерлер арасында келесі түрлерді ажыратады: Кластеризация (локализация) әсерлері, немесе Маршалл — Эрроу — Ромер әсерлері; Қалауластыру әсерлері, немесе Джекобс әсерлері&lt;ref&gt;7&lt;/ref&gt;.

'''Кластерлік әсерлер''' фирмалардың бір сала аясында бірлесіп шоғырлануы кезінде, яғни аумақтың белгілі бір салаға мамандануы жағдайында пайда болады. Олар өнеркәсіптік аудандарды, КСРО-дағы ғылыми-өндірістік бірлестіктерді және қазіргі кластерлерді зерттеудің негізін құрайды. Бір-біріне жақын салалардағы фирмалардың (кластерлік топтардың) географиялық жақындығы арнайы өндірістік факторларға, ерекше әрі бейресми білім мен құзыреттерге қол жеткізу тұрғысынан тиімді болуы мүмкін. Кластер мүшелері өзара әрекеттесіп, тәжірибе алмасады, білім ағыны жүреді, соның нәтижесінде жаңа технологияларды жасау мен тарату қарқындылығы жоғары болады. Кластерлік саясат Еуропалық Одақтағы инновациялық саясаттың маңызды құралдарының бірі болып табылады.

'''Урбандалу әсерлері''' агенттердің жоғары шоғырлануы (тығыздығы) және олардың қызметінің әртараптандырылуы кезінде көрінеді. Агенттер жақын орналасқанда білім алмасу және оның таралуы белсенді жүреді. Қалалардан тыс жерде жаңа технологияларды қалыптастыру мүмкін, бірақ айтарлықтай шектеулі. Сонымен қатар қашықтық танымдық (білім жақындығы дәрежесі), ұйымдастырушылық, әлеуметтік (сенім деңгейі), институционалдық және технологиялық жақындықтың көрсеткіші ретінде қарастырылады.&lt;ref&gt;8&lt;/ref&gt; Қала немесе өңір шамадан тыс маманданған жағдайда «құлыпталу әсері» туындауы мүмкін, яғни танымдық және технологиялық тұрғыдан жақын агенттер арасында алмасу болмайды; ал керісінше жағдайда «алыс» агенттер арасында өзара әрекеттесу мүмкін болмағандықтан байланыс болмайды. Сондықтан өңірде тек әртүрлі фирмалардың болуы ғана емес, өзара байланысты салалардағы әртүрлілік — «байланысты әртүрлілік» маңызды.

'''Институттар және инновациялық қызметтің орнығуы'''

Білім бөлінбейтін қасиетіне байланысты кумулятивтік сипатқа ие, сондықтан инновациялық қызметтің әлеуметтік жүйелерде орнығуы үшін уақыт қажет. Бұл — тиісті білімнің жиналуы, қауымдастық мүшелерін тарту, агенттер арасындағы байланыстарды дамыту, жаңа идеяларға ашық мәдени орта қалыптастыру және қолдау институттарын құру дегенді білдіреді. Жаңа технологияларды жасау мен енгізу процесі Р. Нельсон&lt;ref&gt;9&lt;/ref&gt; терминологиясы бойынша «рутиналар» деңгейіне дейін институционалдануы тиіс, яғни әрбір қауымдастық мүшесі мен әрбір фирма жаңа өнімді жасау және іске асыру үшін қажетті нақты алгоритмдерді біледі. Сонымен қатар кәсіпкерлік пен инновациялық қызмет қоғамның көпшілігі тарапынан оң қабылданады. «Укоренённость» (embeddedness) әсерін ескерсек, новаторлар мен фирмалардың көші-қоны әрдайым өңірде жаңа білімнің қажетті өсімін қамтамасыз ете бермейді. Бұл құбылыс аумақтық инновациялық жүйелердің қалыптасуына ықпал етеді — фирмалар, ғылыми орталықтар, даму институттары және қолдау инфрақұрылымы арасындағы тұрақты байланыстар желісі.

'''Білімнің өндірістік функциясы'''

Эндогенді өсу факторларын сипаттау үшін Ц. Грилихес білімнің өндірістік функциясының (БӨФ) формалдық моделін ұсынды. Бұл модельде ҒЗТКЖ-ға жұмсалатын шығындар экономикалық құндылығы бар, бірақ тікелей бақыланбайтын білімнің өндірісіне оң әсер етеді. Білім өндірісі ағымдағы және өткен кезеңдердегі шығындармен (кумулятивтік әсер), сондай-ақ зерттелетін өңір мен салаға ғана емес, оларға жақын өңірлер мен салаларға байланысты (өңіраралық және салааралық білім ағындары)&lt;ref&gt;3&lt;/ref&gt; анықталады. Бұл модель эмпирикалық зерттеулерде бірнеше рет қолданылған.&lt;ref&gt;10&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;12&lt;/ref&gt; Негізгі сын — жаңа технологияларды жасау детерминделген өндірістік процестерден айырмашылығы, ықтималдық сипатқа ие. Қаржыландыруды арттыру арқылы ғана олардың санын көбейту мүмкін емес, себебі бұл процесс кумулятивті және жасырын білім үлесі жоғары. Балама модельдерде басты фактор ретінде адам-инноватор және оның сипаттамалары (адам капиталы, кәсіпкерлік белсенділік және т.б.) қарастырылады.

Адам капиталын арттыру ең алдымен шығармашылық мамандарды тартумен байланысты. Автоматтандырудың күшеюі және шығармашылықтың маңызының артуына байланысты өңірлер мен қалалар арасында олар үшін бәсеке күшейе түседі. Креативті класс табиғи-экологиялық жағдайы, білім қоры, технологиялық даму деңгейі және толеранттылық тұрғысынан қолайлы ортада өмір сүруге ұмтылады. Әлемнің бірқатар ірі қалалары (Лондон, Барселона, Сан-Франциско және т.б.) өз даму стратегияларында Р. Флорида идеяларын қолданады.

'''Кәсіпкерліктің рөлі'''

П. Ромердің өндірістік функция моделінде экономикалық өсім жаңа технологияларды жасау секторындағы адам капиталы мен білім қорына тәуелді.&lt;ref&gt;13&lt;/ref&gt; Алайда Еуропалық Одақта осы факторлардың болуына қарамастан, ҒЗТКЖ қайтарымы АҚШ-қа қарағанда төмен. Бұл қайшылық «еуропалық инновациялық парадокс» деп аталады. География тұрғысынан оның бір түсіндірмесі — ЕО өңірлеріндегі кәсіпкерлік белсенділіктің төмендігі. Жаңа фирмалардың пайда болуы трансферттік механизм ретінде әрекет етеді: жаңа технологиялар стартаптар арқылы жүзеге асырылып, жинақталған капиталды коммерцияландыруға мүмкіндік береді. Эволюциялық көзқарас бойынша фирмалардың пайда болуы мен жойылуы — әлеуметтік-экономикалық жүйенің эксперимент жүргізу формасы.&lt;ref&gt;14&lt;/ref&gt; Кәсіпкерлік белсенділік те орнығуды қажет етеді, ал кәсіпкерлік мәдениет ғасырлар бойы сақталып, кеңістіктік ерекшеліктерге ие болуы мүмкін.

Фирма (әсіресе стартап) басқа фирмалармен, университеттермен, ғылыми институттармен және т.б. ынтымақтастықсыз инновациялық қызметті тиімді жүзеге асыра алмайды. Венчурлық қаржыландыруда «бес миль» немесе «20 минут»&lt;ref&gt;15&lt;/ref&gt; ережесі қолданылады, яғни инвестор инновациялық жобаға жақын орналасуы тиіс, бұл оған ақпараттық және кеңес беру қолдауын көрсетіп, тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік береді. Бейресми білімнің кәсіпкер-ұстаздан, венчурлық инвестордан немесе «инкубатор» кәсіпорнынан спин-оффқа берілуі көбіне жергілікті және өңірлік деңгейде жүзеге асады. Осылайша, кәсіпкерлік белсенділік айқын географиялық сипатқа ие, бірақ бұл ерекшелік Ресейдегі заңнамалық актілерде жеткілікті түрде ескерілмейді.

'''Инновациялардың кеңістіктік диффузиясы'''

Ресейдегі инновациялар географиясында (америкалық мектептен айырмашылығы) жаңалықтардың таралуына әсер ететін факторларды зерттеу маңызды орын алады. Бұл процестердің кеңістіктік біркелкі еместігін алғашқылардың бірі болып Ц. Грилихес атап өтті, ал ең үлкен үлесті Т. Хегерстранд қосты. Жаңа технологиялардың таралу жылдамдығы тек инновация көзіне жақындыққа ғана емес, новаторлардың шоғырлануына да байланысты, ал олар ірі агломерацияларда көбірек кездеседі. Сондықтан көбіне диффузияның иерархиялық моделі байқалады. Бұл факторлар жаңа технологияларды енгізудің бастапқы кезеңдерінде маңызды, ал кейін өнім классикалық орналастыру факторлары үйлесімді аумақтарда шоғырланады. Мысалы, Ресейде ұялы байланыстың таралуы бастапқы кезеңде технология көздеріне жақын Санкт-Петербургте жоғары болды, ал төлем қабілеті жоғары сұранысқа ие Мәскеу кейінірек көшбасшыға айналды.&lt;ref&gt;16&lt;/ref&gt;

== '''Практикалық маңыздылығы''' ==
АҚШ-тағы (Кремниевая долина, Трасса 128, Северная Каролина), Ресейдегі (Новосибирск облысы және Томск облысы академқалашықтары), Ұлыбританиядағы (Кембридж), Германиядағы (Баден-Вюртемберг), Франциядағы (София-Антиполис), Канададағы (Монреаль), Жапониядағы (Цукуба) және басқа елдердегі жоғары технологиялық кластерлердің табысты мысалдары инновациялар географиясының заңдылықтарын қолданбалы қызметте зерттеу мен пайдаланудың қажеттілігін дәлелдейді. Атап айтқанда, өңірлердің әлеуеті мен мамандануының әртүрлілігіне сәйкес вариативті инновациялық саясат жүргізу қажет, яғни «ақылды мамандану» қағидаттарына негізделген саясатты іске асыру маңызды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Зерттеулердің жеке бір бағыты инновациялық саясаттың тиімділігін бағалауға арналған.&lt;ref&gt;17&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;18&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==

# ''M POLANYI.'' The Tacit Dimension // Knowledge in Organisations. — Elsevier, 1997. — С. 135–146. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9780750697187&lt;/nowiki&gt;.
# ''Paul Stoneman.'' An Evolutionary Theory of Economic Change. By Richard R. Nelson and Sidney G. Winter. Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard University Press, 1982. Pp. xi, 437. $25.00. // The Journal of Economic History. — 1986-03. — Т. 46, вып. 1. — С. 311–312. — ISSN 1471-6372 0022-0507, 1471-6372. — doi:10.1017/s0022050700046106.
# ''Zvi Griliches, Frank Lichtenberg.'' R and D and Productivity at the Industry Level: Is There Still a Relationship?. — Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research, 1982-02.
# Синергия пространства: региональные инновационные системы, кластеры и перетоки знания. — Смоленск: Ойкумена, 2012. — 760 с.
# ''Земцов С.П., Баринова В.А.'' Смена парадигмы региональной инновационной политики в России: от выравнивания к &quot;умной специализации&quot; // Вопросы экономики. — 2016. — № 10. — С. 65—81.
# ''Zemtsov S., Baburin V.'' Does economic-geographical position affect innovation processes in Russian regions? // Geography, Environment, Sustainability.. — 2016. — Т. 9, № 4. — С. 14–33. Архивировано 19 августа 2019 года.
# ''Catherine Beaudry, Andrea Schiffauerova.'' Who's right, Marshall or Jacobs? The localization versus urbanization debate // Research Policy. — 2009-03. — Т. 38, вып. 2. — С. 318–337. — ISSN 0048-7333. — doi:10.1016/j.respol.2008.11.010.
# ''Ron Boschma.'' Proximity and Innovation: A Critical Assessment // Regional Studies. — 2005-02. — Т. 39, вып. 1. — С. 61–74. — ISSN 1360-0591 0034-3404, 1360-0591. — doi:10.1080/0034340052000320887.
# ''Nelson R.R., Winter S.G.'' An evolutionary theory of economic change. — Harvard University Press, 2009.
# ''Бабурин В.Л., Земцов С.П.'' Инновационный потенциал регионов России. — Москва: КДУ, 2017. — 358 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-91304-721-2&lt;/nowiki&gt;. — [Архивировано 10 августа 2019 года.]
# ''Crescenzi R., Jaax A.'' Innovation in Russia: the territorial dimension // Economic Geography // Economic Geography. — 2017. — Т. 93, № 1. — С. 66–88.
# ''Stepan Zemtsov, Alexander Muradov, Imogen Wade, Vera Barinova.'' Determinants of Regional Innovation in Russia: Are People or Capital More Important? // Foresight and STI Governance. — 2016-06-30. — Т. 10, вып. 20. — С. 29–42. — ISSN 2500-2597. — doi:10.17323/1995-459x.2016.2.29.42.
# ''Paul Romer.'' Increasing Returns and New Developments in the Theory of Growth. — Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research, 1989-09.
# ''David Audretsch, Max Keilbach.'' Entrepreneurship Capital and Economic Performance // Regional Studies. — 2004-11. — Т. 38, вып. 8. — С. 949–959. — ISSN 1360-0591 0034-3404, 1360-0591. — doi:10.1080/0034340042000280956.
# ''Douglas Cumming, Na Dai.'' Local bias in venture capital investments // Journal of Empirical Finance. — 2010-06. — Т. 17, вып. 3. — С. 362–380. — ISSN 0927-5398. — doi:10.1016/j.jempfin.2009.11.001.
# ''Бабурин В. Л., Земцов С. П.'' Регионы-новаторы и инновационная периферия России. Исследование диффузии инноваций на примере ИКТ-продуктов // Региональные исследования. — 2014. — № 3. — С. 27-37. Архивировано 24 мая 2021 года.
# ''Земцов С.п, Бабурин В.л.'' Как оценить эффективность региональных инновационных систем в России? // Инновации. — 2017. — Вып. 2 (220). — С. 60–66. — ISSN 2071-3010. Архивировано 24 мая 2021 года.
# ''Stepan Zemtsov, Maxim Kotsemir.'' An assessment of regional innovation system efficiency in Russia: the application of the DEA approach (англ.) // Scientometrics. — 2019-08-01. — Vol. 120, iss. 2. — P. 375–404. — ISSN 1588-2861. — doi:10.1007/s11192-019-03130-y.

== Дереккөздер ==

* ''Feldman M.'' The geography of innovation. — Springer Science &amp; Business Media, 1994.
* ''Audretsch D. B., Feldman M. P.'' R&amp;D spillovers and the geography of innovation and production // The American economic review. — 1996. — Т. 86, № 3. — С. 630—640.
* Синергия пространства: региональные инновационные системы, кластеры и перетоки знания. — Смоленск: Ойкумена, 2012. — 760 с.
* ''Бабурин В.Л., Земцов С.П.'' Инновационный потенциал регионов России. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: КДУ, 2017. — 358 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-91304-721-2&lt;/nowiki&gt;.
* ''Земцов С.П., Бабурин В.Л.'' Нужна ли география инноваций в России как научная и учебная дисциплина? // Региональные исследования. — 2017. — Т. 101, № 2. — С. 114—123.
[[Санат:Экономикалық география]]
[[Санат:Инновациялық экономика]]
[[Санат:Экономикалық географиядағы бағыттар]]
&lt;references /&gt;
[[Санат:Даму экономикасы]]</text>
      <sha1>39lk9s4p3rlyos43qg149au3fabtll2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:NazgulJang/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>776756</id>
    <revision>
      <id>3573121</id>
      <parentid>3571254</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T08:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NazgulJang</username>
        <id>175403</id>
      </contributor>
      <origin>3573121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11234" sha1="ok3erqh1s62fxgpfimdbsbbbm0etjgy" xml:space="preserve">{{Қатысушы зертханасы}}
&lt;!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ  --&gt;

= Инновациялар Қазақстан туризмінде =

Қазақстандағы туризм саласы цифрландыру мен технологиялық өзгерістердің ықпалымен дамуда. Туризм Қазақстан экономикасының қызмет көрсету секторындағы маңызды бағыттардың бірі болып табылады. Жаһандық бәсекелестік жағдайында инновациялар туристік қызметтердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру факторы ретінде қарастырылады.&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында туризмді дамыту тұжырымдамасы&lt;/ref&gt; 

Соңғы жылдары туристік инфрақұрылымды жаңғыртуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалар іске асырылуда. Қазақстанда инновациялық даму тұрақты және турист қажеттіліктеріне бағдарланған туризм моделіне көшу аясында қарастырылады. Цифрландыру үрдістері туристік қызметтердің қолжетімділігін арттыруға ықпал етеді.

== Туристік қызметтерді цифрландыру ==

Қазақстандағы туризмді дамытудың негізгі бағыттарының бірі – цифрландыру. Бұл турлар, қонақ үйлер және көлік қызметтерін онлайн брондау платформаларын енгізуді, сондай-ақ туристік нысандар, маршруттар мен іс-шаралар туралы ақпаратты қамтитын ақпараттық порталдарды дамытуды қамтиды.&lt;ref&gt;Қазақстан туризм индустриясы бойынша аналитикалық есептер&lt;/ref&gt; Онлайн-сервистер туристерге сапарды алдын ала жоспарлауға мүмкіндік береді.

Мұндай шешімдер ақпаратқа қолжетімділікті жеңілдетеді және туристермен өзара әрекеттесуді дараландыруға мүмкіндік береді. Мобильді қосымшалар туристік қызметтерді пайдалануды жеңілдетеді. Қазақстанда цифрлық сервистер мемлекеттік платформалар мен салалық ұйымдар арқылы жүзеге асырылады, соның ішінде Kazakh Tourism ұлттық компаниясы және өңірлік бастамалар.&lt;ref&gt;Kazakh Tourism ресми сайты&lt;/ref&gt;

== Интеллектуалды жүйелер және навигация ==

Туризм саласында интеллектуалды жүйелерді енгізу бағыттарының бірі – навигациялық және брондау технологиялары. Олар GPS-картографияны, маршруттарды автоматты түрде құруды және мобильді қосымшалармен интеграцияны қамтиды.&lt;ref&gt;Ақылды қала технологиялары туралы зерттеулер&lt;/ref&gt;

Бұл жүйелер туристік сапарды жоспарлау уақытын қысқартуға және туристердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, маршруттардың жүктемесі, ауа райы жағдайлары және ықтимал шектеулер туралы ақпарат ұсынылады.

== AR/VR технологиялары ==

Қосымша (AR) және виртуалды (VR) шындық технологиялары мәдени және танымдық туризмде қолданылады. Бұл технологиялар виртуалды экскурсиялар ұйымдастыруға, тарихи нысандардың 3D-модельдерін жасауға және цифрлық контентпен өзара әрекеттесуді кеңейтуге мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;EXPO-2017 материалдары&lt;/ref&gt;

Қазақстанда мұндай технологияларды қолдану EXPO-2017 көрмесі нысандарында, сондай-ақ мұражайлар мен мәдени орындарда жүзеге асырылуда. AR/VR шешімдері туристердің қызығушылығын арттыруға және мәдени мұраны таныстыру формаларын кеңейтуге бағытталған.

== Big Data және туристік ағындарды басқару ==

Үлкен деректер (Big Data) технологиялары туристік ағындарды талдауда қолданылады. Олар туристердің мінез-құлқын, келушілер санының динамикасын және маусымдық өзгерістерді бағалауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;Big Data туризмдегі зерттеулер&lt;/ref&gt;

Бұл мәліметтер негізінде туристік маршруттарды жоспарлау, жүктемені реттеу және инфрақұрылымды тиімді пайдалану жүзеге асырылады. Қазақстанда мұндай аналитикалық тәсілдер ұлттық деңгейде және өңірлік жобаларда енгізілуде.

== Ақылды туристік маршруттар ==

Ақылды маршруттар цифрлық карталарды, QR-кодтарды, мультимедиялық гидтерді және кері байланыс сервистерін біріктіреді. Мұндай жүйелер туристерге ақпарат алуды жеңілдетеді және мәдени ортаға тартылуын арттырады. Бұл маршруттар туристердің қала ішінде еркін қозғалуына мүмкіндік береді.

Астана қаласында мұндай маршруттар Smart City тұжырымдамасы аясында енгізілуде, онда туризм қалалық цифрлық инфрақұрылыммен біріктірілген.

== Туризмді инновациялық дамыту бағыттары ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! № !! Бағыт !! Мазмұны !! Мысал
|-
| 1 || Цифрландыру || Онлайн платформалар, брондау || eGov, Kazakh Tourism
|-
| 2 || Интеллектуалды жүйелер || GPS, мобильді қосымшалар || Smart City
|-
| 3 || AR/VR || Виртуалды турлар, 3D модельдер || EXPO, мұражайлар
|-
| 4 || Big Data || Туристік ағындарды талдау || Аналитикалық платформалар
|-
| 5 || Ақылды маршруттар || QR-кодтар, гидтер || Қалалық маршруттар
|}

Кестеде Қазақстандағы туризмді инновациялық дамыту бағыттары және олардың қолданылу мысалдары көрсетілген.

== Қазақстандағы инновациялық туризмнің SWOT-талдауы ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Күшті жақтары !! Әлсіз жақтары
|-
| Мемлекеттік қолдау&lt;br&gt;
Цифрлық платформалардың дамуы&lt;br&gt;
IT-сектордың өсуі&lt;br&gt;
Технологиялық жобалардың әлеуеті
| Өңірлердегі даму теңсіздігі&lt;br&gt;
Қаржыландырудың шектеулілігі&lt;br&gt;
Жүйелердің жеткіліксіз интеграциясы&lt;br&gt;
Кадрлық тапшылық
|-
! Мүмкіндіктер !! Қауіптер
|-
| Цифрлық туризмге сұраныстың артуы&lt;br&gt;
Іскерлік туризмнің дамуы&lt;br&gt;
Шешімдерді масштабтау мүмкіндігі&lt;br&gt;
Халықаралық ынтымақтастық
| Технологиялардың тез ескіруі&lt;br&gt;
Халықаралық бәсекелестік&lt;br&gt;
Киберқауіптер&lt;br&gt;
Экономикалық тәуекелдер
|}

Бұл талдау Қазақстандағы инновациялық туризмнің негізгі ерекшеліктерін сипаттайды.

== Астана қаласындағы инновациялық туризм ==

Астана Қазақстандағы инновациялық туризмді дамыту орталықтарының бірі болып табылады. Қалада Smart City тұжырымдамасы жүзеге асырылуда.&lt;ref&gt;Smart City Astana&lt;/ref&gt;

Қалалық инфрақұрылымда инфокиоскілер, QR-кодтар, мобильді қосымшалар және мультимедиялық сервистер қолданылады. Бұл технологиялар туристерге қажетті ақпаратты жедел алуға жағдай жасайды. Туристік қызметтер көлік, қауіпсіздік және ақпараттық жүйелермен біріктірілген.

Маңызды рөлді Astana Hub халықаралық IT-стартаптар технопаркі атқарады, онда туристік технологиялар бағытындағы стартаптар дамуда.&lt;ref&gt;Astana Hub ресми сайты&lt;/ref&gt;

EXPO-2017 көрмесі аясында салынған «Нұр-Алем» павильоны мультимедиялық технологияларды қолданатын негізгі туристік нысандардың бірі болып табылады.&lt;ref&gt;EXPO-2017 статистикасы&lt;/ref&gt;

== Туристік ағындар және статистика ==

Астанада туризмнің дамуы туристік ағындардың өсуімен сипатталады.

EXPO-2017 көрмесіне шамамен 4 миллион адам келген.&lt;ref&gt;EXPO-2017 ресми деректері&lt;/ref&gt; Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика деректеріне сәйкес, Астанаға келетін туристер саны жылына 1 миллионнан асады, олардың бір бөлігі шетелдік туристер.&lt;ref&gt;Ұлттық статистика бюросы&lt;/ref&gt;

== Әдебиеттер ==
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>ok3erqh1s62fxgpfimdbsbbbm0etjgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жабинка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776834</id>
    <revision>
      <id>3572917</id>
      <parentid>3567838</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8944" sha1="cidiclm5un5963x312jjuoryqfwvo4q" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Жабинка
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Жабінка}}
 |сурет                   = Жабінка. Вакзал.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =12 |lat_sec =02 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =01 |lon_sec =24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              =
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1816
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1970
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 170
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 13 201
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1641
 |пошта индексі           = 225101
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Жабинка''' ({{lang-be|Жабінка}}) — [[Беларусь]] Республикасының, [[Брест облысы]]ндағы қала. Брестінің спутник қаласы.
Жабинка халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 13 201 адамды құрады. Жабинка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 61-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-jig-9234.html|title=Население Жабинка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Жабинка өзенінің Мухавец өзенімен қосылатын жерінде, [[Брест (Беларусь)|Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://zhabinka.brest-region.gov.by/ru/2004-12-12-164216-2000001018--ru/?ysclid=mmzy0zs73f300866670|title=Жабинковский районный исполнительный комитет|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Жабинка ауылының шығу тегі Мәскеу-Брест теміржол желісінің құрылысымен тығыз байланысты. 1871 жылы Жабинка станциясы ашылғанға дейін Мухавец алқабының жерлері Трембицки мырзаға тиесілі болды. Теміржол станциясы салынғаннан кейін екі онжылдықтан кейін бұрын қаңырап бос қалған айналадағы жерлерде 30-дан астам үй, пошта бөлімшесі, шағын қонақ үй, бірнеше дүкен және таверна болды. 20 ғасырдың басында Жабинкада ағаш өңдеу және ағаш кесу салаларындағы алғашқы өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс істеді. Мата шеберханасы ашылды.

20 ғасырдың бірінші жартысы Жабинкаға тек экономикалық өсім ғана емес, сонымен қатар көптеген кәсіптер әкелді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кайзер әскерлері аймақты басып алды. Польша үкіметі 1920 жылы Рига келісімі бойынша Брест облысының аумақтарын алды. 1939 жылы Жабинка КСРО құрамына кірді. Бірақ ауыл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үлкен шығынға ұшырады. 1941 жылдан 1942 жылға дейін нацистік оккупациялық күштер Жабинканың шетінде еврей геттосын құрып, 2000-нан астам еврейді өлтірді немесе азаптады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9221-Zhabinka.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Жабинковский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

1952 жылдың 16 сәуірінен бастап Жабинка қалалық үлгідегі елді мекен болды. 1959 жылдан 1962 жылға дейін Каменец ауданының, 1962 жылдан 1965 жылға дейін Кобрин ауданының, ал 1965 жылдан 1966 жылға дейін Брест ауданының құрамына кірді.&lt;br /&gt;
1970 жылдың 23 желтоқсанында қала мәртебесін алды. 2014 жылдың 7 мамырында Беларусь Республикасы Президентінің «Спутниктік қалаларды дамыту туралы» №214 Жарлығымен Жабинка Брестінің спутниктік қаласы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://arh-zhabinka.by/%D0%9E-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B5/|title=Жабинковская архитектура|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Өнеркәсіптік секторды келесі кәсіпорындар ұсынады: Жабинка қант зауыты, Жабинка жем зауыты, Жабинка аймақтық тұтынушылар қоғамының (Райпо) Жабинка кооперативтік өнеркәсіп зауыты (ЖКЗ) филиалы және Жабинка ауыл шаруашылығы техникасы. 
Жабинка қант зауыты - 700-ден астам адамды жұмыспен қамтитын республикадағы жетекші кәсіпорындардың бірі. 1963 жылы құрылған зауыттың тәулігіне 4500 тонна қант қызылшасын өңдеу қуаты бар. Сонымен қатар, зауыт 2002 жылы 36 504 кВт/сағ электр энергиясын өндірді.

Қалада аудандық мәдениет орталығы, кинотеатр, 3 орта мектеп және бір музыка мектебі, көру қабілеті бұзылған балаларға арналған мектеп-интернат, білім беру орталығы, 5 мектепке дейінгі мекеме, 3 кітапхана, пошта бөлімшесі, аурухана және емхана жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhabinka/|title=Жабинка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-21|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Žabinka (2).jpg|Ленин көшесі
Райисполком - panoramio (3).jpg|Райисполком
Žabinka (4).jpg|Киров көшесі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>cidiclm5un5963x312jjuoryqfwvo4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иваново (Брест облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776930</id>
    <revision>
      <id>3572918</id>
      <parentid>3568469</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9914" sha1="syh2wxvrh6cq4w09hqfn5e8rkntda7e" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Иваново
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Іванава}}
 |сурет                   = Panorama Ivanava.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of arms of Janaŭ.svg
 |ту                      = Flag of Janaŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =08 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =33 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Иваново ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1423 год
 |бұрынғы атаулары        = Янов, Janów Poleski
 |статус алуы             = 1971
 |жер аумағы              = 10
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 140
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 16 456
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1652
 |пошта индексі           = 225800
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Иваново''' ({{lang-be|Іванава}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы қала. [[Иваново ауданы (Брест облысы)|Иваново ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Иваново халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 16 456 адамды құрады. Иваново Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 45-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-ivanovo-9218.html|title=Население Иваново|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-22|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Самаровка өзенінде, [[Брест]]іден 135 км, [[Минск]]іден 303 км және [[Украина]] шекарасынан 25 км қашықтықта орналасқан. Брест-Лунинец теміржол желісі, сондай-ақ М10 Брест-Гомель және R144 Иваново-Украина шекаралық автомобиль жолдары Иваново арқылы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=6_Ivanovo|title=Иваново|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-22|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қазіргі Иваново қаласы 14 ғасырдғы дереккөздерден белгілі Порхово деген шағын ауылдан пайда болды. Уақыт өте келе, Луцк католик шіркеуіне берілгеннен кейін, ауыл діни қызметкер Ян Ласковичтің құрметіне Яново деген жаңа атауды алды. Ұзақ уақыт бойы онда Луцк епископтарының екінші резиденциясы болды. 18 ғасырда ауыл екі өрттен зардап шекті: біріншісі 1525 жылы, екіншісі 1575 жылы.
19 ғасырдың басына дейін Яново Литва Герцогтігінің, содан кейін Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін қала Ресей империясының Кобрин округінің құрамына кірді. Қаланың келесі дамуы 1884 жылы, оның аумағы арқылы теміржол желісі салынған кезде болды. 19 ғасырдың аяғында мұнда үш мыңнан астам адам тұрды. Май диірмені, тері зауыты, кірпіш зауыты, диірмендер жұмыс істеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Яново оккупацияда болды. Оның көшелерінің бірінде орыс әскери тұтқындарына арналған лагерь ашылды. 1921 жылғы Рига келісімі қаланы Польшаға ауыстыруға негіз болды. Аумақтық реформаларға сәйкес, ауыл Полесье воеводствосындағы Пинск ауданының құрамына кірді. Яново Беларусь Кеңес Республикасының құрамына кірген кезде, атауы Иваново болып өзгертілді. 1971 жылы Иваново қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9222-Ivanovo.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Ивановский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-22|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Мұнда тамақ өнеркәсібі, құрылыс материалдары өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс істейді, соның ішінде республиканың жетекші сыра қайнату өндірушілерінің бірі «Белсолод» ААҚ бар.
Басқа өнеркәсіптік кәсіпорындарға «Мекосан» ААҚ (дезинфекциялық машиналарды өндіруші) және «Ивановский Раягросервис» ААҚ (ауыл шаруашылығы техникасы мен жабдықтарына арналған қосалқы бөлшектер өндіруші) жатады. «Савушкин Продукт» ААҚ-ның Ивановский шеберханасы және наубайханасы да жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/ivanovo/|title=Иваново|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-22|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада спорт зал, үш орта мектеп, музыка мектебі, балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі және алты мектепке дейінгі мекеме бар. Ивановода Брест облысындағы жалғыз беларусь тіліндегі қалалық мектеп бар. Медициналық қызметтерді қалалық клиника ұсынады. Қалада үш кітапхана, балалар мен жасөспірімдер орталығы бар

== Көрнекі орындары ==
Иваново қаласы көптеген поляктар, сондай-ақ Беларусь католиктері, әсіресе Брест аймағы үшін өте танымал және маңызды қажылық орны болып табылады.
Ивановодағы тағы бір маңызды сәулет ескерткіші — 1901 жылы салынған Покров шіркеуі. Шіркеу католик шіркеуінің жанында орналасқан және бұл елдегі әртүрлі дін өкілдерінің ғасырлар бойы бейбіт қатар өмір сүруін және терең өзара құрметті білдіреді.

Қалада сонымен қатар қала маңында туып-өскен беларусь мәдениетінің ұлы қайраткері Наполеон Ордаға ескерткіш бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-ivanava|title=Иваново|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-22|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Catholic church of Feast of the Cross.JPG|Крест шіркеуі
Monument of Napoleon Orda in Ivanava.JPG|Наполеон Орда ескерткіші
Janaŭ-Palieski train station 02.jpg|Темір жол стансасы
Church of Intercession of the Theotokos.JPG|Православиелік шіркеу
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>syh2wxvrh6cq4w09hqfn5e8rkntda7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ивацевичи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776971</id>
    <revision>
      <id>3572919</id>
      <parentid>3569170</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9990" sha1="2vqeztmnfv82e39o8ss3op675ai3cjh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Ивацевичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Івацэ́вічы}}
 |сурет                   = Ivacevichi.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =42 |lat_sec =33 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =20 |lon_sec =20 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Ивацевичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1508
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1966
 |жер аумағы              = 16
 |биiктiктiң түрi         = 148 ± 1
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 23 278
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1645
 |пошта индексі           = 225295, 225296
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ивацевичи''' ({{lang-be|Івацэ́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы қала. [[Ивацевичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-22|lang=}}&lt;/ref&gt;
Ивацевичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 23 278 адамды құрады. Ивацевичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 37-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-ivatsevichi-9210.html|title=Население Ивацевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-22|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Гривда өзенінің оң жағалауында, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 142 км және [[Минск]]іден 256 км қашықтықта орналасқан. [[Польша]]мен шекарадан 129 км және [[Украина]]мен шекарадан 120 км қашықтықта орналасқан. Ивацевичи автомобиль жолы арқылы Кобрин, Береза, Брест және Минск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=14_Ivacevichi|title=Ивацевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-22|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ивацевич жазбаша дереккөздерде алғаш рет 1519 жылы аталған. Ол Юндельдерге тиесілі болған. 16 ғасырдың екінші жартысынан бастап Литва Ұлы Герцогтігінің Новогрудок воеводтығының Смоленск округінің құрамына кірді. 1795 жылдан бастап Ресей империясының құрамында болды. Мәскеу-Брест теміржолы салынғаннан кейін (1871) жердің маңында қоныс пайда болды. 19 ғасырдың аяғында онда сыра зауыты, кірпіш зауыты және су диірмені болды.

1921 жылдан 1939 жылға дейін ол Польшаның Полесье воеводствосының Косовский уезі құрамына кірді. 1939 жылдан бастап Беларусь КСР құрамында. Ұлы Отан соғысы кезінде қаланы 1941 жылы 24 маусымда нацистік немістер басып алды. 1944 жылы 9 шілдеде 1-ші Беларусь майданының әскерлері Барановичи-Брест бағытындағы шабуыл кезінде азат етті. 1947 жылы 20 қыркүйектен бастап ол қалалық үлгідегі елді мекен және Ивацевичи ауданының орталығы болды. 1962 жылдан 1965 жылға дейін Березовский ауданының құрамына кірді. 1965 жылы Ивацевичи ауданы қалпына келтіріліп, орталығы Ивацевичи қалалық үлгідегі кент болды, ал 1966 жылы 28 мамырда қоныс қала мәртебесіне ие болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-ivatsevichi|title=Ивацевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-22|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Экономикасында өнеркәсіп шешуші рөл атқарады. Мұнда жиһаз, ағаш материалдары, темірбетон, паркет едендері, шаңғылар, мамық өнімдері, тұрмыстық химия, казеин және басқа да өнімдер шығарылады. Ең ірі кәсіпорын - «Ива Цевичдрев» ААҚ. Компания тұрақты жұмыс істейді, өндіріс көлемін арттырады және өнімдерін көршілес және алыс емес елдерге сатады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/ivacevichi/|title=Ивацевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-23|lang=}}&lt;/ref&gt;
Қалада 2 орта мектеп, жұмысшы жастар мектебі, музыка мектебі және балалар спорт мектебі, балабақша және 2 мектепке дейінгі мекеме, пионерлер үйі, кинотеатр, 2 клуб, 3 қоғамдық кітапхана, аурухана, дәріхана және дүкендер бар.

== Көрнекі орындары ==
Иванцевичи шағын қала болғанымен, онда өте қызықты орындар бар. Мысалы, 18 ғасырдың аяғы мен 19 ғасырдың басында классикалық стильде салынған Юндзил тұрғын үй кешенінде қазіргі уақытта аудандық аурухана орналасқан.
Қаладағы көрнекті сәулет өнерінің ескерткіші - Құдай Ана шіркеуі. Онда Беларусьтегі ең үлкен екі тонна салмақтағы  қоңырау мұнарасы орналастырылған.

Қаладағы тағы бір әйгілі ескерткіш - Струве доғасын белгілейтін ескерткіш белгі. Бұл доға әлемдегі ең дәл меридиан доғасының өлшемі болып табылады және ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміндегі нысан болып табылады. 1830 жылы ұлы геодезист Василий Струве мұнда зерттеулер жүргізді. Дәл жүз жылдан кейін ескерткіш белгі орнатылды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9223-Ivacevichi.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Ивацевичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-23|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-ivacevichi.htm|title=Ивацевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-23|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Ивацевичи ул. Ленина - panoramio.jpg|Ленин көшесі
Savieckaja street in Ivacevičy.jpg|Советская көшесі
Ivacevičy Station.jpg|Теміржол стансасы
Ивацевичи-памятник.jpg|Кеңес жауынгерлері мен партизандарының зираты
Ivatsevichi at night.jpg|Қаланың түнгі көрінісі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2vqeztmnfv82e39o8ss3op675ai3cjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каменец (Брест облысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777078</id>
    <revision>
      <id>3572920</id>
      <parentid>3569311</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8232" sha1="o6r8lrnrh5whjwl1mdmgfqml1ms9t3g" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Каменец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Ка́менец, Камяне́ц}}
 |сурет                   = Сьвята-Сімяонаўская царква..JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =24 |lat_sec =17
  |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =48 |lon_sec =50 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Каменец ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1276
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = Каменец-Литовский
 |статус алуы             = 1983
 |жер аумағы              = 8,1
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 141
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8 418
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1631
 |пошта индексі           = 225051
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Каменец''' ({{lang-be|Ка́менец, Камяне́ц}}) — Батыс [[Беларусь]]тегі [[Брест облысы]]ндағы қала. [[Каменец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Каменец халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 8 418 адамды құрады. Каменец — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 92-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-kamianets-9265.html|title=Население Каменец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-23|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Брест]]інің солтүстігінде, Батыс Буг өзенінің саласы Лесная өзенінің жағасында орналасқан. Ол Брестіден солтүстікке қарай 38 км, [[Минск]]іден 340 км, Жабинка теміржол стансасынан 28 км (Брест-Барановичи желісінде) жерде.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarusenc.by/temy/belarusinsecwar/520/|title=Камене́ц|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-23|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Каменец қаласын 1276 жылы Волын князі Владимир Василькович құрды. Арықпен және дуалмен нығайтылған, үстіне 30 метрлік мұнара орнатылған қоныс құрылды.
1289 жылы Каменецті Дрохичин князі Юрий Львович қиратты. 1366 жылдан бастап ол Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, оған Кейстуту, Витовт, Януш Мазовец, Ягайле князьдері тиесілі болды. 1376 жылы қаланы Тевтон рыцарлары өртеп жіберді.
1413 жылдан бастап ол округтің астанасы болды. 1503 жылы қала Магдебург құқықтары мен өзінің елтаңбасын алды.

1795 жылы Каменец Ресейге қосылды. Революцияға дейін Каменец Гродно губернаторлығының Брест уезінің құрамына кірді. 1921 жылы 14 сәуірде Каменец поляк-кеңес соғысы аяқталғаннан кейін, 1921 жылғы Рига келісіміне сәйкес Польшаның құрамына кірді.&lt;br /&gt;
1939 жылы 2 қарашада Батыс Беларусь КСР-іне қосылуымен Каменец Беларусь КСР-інің құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=7_Kamenec|title=Главная/Города Беларуси/Каменец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-23|lang=}}&lt;/ref&gt;

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін осында тұрған еврей және поляк қауымдастықтары Каменец өмірінде маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, ХХ ғасырдың басында ауылда алғашқы білім беру мекемелерінің ашылуын бастағандар да осылар болды. 1930 жылы ортағасырлық мұнараның жанында жаңа мектеп салынды.
1983 жылы 24 маусымда Каменец қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9226-Kamenec.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Каменецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-23|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада бірқатар өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс істейді. Олардың ішіндегі ең маңыздылары: Каменец нан зауыты, &quot;АрмикИнвест&quot; ЖШҚ (тұшпара, ет жартылай фабрикаттарын өндіру), &quot;РИОНА CMG&quot; ЖШҚ (полимер материалдарын, полиэтилен пленкасын өндіру), &quot;ЭЛЕДИ Групп&quot;ЖШҚ (құрылыс материалдарын өндіру).

Каменецте 2 орта мектеп, гимназия, музыка мектебі және 2 мектепке дейінгі мекеме бар. Қалада балалар көркемсурет мектебі, балалар шығармашылығы орталығы, қоғамдық орталық, кинотеатр және ересектер мен балаларға арналған кітапханалар орналасқан. Қалалық мәдениет және демалыс саябағы, «Колос» стадионы, спорт залы және бассейн бар.

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Tower of Kamyanets.jpg|Каменец мұнарасы
Kamyanets004.jpg|Қала орталығы
Kamianiec. Камянец (1.08.2008).jpg|Гимназия
Каменец. Цэнтр мястэчка (03).jpg|Орталық
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>o6r8lrnrh5whjwl1mdmgfqml1ms9t3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кобрин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777096</id>
    <revision>
      <id>3572921</id>
      <parentid>3569541</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12993" sha1="hrfgqq5q7daev85230gy9j46tmhf9yp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Кобрин
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Кобрын}}
 |сурет                   = Еўрапейскі горад Кобрын - panoramio.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Kobryn.svg
 |ту                      = Flag of Kobryn.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =12 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =21 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Кобрин ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1287
 |алғашқы дерек           = 1287
 |бұрынғы атаулары        = Кобринь, Кобрынь, Kobryń
 |статус алуы             = 1589
 |жер аумағы              = 31,6
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 147
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 52 001
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1642
 |пошта индексі           = 225860, 225301—225306
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Кобрин''' ({{lang-be|Кобрын}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы қала. [[Кобрин ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-24|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Кобрин халқының саны 52 001 адамды құрады. Кобрин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 23-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-kobrin-9196.html|title=Население Кобрин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Кобрин Полесьяның батысында және Мухавец өзенінің жағасында, Днепр-Буг каналына қосылатын жерде орналасқан. Қала [[Брест]]іден 46 км, [[Минск]]іден 300 км қашықтықта орналасқан. [[Польша]] Республикасымен шекараға дейінгі қашықтық 59 км, ал [[Украина]]мен шекараға дейінгі қашықтық 40 км. Кобрин арқылы бірнеше ірі халықаралық автомобиль жолдары өтеді - М1 (Брест - Мәскеу), М12 (Кобрин - Украина шекарасы (Мокраны)), сондай-ақ Полесьяны аудан орталықтарын байланыстыратын республикалық автомобиль жолдары өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=8_Kobrin|title=Кобрин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

Кобрин жазы жайлы, жартылай бұлтты, ал қысы ұзақ, аязды, қарлы, желді және бұлтты. Температура жыл бойы әдетте -6&amp;nbsp;°C-тан 24&amp;nbsp;°C-қа дейін ауытқиды, сирек жағдайда -16&amp;nbsp;°C-тан төмен түседі немесе 30&amp;nbsp;°C-тан жоғары көтеріледі.

== Тарихы ==
Археологиялық зерттеулер Кобриннен 9 және 10 ғасырларға жататын қыш ыдыстардың қалдықтарын тапқан. Мұнда бекініс қонысы болған болуы мүмкін. Кобрин алғаш рет Ипатьев шежіресінде (1287) аталған. Атаудың шығу тегі де белгісіз. Кобрин топонимі Обров (авар) халқының атынан шыққан деген теория әлі расталған жоқ.
1404 жылдан 1519 жылға дейін ол Кобрин княздігінің астанасы болды. XVI ғасырдың бірінші жартысынан бастап Кобрин Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді. Кейінірек Кобрин князьдік ұрпағы жойылғаннан кейін князьдік староствоға айналды. 1532 жылы ол Подляшск воеводствосына округ ретінде қосылды, ал 1566 жылы Брест воеводствосының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-kobrin|title=Кобрин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

17 және 18 ғасырларда қала Польша, Украина, Швеция және Ресей империясы арасындағы әскери қақтығыстарда болды. 1795 жылдан бастап Кобрин Ресей империясына округтік қала ретінде кірді. 1812 жылы Кобрин маңында орыс және наполеон әскерлері арасында шайқас болып, Ресейдің бұл әскери жорықтағы алғашқы жеңісіне әкелді. 
1915 жылы Кобринді Германия, ал 1919 жылы Польша басып алып, ол Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін оның құрамында болды. 1944 жылдан бастап ол аймақтық бағынышты қала болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1172-Kobrin.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Кобринский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-24|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/kobrin/|title=Кобрин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

1941 жылдың 23 маусымынан 1944 жылдың 20 шілдесіне дейін Кобринді неміс әскерлері басып алды.
2002 жылдың 4 қаңтарында Кобрин ауданы мен Кобрин қаласы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке — Кобрин қаласы әкімшілік орталығы болып табылатын Кобрин ауданына біріктірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада машина жасау, тамақ өңдеу, жеңіл өнеркәсіп және құрылыс материалдарын өндіру кәсіпорындары орналасқан. «Беларусь» және «Суворов» қонақ үйлері бар. Сонымен қатар Кобрин — ұлттық туризм орталығы.

Кобринде Кобрин мемлекеттік политехникалық колледжі, сегіз орта мектеп, гимназия, музыка және спорт мектептері, бастауыш мектеп/балабақша, мектеп-интернат және қосымша білім беру мекемелері орналасқан. 
Қалада орталық аудандық аурухана, орталық аудандық аурухананың «Перзентхана» филиалы, Орталық аудандық аурухананың «Балалар ауруханасы» филиалы, Орталық аудандық аурухананың «Стоматологиялық клиника» филиалы, жедел жәрдем және жедел медициналық көмек стансасы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ikobrin.ru/social-kobrai.php?ysclid=mn4ccun17c368385311|title=Беларусь, Брестская область, КобринКобринский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Ғасырлар бойы қалыптасқан тарихымен Кобрин қаласы көрікті жерлерге бай. Қаладан Кобрин сарайлары, Александр Невский соборы, Успен соборы, Суворов саябағы, Қасиетті христиан шіркеуі, Петропавл шіркеуі, Әулие Георгий шіркеуі т.б. орындарды көруге болады. Негігі көрнекі орындары:

Әулие Георгий шіркеуінің тарихи және мәдени ескерткіші — шіркеу 19 ғасырдың соңында приходшылардың қаражатына салынған. Кеңес өкіметі кезінде шіркеу жабылды, бірақ 2005 жылы ол қайта ашылып, қасиетті етілді. Солардың бірі - Әулие Георгий шіркеуінің тарихи және мәдени ескерткіші. Шіркеу 19 ғасырдың соңында приходшылардың қаражатына салынған. Кеңес өкіметі кезінде шіркеу жабылып, бірақ 2005 жылы ол қайта ашылды.

Кобриндегі белсенді католик шіркеуі, 1843 жылы классикалық стильде салынған тас ғимарат — Әулие Марияның құрметіне арналған шіркеу. Қалада ең ірі баптист христиан дұға үйлерінің бірі орналасқан. Шіркеу XX ғасырдың соңында салынған.

XVIII ғасырдың 90-жылдарында Кобринде ұлы орыс қолбасшысы А.В.Суворов өмір сүрді. Оның үйі қазір Суворовтың үй-мұражайы болып табылады. Ал жақын жерде 1990 жылы А.В.Суворов атындағы Әскери-тарихи мұражайына арналған ғимарат салынды. Кобрин көшелеріндегі Суворовтың көптеген бюсттері бар. 1768 жылы құрылған республикадағы ең көне саябақ — Кобрин мәдениет және демалыс саябағы да Суворовтың есімімен аталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kobrin.htm|title=Карта Кобрина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-24|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Kobryn after Dozhinki1.jpg|Первомайская көшесіндегі құрылыс
Kobryn after Dozhinki2.jpg|Ленин көшесі
Kobryn after Dozhinki4.jpg|Советская көшесі
Kobryn street Suvorovskaya.JPG|Бостандық алаңы
Muzeum Suworowa w Kobryniu.JPG|А.В.Суворовтың үй-мұражайы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hrfgqq5q7daev85230gy9j46tmhf9yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коссово</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777150</id>
    <revision>
      <id>3572922</id>
      <parentid>3570072</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8001" sha1="fz59x5upldx6lo0a6iif56783ys41ea" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Коссово
 |шынайы атауы            = {{Lang-be|Ко́сава}}
 |сурет                   = Дворец Пусловских 2 2020.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =45 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =09 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             =  
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Ивацевичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1494
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 164
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1 872
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1645
 |пошта индексі           = 225262
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Коссово''' ({{Lang-be|Ко́сава}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ның [[Ивацевичи ауданы]]ндағы қала.
Коссова қаласының халық саны 2023 жылғы 1 қаңтар дағы жағдай бойынша 1 872 адамда құрады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kossovo.htm|title=Карта Коссово|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол [[Ивацевичи]]ден 15 км және [[Брест]]іден 145 км қашықтықта орналасқан. Ружаны, Ивацевичи және Нехачевоға апаратын тас жолдар қала арқылы өтеді. Косово-Полесское теміржол стансасынан (Брест-Барановичи желісі) 13 км қашықтықта орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=178_Kossovo|title=
Города Беларуси/Коссово|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тарихшылар қазіргі Коссово аумағындағы алғашқы қоныстарды X ғасырға жатқызады. Ұлы Герцог Александрдың (Литваның) сыйға тарту туралы құжатына сәйкес, бұл жерлер XV ғасырда маршал Хрептовичке берілген. Ал XVIII ғасырдың ортасында, Коссоводан бір жарым шақырым жердегі Меречевщина жерінде әскери және саяси қайраткер Тадеуш Костюшко дүниеге келді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9224-Kossovo.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Ивацевичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

1939 жылы Коссау Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылы аудан орталығы болды. Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 25 маусымынан 1944 жылдың 12 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. 
1947 жылдың 20 қыркүйегінен бастап ол Ивацевский ауданының құрамына кірді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада ағаш өңдеу өнеркәсібі, тамақ өнеркәсібі, халыққа тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындары жұмыс жасайды. Коссовода орта мектептер, музыка мектептері, аурухана, мәдениет орталығы және кітапхана бар.

== Көрнекі орындары ==
Қала ортасында Пусловский сарайы деп аталатын Коссов сарайы орналасқан. 1830 және 1852 жылдар аралығында нео-готикалық және эклектикалық стильде салынған бұл сарай аллеялары бар саябақпен қоршалған. Қасбеті жылдың күндерін бейнелейтін 365 мұнарамен безендірілген, ал интерьері сылақпен және фрескалармен көмкерілген. 
Жақын жерде поляк және американдық тәуелсіздік үшін күрестің батыры Тадеуш Костюшконың мұражайы орналасқан. 1750 жылдардағы бұл ағаш үйде, қолбасшының туған жерінде, жеке заттар, құжаттар және 18 ғасырдағы күнделікті өмірдің қайта құрулары көрсетілген.

Троица шіркеуі — 1774 жылы салынған, барокко элементтері мен қоңырау мұнарасы бары, сондай-ақ 19 ғасырдағы Әулие Антоний шіркеуін көруге болады. Коссовоның Ренессанс саябағынан ғасырлар бойы өсіп келе жатқан емен ағаштары мен сирек кездесетін гүлді өсімдіктермен танысуға болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9A%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%BE?ysclid=mn4vwxcmfs688841132|title=Коссово: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-25|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130&quot;&gt;
Siadzіba Tadevuša Kasciuškі, 2016.jpg|Т.Костюшко дүниеге келген үй
KosavaKasciol018.JPG|Троица шіркеуі
Сьвята-Антоніеўская царква (Косава) 001.Jpeg|Әулие Антоний шіркеуі
Kosaŭskі palac, 2016 2.jpg|Коссово бекінісі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>fz59x5upldx6lo0a6iif56783ys41ea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лунинец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777272</id>
    <revision>
      <id>3572923</id>
      <parentid>3570668</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9599" sha1="hz2xb9bh009e7aj6623gu81zggsr2yw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Лунинец
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Лу́нінец}}
 |сурет                   = Лунинец - panoramio (6).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Łuniniec, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Łuniniec.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =15 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =48 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Лунинец ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1449
 |бұрынғы атаулары        = Кіші Лунин, Лулин
 |статус алуы             = 1940
 |жер аумағы              = 18,1
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 139
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 24 095
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1647
 |пошта индексі           = 225644
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Лунинец''' ({{lang-be|Лу́нінец}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы қала, [[Лунинец ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-26|lang=}}&lt;/ref&gt;
Лунинец халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 24 095 адамды құрады. Лунинец Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 36-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-luninets-9209.html|title=Население Лунинец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Припять өзенінің маңында, [[Брест]]іден 228 км, [[Минск]]іден 241 км және [[Пинск]]іден 60 км қашықтықта орналасқан. Лунинец Пинск және Ганцевичи қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=17_Luninec|title=Лунинец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Тарихи құжаттарда қала туралы 1449 жылдан бері айтылып келеді. Ол кезде бұл шағын Лулин ауылы болатын. Кейінірек Лулинец деген атпен ол Полоцк воеводтарына тиесілі болды. Қазіргі атаумен қала 1561 жылдан бері белгілі. Біраз уақыт ауыл Дятлович монастырының иелігінде болды. 1793 жылы поляк-литва Достастығының ыдырауымен Лунинец Ресей империясының құрамына кіріп, шағын елді мекен болып қала береді.

Ауылдың өсуі 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында Полесье темір жолдарының салынуымен байланысты дамыды. Сол кезде теміржол вокзалы, депо және шеберханалар да салынды, және олар бүгінгі күнге дейін қалада маңызды рөл атқарады. 
1919 жылдан 1939 жылға дейін Лунинец Польшаның құрамына кірді. Ал 1940 жылы Лунинец Беларусь КСР-нің қаласы болды. 1997 жылы 22 тамызда ортақ әкімшілік орталығы бар Лунинец ауданы мен Лунинец қаласының әкімшілік бірліктері бір әкімшілік бірлікке — Лунинец ауданына біріктірілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9228-Luninec.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Лунинецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қала Полесье темір жолы үшін маңызды көлік торабы болып табылады. Мұнда жөндеу-механикалық зауыт, аттас станса және депо орналасқан. Қалада нан және сүт өнімдерін өндіру жақсы жолға қойылған, сондай-ақ ағаш өңдеу зауыты жұмыс істейді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-luninets|title=Лунинец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

Лунинецте екі кәсіптік колледж, политехникалық колледж және ауылшаруашылық колледжі бар. Лунинец — спорт қаласы. Онда «Полесье» стадионы, мұз айдыны және бассейн бар. Жергілікті мотоцикл командасы Еуропа кубогының бірнеше дүркін жеңімпазы.

== Көрнекі орындары ==
Қаланың басты көрікті жерлерінің бірі — 1921 жылы салынған Қасиетті Кресттің Православиелік шіркеуі. Лунинецтегі тағы бір қызықты шіркеу — Әулие Джозеф шіркеуі. Кеңес дәуірінде шіркеу ғимараты қойма ретінде пайдаланылды, бүгінде ол католик қауымдастығына қайтарылды. Лунинецте сонымен қатар заманауи сәулет өнерінің ескерткіші — протестант шіркеуі бар.

Қаланың типтік ғимараттары поляк стилінде салынған тас төселген көшелер үйлердің сәулетімен әдемі үйлеседі. Лунинецте сонымен қатар аймақтағы археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелері мен жергілікті шаруалардың күнделікті өмірін көрсететін өлкетану мұражайы бар.
Мұражай ғимаратында ұлы орыс ақыны Александр Блок пен атақты беларусь фольклоршысы Якуб Коластың ескерткіш тақталары бар. Қалада сонымен қатар Якуб Коластың бюстісін, В.И.Ленин мен Карл Маркстің ескерткішін, көрнекті ұшақ конструкторы Павел Сухов ескерткішін көруге болады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-luninec.htm|title=Карта Лунинец|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125&quot;&gt;
Лунінец. Вакзал (01).jpg|Темір жол вокзалы
Лунинец - panoramio.jpg|Алаң
Лунінец. Свята-Крыжаўзвіжанская царква (03).jpg|Қасиетті Крест шіркеуі
Лунінец. Лядовы палац (01).jpg|Мұз сарайы
Лунінец. Старая забудова (01).jpg|Лунинец. Ескі ғимараттар
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hz2xb9bh009e7aj6623gu81zggsr2yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ляховичи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777382</id>
    <revision>
      <id>3572924</id>
      <parentid>3571192</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8316" sha1="5ivqezujuuas2recvalcklw0ze2lxab" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Ляховичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Ляхавічы}}
 |сурет                   = Ляховичи город, Ляховичский район, Брестская область, Беларусь 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =02 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =16 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Ауданы
 |ауданы                  = Ляховичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1492
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 1931
 |жер аумағы              = 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 180 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11 007
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1633
 |пошта индексі           = 225372
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Ляховичи''' ({{lang-be|Ляхавічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы қала, [[Ляховичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Ляховичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 11 007 адамды құрады. Ляховичи - Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 73-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-lyakhovichi-9246.html|title=Население Ляховичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ведма өзенінің бойында, Брестіден 225 км жерде орналасқан. Негізгі көлік бағыттарына Барановичи-Лунинец және Барановичи-Слуцк темір жолдары жатады. Ивацевичи-Слуцк ұлттық тас жолы тас жолы қала арқылы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=9_Lyahovichi|title=Ляховичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-26|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
XVI ғасырдың басынан бастап Ляховичи қаласы Литва Ұлы Герцогтігінің құжаттарында Гаштольд әулетінің болыс орталығы және жері ретінде аталған. Ол айналасындағы аумақты қорғау үшін Владимир Заболоцкий салған Ведма өзенінің жағасындағы ағаш қамалымен әйгілі болды. XVI ғасырдың аяғында жерлер Хоткевич воеводтарының иелігіне өтті. Ағаш қамалдың орнында тек көпір арқылы ғана жететін ормен қоршалған тас бекініс салынды. 
XIX ғасырдың басынан бастап Ресей империясының құрамында болған қала экономикалық өсімді бастан кешірді. Теміржол құрылысы және Ляховичи стансасының ашылуы маңызды рөл атқарды. 1897 жылғы халық санағында 5000-нан астам халық болған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9230-Ljahovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Ляховичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}&lt;/ref&gt;

1918 жылы оны немістер, ал 1919-1920 жылдары поляктар басып алды. 1921 жылдан 1939 жылға дейін ол Польшаның құрамына кірді. 19 жыл бойы бұл аймақ Польша-Литва Достастығының «Кресы Вшодня» (аудан) құрамында болды. 1939 жылдан бастап ол Беларусь КСР-нің құрамына кірді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Қалада ағаш өңдеу кәсіпорындары («Ляховичи орман шаруашылығы» мемлекеттік мекемесі), тамақ өнеркәсібі («Ляховичи консервілеу зауыты» АҚ, «Ляховичи кооперативі» ПГУ, «Ляховичи сүт зауыты» СААТ), құрылыс индустриясы, «Ляховичи зығыр зауыты» АҚ, төрт құрылыс ұйымы қызмет етеді. 3 орта мектеп, 4 мектепке дейінгі мекеме, 5 мәдени-ағарту ұйымы, 12 тарихи-мәдени нысан жұмыс жасайды.

== Көрнекі орындары ==
Қаланың қақ ортасында XVII ғасырдағы барокко стиліндегі Әулие Мария Магдалина шіркеуі орналасқан. Жақын жерде ғасырлар бойы өсіп келе жатқан ағаштары бар қалалық саябақ орналасқан, онда жазда фестивальдар мен жәрмеңкелер өткізіледі.

Ляховичи өлкетану мұражайында қаланың 1576 жылғы Магдебург заңы бойынша өмір туралы экспонаттар, соның ішінде антикварлық карталар, құралдар және революцияға дейінгі өмірдің фотосуреттері бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mn7sehizoi179077074|title=Ляховичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Ляхавічы. Забудова (03).jpg|Ескі ғимараттар
Ляхавічы чыгуначная станцыя.jpg|Теміржол стансасы
Ляхавічы. Адбудова касцёла (03).jpg|Әулие Иосиф шіркеуі
Ляховичи.jpg|Бауырластар зираты
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>5ivqezujuuas2recvalcklw0ze2lxab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малорита</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777405</id>
    <revision>
      <id>3572925</id>
      <parentid>3571313</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9647" sha1="phi9k61mmu17ol35lxn3gndj5tdu5i8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Малорита
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Малары́та}}
 |сурет                   = Малорита, Малоритский район, Брестская область, Беларусь 16.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Małaryta, Belarus.png
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =47 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =04 |lon_sec =51 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Маларицкий ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 1566
 |бұрынғы атаулары        = Малая Рита
 |статус алуы             = 1970
 |жер аумағы              = 7
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 151
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11 727
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1651
 |пошта индексі           = 225910, 225901, 225903
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Малорита''' ({{lang-be|Малары́та}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы қала, [[Маларицкий ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Малорита халқының саны 11 727 адамды құрады. Малорита — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьте халқының саны бойынша 69-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-malorita-9242.html|title=Население Малорита|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала [[Брест]]іден 52 км, [[Минск]]іден 353 км және [[Украина]] шекарасынан 20 км қашықтықта орналасқан. Малорита автомобиль жолы арқылы [[Кобрин]] және Брестпен байланысты.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=10_Malorita|title=Малорита|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қоныс алып жатқан аумақ ежелгі уақытта қоныстанған, оны археологиялық зерттеулер кезінде табылған олжалар растайды, олардың арасында шақпақ тасты (кремний) қанжар бар. Малорит туралы алғашқы жазбаша дереккөздер 1566 жылдан басталады. Ол кезде елді мекен корольдік ауыл мәртебесіне ие болды. Бірнеше ғасырлар бойы қоныс өзінің бастапқы шекараларында қалып, Беларусь Полесясының бір бөлігін алып жатты. Брест-Киев теміржолы ашылғаннан кейін оның экономикалық жағдайы жақсарды.

1921-1939 жылдар аралығында ауыл Польшаның бір бөлігі болды, содан кейін Беларусь Кеңес республикасының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Малорита неміс оккупациясында болды, оның барысында көптеген тұрғындары қаза тауып, инфрақұрылымы қирады. Қоныс 1970 жылы қала мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9231-Malorita.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Малоритский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Малоритадағы ең көне өнеркәсіптік кәсіпорындардың бірі, құрылысы 1952 жылы басталған көкөніс кептіру зауыты. Үш жылдан кейін алғашқы өнімдер - консервіленген қияр, тосап және шырындар шығарылды. Бүгінде бұл заманауи консервілеу және кептіру зауыты. Ол жоғары сапалы балалар тағамын шығарады. 
«Топтышка» брендімен шығарылатын өнімдер тек Беларусь Республикасында ғана емес, сонымен қатар шетелде де жоғары сұранысқа ие. Зауыт өз өнімдерін үнемі ұлттық және халықаралық көрмелерде ұсынады, онда бірнеше рет «Кристалл алма» байқауының бас жүлдесін жеңіп алды.

2010 жылы келесі жаңа нысандар ашылды: 45 орындық «Юбилейная» қонақ үйі, бассейн мен спорт залы (баскетбол, волейбол және гандбол), спорт зал және абаттандырылған қалалық саябақты қамтитын «Жемчужина» көп мақсатты спорт кешені. Қалалық су қабылдағышта суды тазалау стансасы, жергілікті отынмен жұмыс істейтін қазандық және жеке тұрғын үйлерге арналған коммуналдық инфрақұрылым пайдалануға берілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belta.by/regions/view/dose-k-450-letiju-goroda-malority-213614-2016/?ysclid=mn8jsfrk6q131333077|title=К 450-летию города Малориты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}&lt;/ref&gt;

Білім беру жүйесін 2 орта мектеп, 1 гимназия, 6 балабақша және 1 мемлекеттік ауылшаруашылық колледжі ұсынады.

== Көрнекі орындары ==
Қаланың көрікті жерлерінің қатарында осында сақталған көптеген ағаш православие шіркеулері (XVI-XVII ғасырлар) бар. Олардың қатарында Әулие Николай Ғажайып Шіркеу (1668), Олтус ауылындағы Переображение шіркеуі (1668), Доропеевичи ауылындағы Әулие Марияның Рождество шіркеуі (1668) және аймақтағы ең көне шіркеу, Ляховцы ауылындағы Әулие Марияның Рождество шіркеуі (1575) бар.

Малоритада бірқатар танымал адамдар туып, өмір сүрген, соның ішінде беларусь суретшісі Николай Селещук, ауыр атлетикадан спорт шебері Леонид Тараненко және басқалар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.calend.ru/travel/belorus/1087/|title=Города Беларуси / Малорита|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125&quot;&gt;
Станцыя Маларыта.jpg|Теміржол стансасы
Почта - panoramio (23).jpg|Пошта
Райисполком - panoramio (5).jpg|Райисполком
Гостиница - panoramio (15).jpg|Қонақ үйі
ДК - panoramio (8).jpg|Мәдениет үйі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>phi9k61mmu17ol35lxn3gndj5tdu5i8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Микашевичи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777686</id>
    <revision>
      <id>3572926</id>
      <parentid>3572587</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9806" sha1="feprpt6bu53tk3q4k00moiymo9pj6p2" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Микашевичи
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Мікашэ́вічы}}
 |сурет                   = Микашевичи, Лунинецкий район, Брестская область, Беларусь 20.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Mikaševičy, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Mikaševičy.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =13 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =28 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс  
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Лунинец ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1736
 |алғашқы дерек           = 1635
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2005
 |жер аумағы              = 8,7
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 128
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 12 896
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1647
 |пошта индексі           = 225687
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Микашевичи''' ({{lang-be|Мікашэ́вічы}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ның [[Лунинец ауданы]]ндағы қала.
Микашевичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 12 896 адамды құрады. Микашевичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 63-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-mikashevichi-9236.html|title=Население Микашевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Волхва өзенінің бойында, аудан орталығынан 47 км, [[Брест]]іден 275 км және [[Минск]]іден 198 км қашықтықта орналасқан. Калинковичи-Лунинец темір жолы Микашевичи арқылы өтеді. Қала сонымен қатар автомобиль жолы арқылы Минск, Брест, [[Пинск]] және [[Гомель]] қалаларымен байланысады. Қаланың жер бедері көбінесе жазық, кейде ойпатты жерлер кездеседі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=639_Mikashevichi|title=Микашевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Археологиялық деректерге сәйкес, қазіргі Микашевичи қаласында адамдардың қоныстануы 1785 жылы басталды. Микашевичи ауылдық кеңесі 1940 жылдың қаңтарында Ленин ауданының әкімшілік-аумақтық бірлігі ретінде құрылды. 1960 жылдың 20 қаңтарында Ленин ауданы қайта құрылғаннан кейін ауыл Лунинец ауданының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Mikashevichi/|title=Микашевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі Микашевичидің дамуы Жабинка-Пинск теміржолы салынғаннан кейін басталды. Өнімді аудан мен елден тыс жерлерге жеткізу мүмкіндігі ағаш кесу саласын дамытуға жол ашты. Сонымен қатар, ауыл бірнеше дәріханалар, пошта, телеграф және 20 нөмірлі телефон желісі болды. Қала тарихы өнеркәсіппен де тығыз байланысты. Қазіргі Микашевичтің аудандарының бірі болып табылатын Рудня атты шағын ауыл бір кездері болат өңдеу қаласы ретінде танымал болған. 18 ғасырға дейін де мұнда шебер балқытушылар тұрып, жұмыс істеген.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9229-Mikashevichi.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Лунинецкий район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

1975 жылы қаладан бірнеше шақырым жерде гранит карьерінің ашылды. 2005 жылдың 25 тамызында Микашевичи ауданның қарамағындағы қала мәртебесін алды.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Микашевичи - Брест және Гомель облыстарының шекаралас аймағындағы ірі өнеркәсіптік орталық. Мұнда табиғи гранит кен орындары белсенді түрде өндіріледі. Микашевичтің өндірістік зауыттары өнеркәсіптік жабдықтар мен құрылысқа арналған темірбетон конструкциялары мен металл бөлшектерін шығарады.
Қала кәсіпорындары қиыршық тасты, қысымды және қысымсыз құбырларды, шпалдарды, құрама темірбетон конструкцияларын, теміржол шпалдарын, тас өңдеу өнімдерін және басқа да өнім түрлерін экспорттайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-mikashevichi|title=Микашевичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Білім беру желісіне үш орта мектеп, төрт мектепке дейінгі мекеме және балалар шығармашылығы орталығының филиалы кіреді. Қалада мәдени орталық, екі кітапхана және музыка мектебі бар.

== Көрнекі орындары ==
Қала орталығында тарихи ғимараттар мен жергілікті тарихи ескерткіштер бар: қоғамдық орталық, кеңес дәуіріндегі ғимараттар және 20 ғасыр тұрғындарының өмірін бейнелейтін ескерткіш тақталар.

Негізгі көрікті жерлері — өлкетану мұражайы, мұнда теміржол торабының дамуы, өнеркәсіп және жергілікті халықтың күнделікті өмірі туралы материалдар сақталған. Көшелерде серуендеу арқылы жақсы күтілген алаңдар мен православиелік және католиктік шіркеулерді көруге мүмкіндік береді. Жақын жерде тыныш серуендеу және пикниктер үшін өте қолайлы су айдындары мен орманды алқаптар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mnam46dk67750969262|title=Микашевичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125&quot;&gt;
Ст. Мікашэвічы.jpg|Теміржол вокзалы
Полесье (стадион).jpg|Стадион
Mikaševičy (1).jpg|Маяковский көшесі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>feprpt6bu53tk3q4k00moiymo9pj6p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаңа Оңтүстік Уэльс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777695</id>
    <revision>
      <id>3572892</id>
      <parentid>3572631</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3464" sha1="7rv5xwxseveilswbgwdrtthuf97mump" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

{{Елді мекен|статусы=штат|қазақша атауы=Жаңа Оңтүстік Уэльс|ауданы=|басшының түрi=Губернатор|басшысы=Маргарет Бізуіл|құрылған уақыты=1770|тұрғыны=8414000|санақ жылы=2023|аймағы=|жер аумағы=800642|ту=Flag of New South Wales.svg|елтаңба=Coat of Arms of New South Wales.svg|сурет=ISS037-E-21113 - View of New South Wales.jpg}}

'''Жаңа Оңтүстік Уэльс''' ({{lang-en|New South Wales}}) — Аустралия мемлекетінің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, елдің ең көне әрі халқы ең тығыз қоныстанған штаты.&lt;ref&gt;[https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/latest-release Жаңа Оңтүстік Уэльс] &lt;/ref&gt;

Халқы 8414000 миллион адамды құрайды. Астанасы және ең ірі қаласы — [[Сидней]]. Сонымен қатар ірі қалаларына Ньюкасл, Вуллонгонг, Вагга-Вагга және Олбери жатады.

== География ==
Штаттың аумағы шамамен 800 642 км².&lt;ref&gt;[https://www.abs.gov.au/ ЖАҢА ОҢТҮСТІК УЭЛЬС]&lt;/ref&gt; Солтүстігінде Квинсленд, оңтүстігінде Виктория, батысында Южная Австралия штаттарымен шектеседі, ал шығысында Тасман теңізі шайып жатыр. Штат аумағы арқылы Үлкен Суайырық жотасы өтеді, ол табиғи түрде жағалаулық және ішкі аймақтарды бөліп тұрады.

=== Ұлттық қорықтар ===
Жаңа Оңтүстік Уэльсте 780-нен астам ұлттық парк пен қорық бар. Олардың ішінде Корольдік ұлттық парк (Австралиядағы алғашқы ұлттық парк) және Косцюшко ұлттық паркі (ең ірісі) ерекше маңызға ие. Сондай-ақ Көк таулар аймағы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген.

== Тарихы ==
Бұл аймақты алғаш еуропалықтар 1770 жылы зерттеген, оны ағылшын теңізшісі Джеймс Кук ашқан. 1788 жылы Бірінші флот келіп, Порт-Джексон шығанағында алғашқы қоныс құрды, кейін бұл Сидней қаласына айналды. Бастапқыда бұл аймақ каторждық колония болған.

Жаңа Оңтүстік Уэльс аумағында адамдар 40–60 мың жыл бұрын пайда болған, олар — австралиялық аборигендер. Бүгінде штат экономикалық, мәдени және туристік тұрғыдан Аустралия елінің ең маңызды өңірлерінің бірі болып саналады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>7rv5xwxseveilswbgwdrtthuf97mump</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльсте туғандар</title>
    <ns>14</ns>
    <id>777696</id>
    <revision>
      <id>3572895</id>
      <parentid>3572646</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс тұлғалары]]; ±[[Санат:Аустралия]]→[[Санат:Аустралияда туғандар]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3572895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="2alxidiqnusr4qf554xkns07mdzl44s" xml:space="preserve">[[Санат:Аустралияда туғандар]]
[[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс тұлғалары]]</text>
      <sha1>2alxidiqnusr4qf554xkns07mdzl44s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Артур Холли Комптон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777697</id>
    <revision>
      <id>3572898</id>
      <parentid>3572668</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3572898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14394" sha1="1ls80r7w9zbtj9th4iba1gpl742ux0t" xml:space="preserve">{{Ғалым
 | Есімі                = Артур Холли Комптон
 | Шынайы есімі         = {{lang-en|Arthur Holly Compton}}
 | Суреті               = Arthur Compton 1927.jpg
 | Сурет ені            =
 |Сурет тақырыбы = 
 |Туған күні          =  10.09.1892
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Огайо|Огайода}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні  =  15.03.1962
 |Қайтыс болған жері  = {{Қайтысболғанжері|Беркли|Берклиде}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Азаматтығы            = {{Байрақ|АҚШ|1962}}
 |Ғылыми аясы           = [[атомдық физика]]
 |Жұмыс орны            = [[Чикаго университеті]] &lt;br&gt;[[Вашингтон университеті, Сент-Луис]]
 |Альма-матер           = [[Принстон университеті]]
 |Ғылыми жетекші        = [[Оуэн Уильянс Ричардсон|О. У. Ричардсон]] &lt;br&gt;Х. Лестер Кук
 |Атақты шәкірттері     = [[Уинстон Бостик]]&lt;br&gt;[[Роберт Шервуд Шанкланд]]
 |Несімен белгілі       = [[Комптон эффектісі]]&lt;br&gt;[[Комптон толқын ұзындығы]]
 |Марапаттары           = {{Еңбек сіңірген еңбегі үшін медалі (АҚШ)}} &lt;br&gt; {{Pour le Mérite (азаматтық тап)}} &lt;br&gt;
[[Румфорд сыйлығы]] (1926) &lt;br&gt; {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] [[1927 жыл]]ы &lt;br&gt;[[Маттеуччи медалі]] (1930) &lt;br&gt; [[Гутри медалі мен сыйлығы]] (1935) &lt;br&gt; [[Хьюз медалі]] (1940) &lt;br&gt; [[Франклин медалі]] (1940) &lt;br&gt; [[Рихтмайер еске алу сыйлығы]] (1941) &lt;br&gt; [[Вашингтондық сыйлық]] (1945)
 |Қолтаңбасы            = 
 |Қолтаңба ені          = 
 |Сайты                 = 
 |Commons               = 
}}
'''Артур Холли Комптон''' ({{Lang-en|Arthur Holly Compton}}; {{Туғанкүні|10|9|1892}}, {{Аударылмаған 5|Вустер (Огайо)|Вустер||Wooster, Ohio}}, [[Огайо]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — {{Қайтысболғанкүні|15|3|1962}}, [[Беркли]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық [[физик]], [[1927 жыл|1927 жылғы]] [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты. [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (1927).

== Өмірбаяны ==
Артур Комптон 1892 жылы 10 қыркүйекте [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] [[Огайо]] штатындағы [[Вустер (Огайо)|Вустер]] қаласында 1939 жылы Элиас Комптон мен «Америкалық жыл анасы» атанған Отелия Кэтриннің (қыз күнінде — Аугшпургер) отбасында дүниеге келді. Артурдың екі үлкен ағасы Карл Тейлор (1887—1954) және [[Уилсон Мартиндейл Комптон|Уилсон Мартиндейл]] (1890—1967) және Мэри есімді әпкесі болды. Отбасы ғылыммен тығыз байланысты болды: Элиас үш ағайыны да оқыған Вустер университетінің (кейінірек Вустер колледжі) деканы болды. Карл 1912 жылы [[Принстон университеті|Принстон университетінде]] физика бойынша [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды және кейін 1930 жылдан 1948 жылға дейін [[Массачусетс технологиялық институты|MIT]] президенті болды. Уилсон 1916 жылы Принстонда экономика ғылымдарының докторы дәрежесін алды және 1944 жылдан 1951 жылға дейін Вашингтон штатының колледжінің (кейінірек Вашингтон мемлекеттік университеті) президенті болды. Карл, Уилсон және Артур [[Альфа Тау Омега]]  студенттер ұйымының мүшелері болды. Сонымен қатар, олар Принстоннан PhD дәрежесін алған алғашқы үш ағайынды, ал кейінірек американдық университеттерді бір мезгілде басқарған алғашқы үш ағайынды. Мэри [[Миссионерлiк|миссионер]] Герберт Райсқа тұрмысқа шықты, ол Лахордағы ([[Пәкістан]]) Форман атындағы Христиан колледжінің директоры болды.

Артур бастапқыда [[Астрономия|астрономияға]] қызығушылық танытты, тіпті [[1910 жыл|1910 жылы]] [[Галлей кометасы|Галлей кометасын]] түсірді. Шамамен 1913 жылы ол тороидальды түтіктегі судың қозғалысын зерттеу негізінде [[Жердің айналуы|Жердің айналуын]] растайтын экспериментті сипаттады. Сол жылы ол Вустер университетін ғылым бакалавры дәрежесімен бітіріп, Принстонға оқуға түсті. 1914 жылы ол [[Магистр|өнер магистрі]] дәрежесін алды  және Херевард Л. Куктың қол астында докторантураға түсті. 1916 жылы «Рентген сәулелерінің шағылу қарқындылығы және атомдардағы электрондардың таралуы» деген тақырыпта диссертация қорғады. 1916 жылы маусымда Артур Вустер мен Принстондағы курстас студенті Бетти Чарити МакКлозкиге үйленді. Олардың отбасында Артур Алан және Джон Джозеф атты екі ұлы дүниеге келді.

[[1918 жыл|1918 жылдан]] бастап ол [[Рентген сәулелері|рентген сәулелерін]] зерттеді, төмен қысымды натрий шамдарын жасады.

1920—1923 жылдары Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінде физика профессоры атанды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/arthur-h-compton/|title=Arthur H. Compton|author=|work=John Simon Guggenheim Foundation|date=|publisher=gf.org|lang=en|accessdate=2019-04-04|archivedate=2019-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404033613/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/arthur-h-compton/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 1923 жылдан [[Чикаго университеті|Чикаго университетінің]] физика профессоры&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wustl.edu/about/facts/chancellors/compton.html|title=Arthur Holly Compton|author=|work=Washington University in St. Louis|date=|publisher=wustl.edu|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307124207/http://www.wustl.edu/about/facts/chancellors/compton.html|archivedate=2012-03-07}}&lt;/ref&gt;.

[[1921 жыл|1921 жылы]] ол [[Электрон|электронның]] өз осінің айналасында айнала алатынын ''([[Спин|спині]] бар)'' және шын мәнінде электромагнит екенін болжады.

[[1922 жыл|1922 жылы]] ол [[Фотон|фотонның]] бар екенін дәлелдейтін заттардың электрондарымен шашырауына байланысты рентген сәулелерінің толқын ұзындығын өзгерту [[Комптон эффектісі|әсерін]] ашып, теориялық негіздемесін берді. Бұл жаңалығы үшін Комптонға Нобель сыйлығы берілді.

1931 жылы ол [[Колорадо]] штатындағы Эванс тауында [[Ғарыш сәулелері|ғарыштық сәулелер бойынша]] зерттеу жүргізді, себебі ол жерде АҚШ-тағы ең биік тау асфальт жолы салынды, оның бойымен қажетті жабдықты шыңға (4348 метр) жеткізу оңай болды&lt;ref&gt;''Бен Фоджелберг'' и ''Стив Гринстид.'' [https://books.google.ru/books?id=UMFPPy-g8lYC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Walking Into Colorado’s Past: 50 Front Range History Hikes — Mount Evans: A Peak with a Past] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=UMFPPy-g8lYC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|date=20140810230831}}. — P. 119—122.&lt;/ref&gt;.

[[1941]]—[[1942 жыл|1942 жылдары]] ол [[Манхэттен жобасы|американдық атом бомбасын жасау жобасына]] қатысты.

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Комптон Сент-Луиске қайтып оралып, Вашингтон университетінің канцлері қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wustl.edu/about/facts/chancellors/compton.html|title=Arthur Holly Compton|author=|work=Washington University in St. Louis|date=|publisher=wustl.edu|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307124207/http://www.wustl.edu/about/facts/chancellors/compton.html|archivedate=2012-03-07}}&lt;/ref&gt;.

== Есте қалдыру ==
1970 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] Айдың арғы жағындағы кратерге Артур Комптонның есімін берді.

1991 жылы Комптон гамма-сәулелік обсерваториясы ғарышқа ұшырылды.

== Библиография ==
* ''Compton A. H''. A Laboratory Method of Demonstrating the Earth's Rotation (ағылш.) // Science. — 1913. — Vol. 37, no. 960. — P. 803—806. — ISSN 0036-8075. — doi:10.1126/science.37.960.803. — Bibcode:1913Sci....37..803C. — PMID 17838837. — JSTOR 1638267
*  ''Compton, Arthur''. X-Rays and Electrons: An Outline of Recent X-Ray Theory (ағылш.). — New York: D. Van Nostrand Company, Inc, 1926. — OCLC 1871779.
*  ''Compton, Arthur''. The Freedom of Man (ағылш.). — New Haven: Yale University Press, 1935. — OCLC 5723621.
*  ''Compton, Arthur''; with Allison, S. K. X-Rays in Theory and Experiment (ағылш.). — New York: D. Van Nostrand Company, Inc.. — OCLC 853654.
*  ''Compton, Arthur''. The Human Meaning of Science (ағылш.). — Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1940. — OCLC 311688.
*  ''Compton, Arthur''. Man's Destiny in Eternity (ағылш.). — Boston: Beacon Press[ағылш.], 1949. — OCLC 4739240.
*  ''Compton, Arthur''. Atomic Quest (ағылш.). — New York: Oxford University Press, 1956. — OCLC 173307.
*  ''Compton, Arthur''. The Cosmos of Arthur Holly Compton (ағылш.) / Johnston, Marjorie. — New York: Alfred A. Knopf, 1967. — OCLC 953130.
*  ''Compton A. H''. The Cosmos of Arthur Holly Compton. — Alfred A. Knopf, 1968. — 468 p. — (Borzoi Book). — ISBN 978-1299576230.
*  ''Compton, Arthur''. Scientific Papers of Arthur Holly Compton (ағылш.) / Shankland, Robert S.[ағылш.]. — Chicago: University of Chicago Press, 1973. — ISBN 978-0-226-11430-9. — OCLC 962635.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* Храмов Ю. А. Комптон Артур Холли (Compton Arthur Holly) // Физики : Биографический справочник / Ред. А. И. Ахиезера. — 2-ші бас., өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 138. — 400 б. — 200 000 дана. 
* ''Allison S. K.'' Arthur Holly Compton // Biographical Memoirs. — Washington, D.C.: National Academy of Sciences, 1965. — Vol. 38. — P. 81—110.
* ''Allison S. K.'' Arthur Holly Compton, Research Physicist (англ.) // Science. — 1962. — Vol. 138, no. 3542. — P. 794—797. — ISSN 0036-8075. — doi:10.1126/science.138.3542.794.
* ''Gamow G.'' Thirty Years That Shook Physics: The Story of Quantum Theory. — New York: Dover Publications, 1985. — 224 p. — ISBN 0-486-24895-X. 
* ''Hewlett R. G.'', Anderson O. E. The New World: 1939/1946. — University Park: Pennsylvania State University, 1962. — 766 p. — (A History of the United States Atomic Energy Commission. Vol. 1). — ISBN 978-0-271-73085-1.
* ''Robotti N.'', Leone M. Compton, Arthur Holly // The Biographical Encyclopedia of Astronomers / Ed. by T. A. Hockey. — New York: Springer, 2007. — P. 244—245. — ISBN 978-0-387-31022-0. 

[[Санат:Принстон университеті түлектері]]
[[Санат:Нидерланд корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]</text>
      <sha1>1ls80r7w9zbtj9th4iba1gpl742ux0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572950</id>
      <parentid>3572898</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Стандарт</comment>
      <origin>3572950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14394" sha1="qvccfu275xsvkeil97zidk95fcn7f3r" xml:space="preserve">{{Ғалым
 | Есімі                = Артур Холли Комптон
 | Шынайы есімі         = {{lang-en|Arthur Holly Compton}}
 | Суреті               = Arthur Compton 1927.jpg
 | Сурет ені            =
 |Сурет тақырыбы = 
 |Туған күні          =  10.09.1892
 |Туған жері          = {{Туғанжері|Огайо|Огайода}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Қайтыс болған күні  =  15.03.1962
 |Қайтыс болған жері  = {{Қайтысболғанжері|Беркли|Берклиде}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
 |Азаматтығы            = {{Байрақ|АҚШ|1962}}
 |Ғылыми аясы           = [[атомдық физика]]
 |Жұмыс орны            = [[Чикаго университеті]] &lt;br&gt;[[Вашингтон университеті, Сент-Луис]]
 |Альма-матер           = [[Принстон университеті]]
 |Ғылыми жетекші        = [[Оуэн Уильянс Ричардсон|О. У. Ричардсон]] &lt;br&gt;Х. Лестер Кук
 |Атақты шәкірттері     = [[Уинстон Бостик]]&lt;br&gt;[[Роберт Шервуд Шанкланд]]
 |Несімен белгілі       = [[Комптон эффектісі]]&lt;br&gt;[[Комптон толқын ұзындығы]]
 |Марапаттары           = {{Еңбек сіңірген еңбегі үшін медалі (АҚШ)}} &lt;br&gt; {{Pour le Mérite (азаматтық тап)}} &lt;br&gt;
[[Румфорд сыйлығы]] (1926) &lt;br&gt; {{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] [[1927 жыл]]ы &lt;br&gt;[[Маттеуччи медалі]] (1930) &lt;br&gt; [[Гутри медалі мен сыйлығы]] (1935) &lt;br&gt; [[Хьюз медалі]] (1940) &lt;br&gt; [[Франклин медалі]] (1940) &lt;br&gt; [[Рихтмайер еске алу сыйлығы]] (1941) &lt;br&gt; [[Вашингтондық сыйлық]] (1945)
 |Қолтаңбасы            = 
 |Қолтаңба ені          = 
 |Сайты                 = 
 |Commons               = 
}}
'''Артур Холли Комптон''' ({{Lang-en|Arthur Holly Compton}}; {{Туғанкүні|10|9|1892}}, {{Аударылмаған 5|Вустер (Огайо)|Вустер||Wooster, Ohio}}, [[Огайо]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — {{Қайтысболғанкүні|15|3|1962}}, [[Беркли]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық [[физик]], [[1927 жыл|1927 жылғы]] [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты. [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (1927).

== Өмірбаяны ==
Артур Комптон 1892 жылы 10 қыркүйекте [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] [[Огайо]] штатындағы [[Вустер (Огайо)|Вустер]] қаласында 1939 жылы Элиас Комптон мен «Америкалық жыл анасы» атанған Отелия Кэтриннің (қыз күнінде — Аугшпургер) отбасында дүниеге келді. Артурдың екі үлкен ағасы Карл Тейлор (1887—1954) және [[Уилсон Мартиндейл Комптон|Уилсон Мартиндейл]] (1890—1967) және Мэри есімді әпкесі болды. Отбасы ғылыммен тығыз байланысты болды: Элиас үш ағайыны да оқыған Вустер университетінің (кейінірек Вустер колледжі) деканы болды. Карл 1912 жылы [[Принстон университеті|Принстон университетінде]] физика бойынша [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды және кейін 1930 жылдан 1948 жылға дейін [[Массачусетс технологиялық институты|MIT]] президенті болды. Уилсон 1916 жылы Принстонда экономика ғылымдарының докторы дәрежесін алды және 1944 жылдан 1951 жылға дейін Вашингтон штатының колледжінің (кейінірек Вашингтон мемлекеттік университеті) президенті болды. Карл, Уилсон және Артур [[Альфа Тау Омега]]  студенттер ұйымының мүшелері болды. Сонымен қатар, олар Принстоннан PhD дәрежесін алған алғашқы үш ағайынды, ал кейінірек американдық университеттерді бір мезгілде басқарған алғашқы үш ағайынды. Мэри [[Миссионерлiк|миссионер]] Герберт Райсқа тұрмысқа шықты, ол Лахордағы ([[Пәкістан]]) Форман атындағы Христиан колледжінің директоры болды.

Артур бастапқыда [[Астрономия|астрономияға]] қызығушылық танытты, тіпті [[1910 жыл|1910 жылы]] [[Галлей кометасы|Галлей кометасын]] түсірді. Шамамен 1913 жылы ол тороидальды түтіктегі судың қозғалысын зерттеу негізінде [[Жердің айналуы|Жердің айналуын]] растайтын экспериментті сипаттады. Сол жылы ол Вустер университетін ғылым бакалавры дәрежесімен бітіріп, Принстонға оқуға түсті. 1914 жылы ол [[Магистр|өнер магистрі]] дәрежесін алды  және Херевард Л. Куктың қол астында докторантураға түсті. 1916 жылы «Рентген сәулелерінің шағылу қарқындылығы және атомдардағы электрондардың таралуы» деген тақырыпта диссертация қорғады. 1916 жылы маусымда Артур Вустер мен Принстондағы курстас студенті Бетти Чарити МакКлозкиге үйленді. Олардың отбасында Артур Алан және Джон Джозеф атты екі ұлы дүниеге келді.

[[1918 жыл|1918 жылдан]] бастап ол [[Рентген сәулелері|рентген сәулелерін]] зерттеді, төмен қысымды натрий шамдарын жасады.

1920—1923 жылдары Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінде физика профессоры атанды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/arthur-h-compton/|title=Arthur H. Compton|author=|work=John Simon Guggenheim Foundation|date=|publisher=gf.org|lang=en|accessdate=2019-04-04|archivedate=2019-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190404033613/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/arthur-h-compton/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 1923 жылдан [[Чикаго университеті|Чикаго университетінің]] физика профессоры&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wustl.edu/about/facts/chancellors/compton.html|title=Arthur Holly Compton|author=|work=Washington University in St. Louis|date=|publisher=wustl.edu|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307124207/http://www.wustl.edu/about/facts/chancellors/compton.html|archivedate=2012-03-07}}&lt;/ref&gt;.

[[1921 жыл|1921 жылы]] ол [[Электрон|электронның]] өз осінің айналасында айнала алатынын ''([[Спин|спині]] бар)'' және шын мәнінде электромагнит екенін болжады.

[[1922 жыл|1922 жылы]] ол [[Фотон|фотонның]] бар екенін дәлелдейтін заттардың электрондарымен шашырауына байланысты рентген сәулелерінің толқын ұзындығын өзгерту [[Комптон эффектісі|әсерін]] ашып, теориялық негіздемесін берді. Бұл жаңалығы үшін Комптонға Нобель сыйлығы берілді.

1931 жылы ол [[Колорадо]] штатындағы Эванс тауында [[Ғарыш сәулелері|ғарыштық сәулелер бойынша]] зерттеу жүргізді, себебі ол жерде АҚШ-тағы ең биік тау асфальт жолы салынды, оның бойымен қажетті жабдықты шыңға (4348 метр) жеткізу оңай болды&lt;ref&gt;''Бен Фоджелберг'' и ''Стив Гринстид.'' [https://books.google.ru/books?id=UMFPPy-g8lYC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Walking Into Colorado’s Past: 50 Front Range History Hikes — Mount Evans: A Peak with a Past] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=UMFPPy-g8lYC&amp;pg=PA119&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|date=20140810230831}}. — P. 119—122.&lt;/ref&gt;.

[[1941]]—[[1942 жыл|1942 жылдары]] ол [[Манхэттен жобасы|американдық атом бомбасын жасау жобасына]] қатысты.

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Комптон Сент-Луиске қайтып оралып, Вашингтон университетінің канцлері қызметін атқарды &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wustl.edu/about/facts/chancellors/compton.html|title=Arthur Holly Compton|author=|work=Washington University in St. Louis|date=|publisher=wustl.edu|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307124207/http://www.wustl.edu/about/facts/chancellors/compton.html|archivedate=2012-03-07}}&lt;/ref&gt;.

== Есте қалдыру ==
1970 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] Айдың арғы жағындағы кратерге Артур Комптонның есімін берді.

1991 жылы Комптон гамма-сәулелік обсерваториясы ғарышқа ұшырылды.

== Библиография ==
* ''Compton A. H''. A Laboratory Method of Demonstrating the Earth's Rotation (ағылш.) // Science. — 1913. — Vol. 37, no. 960. — P. 803—806. — ISSN 0036-8075. — doi:10.1126/science.37.960.803. — Bibcode:1913Sci....37..803C. — PMID 17838837. — JSTOR 1638267
*  ''Compton, Arthur''. X-Rays and Electrons: An Outline of Recent X-Ray Theory (ағылш.). — New York: D. Van Nostrand Company, Inc, 1926. — OCLC 1871779.
*  ''Compton, Arthur''. The Freedom of Man (ағылш.). — New Haven: Yale University Press, 1935. — OCLC 5723621.
*  ''Compton, Arthur''; with Allison, S. K. X-Rays in Theory and Experiment (ағылш.). — New York: D. Van Nostrand Company, Inc.. — OCLC 853654.
*  ''Compton, Arthur''. The Human Meaning of Science (ағылш.). — Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1940. — OCLC 311688.
*  ''Compton, Arthur''. Man's Destiny in Eternity (ағылш.). — Boston: Beacon Press[ағылш.], 1949. — OCLC 4739240.
*  ''Compton, Arthur''. Atomic Quest (ағылш.). — New York: Oxford University Press, 1956. — OCLC 173307.
*  ''Compton, Arthur''. The Cosmos of Arthur Holly Compton (ағылш.) / Johnston, Marjorie. — New York: Alfred A. Knopf, 1967. — OCLC 953130.
*  ''Compton A. H''. The Cosmos of Arthur Holly Compton. — Alfred A. Knopf, 1968. — 468 p. — (Borzoi Book). — ISBN 978-1299576230.
*  ''Compton, Arthur''. Scientific Papers of Arthur Holly Compton (ағылш.) / Shankland, Robert S.[ағылш.]. — Chicago: University of Chicago Press, 1973. — ISBN 978-0-226-11430-9. — OCLC 962635.

== Әдебиет ==
* Храмов Ю. А. Комптон Артур Холли (Compton Arthur Holly) // Физики : Биографический справочник / Ред. А. И. Ахиезера. — 2-ші бас., өңд. және тол. — М. : Наука, 1983. — Б. 138. — 400 б. — 200 000 дана. 
* ''Allison S. K.'' Arthur Holly Compton // Biographical Memoirs. — Washington, D.C.: National Academy of Sciences, 1965. — Vol. 38. — P. 81—110.
* ''Allison S. K.'' Arthur Holly Compton, Research Physicist (англ.) // Science. — 1962. — Vol. 138, no. 3542. — P. 794—797. — ISSN 0036-8075. — doi:10.1126/science.138.3542.794.
* ''Gamow G.'' Thirty Years That Shook Physics: The Story of Quantum Theory. — New York: Dover Publications, 1985. — 224 p. — ISBN 0-486-24895-X. 
* ''Hewlett R. G.'', Anderson O. E. The New World: 1939/1946. — University Park: Pennsylvania State University, 1962. — 766 p. — (A History of the United States Atomic Energy Commission. Vol. 1). — ISBN 978-0-271-73085-1.
* ''Robotti N.'', Leone M. Compton, Arthur Holly // The Biographical Encyclopedia of Astronomers / Ed. by T. A. Hockey. — New York: Springer, 2007. — P. 244—245. — ISBN 978-0-387-31022-0. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Принстон университеті түлектері]]
[[Санат:Нидерланд корольдік ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]</text>
      <sha1>qvccfu275xsvkeil97zidk95fcn7f3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Minecraft нұсқасы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>777699</id>
    <revision>
      <id>3572891</id>
      <parentid>3572684</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1528" sha1="266ukvw5f11zyd0w0oc5szak3zg3ewu" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

&lt;!---Сенімсіз үлгі, тексеріліп жатыр----&gt;
{{Инфобокс
|үсті = {{{Аты|}}}
|үсті_стиль = background:#ABCC9B;
|сурет =  {{#if:{{{сурет|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{сурет|}}}|size=290x435px|sizedefault=frameless|center=yes}}}}
|сурет_атауы = {{{сурет_атауы|}}}

|белгі1 = Ойынның түрі
|мәтін1 = {{{ойынның түрі|}}}

|белгі2 = Әзірлеуші
|мәтін2 = {{{әзірлеуші|}}}

|белгі3 = Шығарылған уақыты
|мәтін3 = {{{шығарылған уақыты|}}}

|белгі4 = Соңғы нұсқа
|мәтін4 = {{{соңғы нұсқа|}}}

|белгі5 = Платформа
|мәтін5 = {{{платформа|}}}

|белгі6 = Жанры
|мәтін6 = {{{жанры|}}}

|белгі7 = {{#switch:{{{ойынның түрі|}}}
 |Java Edition = Ойынды қолдайтын ең минимум Java нұсқасы
 |Bedrock Edition = Қолдайтын құрылғылар
}}

|мәтін7 = {{#switch:{{{ойынның түрі|}}}
 |Java Edition = {{{Ойынды қолдайтын ең минимум Java нұсқасы|}}}
 |Bedrock Edition = {{{платформа|}}}
}}

}}
&lt;/center&gt;
&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;
[[Санат: Үлгілер:Инфобокстар]]</text>
      <sha1>266ukvw5f11zyd0w0oc5szak3zg3ewu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Масатоси Косиба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777703</id>
    <revision>
      <id>3572780</id>
      <parentid>3572676</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3572780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13337" sha1="abt161yjw4e6nieh0rnmu5afv56i0zd" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физик, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Американское физическое общество|Америкалық физикалық қоғамның]] Премия Пановски , 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* Bartel W. et al. Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* Hirata K. et al. Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* Fukuda Y. et al. Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* Кошиба М. Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
Nakahata M., Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
Kajita T., Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.
== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
{{Clear}}
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Токиода қайтыс болғандар]]
[[Санат:2020 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:12 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:1926 жылы туғандар]]
[[Санат:19 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]</text>
      <sha1>abt161yjw4e6nieh0rnmu5afv56i0zd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572781</id>
      <parentid>3572780</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3572781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13358" sha1="pk9ivi0qxi1ozc7u4vg37x50fezea51" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физик, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Американское физическое общество|Америкалық физикалық қоғамның]] Премия Пановски , 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* ''Bartel W. et al''. Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* ''Hirata K. et al''. Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* ''Fukuda Y. et al''. Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* ''Кошиба М''. Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* Nakahata M., Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
* Kajita T., Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
{{Clear}}
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Токиода қайтыс болғандар]]
[[Санат:2020 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:12 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:1926 жылы туғандар]]
[[Санат:19 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]</text>
      <sha1>pk9ivi0qxi1ozc7u4vg37x50fezea51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572782</id>
      <parentid>3572781</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиет */</comment>
      <origin>3572782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13366" sha1="fq7uy9nerhruo3jg221otoeut2k1acc" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физик, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Американское физическое общество|Америкалық физикалық қоғамның]] Премия Пановски , 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* ''Bartel W. et al''. Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* ''Hirata K. et al''. Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* ''Fukuda Y. et al''. Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* ''Кошиба М''. Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* ''Nakahata M.'', Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
* ''Kajita T.'', Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
{{Clear}}
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Токиода қайтыс болғандар]]
[[Санат:2020 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:12 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:1926 жылы туғандар]]
[[Санат:19 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]</text>
      <sha1>fq7uy9nerhruo3jg221otoeut2k1acc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572783</id>
      <parentid>3572782</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>/* Таңдалған басылымдар */</comment>
      <origin>3572783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13366" sha1="i1uopvmhbqi2d24dodq4u65qtx9hn22" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физик, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Американское физическое общество|Америкалық физикалық қоғамның]] Премия Пановски , 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* ''Bartel W. et al.'' Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* ''Hirata K. et al.'' Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* ''Fukuda Y. et al.'' Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* ''Кошиба М.'' Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* ''Nakahata M.'', Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
* ''Kajita T.'', Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
{{Clear}}
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Токиода қайтыс болғандар]]
[[Санат:2020 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:12 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:1926 жылы туғандар]]
[[Санат:19 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]</text>
      <sha1>i1uopvmhbqi2d24dodq4u65qtx9hn22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572784</id>
      <parentid>3572783</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер */</comment>
      <origin>3572784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13304" sha1="047d6mjr7t9t9zc9dm4db8yzu15o8lt" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физик, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Америкалық физикалық қоғам]]ның Пановски сыйлығы, 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* ''Bartel W. et al.'' Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* ''Hirata K. et al.'' Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* ''Fukuda Y. et al.'' Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* ''Кошиба М.'' Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* ''Nakahata M.'', Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
* ''Kajita T.'', Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
{{Clear}}
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Токиода қайтыс болғандар]]
[[Санат:2020 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:12 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:1926 жылы туғандар]]
[[Санат:19 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]</text>
      <sha1>047d6mjr7t9t9zc9dm4db8yzu15o8lt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572886</id>
      <parentid>3572784</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:АҚШ физиктері|АҚШ физиктері]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3572886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13263" sha1="lilsdvxzv3x68atgi4vz516o5twlfsl" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физик, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Америкалық физикалық қоғам]]ның Пановски сыйлығы, 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* ''Bartel W. et al.'' Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* ''Hirata K. et al.'' Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* ''Fukuda Y. et al.'' Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* ''Кошиба М.'' Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* ''Nakahata M.'', Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
* ''Kajita T.'', Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
{{Clear}}
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Токиода қайтыс болғандар]]
[[Санат:2020 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:12 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:1926 жылы туғандар]]
[[Санат:19 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>lilsdvxzv3x68atgi4vz516o5twlfsl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572899</id>
      <parentid>3572886</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3572899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13265" sha1="af8no9zoo44k5y7gnxyp2izei9n0xfs" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физигі, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Америкалық физикалық қоғам]]ның Пановски сыйлығы, 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* ''Bartel W. et al.'' Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* ''Hirata K. et al.'' Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* ''Fukuda Y. et al.'' Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* ''Кошиба М.'' Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* ''Nakahata M.'', Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
* ''Kajita T.'', Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
{{Clear}}
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Токиода қайтыс болғандар]]
[[Санат:2020 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:12 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:1926 жылы туғандар]]
[[Санат:19 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>af8no9zoo44k5y7gnxyp2izei9n0xfs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572900</id>
      <parentid>3572899</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3572900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13026" sha1="c4sz74uos9iz3a5erif9q5beg4wc3eu" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физигі, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Америкалық физикалық қоғам]]ның Пановски сыйлығы, 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* ''Bartel W. et al.'' Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* ''Hirata K. et al.'' Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* ''Fukuda Y. et al.'' Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* ''Кошиба М.'' Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* ''Nakahata M.'', Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
* ''Kajita T.'', Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}

[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Токиода қайтыс болғандар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>c4sz74uos9iz3a5erif9q5beg4wc3eu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572901</id>
      <parentid>3572900</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Токиода қайтыс болғандар|Токиода қайтыс болғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3572901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12964" sha1="6dty0fm7ircpkuleafhsh5vgzr8k1cc" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физигі, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Америкалық физикалық қоғам]]ның Пановски сыйлығы, 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* ''Bartel W. et al.'' Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* ''Hirata K. et al.'' Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* ''Fukuda Y. et al.'' Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* ''Кошиба М.'' Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* ''Nakahata M.'', Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
* ''Kajita T.'', Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}

[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>6dty0fm7ircpkuleafhsh5vgzr8k1cc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572902</id>
      <parentid>3572901</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Жапония физиктері|Жапония физиктері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3572902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13013" sha1="02vr2wuwq35e2gdd7098mjukpjx73qi" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физигі, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Америкалық физикалық қоғам]]ның Пановски сыйлығы, 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* ''Bartel W. et al.'' Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* ''Hirata K. et al.'' Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* ''Fukuda Y. et al.'' Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* ''Кошиба М.'' Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
* ''Nakahata M.'', Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
* ''Kajita T.'', Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}

[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:Жапония физиктері]]</text>
      <sha1>02vr2wuwq35e2gdd7098mjukpjx73qi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572948</id>
      <parentid>3572902</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Стандарт</comment>
      <origin>3572948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13013" sha1="0kk5zkas4p8fl4gvv3qpgktbbgvnfl3" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі = Масатоси Косиба
|Шынайы есімі = {{lang-ja|小柴 昌俊}}
|Суреті  = Masatoshi_Koshiba_2002.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 19.9.1926
|Туған жері = {{Туғанжері|Тоёхаси|Тоёхаси}} қ.&amp;nbsp;, [[Айти (префектура)|Айти]] преф.&amp;nbsp;, [[Жапония]]
|Қайтыс болған күні = 12.11.2020
|Қайтыс болған жері =  {{Қайтысболғанжері|Токио|Токиода}}, [[Жапония]]
|Ғылыми аясы = [[физика]]
|Марапаттары =  {{{!}}
{{!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1988}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Жапония)|1997}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2002]])
{{!}}}
}}
'''Масатоси Косиба''' (жап. 小柴 昌俊 ''Косиба Масатоси'', 19 қыркүйек 1926, Тоёхаси қаласы Айти префектурасы — 12 қараша 2020, Токио) — [[Жапония|жапон]] физигі, [[Элементар бөлшектер|элементар бөлшектер физикасы]] маманы. 2002 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығы]] ([[Раймонд Дэвис|Раймонд Дэвиспен]] бірге «[[нейтрино]] [[Астрономия|астрономиясын]] жасағаны үшін») лауреаты.

Жапония ғылым академиясының мүшесі (2002)&lt;ref&gt;[http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html Personal Information | The Japan Academy :: Koshiba, Masatoshi] {{Wayback|url=http://www.japan-acad.go.jp/en/members/4/koshiba_masatoshi.html|date=20190302210420}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;, [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (2003), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (2005)&lt;ref&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html Masatoshi Koshiba] {{Wayback|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20010091.html|date=20180821160624}}{{In lang|en}}&lt;/ref&gt;.

Екі Жапония мәдениет орденінің кавалері (1988 және 1997).

== Өмірбаян ==
[[Тоехаси|Тойохашиде]] дүниеге келген ол, 1951 жылы [[Токио университеті|Токио университетінде]] бакалавр дәрежесін, содан кейін ядролық фотоэмульсияны қолдана отырып[[Ғарыш сәулелері|, ғарыштық сәулелерді]] зерттеу бойынша магистр дәрежесін алды. 1953 жылы ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Рочестер университетінде аспирантураға түсті, онда екі жылдан кейін ғарыштық сәулелердегі жоғары энергиялы құбылыстар бойынша докторлық диссертациясын қорғады (ғылыми жетекшісі Мортон Каплон). Ол келесі бірнеше жылды Чикаго мен Токиода өткізді, 1962 жылы Токио университетіне тұрақты оралды, онда 1970 жылдың наурыз айынан бастап профессор болып қызмет етті. 1977 жылы ол университетте Элементар бөлшектер физикасы бойынша халықаралық ынтымақтастық зертханасын (қазіргі Халықаралық элемегтар бөлшектер физикасы орталығы) құрды. 1987 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы 10 жыл Токай университетінде сабақ берді.

== Ғылыми қызмет ==
1950—1960 жылдары ол жоғары энергиялы ғарыштық сәулелерді және жоғарғы атмосферадағы онымен байланысты құбылыстарды зерттеді. 1960 жылдардың соңында ол элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеу үшін [[Зарядталған бөлшектердің үдеткіші|үдеткіштерді]] пайдалануға бет бұрды және [[Жаңасібір|Новосибирск]] қаласындағы Ядролық физика институтында электрон-позитронды [[Коллайдер|коллайдерді]] жасауға қатысты, бірақ жоба 1972 жылы тоқтатылды. Осы сәтсіздіктен кейін ол [[Гамбург|Гамбургтегі]] DESY зерттеу орталығымен ынтымақтастық орнатты, онда ол және оның тобы DASP экспериментіне қатысты ({{Lang-en|Double Arm Spectrometer}}) және бірлескен жапон-неміс-британдық JADE жобасы ({{Lang-en|Japan, Deutschland, and England}}), бұл [[Глюон|глюондардың]] бар екендігінің алғашқы дәлелдерін берді. 1980 жылдары ол [[CERN]]-дегі үлкен электрон-позитронды коллайдердегі OPAL экспериментіне қатысты. Ол Жапонияда келесі буын электрон-позитронды коллайдерді — Халықаралық сызықтық коллайдерді құруды насихаттады.

1980 жылдардың басында ол теория бойынша болжанған [[Протон|протонның]] ыдырауын тіркеу үшін [[Камиоканде]] ({{Lang-en|Kamioka Nucleon Decay Experiment}}) деп аталатын тәжірибе ұсынды. 1983 жылдың шілдесінде 3000 тонна су мен 1000 метр тереңдікте орналасқан 1000 [[Фотоэлектрондық көбейткіш|фотокөбейткіштен]] тұратын детектор деректер жинай бастады. Дегенмен, ол протонның ыдырауынан сигналды анықтай алмады, сондықтан 1983 жылдың күзінде ол қолданыстағы детекторды астрофизикалық нейтрино детекторына айналдыруды ұсынды. Жақсартылған құрал 1987 жылдың басында жұмыс істей бастады және 1987 жылдың ақпанына қарай астрофизикалық нейтриноларды анықтай алды: 1987A SN жарылысы кезінде 12 нейтрино анықталды, оның тоғызы алғашқы екі секундта орын алды. Бұл жұлдыздардың [[гравитациялық коллапс]] механизмінің, атап айтқанда нейтриноның салқындату теориясының жарамдылығының алғашқы тікелей эксперименттік дәлелі болды. Бұл бақылау нейтрино астрономиясының бастамасын белгіледі, ол үшін Косиба мен Раймонд Дэвис 2002 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды (олар сыйлықтың жартысын алды, ал екінші жартысы Риккардо Джаккониге берілді).

Камиоканде тәжірибесі тек алыс ғарыштан ғана емес, сонымен қатар [[Күн (жұлдыз)|күн нейтриноларын]] да анықтады. Күн теориясы бойынша күтілетін ағынмен салыстырғанда анықталған нейтринолардың тапшылығы расталып қана қоймай, сонымен қатар атмосфералық нейтрино аномалиясы (атмосферада пайда болған мюондық және электрондық нейтриноларына күтілгеннен төмен қатынасы) алғаш рет ашылды. Бұл әсерлер нейтрино тербелістері теориясы аясында түсіндірілді, олар Косиба ұсынған 50 000 тонна су бар, жақсартылған детекторды пайдаланып Супер-Камиоканде тәжірибесінде сенімді түрде анықталды. Бұл жұмысы үшін Косибаның шәкірті [[Такааки Кадзита|Такааки Каджита]] физика бойынша 2015 жылғы Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар, сыйлықтар және басқа да ерекшеліктер ==
* Германияның Федералдық Құрмет Крест ордені, 1985
* Нисина мемориалдық сыйлығы , Нисина қоры, 1987
* Асахи сыйлығы (1987)
* Жапония үкіметінің Мәдениет ордені, 1988
* Жапония Ғылым Академиясының академиялық сыйлығы, 1989
* Америкалық физикалық қоғамның Бруно Росси сыйлығы, 1989
* Еуропалық физикалық қоғамның арнайы сыйлығы, 1996
* Александр Гумбольдт қорының Гумбольдт сыйлығы, 1997
* Фудживара ғылыми қорының Премия Фудзивары , 1997
* Жапония императорының Мәдениет ордені, 1997
* Пизадағы Normale Superiole физика мектебінің құрметті дипломы, 1999
* Гамбург университетінің жаратылыстану ғылымдарының құрметті докторы, 1999
* Рочестер университетінің «Құрметті ғалым» сыйлығы, 2000
* Вольф қорының физика саласындағы Вольф сыйлығы, 2000
* [[Америкалық физикалық қоғам]]ның Пановски сыйлығы, 2002
* [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]], 2002
* Бенджамин Франклин медалі, 2003

== Таңдалған басылымдар ==
* ''Bartel W. et al.'' Observation of planar three-jet events in e+e- annihilation and evidence for gluon bremsstrahlung // Physics Letters B. — 1980. — Vol. 91. — P. 142-147. — doi:10.1016/0370-2693(80)90680-2.
* ''Hirata K. et al.'' Observation of a neutrino burst from the supernova SN1987A // Physical Review Letters. — 1987. — Vol. 58. — P. 1490-1493. — doi:10.1103/PhysRevLett.58.1490.
* ''Fukuda Y. et al.'' Evidence for oscillation of atmospheric neutrinos // Physical Review Letters. — 1998. — Vol. 81. — P. 1562-1567. — doi:10.1103/PhysRevLett.81.1562.
* ''Кошиба М.'' Рождение нейтринной астрофизики: Нобелевская лекция // Успехи физических наук. — 2004. — Т. 174. — С. 418-426. — doi:10.3367/UFNr.0174.200404h.0418.

== Әдебиет ==
* ''Nakahata M.'', Suzuki A. Masatoshi Koshiba (1926–2020) // Science. — 2021. — Vol. 371. — P. 349. — doi:10.1126/science.abg1561.
* ''Kajita T.'', Komamiya S. Masatoshi Koshiba // Physics Today. — 2021. — Vol. 74(7). — P. 60. — doi:10.1063/PT.3.4800.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}

[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:ГФР сіңірген еңбегі үшін ордені үлкен крестінің кавалерлері]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:Жапония физиктері]]</text>
      <sha1>0kk5zkas4p8fl4gvv3qpgktbbgvnfl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Мәдениет ордені (Жапония)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>777704</id>
    <revision>
      <id>3572778</id>
      <parentid>3572681</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3572778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="423" sha1="aez35zbfbbqdod42uscg2716uupk54j" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[[Сурет:JPN Bunka-kunsho blank BAR.svg|60px|link=Мәдениет ордені|Мәдениет ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{#if: {{{nocat|}}}||{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Алфавит бойынша Жапония Мәдениет орденінің иегерлері|{{PAGENAME}}]]}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Мәдениет ордені]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aez35zbfbbqdod42uscg2716uupk54j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572903</id>
      <parentid>3572778</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="443" sha1="8h2yp9zizeq8mhbg6s6nak77rlxpiiz" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[[Сурет:JPN Bunka-kunsho blank BAR.svg|60px|link=Мәдениет ордені|Мәдениет ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{#if: {{{nocat|}}}||{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Алфавит бойынша Жапония Мәдениет орденінің иегерлері|{{PAGENAME}}]]}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Марапаттар:Жапония]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8h2yp9zizeq8mhbg6s6nak77rlxpiiz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572905</id>
      <parentid>3572903</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <origin>3572905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="416" sha1="c2x7xnfw85fr3xumsusog9fljee52z0" xml:space="preserve">[[Сурет:JPN Bunka-kunsho blank BAR.svg|60px|link=Мәдениет ордені|Мәдениет ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{#if: {{{nocat|}}}||{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Алфавит бойынша Жапония Мәдениет орденінің иегерлері|{{PAGENAME}}]]}}}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Марапаттар:Жапония]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c2x7xnfw85fr3xumsusog9fljee52z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:ПозКарта Қырым</title>
    <ns>10</ns>
    <id>777707</id>
    <redirect title="Үлгі:ПозКарта Украина Қырым Автономиялық Республикасы" />
    <revision>
      <id>3572890</id>
      <parentid>3572716</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>Changed redirect target from [[Үлгі:ПозКарта Украина Қырым]] to [[Үлгі:ПозКарта Украина Қырым Автономиялық Республикасы]]</comment>
      <origin>3572890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="btbomq7q93h0nmxmr5ag6cilgmclqx5" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Үлгі:ПозКарта Украина Қырым Автономиялық Республикасы]]</text>
      <sha1>btbomq7q93h0nmxmr5ag6cilgmclqx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пинск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777726</id>
    <revision>
      <id>3572767</id>
      <timestamp>2026-03-29T12:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.   == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Брест облысы қалалары]]</comment>
      <origin>3572767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="371" sha1="2tf5bgtlf4zqach1rmrh8z5ryqbjwm9" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2tf5bgtlf4zqach1rmrh8z5ryqbjwm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572768</id>
      <parentid>3572767</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3572768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="415" sha1="0q9cdls371gj236s8jghnaauq789jq1" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0q9cdls371gj236s8jghnaauq789jq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572769</id>
      <parentid>3572768</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3572769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="618" sha1="78xfjax0mcb4ivnc8pz4zqunvdlbct4" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>78xfjax0mcb4ivnc8pz4zqunvdlbct4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572770</id>
      <parentid>3572769</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3572770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="892" sha1="r3umhm2xxehc467ayewtl7mbrusspxw" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>r3umhm2xxehc467ayewtl7mbrusspxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572771</id>
      <parentid>3572770</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3572771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1076" sha1="de0tbnmaa8ejzmvtync9izw3xtj1vtv" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>de0tbnmaa8ejzmvtync9izw3xtj1vtv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572774</id>
      <parentid>3572771</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3572774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="osb3fqzkty7oaky7ou3odzaaqjntetu" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>osb3fqzkty7oaky7ou3odzaaqjntetu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572775</id>
      <parentid>3572774</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3572775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2027" sha1="2mq2ac8vg3cqf23dnkhhlqc9v6gw5ca" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2mq2ac8vg3cqf23dnkhhlqc9v6gw5ca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572776</id>
      <parentid>3572775</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3572776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="c5fx2kxyr3qwwojmzfv8nihlx5qj9ig" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>c5fx2kxyr3qwwojmzfv8nihlx5qj9ig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572777</id>
      <parentid>3572776</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3572777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4074" sha1="2dv9ibu8xdcwvakvnfuwo6x7it5qigj" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2dv9ibu8xdcwvakvnfuwo6x7it5qigj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572779</id>
      <parentid>3572777</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3572779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4719" sha1="26f1hhzukm64lma86qf5of619o2dpbo" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>26f1hhzukm64lma86qf5of619o2dpbo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572785</id>
      <parentid>3572779</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3572785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5369" sha1="mak721kazllrnlk6hrn220ifbuxekfe" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>mak721kazllrnlk6hrn220ifbuxekfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572786</id>
      <parentid>3572785</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3572786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5594" sha1="2eantkjcqjk6i9jddma55qt9oauqzfs" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2eantkjcqjk6i9jddma55qt9oauqzfs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572787</id>
      <parentid>3572786</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3572787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6287" sha1="j8kzp3oz2qj0vn185i1qsev0e6ycjoi" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ; Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ; және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>j8kzp3oz2qj0vn185i1qsev0e6ycjoi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572788</id>
      <parentid>3572787</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3572788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7102" sha1="ciqaz5i6s3jer08ksvs4ehscj1sy0lv" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ciqaz5i6s3jer08ksvs4ehscj1sy0lv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572789</id>
      <parentid>3572788</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3572789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7315" sha1="pzqkarnmi88q3sbvjxlz7jm5tea76bj" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>pzqkarnmi88q3sbvjxlz7jm5tea76bj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572790</id>
      <parentid>3572789</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3572790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7551" sha1="ox0251jxxs18o73nf4ew2bhluicmmy6" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ox0251jxxs18o73nf4ew2bhluicmmy6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572791</id>
      <parentid>3572790</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T12:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3572791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8283" sha1="hr4u7hda82ycukymoui83f4aa0pagp2" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hr4u7hda82ycukymoui83f4aa0pagp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572792</id>
      <parentid>3572791</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрнекі орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3572792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8735" sha1="igqkkrvr7y9ejs0emx3pd8blmapgmmh" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жердлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>igqkkrvr7y9ejs0emx3pd8blmapgmmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572793</id>
      <parentid>3572792</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрнекі орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3572793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9116" sha1="40pavjv9hi2ymbmtckdsftah8hd7ki4" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жердлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>40pavjv9hi2ymbmtckdsftah8hd7ki4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572794</id>
      <parentid>3572793</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрнекі орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3572794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9562" sha1="l5kljhtoq8649vuo8uvt0k0itynf3jc" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жердлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>l5kljhtoq8649vuo8uvt0k0itynf3jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572795</id>
      <parentid>3572794</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрнекі орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3572795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9942" sha1="58nluyse92fqgg30ibzbkoeiq34mly7" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>58nluyse92fqgg30ibzbkoeiq34mly7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572797</id>
      <parentid>3572795</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрнекі орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3572797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10685" sha1="ligr04ztqy7qlsye3fp2x24cqj8gqxi" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ligr04ztqy7qlsye3fp2x24cqj8gqxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572798</id>
      <parentid>3572797</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрнекі орындары */ дереккөз</comment>
      <origin>3572798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10838" sha1="j0cksznuygaglv8lsrg77ywvnl5fd6e" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>j0cksznuygaglv8lsrg77ywvnl5fd6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572801</id>
      <parentid>3572798</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3572801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11494" sha1="51dzudkupohievxyaspf7x6sdzakwhh" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.
&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>51dzudkupohievxyaspf7x6sdzakwhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572804</id>
      <parentid>3572801</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3572804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11924" sha1="photsfsnd526y7021x64oguukxrrl56" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.
&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>photsfsnd526y7021x64oguukxrrl56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572805</id>
      <parentid>3572804</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3572805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12314" sha1="f0z6pmrtl28emw7d8rplko67qoa504f" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.
&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>f0z6pmrtl28emw7d8rplko67qoa504f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572806</id>
      <parentid>3572805</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */</comment>
      <origin>3572806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13276" sha1="quhi2qlk7sws4iu0qv807xvyepvytl4" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.
&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>quhi2qlk7sws4iu0qv807xvyepvytl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572807</id>
      <parentid>3572806</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3572807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13759" sha1="tlqwxyhhfwgvn2k1w94vj35j9cuhrkh" xml:space="preserve">'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>tlqwxyhhfwgvn2k1w94vj35j9cuhrkh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572808</id>
      <parentid>3572807</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3572808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16163" sha1="3dmpup75seph4sdwqd4dseacmc5js8y" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>3dmpup75seph4sdwqd4dseacmc5js8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572809</id>
      <parentid>3572808</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3572809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16187" sha1="qhp6yodv722tg51u95yauxuox59r0ti" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = Pinsk Montage (2017).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>qhp6yodv722tg51u95yauxuox59r0ti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572810</id>
      <parentid>3572809</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3572810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16221" sha1="ltml8reazbrbd96afywvff4j0tfqlrt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = Pinsk Montage (2017).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Pinsk, Belarus.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ltml8reazbrbd96afywvff4j0tfqlrt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572811</id>
      <parentid>3572810</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3572811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16238" sha1="ngsebfbti3h7nf565rf8k0d51fst5f7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = Pinsk Montage (2017).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Pinsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Pinsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ngsebfbti3h7nf565rf8k0d51fst5f7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572812</id>
      <parentid>3572811</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3572812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16266" sha1="0pg0h2u8hozdcsb4us5qblnednqspun" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = Pinsk Montage (2017).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Pinsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Pinsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =06 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =06 |lon_sec =11 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0pg0h2u8hozdcsb4us5qblnednqspun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572814</id>
      <parentid>3572812</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3572814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16332" sha1="sloyw23m4rgvphhhpkecjgp1eya0w7x" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = Pinsk Montage (2017).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Pinsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Pinsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =06 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =06 |lon_sec =11 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пинск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>sloyw23m4rgvphhhpkecjgp1eya0w7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572815</id>
      <parentid>3572814</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3572815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16343" sha1="ok4k3rsg1hahxblcwzvj2jotxdbd3i1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = Pinsk Montage (2017).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Pinsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Pinsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =06 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =06 |lon_sec =11 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пинск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 135 619
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ok4k3rsg1hahxblcwzvj2jotxdbd3i1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572816</id>
      <parentid>3572815</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3572816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16382" sha1="5yltd2ypt87pdv2qfombwyjfvo1ar78" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = Pinsk Montage (2017).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Pinsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Pinsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =06 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =06 |lon_sec =11 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пинск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 135 619
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 165
 |пошта индексі           = 225700—225716, 225745, 224144
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>5yltd2ypt87pdv2qfombwyjfvo1ar78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572817</id>
      <parentid>3572816</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T13:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3572817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16492" sha1="sunazp66uyn1odwqkyz8mvtol5j0lkz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = Pinsk Montage (2017).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Pinsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Pinsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =06 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =06 |lon_sec =11 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пинск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1097	
 |алғашқы дерек           = 1097	
 |бұрынғы атаулары        = Пиньск, Пинеск, Pińsk
 |статус алуы             = XIV ғ.
 |жер аумағы              = 47,3	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 141 ± 1
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 135 619
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 165
 |пошта индексі           = 225700—225716, 225745, 224144
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>sunazp66uyn1odwqkyz8mvtol5j0lkz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572823</id>
      <parentid>3572817</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T14:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3572823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16630" sha1="6lyhjtmdube06xkw5s0tacvhn8devzs" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = Pinsk Montage (2017).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Pinsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Pinsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =06 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =06 |lon_sec =11 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пинск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1097	
 |алғашқы дерек           = 1097	
 |бұрынғы атаулары        = Пиньск, Пинеск, Pińsk
 |статус алуы             = XIV ғ.
 |жер аумағы              = 47,3	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 141 ± 1
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 135 619
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 165
 |пошта индексі           = 225700—225716, 225745, 224144
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4°C, ал шілдеде 19,1°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pinsk|title=Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>6lyhjtmdube06xkw5s0tacvhn8devzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572927</id>
      <parentid>3572823</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16623" sha1="a04x1o2qjwt56gj8h8mo0jo81jmi0l1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пинск
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пінск}}
 |сурет                   = Pinsk Montage (2017).jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Pinsk, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Pinsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =06 |lat_sec =55 
  |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =06 |lon_sec =11 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пинск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1097
 |алғашқы дерек           = 1097
 |бұрынғы атаулары        = Пиньск, Пинеск, Pińsk
 |статус алуы             = XIV ғ.
 |жер аумағы              = 47,3
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 141 ± 1
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 135 619
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 165
 |пошта индексі           = 225700—225716, 225745, 224144
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пинск''' ({{lang-be|Пінск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]]ндағы облыстық бағыныстағы қала, [[Пинск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://deartravel.ru/2888-goroda-i-oblasti-belorussii.html|title=Города и области Белоруссии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;
2026 жылғы жағдай бойынша Пинск халқының саны 135 619 адамды құрады. Пинск — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 10-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pinsk-9183.html|title=Население Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Беларусьтің оңтүстігінде, [[Брест]]іден 180 км және [[Минск]]іден 300 км қашықтықта, Пина өзені мен Припять өзенінің қосылысында орналасқан. Ежелгі заманнан бері «варягтардан гректерге дейінгі» сауда жолы қала арқылы өткен. Пинск көлік торабы ретіндегі маңыздылығын сақтап қалды: бүгінде ол теміржолдар мен автомобиль жолдары Днепр-Буг су жолымен қиылысатын ірі көлік торабы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=16_Pinsk|title=Расположение - Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

Климаты қоңыржай континенталды. Теңіз ауа массаларының әсерінен қысы жұмсақ, жазы орташа жылы болады. Мұны тудыратын циклондар Атлант мұхитынан батыстан шығысқа қарай жылжиды. Қаңтардағы орташа температура -3,4&amp;nbsp;°C, ал шілдеде 19,1&amp;nbsp;°C. Жылдық жауын-шашын шамамен 600 мм. Температурасы нөлден жоғары күндер саны 253. Орташа есеппен жылына 165 күн жауын-шашын болады.

== Тарихы ==
Қаланы XI ғасырда Дрегович тайпалары құрған. Қала туралы алғашқы деректер 1097 жылға жатады. Сол кезде Пинск Туров княздігінің құрамына кірді, ал XII ғасырдың аяғында ол Пинск княздігінің орталығына айналды және Йотвингілер мен литвалықтардың шабуылдарына ұшырады. XIII ғасырда Пинск татар-моңғол шапқыншылығымен жаулап алынды. 1320 жылы Пинск княздігі Литва Ұлы Герцогтігімен қосылды. Сонымен бірге, мұнда католик миссиясы құрылып, францискан шіркеуі салынды.

Поляк-Литва Достастығының құрамында (1569 жылдан бастап) Пинск Брест воеводтығының орталығына айналды және Магдебург құқықтарын алды. 17 ғасырдың ортасында Пинск өзінің шарықтау шегіне жетіп, шамамен 30 000 халқы бар ірі сауда және мәдени қалаға айналды. Хмельницкий көтерілісі және орыс-поляк соғыстары Пинскті талқандады. Біртіндеп қалпына келе жатқан қала 1793 жылы Польша-Литва Достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең экономикалық және мәдени прогресспен ерекшеленді: зауыттар мен теміржол салынды, кинотеатр ашылды, телефон байланысы орнатылды. Халықтың көпшілігі еврейлер болды.

Пинск 1915-17 және 1941-44 жылдары немістер басып алды. 1917-20 жылдары қала өзін-өзі жариялаған Украина Халық Республикасына тиесілі болды, содан кейін 1939 жылға дейін Польшаға қосылды, содан кейін Қызыл Армия басып алды. 1939 жылдан 1954 жылға дейін Пинск Беларусь КСР-індегі аттас аймақтың орталығы болды, ал ол таратылғаннан кейін Брест облысының құрамына кірді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1156-Pinsk.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pinsk|title=Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Бүгінгі таңда Пинск — дамыған өнеркәсіптік базасы бар қала. Қазіргі уақытта мұнда шамамен 50 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішіндегі ең маңыздылары: жол-құрылыс техникасын өндіруші «Амкадор-Пинск» ЖАҚ, Беларусь Республикасындағы ең ірі ағаш өңдеу компаниясы «Пинскдрев» ЖАҚ және трикотаж бұйымдарын өндіруші «Полесье» ААҚ.

Қаланың жетекші экономикалық салалары - орман шаруашылығы және ағаш өңдеу (қаланың жалпы көлемінің 33,5%), тамақ өңдеу (21,1%), жеңіл өнеркәсіп (17,2%), машина жасау және металл өңдеу (9,8%), сондай-ақ ұн және дәнді дақылдарды тарту және жемді тарту (7,1%). Химиялық, микробиологиялық, баспа және басқа да салалар да белсенді.
Өнеркәсіптік кәсіпорындар экспорттың шамамен 90%-ын құрайды. Қала өнімінің 45%-дан астамы жақын және алыс шетелдегі 35 елге экспортталады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1774788318&amp;tld=kz&amp;lang=ru&amp;name=1337926352-5653.doc&amp;text=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA|title=Город Пинск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

'''Транспорты''' — Пинск аймақтағы және елдегі ең ірі көлік тораптарының бірі болып табылады. Қаладағы қоғамдық көлік тек автобустар мен микроавтобустардан тұрса да, қолданыстағы автобус желілері Пинсктің барлық аудандарын байланыстырады. Қала маңындағы, қалааралық және халықаралық автобус қызметі де жұмыс істейді. Сондай-ақ Пинск теміржол вокзалы бар.

'''Білім беру''' — Пинскіде 35 мектепке дейінгі мекеме бар. Үш мектептен тыс мекеме жұмыс істейді: Оқушыларға арналған қалалық экологиялық орталық, Оқушыларға арналған техникалық және көркем шығармашылық орталығы және Балалар мен жасөспірімдер туризмі орталығы. Қалада 18 жалпы білім беру мектебі, оның ішінде үш гимназия, екі музыка мектебі, балалар би мектебі және бейнелеу өнері мектебі бар. Жеті орта кәсіптік білім беру мекемесі, Полесск мемлекеттік университеті 2006 жылдан бері жоғары білім беру саласында жұмыс істейді.

'''Денсаулық сақтау''' — қала тұрғындарына медициналық қызметтерді бірқатар мамандандырылған медициналық мекемелер көрсетеді. Қалада Пинск орталық емханасы, Пинск орталық ауруханасы, Балалар ауруханасы, Ауданаралық перзентхана және Стоматологиялық емхана бар.

'''Мәдениеті''' — қалада үш мәдени орталық, кинотеатр, драма театры, концерт залы және Беларусь Полесье мұражайы бар. Пинск қаласында «Палески Карагод» халықаралық фольклор фестивалі және «Пинск» халықаралық мотоцикл фестивалі өтеді.

'''Спорт''' — қалада мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер олимпиадалық резерв мектебі, шахмат және дойбы клубы, БелОСТО спорт кешені, теннис корты, мұз сарайы, бірнеше бассейндер және стадиондар орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://101hotels.com/recreation/belarus/pinsk/about?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|title=О городе Пинске|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрнекі орындары ==
Пинск қаласы XI ғасырдан бастау алатын бай тарихқа ие, бұған көптеген тарихи ескерткіштер мен сәулет құрылыстары, соның ішінде Әулие Станислав пен Әулие Елена соборы және Пинск бекінісі дәлел бола алады.
Пинск өзінің көркем саябақтарымен және қорықтарымен, мысалы, сирек кездесетін флора мен фауна түрлерінің мекені болып табылатын Беловежская Пуша ұлттық саябағымен танымал.

Негізгі назар аударарлық жерлері:
* '''Пинск қамалы''' — жеті ғасырдан астам тарихы бар қамал көптеген жөндеу жұмыстары мен қалпына келтірулерден өтті. Қазір онда аймақтың тарихы мен мәдениетіне арналған экспонаттар қойылған мұражай орналасқан.
* '''Станислав соборы''' — бастапқыда XVIII ғасырда салынған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылып, кейін қайта салынған. Собордың интерьері өзінің сән-салтанатымен, әсіресе витраждарымен әсер қалдырады.
* '''Янка Купала мұражайы''' — Пинск облысында туып-өскен атақты беларус жазушысы және ақыны Янка Купалаға арналған мұражай. Мұражайда Янка Купаланың өмірі мен шығармашылығы, сондай-ақ аймақтың мәдениеті мен тарихы туралы экспонаттар қойылған.
* '''Пинск өлкетану мұражайы''' — Пинск және оның айналасындағы аймақтың тарихы мен мәдениеті туралы танысатын орын. Мұражайда аймақтың табиғи тарихы, сондай-ақ мәдени және саяси тарихы туралы экспонаттар бар.
* '''Пинск тарихы мұражайы''' — Пинск еврей қауымдастығының бұрынғы синагогасында орналасқан және оның айналасындағы аймақ еврейлерінің тарихын баяндайтын экспонаттар бар. Пинсктегі поляк қауымдастығының тарихына арналған шағын көрме де қойылған.
* Пинск су мұнарасы — XX ғасырдың басында салынған, қазір қала мен оның айналасының панорамалық көріністерін ұсынатын танымал бақылау алаңы болып табылады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pinsk.htm|title=Карта Пинска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-29|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>a04x1o2qjwt56gj8h8mo0jo81jmi0l1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Backon time</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777727</id>
    <revision>
      <id>3572773</id>
      <timestamp>2026-03-29T12:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="443" sha1="g7x0fb73rat5kopjqetaw4i3ks36deh" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Backon time}}

-- &lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылауы)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 17:10, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>g7x0fb73rat5kopjqetaw4i3ks36deh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Ndeerova</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777728</id>
    <revision>
      <id>3572799</id>
      <timestamp>2026-03-29T13:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="jyoc4kzgq8dz4xpz13io27t16jvqagv" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ndeerova}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 18:18, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>jyoc4kzgq8dz4xpz13io27t16jvqagv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:05kitties</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777729</id>
    <revision>
      <id>3572800</id>
      <timestamp>2026-03-29T13:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="q2kiohu9uush1twi9ny9aml5q7z9c7a" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=05kitties}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  18:20, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>q2kiohu9uush1twi9ny9aml5q7z9c7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Sqwest</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777730</id>
    <revision>
      <id>3572802</id>
      <timestamp>2026-03-29T13:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="lchegvdmdnnr3sha59d7af9t1ov1y4i" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sqwest}}

-- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 18:26, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>lchegvdmdnnr3sha59d7af9t1ov1y4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Myrza-Kazy Mazhit</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777731</id>
    <revision>
      <id>3572803</id>
      <timestamp>2026-03-29T13:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="359" sha1="tk65o8yur76yvd3vmgcqgwu29sorlwe" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Myrza-Kazy Mazhit}}

-- [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 18:26, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>tk65o8yur76yvd3vmgcqgwu29sorlwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пружаны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777734</id>
    <revision>
      <id>3572824</id>
      <timestamp>2026-03-29T14:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Брест облысы қалалары ]]</comment>
      <origin>3572824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="371" sha1="shfdxg6cgsqcmz4urroakg7nq9vuvw6" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Брест облысы қалалары ]]</text>
      <sha1>shfdxg6cgsqcmz4urroakg7nq9vuvw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572825</id>
      <parentid>3572824</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T14:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3572825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="398" sha1="rp25jglsw8x9q125q7jbyuzg1cf2xqy" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}
[[Санат:Брест облысы қалалары ]]</text>
      <sha1>rp25jglsw8x9q125q7jbyuzg1cf2xqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572831</id>
      <parentid>3572825</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T14:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3572831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="415" sha1="69vikpqvqkq7zsq14a9fsv0yp597tcr" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы қалалары}}
[[Санат:Брест облысы қалалары ]]</text>
      <sha1>69vikpqvqkq7zsq14a9fsv0yp597tcr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572928</id>
      <parentid>3572831</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymovbot</username>
        <id>170796</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Дереккөздер */ clean up, replaced: {{Брест облысы қалалары}} → {{Брест облысы}} using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>3572928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="398" sha1="tukklywcwdwa6zrqtuxqcap3xba1jg5" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>tukklywcwdwa6zrqtuxqcap3xba1jg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573007</id>
      <parentid>3572928</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3573007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="krfauyscuvffgzyht1he6dfnqceh4vl" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>krfauyscuvffgzyht1he6dfnqceh4vl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573009</id>
      <parentid>3573007</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3573009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="tiopi85m1v5ok8mx3pxbqz05t1mkc0f" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>tiopi85m1v5ok8mx3pxbqz05t1mkc0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573010</id>
      <parentid>3573009</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3573010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="a6hm2iqx1hr30zs9mlytpoa6gba6kbg" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>a6hm2iqx1hr30zs9mlytpoa6gba6kbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573011</id>
      <parentid>3573010</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3573011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1561" sha1="oznx1b8vu2pvgyt672sk5d7hervybdb" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>oznx1b8vu2pvgyt672sk5d7hervybdb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573012</id>
      <parentid>3573011</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3573012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1717" sha1="ppkj7r9gpktorz4skqc1ohsd2fv762u" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ppkj7r9gpktorz4skqc1ohsd2fv762u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573013</id>
      <parentid>3573012</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3573013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="ejapdzna3uedruxqx42yjxpxqggl4fg" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ejapdzna3uedruxqx42yjxpxqggl4fg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573015</id>
      <parentid>3573013</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3573015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3511" sha1="f197mr9ia3hla9dr8xbwylusx4adkap" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды. 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>f197mr9ia3hla9dr8xbwylusx4adkap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573016</id>
      <parentid>3573015</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:23:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3573016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3656" sha1="rczvt2xos18u1wyaxhyvkwc82irfvyf" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>rczvt2xos18u1wyaxhyvkwc82irfvyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573017</id>
      <parentid>3573016</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3573017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3796" sha1="9j2c3xuxv56dmwsvm0l91s2j3d68plg" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9j2c3xuxv56dmwsvm0l91s2j3d68plg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573018</id>
      <parentid>3573017</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3573018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4332" sha1="43a4ntfoko4brx7eyg51r1i7c07h9fs" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>43a4ntfoko4brx7eyg51r1i7c07h9fs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573019</id>
      <parentid>3573018</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3573019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4593" sha1="nx9rbmjuegyolvhhhf5w0wgmkmmmrln" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>nx9rbmjuegyolvhhhf5w0wgmkmmmrln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573020</id>
      <parentid>3573019</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */</comment>
      <origin>3573020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4844" sha1="mjeagjr67uwqthwz64mf2c3p3htnhjp" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>mjeagjr67uwqthwz64mf2c3p3htnhjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573021</id>
      <parentid>3573020</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3573021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5355" sha1="sl63kjx1xg8mki62owyt45jd1vn93wl" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>sl63kjx1xg8mki62owyt45jd1vn93wl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573022</id>
      <parentid>3573021</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрнекі орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3573022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="9pjxywnlndckli99vfudmx977wd61pb" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9pjxywnlndckli99vfudmx977wd61pb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573023</id>
      <parentid>3573022</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрнекі орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3573023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6341" sha1="fmbe33aukpwvrxlaemlo3mghhc5x1g4" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>fmbe33aukpwvrxlaemlo3mghhc5x1g4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573024</id>
      <parentid>3573023</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрнекі орындары */ толықтыру</comment>
      <origin>3573024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6655" sha1="888dkivm80hlekmg6y66dvzu5pkqhs5" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>888dkivm80hlekmg6y66dvzu5pkqhs5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573026</id>
      <parentid>3573024</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрнекі орындары */</comment>
      <origin>3573026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6813" sha1="ozcgb9rleaw1djdhvur8key01dqxxzx" xml:space="preserve">'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ozcgb9rleaw1djdhvur8key01dqxxzx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573027</id>
      <parentid>3573026</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3573027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9225" sha1="0iwuifxv2rn44jlziaw6wib6o0sp5pg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>0iwuifxv2rn44jlziaw6wib6o0sp5pg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573028</id>
      <parentid>3573027</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3573028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9258" sha1="bu24ocz0e1g4khwg9xt78pr6xkzvpt6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>bu24ocz0e1g4khwg9xt78pr6xkzvpt6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573031</id>
      <parentid>3573028</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3573031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9286" sha1="b0epbpd8bh92gc6uqv05616ftyjfq7i" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =33 |lat_sec =24 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =27 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>b0epbpd8bh92gc6uqv05616ftyjfq7i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573032</id>
      <parentid>3573031</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3573032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9356" sha1="6s172b1lw4yip097lpziw55vyshd1mx" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =33 |lat_sec =24 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =27 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пружаны ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>6s172b1lw4yip097lpziw55vyshd1mx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573033</id>
      <parentid>3573032</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3573033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9366" sha1="i27f8a1pcvakrxddqsnjyjuu8jkjczp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =33 |lat_sec =24 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =27 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пружаны ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18 884
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>i27f8a1pcvakrxddqsnjyjuu8jkjczp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573034</id>
      <parentid>3573033</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3573034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9381" sha1="bprkdcpbdki5swgqx9byi9u4vb5fjxu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =33 |lat_sec =24 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =27 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пружаны ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18 884
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1632
 |пошта индексі           = 225133
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>bprkdcpbdki5swgqx9byi9u4vb5fjxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573035</id>
      <parentid>3573034</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3573035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9415" sha1="4rx51ognku3e0gwhsk3yua7402dm6mv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =33 |lat_sec =24 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =27 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пружаны ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1487	
 |алғашқы дерек           = 1433	
 |бұрынғы атаулары        = Добучин
 |статус алуы             = 1589
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 161
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18 884
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1632
 |пошта индексі           = 225133
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>4rx51ognku3e0gwhsk3yua7402dm6mv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573036</id>
      <parentid>3573035</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3573036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9557" sha1="aldpikndsrs3blsjn5kguhoumhzqx3b" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =33 |lat_sec =24 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =27 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пружаны ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1487	
 |алғашқы дерек           = 1433	
 |бұрынғы атаулары        = Добучин
 |статус алуы             = 1589
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 161
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18 884
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1632
 |пошта индексі           = 225133
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130&quot;&gt;
Biełyja Ławki 2928.jpg|&quot;Ақ Лавка&quot; сауда орталығы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>aldpikndsrs3blsjn5kguhoumhzqx3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573038</id>
      <parentid>3573036</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3573038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9628" sha1="h7loovr45w1qhuomoi2667hgmqvpu1x" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =33 |lat_sec =24 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =27 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пружаны ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1487	
 |алғашқы дерек           = 1433	
 |бұрынғы атаулары        = Добучин
 |статус алуы             = 1589
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 161
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18 884
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1632
 |пошта индексі           = 225133
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130&quot;&gt;
Biełyja Ławki 2928.jpg|&quot;Ақ Лавка&quot; сауда орталығы
Площадь Ленина - panoramio (23).jpg|Ленин алаңы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>h7loovr45w1qhuomoi2667hgmqvpu1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573039</id>
      <parentid>3573038</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3573039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9671" sha1="mwitvjrqk2fv1tij2yimhfz25kuwwec" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =33 |lat_sec =24 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =27 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пружаны ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1487	
 |алғашқы дерек           = 1433	
 |бұрынғы атаулары        = Добучин
 |статус алуы             = 1589
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 161
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18 884
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1632
 |пошта индексі           = 225133
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Biełyja Ławki 2928.jpg|&quot;Ақ Лавка&quot; сауда орталығы
Площадь Ленина - panoramio (23).jpg|Ленин алаңы
Pru cult.jpg|Мәдениет сарайы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>mwitvjrqk2fv1tij2yimhfz25kuwwec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573040</id>
      <parentid>3573039</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3573040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9746" sha1="6hk4kxpnejwuyde56gj74qptkbks3sv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =33 |lat_sec =24 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =27 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пружаны ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1487	
 |алғашқы дерек           = 1433	
 |бұрынғы атаулары        = Добучин
 |статус алуы             = 1589
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 161
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18 884
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1632
 |пошта индексі           = 225133
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Biełyja Ławki 2928.jpg|&quot;Ақ Лавка&quot; сауда орталығы
Площадь Ленина - panoramio (23).jpg|Ленин алаңы
Pru cult.jpg|Мәдениет сарайы
Пружанскі касцёл.jpg|Католик шіркеуі.1883 ж.
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>6hk4kxpnejwuyde56gj74qptkbks3sv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573041</id>
      <parentid>3573040</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T05:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3573041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9746" sha1="qwzjtoqoomt98iamt1us6fcnckq2ryp" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Пружаны
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Пружаны}}
 |сурет                   = Pruzhany Palace December 2023.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =33 |lat_sec =24 
  |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =27 |lon_sec =52 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Брест облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Пружаны ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1487	
 |алғашқы дерек           = 1433	
 |бұрынғы атаулары        = Добучин
 |статус алуы             = 1589
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 161
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 18 884
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 1632
 |пошта индексі           = 225133
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Пружаны''' ({{lang-be|Пружаны}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Брест облысы]] [[Пружаны ауданы]]ндағы қала. Пружаны ауданының әкімшілік орталығы.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Pruzhany/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьПружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;
Пружаны халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 18 884 адамды құрады. Пружаны Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 40-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-pruzhany-9213.html|title=Население Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Географиялық сипаттамасы ==
Ол Мухавец өзенінде, [[Брест]]іден солтүстік-шығысқа қарай 89 км жерде, Оранчицы теміржол станциясынан 11 км жерде (Барановичи-Брест желісінде) орналасқан. Қала арқылы P85 тас жолы (Слоним-Ружаны-Пружаны-Высокое) өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=11_Pruzhani|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Пружаныды атауы 1433 жылға дейінгі тарихи құжаттарда кездеседі. Қала 1487 жылы Добучин деп аталған. Оның қазіргі атауы 1589 жылы берілген. Атаудың шығу тегі туралы бірнеше аңыз бар. Бірінің айтуынша, Пружани осы аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылы болған «тары» сөзінен шыққан. Басқа дереккөздерге сүйенсек, қазіргі Пружаныдың орнында 13 ғасырдың аяғы мен 14 ғасырдың басында крестшілерден қашып кеткен Балтық Пруссия тайпалары қоныстанған. Сондықтан «Пруссы», «Пруссаны» және «Пружаны» атаулары пайда болған. 1589 жылы Пружаныға Магдебург артықшылықтары, сондай-ақ қала жарғысы, мөрі және елтаңбасы берілді.
Қала XVII-XVIII ғасырлардағы соғыстар кезінде қатты зақымданды. 1795 жылы ол Ресей империясының құрамына кіріп уездік орталыққа айналды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-by-Pruzhany|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt; 

1921 жылдан 1939 жылға дейін Польшаның құрамына кірді және Полесье воеводтығындағы уезд орталығы болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Пружаны ауданының орталығы болды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://belaruscity.net/pruzhany/|title=Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Пружаны экономикасы ауылшаруашылық шикізатын өңдеуге негізделген. Онда зығыр фабрикасы, сүт зауыты, наубайхана, жеміс консервілеу зауыты, радиокомпоненттер зауыты, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты және басқа да кәсіпорындар бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9233-Pruzhany.html|title=Европа. Белоруссия. Брестская область. Пружанский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қалада 5 орта, толық емес, музыка, жасөспірімдер спорт мектептері, 8 мектепке дейінгі мекеме, 2 кітапхана, мәдениет орталығы, аурухана бар.

== Көрнекі орындары ==
Пружаны солтүстік соғыс кезінде шведтердің толығымен қиратқанына, содан кейін ішінара қалпына келтірілгеннен кейін Ұлы Отан соғысы кезінде одан әрі зақымданғанына қарамастан қалада тарихи және мәдени құндылығы бар көптеген ежелгі ғимараттар сақталған.

Вознесенск шіркеуі — 19 ғасырдың аяғында салынған неоклассикалық стильдегі сәулет ескерткіші болып табылады. 1860 жылдары Александр Невский шіркеуі салынды, оның орталық бөлігі қоңырау мұнарасы болып табылады. 19 ғасырдың ортасында Пружаныде барокко және классикалық сәулет стильдерін қамтитын сауда орталықтары пайда болды.

Қаланың 19 және 20 ғасырлардағы типтік ғимараттары да назар аударарлық. Совет көшесі — қазір онда орта мектеп, дәріхана, музыка мектебі (бұрынғы қазынашылық ғимаратында) және екі қабатты тұрғын үйлер орналасқан.

Пружаныдағы Швыковский үй-мұражайы XVI ғасырдағы «Соңғы кешкі ас» иконасын сақтауымен әйгілі. 1852 жылы католик зиратында часовня салынды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-pruzhany.htm|title=Карта Пружаны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;125&quot;&gt;
Biełyja Ławki 2928.jpg|&quot;Ақ Лавка&quot; сауда орталығы
Площадь Ленина - panoramio (23).jpg|Ленин алаңы
Pru cult.jpg|Мәдениет сарайы
Пружанскі касцёл.jpg|Католик шіркеуі.1883 ж.
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Брест облысы}}

[[Санат:Брест облысы қалалары]]</text>
      <sha1>qwzjtoqoomt98iamt1us6fcnckq2ryp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777735</id>
    <revision>
      <id>3572826</id>
      <timestamp>2026-03-29T14:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 14–28 ақпан аралығында [[Калгари]]дің [[Олимпиялық Овал]]ында өткізілді.  Әйелдер арасында алғаш рет 5000 метрге жүгіру ұйымдастырылып, сайыстар саны онға дейін өсті.  Сайыстардың бәрінде жаңа...</comment>
      <origin>3572826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="o0c5fl92l10tkgmjma965o9xm0if5gf" xml:space="preserve">[[1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 14–28 ақпан аралығында [[Калгари]]дің [[Олимпиялық Овал]]ында өткізілді.

Әйелдер арасында алғаш рет 5000 метрге жүгіру ұйымдастырылып, сайыстар саны онға дейін өсті.

Сайыстардың бәрінде жаңа [[Олимпиада рекорды]] орнатылып, әлем рекорды алты рет жаңартылған болатын.&lt;ref name=ISUWR&gt;{{cite web| title= ISU - Speed Skating - Records - World Records| url= http://www.isu.html.infostradasports.com/cache/TheASP.asp@PageID%3D103171&amp;SportID%3D103&amp;RecordtypeID%3D10&amp;StadiumID%3D-1&amp;TaalCode%3D2&amp;StyleID%3D0&amp;Cache%3D2.html?328731| work= International Skating Union| access-date= }}&lt;/ref&gt;

== Медалистер ==
=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Уве-Йенс Май]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ян Эйкема]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Акира Куроива]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|КСРО}}&lt;br&gt;[[Николай Алексеевич Гуляев|Николай Гуляев]]
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Уве-Йенс Май]]
| {{байрақ|КСРО}}&lt;br&gt;[[Игорь Николаевич Железовский|Игорь Железовский]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Андре Хофман]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Эрик Флейм]]
| {{байрақ|Аустрия}}&lt;br&gt;[[Михаэль Хадшифф]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Швеция}}&lt;br&gt;[[Томас Густафсон]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Лео Виссер]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Герард Кемкерс]]
|-
| 10000 метр
| {{байрақ|Швеция}}&lt;br&gt;[[Томас Густафсон]]
| {{байрақ|Аустрия}}&lt;br&gt;[[Михаэль Хадшифф]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Лео Виссер]]
|}
=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Бонни Блэйр]]
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Криста Ротенбургер]]
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Карин Энке]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Криста Ротенбургер]]
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Карин Энке]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Бонни Блэйр]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ивонн ван Геннип]]
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Карин Энке]]
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Андреа Эриг]]
|-
| 3000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ивонн ван Геннип]]
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Андреа Эриг]]
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Габи Цанге]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ивонн ван Геннип]]
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Андреа Эриг]]
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Габи Цанге]]
|}

== Қатысқан елдер ==
Сайыстарға 21 елдің 140 спортшысы қатысқан.

{{Col-begin}}
{{Col-3}}
* {{USA}} (15)
* {{AUS}} (4)
* {{AUT}} (3)
* [[Сурет:Flag_of_East_Germany.svg|24px|]] [[ГДР]] (10)
* {{ту|Германия}} [[ГФР]] (5)
* {{JPN}} (12)
* {{ITA}} (3)
{{Col-3}}
* {{CAN}} (16)
* {{URS}} (17)
* {{KOR}} (6)
* {{PRK}} (4)
* {{CHN}} (4)
* {{NED}} (11)
* {{NOR}} (7)
{{Col-3}}
* {{POL}} (3)
* {{GBR}} (2)
* {{FIN}} (2)
* {{FRA}} (4)
* {{TCH}} (1)
* {{SWE}} (7)
* {{YUG}} (2)
{{Col-end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:1988 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]
[[Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру]]</text>
      <sha1>o0c5fl92l10tkgmjma965o9xm0if5gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1992 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777737</id>
    <revision>
      <id>3572841</id>
      <timestamp>2026-03-29T15:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[1992 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 9–20 ақпан аралығында Францияның шығысында өткізілді.  [[Альбервиль]]дегі Anneau de Vitesse деп аталатын спорт кешені арнайы конькишілер үшін салынды. Бұл шатыры жоқ кешенде өткізілген соңғы Олим...</comment>
      <origin>3572841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4065" sha1="12q5j74ocqpcv95lujcgyu8a7z9h7fi" xml:space="preserve">[[1992 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 9–20 ақпан аралығында Францияның шығысында өткізілді.

[[Альбервиль]]дегі Anneau de Vitesse деп аталатын спорт кешені арнайы конькишілер үшін салынды. Бұл шатыры жоқ кешенде өткізілген соңғы Олимпиялық сайыстар болды.

== Медалистер ==
=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|ГДР}}&lt;br&gt;[[Уве-Йенс Май]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Тосиюки Куроива]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Дзюнъити Иноуэ]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Олаф Цинке]]
| {{байрақ|Корея Республикасы}}&lt;br&gt;[[Ким Юн-Ман]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Юкинори Миябэ]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Йоханн Улав Косс]]
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Одне Сёндрол]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Лео Виссер]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Гейр Карлстад]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Фалько Зандстра]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Лео Виссер]]
|-
| 10000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Барт Велдкамп]]
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Йоханн Улав Косс]]
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Гейр Карлстад]]
|}
=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Бонни Блэйр]]
| {{байрақ|Қытай}}&lt;br&gt;[[Е Цяобо]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Криста Ротенбургер]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Бонни Блэйр]]
| {{байрақ|Қытай}}&lt;br&gt;[[Е Цяобо]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Моника Гарбрехт]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Жаклин Бёрнер]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Сэйко Хасимото]]
|-
| 3000 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Хайке Варнике]]
| {{байрақ|Аустрия}}&lt;br&gt;[[Эмеше Хуньяди]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Хайке Варнике]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Клаудия Пехштайн]]
|}

== Қатысқан елдер ==
Сайыстарға 23 елдің 154 спортшысы қатысқан. Бұрынғы КСРО спортшылары [[Олимпиялық ту]] аясында бақ сынасқан.

{{Col-begin}}
{{Col-3}}
* {{USA}} (19)
* {{AUS}} (2)
* {{AUT}} (3)
* {{EUN}} (19)
* {{GER}} (14)
* {{JPN}} (15)
* {{ITA}} (4)
* {{CAN}} (9)
{{Col-3}}
* {{KOR}} (5)
* {{PRK}} (5)
* {{CHN}} (10)
* {{HUN}} (2)
* {{MNG}} (2)
* {{NED}} (14)
* {{NOR}} (8)
* {{POL}} (4)
{{Col-3}}
* {{ROM}} (3)
* {{GBR}} (1)
* {{FIN}} (2)
* {{FRA}} (1)
* {{TCH}} (2)
* {{SWE}} (8)
* {{YUG}} (2)
{{Col-end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:1992 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]
[[Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру]]</text>
      <sha1>12q5j74ocqpcv95lujcgyu8a7z9h7fi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Berrrkut</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777740</id>
    <revision>
      <id>3572855</id>
      <timestamp>2026-03-29T16:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="scfeupbtynam5k7xgkb9pjumn5j4cgx" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Berrrkut}}

-- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]])  21:16, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>scfeupbtynam5k7xgkb9pjumn5j4cgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:X-angel</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777741</id>
    <revision>
      <id>3572856</id>
      <timestamp>2026-03-29T16:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="439" sha1="ex5ljybu6og2k5og8b2p24e0fhoy9yp" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=X-angel}}

-- &lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылауы)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 21:23, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>ex5ljybu6og2k5og8b2p24e0fhoy9yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Риккардо Джаккони</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777742</id>
    <revision>
      <id>3572857</id>
      <timestamp>2026-03-29T16:23:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/149822975|Джаккони, Риккардо]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3572857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12893" sha1="6ncoqht78mb93beinoavvmcw9sxsk13" xml:space="preserve">'''Риккардо Джаккони''' ({{Lang-it|Riccardo Giacconi}} ([[6 қазан]] [[1931 жыл]], [[Генуя]], [[Италия]] – [[9 желтоқсан]] [[2018 жыл]], [[Сан-Диего]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — итальяндық американдық физик және [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (1971). Ол [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2002): сыйлықтың жартысын «ғарыштық рентген көздерін ашуға әкелген астрофизика саласындағы зерттеулері үшін» алды; екінші жартысы [[нейтрино]] астрономиясына қосқан үлестері үшін [[Раймонд Дэвис]] пен [[Масатоси Косиба|Масатоши Кошибаға]] берілді.

== Өмірбаян ==
Риккардо Джаккони шағын фирманың иесі Антонио Джаккони мен оның әйелі, физика және [[математика]] мұғалімі Эльза Канни Джакконидің отбасында дүниеге келген. Риккардо Джаккони сегіз жаста болғанда, ата-анасы ажырасып, [[Милан|Миланға]] анасымен бірге тұруға көшті. [[1954 жыл|1954 жылы]]  Милан университетінде диссертация қорғағаннан кейін, ол сол жерде физика бойынша доцент қызметін атқарды. [[1956 жыл|1956 жылы]] ол Блумингтондағы Индиана университетіне, ал [[1958 жыл|1958 жылы]] [[Принстон университеті|Принстон университетіне]] ауысты. [[1959 жыл|1959 жылдан]] бастап ол Бруно Росси үкімет қаражатымен зерттеу жүргізу үшін құрған Кембридждегі — Америка ғылым және технология корпорациясында (ACST) жұмыс істеді. [[1966 жыл|1966 жылы]] ол компанияның директорлар кеңесіне тағайындалды және [[1969 жыл|1969 жылдан]] вице-президент болды.

[[1973 жыл|1973 жылы]] ол Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Гарвард-Смитсон астрофизика орталығының Жоғары энергиялы астрофизика бөлімінің директорының орынбасары қызметіне ауысты. [[1981 жыл|1981 жылдан]] бастап ол Ғарыштық телескоп ғылымы институтының директоры және [[Балтимор|Балтимордағы]] [[Джонс Хопкинс университеті|Джонс Хопкинс университетінің]] профессоры қызметін атқарды. 1991 жылдан 1999 жылға дейін Миланда физика және астрономия профессоры болды. [[1993 жыл|1993 жылдан]] [[1999 жыл|1999 жылға]] дейін [[Мюнхен]] маңындағы Гархингтегі Еуропалық Оңтүстік обсерваториясының бас директоры болды. [[1999 жыл|1999 жылы]] ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарына]] оралды және содан бері Вашингтон Біріккен университеттерінің президенті және Балтимордағы Джонс Хопкинс университетінде зерттеуші профессор болып қызмет етті.

«Ғалымдардың адамзатқа ескертуіне» (1992) қол қойды.

Риккардо Джаккони мектептен білетін және MIT-те аудармашы болып жұмыс істеген Мирелла Джаккониге үйленген. Олардың Джина және Анна есімді екі қызы бар.

== Жетістіктер ==
Джаконидің [[1959 жыл|1959 жылға]] дейінгі мансабы бірқатар сәтсіздіктермен ерекшеленді. Өзінің айтуынша, ол ''ACNT''-де жаңа бастама алды және корпорациядағы жылдары оның өміріндегі ең өнімді жылдар болды. [[1959 жыл|1959 жылдан]] [[1962 жыл|1962 жылға]] дейін ол 23 зерттеу [[Ракета|зымыранының]], алты спутниктің және бір [[ұшақ]] ұшуының пайдалы жүктемелерін әзірлеуге қатысты.

[[1962 жыл|1962 жылы]] 12 маусымда бортында [[Рентген сәулелері|рентген]] детекторы бар Aerobee биіктіктегі зерттеу зымыраны ұшырылды. Мақсаты [[Ай (серік)|Айды]] рентген сәулелерімен [[Фотография|суретке түсіру]] болды. Бұл мақсатқа қол жеткізілмегенімен — қазір, сол кездегі детекторлардың сезімталдығы үшін сәулелену қарқындылығының жеткіліксіз екені белгілі, ол [[Сарышаян (шоқжұлдыз)|Сарышаян шоқжұлдызындағы]] жарқын нысанды — Сарышаян X-1-ді анықтады. Джаконидің келесі жобасы [[1970 жыл|1970 жылы]] ұшырылған және аспанды рентген сәулелерімен алғашқы толық зерттеу үшін пайдаланылған [[Uhuru|Ухуру]] рентген спутнигі болды. 2-ден 6 [[Кило-|кЭв-ке]] дейінгі диапазонда [[Электронвольт|барлығы]] 339 нысан табылды. Келесі спутниктік жоба 1978 жылы 12 қарашада ұшырылған Эйнштейн обсерваториясы болды.

1981 жылдан 1993 жылға дейін Джаккони [[Хаббл ғарыш телескопы|Хаббл ғарыштық телескопын]] жобалау мен салуға жауапты болды.

Джакони келесі рентгендік спутник ROSAT-ты әзірлеуге қатыспады, бірақ ол американдық қаржыландыруды тарту, соның ішінде тегін ұшыру арқылы айтарлықтай үлес қосты. Бұл ол белсенділігі өте пайдалы болды, себебі сол кездегі Германияның Зерттеу және технология министрлігі жобаларды қаржылық қолдаудың шарты ретінде кең ауқымды халықаралық ынтымақтастықты белгіледі.

Джаккони рентген астрономиясына қосқан үлесі, әсіресе Сарышаян X-1-ді ашқаны үшін [[2002 жыл|2002 жылы]] физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар ==

* Фулбрайт шәкірақысы, 1956—1958
* Хелена Уорнер сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы, 1966
* Комо сыйлығы, Италия физикалық қоғамы, 1967
* Астрофизика саласындағы рентген сыйлығы, Вюрцбург физикалық-медициналық қоғамы, 1971
* NASA-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі, 1971
* NASA-ның қоғамдық қызмет саласындағы жетістіктері үшін марапаты, 1972
* Рихтмерді еске алу сыйлығы, 1975
* NASA-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі, 1980
* Эллиотт Крессон медалі, Франклин институты, Филадельфия, 1980 
* Кэтрин Брюс алтын медалі, Тынық мұхиты астрономиялық қоғамы, 1981
* Астрофизика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы/Америка физика институты, 1981
* Генри Норрис Рассел сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы, 1981
* Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі, 1982
* Нью-Йорк ғылым академиясының жаратылыстану ғылымдары саласындағы Кресси Моррисон сыйлығы, 1982
* Физика саласындағы Вульф сыйлығы, 1987
* Марсель Гроссман сыйлығы, 2000 ж. Физика бойынша Нобель сыйлығы, 2002
* Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденінің Үлкен кресі, 2002&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/91446|title=Giacconi Prof. Riccardo. 2002|accessdate=2024-02-25|archivedate=2024-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225080744/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/91446}}&lt;/ref&gt;
* АҚШ Ұлттық ғылым медалі, 2003
* Германия астрономиялық қоғамының Карл Шварцшильд медалі, 2004
* «Мәдениет пен өнердің дамуына қосқан үлесі үшін» алтын медалі, 2005&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/161471|title=Giacconi Prof. Riccardo. 2005|accessdate=2024-02-25|archivedate=2024-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225080844/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/161471}}&lt;/ref&gt;
* Американдық астронавтика қоғамының Карл Саган мемориалдық сыйлығы, 2012

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==

*  
* Fabbiano G. Riccardo Giacconi (1931-2018) (англ.) // Nature. — 2019. — Vol. 565. — P. 430. — doi:10.1038/d41586-019-00216-8.
* Rosati P. Riccardo Giacconi (1931-2018) (англ.) // Science. — 2019. — Vol. 363. — P. 349. — doi:10.1126/science.aaw5309.
* Schreier E.J., Tananbaum H., Tucker W. Riccardo Giacconi // Physics Today. — 2019. — Vol. 72, № 2. — P. 71. — doi:10.1063/PT.3.4149.

== Сілтемелер ==

* [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/giacconi/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
* Джиаккони Р. Рентген астрономиясының пайда болуы (Нобель дәрісі) (Орысша) // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер . — Ресей ғылым академиясы, 2004. — 174-бап, № 4 . — 427—438 беттер . - doi : 10.3367/UFNr.0174.200404i.0427 .
{{Clear}}
[[Санат:Фулбрайт стипендиясы иегерлері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Италия физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар]]
[[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:2018 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:9 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Генуяда туғандар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:1931 жылы туғандар]]
[[Санат:6 қазанда туғандар]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>6ncoqht78mb93beinoavvmcw9sxsk13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572859</id>
      <parentid>3572857</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3572859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15128" sha1="gfevoqqm07vrk941z24cjeov3odidq1" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі                  = Риккардо Джаккони
|Шынайы есімі       = {{lang-it|Riccardo Giacconi}}
|Суреті           = RiccardoGiacconi.jpg
|Сурет ені  = 250px
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні        = 06.10.1931
|Туған жері       = {{Туғанжері|Генуя|Генуяда}}, [[Италия]]
|Қайтыс болған күні          = 09.12.2018
|Қайтыс болған жері         = {{Қайтысболғанжері|Сан-Диего|Сан-Диегода}}, [[Калифорния]], [[АҚШ]]
|Азаматтығы          = {{ITA}}, &lt;br&gt;{{USA}}
|Ғылыми аясы        = [[физика]]
|Жұмыс орны         =
| Альма-матер          =
|Несімен белгілі         =
|Марапаттары     =  {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденінің Үлкен кресі (2001 жылдан бастап)}} {{!!}} {{ «Мәдениет пен өнерді дамытуға қосқан үлесі үшін» алтын медалі}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{ Мемлекеттік қызметтегі ерекшелігі үшін медалі}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Ұлттық ғылым медалі АҚШ|2003}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] (2002)
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Вольф сыйлығы (физика)|1987}} 
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{ Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі|Астрономия саласында, 1982}} [[Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі]]
{{!}}}
}}
'''Риккардо Джаккони''' ({{Lang-it|Riccardo Giacconi}} ([[6 қазан]] [[1931 жыл]], [[Генуя]], [[Италия]] – [[9 желтоқсан]] [[2018 жыл]], [[Сан-Диего]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — итальяндық американдық физик және [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (1971). Ол [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2002): сыйлықтың жартысын «ғарыштық рентген көздерін ашуға әкелген астрофизика саласындағы зерттеулері үшін» алды; екінші жартысы [[нейтрино]] астрономиясына қосқан үлестері үшін [[Раймонд Дэвис]] пен [[Масатоси Косиба|Масатоши Кошибаға]] берілді.

== Өмірбаян ==
Риккардо Джаккони шағын фирманың иесі Антонио Джаккони мен оның әйелі, физика және [[математика]] мұғалімі Эльза Канни Джакконидің отбасында дүниеге келген. Риккардо Джаккони сегіз жаста болғанда, ата-анасы ажырасып, [[Милан|Миланға]] анасымен бірге тұруға көшті. [[1954 жыл|1954 жылы]]  Милан университетінде диссертация қорғағаннан кейін, ол сол жерде физика бойынша доцент қызметін атқарды. [[1956 жыл|1956 жылы]] ол Блумингтондағы Индиана университетіне, ал [[1958 жыл|1958 жылы]] [[Принстон университеті|Принстон университетіне]] ауысты. [[1959 жыл|1959 жылдан]] бастап ол Бруно Росси үкімет қаражатымен зерттеу жүргізу үшін құрған Кембридждегі — Америка ғылым және технология корпорациясында (ACST) жұмыс істеді. [[1966 жыл|1966 жылы]] ол компанияның директорлар кеңесіне тағайындалды және [[1969 жыл|1969 жылдан]] вице-президент болды.

[[1973 жыл|1973 жылы]] ол Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Гарвард-Смитсон астрофизика орталығының Жоғары энергиялы астрофизика бөлімінің директорының орынбасары қызметіне ауысты. [[1981 жыл|1981 жылдан]] бастап ол Ғарыштық телескоп ғылымы институтының директоры және [[Балтимор|Балтимордағы]] [[Джонс Хопкинс университеті|Джонс Хопкинс университетінің]] профессоры қызметін атқарды. 1991 жылдан 1999 жылға дейін Миланда физика және астрономия профессоры болды. [[1993 жыл|1993 жылдан]] [[1999 жыл|1999 жылға]] дейін [[Мюнхен]] маңындағы Гархингтегі Еуропалық Оңтүстік обсерваториясының бас директоры болды. [[1999 жыл|1999 жылы]] ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарына]] оралды және содан бері Вашингтон Біріккен университеттерінің президенті және Балтимордағы Джонс Хопкинс университетінде зерттеуші профессор болып қызмет етті.

«Ғалымдардың адамзатқа ескертуіне» (1992) қол қойды.

Риккардо Джаккони мектептен білетін және MIT-те аудармашы болып жұмыс істеген Мирелла Джаккониге үйленген. Олардың Джина және Анна есімді екі қызы бар.

== Жетістіктер ==
Джаконидің [[1959 жыл|1959 жылға]] дейінгі мансабы бірқатар сәтсіздіктермен ерекшеленді. Өзінің айтуынша, ол ''ACNT''-де жаңа бастама алды және корпорациядағы жылдары оның өміріндегі ең өнімді жылдар болды. [[1959 жыл|1959 жылдан]] [[1962 жыл|1962 жылға]] дейін ол 23 зерттеу [[Ракета|зымыранының]], алты спутниктің және бір [[ұшақ]] ұшуының пайдалы жүктемелерін әзірлеуге қатысты.

[[1962 жыл|1962 жылы]] 12 маусымда бортында [[Рентген сәулелері|рентген]] детекторы бар Aerobee биіктіктегі зерттеу зымыраны ұшырылды. Мақсаты [[Ай (серік)|Айды]] рентген сәулелерімен [[Фотография|суретке түсіру]] болды. Бұл мақсатқа қол жеткізілмегенімен — қазір, сол кездегі детекторлардың сезімталдығы үшін сәулелену қарқындылығының жеткіліксіз екені белгілі, ол [[Сарышаян (шоқжұлдыз)|Сарышаян шоқжұлдызындағы]] жарқын нысанды — Сарышаян X-1-ді анықтады. Джаконидің келесі жобасы [[1970 жыл|1970 жылы]] ұшырылған және аспанды рентген сәулелерімен алғашқы толық зерттеу үшін пайдаланылған [[Uhuru|Ухуру]] рентген спутнигі болды. 2-ден 6 [[Кило-|кЭв-ке]] дейінгі диапазонда [[Электронвольт|барлығы]] 339 нысан табылды. Келесі спутниктік жоба 1978 жылы 12 қарашада ұшырылған Эйнштейн обсерваториясы болды.

1981 жылдан 1993 жылға дейін Джаккони [[Хаббл ғарыш телескопы|Хаббл ғарыштық телескопын]] жобалау мен салуға жауапты болды.

Джакони келесі рентгендік спутник ROSAT-ты әзірлеуге қатыспады, бірақ ол американдық қаржыландыруды тарту, соның ішінде тегін ұшыру арқылы айтарлықтай үлес қосты. Бұл ол белсенділігі өте пайдалы болды, себебі сол кездегі Германияның Зерттеу және технология министрлігі жобаларды қаржылық қолдаудың шарты ретінде кең ауқымды халықаралық ынтымақтастықты белгіледі.

Джаккони рентген астрономиясына қосқан үлесі, әсіресе Сарышаян X-1-ді ашқаны үшін [[2002 жыл|2002 жылы]] физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар ==
* Фулбрайт шәкірақысы, 1956—1958
* Хелена Уорнер сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы, 1966
* Комо сыйлығы, Италия физикалық қоғамы, 1967
* Астрофизика саласындағы рентген сыйлығы, Вюрцбург физикалық-медициналық қоғамы, 1971
* NASA-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі, 1971
* NASA-ның қоғамдық қызмет саласындағы жетістіктері үшін марапаты, 1972
* Рихтмерді еске алу сыйлығы, 1975
* NASA-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі, 1980
* Эллиотт Крессон медалі, Франклин институты, Филадельфия, 1980 
* Кэтрин Брюс алтын медалі, Тынық мұхиты астрономиялық қоғамы, 1981
* Астрофизика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы/Америка физика институты, 1981
* Генри Норрис Рассел сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы, 1981
* Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі, 1982
* Нью-Йорк ғылым академиясының жаратылыстану ғылымдары саласындағы Кресси Моррисон сыйлығы, 1982
* Физика саласындағы Вульф сыйлығы, 1987
* Марсель Гроссман сыйлығы, 2000 ж. Физика бойынша Нобель сыйлығы, 2002
* Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденінің Үлкен кресі, 2002&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/91446|title=Giacconi Prof. Riccardo. 2002|accessdate=2024-02-25|archivedate=2024-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225080744/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/91446}}&lt;/ref&gt;
* АҚШ Ұлттық ғылым медалі, 2003
* Германия астрономиялық қоғамының Карл Шварцшильд медалі, 2004
* «Мәдениет пен өнердің дамуына қосқан үлесі үшін» алтын медалі, 2005&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/161471|title=Giacconi Prof. Riccardo. 2005|accessdate=2024-02-25|archivedate=2024-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225080844/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/161471}}&lt;/ref&gt;
* Американдық астронавтика қоғамының Карл Саган мемориалдық сыйлығы, 2012

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
*  Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-ші бас., өңд. және тол. — Киев: Наукова думка, 1986. — Б. 89. — 512 б.
* Fabbiano G. Riccardo Giacconi (1931-2018) (англ.) // Nature. — 2019. — Vol. 565. — P. 430. — doi:10.1038/d41586-019-00216-8.
* Rosati P. Riccardo Giacconi (1931-2018) (англ.) // Science. — 2019. — Vol. 363. — P. 349. — doi:10.1126/science.aaw5309.
* Schreier E.J., Tananbaum H., Tucker W. Riccardo Giacconi // Physics Today. — 2019. — Vol. 72, № 2. — P. 71. — doi:10.1063/PT.3.4149.

== Сілтемелер ==
* [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/giacconi/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
* Джиаккони Р. Рентген астрономиясының пайда болуы (Нобель дәрісі) (Орысша) // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер . — Ресей ғылым академиясы, 2004. — 174-бет, № 4 . — 427—438 беттер . - doi : 10.3367/UFNr.0174.200404i.0427 .
{{Clear}}
[[Санат:Фулбрайт стипендиясы иегерлері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Италия физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар]]
[[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:2018 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:9 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Генуяда туғандар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:1931 жылы туғандар]]
[[Санат:6 қазанда туғандар]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Физиктер]]
[[Санат:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>gfevoqqm07vrk941z24cjeov3odidq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572930</id>
      <parentid>3572859</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>− 6 санат ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3572930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14803" sha1="oie62pioncc4qgwsr8ousd7ctmt0gn1" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі                  = Риккардо Джаккони
|Шынайы есімі       = {{lang-it|Riccardo Giacconi}}
|Суреті           = RiccardoGiacconi.jpg
|Сурет ені  = 250px
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні        = 06.10.1931
|Туған жері       = {{Туғанжері|Генуя|Генуяда}}, [[Италия]]
|Қайтыс болған күні          = 09.12.2018
|Қайтыс болған жері         = {{Қайтысболғанжері|Сан-Диего|Сан-Диегода}}, [[Калифорния]], [[АҚШ]]
|Азаматтығы          = {{ITA}}, &lt;br&gt;{{USA}}
|Ғылыми аясы        = [[физика]]
|Жұмыс орны         =
| Альма-матер          =
|Несімен белгілі         =
|Марапаттары     =  {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденінің Үлкен кресі (2001 жылдан бастап)}} {{!!}} {{ «Мәдениет пен өнерді дамытуға қосқан үлесі үшін» алтын медалі}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{ Мемлекеттік қызметтегі ерекшелігі үшін медалі}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Ұлттық ғылым медалі АҚШ|2003}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] (2002)
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Вольф сыйлығы (физика)|1987}} 
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{ Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі|Астрономия саласында, 1982}} [[Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі]]
{{!}}}
}}
'''Риккардо Джаккони''' ({{Lang-it|Riccardo Giacconi}} ([[6 қазан]] [[1931 жыл]], [[Генуя]], [[Италия]] – [[9 желтоқсан]] [[2018 жыл]], [[Сан-Диего]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — итальяндық американдық физик және [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (1971). Ол [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2002): сыйлықтың жартысын «ғарыштық рентген көздерін ашуға әкелген астрофизика саласындағы зерттеулері үшін» алды; екінші жартысы [[нейтрино]] астрономиясына қосқан үлестері үшін [[Раймонд Дэвис]] пен [[Масатоси Косиба|Масатоши Кошибаға]] берілді.

== Өмірбаян ==
Риккардо Джаккони шағын фирманың иесі Антонио Джаккони мен оның әйелі, физика және [[математика]] мұғалімі Эльза Канни Джакконидің отбасында дүниеге келген. Риккардо Джаккони сегіз жаста болғанда, ата-анасы ажырасып, [[Милан|Миланға]] анасымен бірге тұруға көшті. [[1954 жыл|1954 жылы]]  Милан университетінде диссертация қорғағаннан кейін, ол сол жерде физика бойынша доцент қызметін атқарды. [[1956 жыл|1956 жылы]] ол Блумингтондағы Индиана университетіне, ал [[1958 жыл|1958 жылы]] [[Принстон университеті|Принстон университетіне]] ауысты. [[1959 жыл|1959 жылдан]] бастап ол Бруно Росси үкімет қаражатымен зерттеу жүргізу үшін құрған Кембридждегі — Америка ғылым және технология корпорациясында (ACST) жұмыс істеді. [[1966 жыл|1966 жылы]] ол компанияның директорлар кеңесіне тағайындалды және [[1969 жыл|1969 жылдан]] вице-президент болды.

[[1973 жыл|1973 жылы]] ол Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Гарвард-Смитсон астрофизика орталығының Жоғары энергиялы астрофизика бөлімінің директорының орынбасары қызметіне ауысты. [[1981 жыл|1981 жылдан]] бастап ол Ғарыштық телескоп ғылымы институтының директоры және [[Балтимор|Балтимордағы]] [[Джонс Хопкинс университеті|Джонс Хопкинс университетінің]] профессоры қызметін атқарды. 1991 жылдан 1999 жылға дейін Миланда физика және астрономия профессоры болды. [[1993 жыл|1993 жылдан]] [[1999 жыл|1999 жылға]] дейін [[Мюнхен]] маңындағы Гархингтегі Еуропалық Оңтүстік обсерваториясының бас директоры болды. [[1999 жыл|1999 жылы]] ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарына]] оралды және содан бері Вашингтон Біріккен университеттерінің президенті және Балтимордағы Джонс Хопкинс университетінде зерттеуші профессор болып қызмет етті.

«Ғалымдардың адамзатқа ескертуіне» (1992) қол қойды.

Риккардо Джаккони мектептен білетін және MIT-те аудармашы болып жұмыс істеген Мирелла Джаккониге үйленген. Олардың Джина және Анна есімді екі қызы бар.

== Жетістіктер ==
Джаконидің [[1959 жыл|1959 жылға]] дейінгі мансабы бірқатар сәтсіздіктермен ерекшеленді. Өзінің айтуынша, ол ''ACNT''-де жаңа бастама алды және корпорациядағы жылдары оның өміріндегі ең өнімді жылдар болды. [[1959 жыл|1959 жылдан]] [[1962 жыл|1962 жылға]] дейін ол 23 зерттеу [[Ракета|зымыранының]], алты спутниктің және бір [[ұшақ]] ұшуының пайдалы жүктемелерін әзірлеуге қатысты.

[[1962 жыл|1962 жылы]] 12 маусымда бортында [[Рентген сәулелері|рентген]] детекторы бар Aerobee биіктіктегі зерттеу зымыраны ұшырылды. Мақсаты [[Ай (серік)|Айды]] рентген сәулелерімен [[Фотография|суретке түсіру]] болды. Бұл мақсатқа қол жеткізілмегенімен — қазір, сол кездегі детекторлардың сезімталдығы үшін сәулелену қарқындылығының жеткіліксіз екені белгілі, ол [[Сарышаян (шоқжұлдыз)|Сарышаян шоқжұлдызындағы]] жарқын нысанды — Сарышаян X-1-ді анықтады. Джаконидің келесі жобасы [[1970 жыл|1970 жылы]] ұшырылған және аспанды рентген сәулелерімен алғашқы толық зерттеу үшін пайдаланылған [[Uhuru|Ухуру]] рентген спутнигі болды. 2-ден 6 [[Кило-|кЭв-ке]] дейінгі диапазонда [[Электронвольт|барлығы]] 339 нысан табылды. Келесі спутниктік жоба 1978 жылы 12 қарашада ұшырылған Эйнштейн обсерваториясы болды.

1981 жылдан 1993 жылға дейін Джаккони [[Хаббл ғарыш телескопы|Хаббл ғарыштық телескопын]] жобалау мен салуға жауапты болды.

Джакони келесі рентгендік спутник ROSAT-ты әзірлеуге қатыспады, бірақ ол американдық қаржыландыруды тарту, соның ішінде тегін ұшыру арқылы айтарлықтай үлес қосты. Бұл ол белсенділігі өте пайдалы болды, себебі сол кездегі Германияның Зерттеу және технология министрлігі жобаларды қаржылық қолдаудың шарты ретінде кең ауқымды халықаралық ынтымақтастықты белгіледі.

Джаккони рентген астрономиясына қосқан үлесі, әсіресе Сарышаян X-1-ді ашқаны үшін [[2002 жыл|2002 жылы]] физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар ==
* Фулбрайт шәкірақысы, 1956—1958
* Хелена Уорнер сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы, 1966
* Комо сыйлығы, Италия физикалық қоғамы, 1967
* Астрофизика саласындағы рентген сыйлығы, Вюрцбург физикалық-медициналық қоғамы, 1971
* NASA-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі, 1971
* NASA-ның қоғамдық қызмет саласындағы жетістіктері үшін марапаты, 1972
* Рихтмерді еске алу сыйлығы, 1975
* NASA-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі, 1980
* Эллиотт Крессон медалі, Франклин институты, Филадельфия, 1980 
* Кэтрин Брюс алтын медалі, Тынық мұхиты астрономиялық қоғамы, 1981
* Астрофизика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы/Америка физика институты, 1981
* Генри Норрис Рассел сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы, 1981
* Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі, 1982
* Нью-Йорк ғылым академиясының жаратылыстану ғылымдары саласындағы Кресси Моррисон сыйлығы, 1982
* Физика саласындағы Вульф сыйлығы, 1987
* Марсель Гроссман сыйлығы, 2000 ж. Физика бойынша Нобель сыйлығы, 2002
* Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденінің Үлкен кресі, 2002&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/91446|title=Giacconi Prof. Riccardo. 2002|accessdate=2024-02-25|archivedate=2024-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225080744/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/91446}}&lt;/ref&gt;
* АҚШ Ұлттық ғылым медалі, 2003
* Германия астрономиялық қоғамының Карл Шварцшильд медалі, 2004
* «Мәдениет пен өнердің дамуына қосқан үлесі үшін» алтын медалі, 2005&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/161471|title=Giacconi Prof. Riccardo. 2005|accessdate=2024-02-25|archivedate=2024-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225080844/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/161471}}&lt;/ref&gt;
* Американдық астронавтика қоғамының Карл Саган мемориалдық сыйлығы, 2012

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
*  Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-ші бас., өңд. және тол. — Киев: Наукова думка, 1986. — Б. 89. — 512 б.
* Fabbiano G. Riccardo Giacconi (1931-2018) (англ.) // Nature. — 2019. — Vol. 565. — P. 430. — doi:10.1038/d41586-019-00216-8.
* Rosati P. Riccardo Giacconi (1931-2018) (англ.) // Science. — 2019. — Vol. 363. — P. 349. — doi:10.1126/science.aaw5309.
* Schreier E.J., Tananbaum H., Tucker W. Riccardo Giacconi // Physics Today. — 2019. — Vol. 72, № 2. — P. 71. — doi:10.1063/PT.3.4149.

== Сілтемелер ==
* [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/giacconi/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
* Джиаккони Р. Рентген астрономиясының пайда болуы (Нобель дәрісі) (Орысша) // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер . — Ресей ғылым академиясы, 2004. — 174-бет, № 4 . — 427—438 беттер . - doi : 10.3367/UFNr.0174.200404i.0427 .
{{Clear}}
[[Санат:Фулбрайт стипендиясы иегерлері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Италия физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар]]
[[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>oie62pioncc4qgwsr8ousd7ctmt0gn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572931</id>
      <parentid>3572930</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері|Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3572931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14705" sha1="fpded4aq54gkuhfwpyw38chy738ct2y" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі                  = Риккардо Джаккони
|Шынайы есімі       = {{lang-it|Riccardo Giacconi}}
|Суреті           = RiccardoGiacconi.jpg
|Сурет ені  = 250px
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні        = 06.10.1931
|Туған жері       = {{Туғанжері|Генуя|Генуяда}}, [[Италия]]
|Қайтыс болған күні          = 09.12.2018
|Қайтыс болған жері         = {{Қайтысболғанжері|Сан-Диего|Сан-Диегода}}, [[Калифорния]], [[АҚШ]]
|Азаматтығы          = {{ITA}}, &lt;br&gt;{{USA}}
|Ғылыми аясы        = [[физика]]
|Жұмыс орны         =
| Альма-матер          =
|Несімен белгілі         =
|Марапаттары     =  {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденінің Үлкен кресі (2001 жылдан бастап)}} {{!!}} {{ «Мәдениет пен өнерді дамытуға қосқан үлесі үшін» алтын медалі}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{ Мемлекеттік қызметтегі ерекшелігі үшін медалі}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Ұлттық ғылым медалі АҚШ|2003}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] (2002)
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Вольф сыйлығы (физика)|1987}} 
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{ Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі|Астрономия саласында, 1982}} [[Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі]]
{{!}}}
}}
'''Риккардо Джаккони''' ({{Lang-it|Riccardo Giacconi}} ([[6 қазан]] [[1931 жыл]], [[Генуя]], [[Италия]] – [[9 желтоқсан]] [[2018 жыл]], [[Сан-Диего]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — итальяндық американдық физик және [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (1971). Ол [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2002): сыйлықтың жартысын «ғарыштық рентген көздерін ашуға әкелген астрофизика саласындағы зерттеулері үшін» алды; екінші жартысы [[нейтрино]] астрономиясына қосқан үлестері үшін [[Раймонд Дэвис]] пен [[Масатоси Косиба|Масатоши Кошибаға]] берілді.

== Өмірбаян ==
Риккардо Джаккони шағын фирманың иесі Антонио Джаккони мен оның әйелі, физика және [[математика]] мұғалімі Эльза Канни Джакконидің отбасында дүниеге келген. Риккардо Джаккони сегіз жаста болғанда, ата-анасы ажырасып, [[Милан|Миланға]] анасымен бірге тұруға көшті. [[1954 жыл|1954 жылы]]  Милан университетінде диссертация қорғағаннан кейін, ол сол жерде физика бойынша доцент қызметін атқарды. [[1956 жыл|1956 жылы]] ол Блумингтондағы Индиана университетіне, ал [[1958 жыл|1958 жылы]] [[Принстон университеті|Принстон университетіне]] ауысты. [[1959 жыл|1959 жылдан]] бастап ол Бруно Росси үкімет қаражатымен зерттеу жүргізу үшін құрған Кембридждегі — Америка ғылым және технология корпорациясында (ACST) жұмыс істеді. [[1966 жыл|1966 жылы]] ол компанияның директорлар кеңесіне тағайындалды және [[1969 жыл|1969 жылдан]] вице-президент болды.

[[1973 жыл|1973 жылы]] ол Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Гарвард-Смитсон астрофизика орталығының Жоғары энергиялы астрофизика бөлімінің директорының орынбасары қызметіне ауысты. [[1981 жыл|1981 жылдан]] бастап ол Ғарыштық телескоп ғылымы институтының директоры және [[Балтимор|Балтимордағы]] [[Джонс Хопкинс университеті|Джонс Хопкинс университетінің]] профессоры қызметін атқарды. 1991 жылдан 1999 жылға дейін Миланда физика және астрономия профессоры болды. [[1993 жыл|1993 жылдан]] [[1999 жыл|1999 жылға]] дейін [[Мюнхен]] маңындағы Гархингтегі Еуропалық Оңтүстік обсерваториясының бас директоры болды. [[1999 жыл|1999 жылы]] ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарына]] оралды және содан бері Вашингтон Біріккен университеттерінің президенті және Балтимордағы Джонс Хопкинс университетінде зерттеуші профессор болып қызмет етті.

«Ғалымдардың адамзатқа ескертуіне» (1992) қол қойды.

Риккардо Джаккони мектептен білетін және MIT-те аудармашы болып жұмыс істеген Мирелла Джаккониге үйленген. Олардың Джина және Анна есімді екі қызы бар.

== Жетістіктер ==
Джаконидің [[1959 жыл|1959 жылға]] дейінгі мансабы бірқатар сәтсіздіктермен ерекшеленді. Өзінің айтуынша, ол ''ACNT''-де жаңа бастама алды және корпорациядағы жылдары оның өміріндегі ең өнімді жылдар болды. [[1959 жыл|1959 жылдан]] [[1962 жыл|1962 жылға]] дейін ол 23 зерттеу [[Ракета|зымыранының]], алты спутниктің және бір [[ұшақ]] ұшуының пайдалы жүктемелерін әзірлеуге қатысты.

[[1962 жыл|1962 жылы]] 12 маусымда бортында [[Рентген сәулелері|рентген]] детекторы бар Aerobee биіктіктегі зерттеу зымыраны ұшырылды. Мақсаты [[Ай (серік)|Айды]] рентген сәулелерімен [[Фотография|суретке түсіру]] болды. Бұл мақсатқа қол жеткізілмегенімен — қазір, сол кездегі детекторлардың сезімталдығы үшін сәулелену қарқындылығының жеткіліксіз екені белгілі, ол [[Сарышаян (шоқжұлдыз)|Сарышаян шоқжұлдызындағы]] жарқын нысанды — Сарышаян X-1-ді анықтады. Джаконидің келесі жобасы [[1970 жыл|1970 жылы]] ұшырылған және аспанды рентген сәулелерімен алғашқы толық зерттеу үшін пайдаланылған [[Uhuru|Ухуру]] рентген спутнигі болды. 2-ден 6 [[Кило-|кЭв-ке]] дейінгі диапазонда [[Электронвольт|барлығы]] 339 нысан табылды. Келесі спутниктік жоба 1978 жылы 12 қарашада ұшырылған Эйнштейн обсерваториясы болды.

1981 жылдан 1993 жылға дейін Джаккони [[Хаббл ғарыш телескопы|Хаббл ғарыштық телескопын]] жобалау мен салуға жауапты болды.

Джакони келесі рентгендік спутник ROSAT-ты әзірлеуге қатыспады, бірақ ол американдық қаржыландыруды тарту, соның ішінде тегін ұшыру арқылы айтарлықтай үлес қосты. Бұл ол белсенділігі өте пайдалы болды, себебі сол кездегі Германияның Зерттеу және технология министрлігі жобаларды қаржылық қолдаудың шарты ретінде кең ауқымды халықаралық ынтымақтастықты белгіледі.

Джаккони рентген астрономиясына қосқан үлесі, әсіресе Сарышаян X-1-ді ашқаны үшін [[2002 жыл|2002 жылы]] физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар ==
* Фулбрайт шәкірақысы, 1956—1958
* Хелена Уорнер сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы, 1966
* Комо сыйлығы, Италия физикалық қоғамы, 1967
* Астрофизика саласындағы рентген сыйлығы, Вюрцбург физикалық-медициналық қоғамы, 1971
* NASA-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі, 1971
* NASA-ның қоғамдық қызмет саласындағы жетістіктері үшін марапаты, 1972
* Рихтмерді еске алу сыйлығы, 1975
* NASA-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі, 1980
* Эллиотт Крессон медалі, Франклин институты, Филадельфия, 1980 
* Кэтрин Брюс алтын медалі, Тынық мұхиты астрономиялық қоғамы, 1981
* Астрофизика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы/Америка физика институты, 1981
* Генри Норрис Рассел сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы, 1981
* Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі, 1982
* Нью-Йорк ғылым академиясының жаратылыстану ғылымдары саласындағы Кресси Моррисон сыйлығы, 1982
* Физика саласындағы Вульф сыйлығы, 1987
* Марсель Гроссман сыйлығы, 2000 ж. Физика бойынша Нобель сыйлығы, 2002
* Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденінің Үлкен кресі, 2002&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/91446|title=Giacconi Prof. Riccardo. 2002|accessdate=2024-02-25|archivedate=2024-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225080744/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/91446}}&lt;/ref&gt;
* АҚШ Ұлттық ғылым медалі, 2003
* Германия астрономиялық қоғамының Карл Шварцшильд медалі, 2004
* «Мәдениет пен өнердің дамуына қосқан үлесі үшін» алтын медалі, 2005&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/161471|title=Giacconi Prof. Riccardo. 2005|accessdate=2024-02-25|archivedate=2024-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225080844/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/161471}}&lt;/ref&gt;
* Американдық астронавтика қоғамының Карл Саган мемориалдық сыйлығы, 2012

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
*  Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-ші бас., өңд. және тол. — Киев: Наукова думка, 1986. — Б. 89. — 512 б.
* Fabbiano G. Riccardo Giacconi (1931-2018) (англ.) // Nature. — 2019. — Vol. 565. — P. 430. — doi:10.1038/d41586-019-00216-8.
* Rosati P. Riccardo Giacconi (1931-2018) (англ.) // Science. — 2019. — Vol. 363. — P. 349. — doi:10.1126/science.aaw5309.
* Schreier E.J., Tananbaum H., Tucker W. Riccardo Giacconi // Physics Today. — 2019. — Vol. 72, № 2. — P. 71. — doi:10.1063/PT.3.4149.

== Сілтемелер ==
* [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/giacconi/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
* Джиаккони Р. Рентген астрономиясының пайда болуы (Нобель дәрісі) (Орысша) // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер . — Ресей ғылым академиясы, 2004. — 174-бет, № 4 . — 427—438 беттер . - doi : 10.3367/UFNr.0174.200404i.0427 .
{{Clear}}
[[Санат:Фулбрайт стипендиясы иегерлері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Италия физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар]]
[[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>fpded4aq54gkuhfwpyw38chy738ct2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572949</id>
      <parentid>3572931</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Стандарт</comment>
      <origin>3572949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14704" sha1="dq828hf66p354yfw79rs1k9rkeatg7l" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі                  = Риккардо Джаккони
|Шынайы есімі       = {{lang-it|Riccardo Giacconi}}
|Суреті           = RiccardoGiacconi.jpg
|Сурет ені  = 250px
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні        = 06.10.1931
|Туған жері       = {{Туғанжері|Генуя|Генуяда}}, [[Италия]]
|Қайтыс болған күні          = 09.12.2018
|Қайтыс болған жері         = {{Қайтысболғанжері|Сан-Диего|Сан-Диегода}}, [[Калифорния]], [[АҚШ]]
|Азаматтығы          = {{ITA}}, &lt;br&gt;{{USA}}
|Ғылыми аясы        = [[физика]]
|Жұмыс орны         =
| Альма-матер          =
|Несімен белгілі         =
|Марапаттары     =  {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденінің Үлкен кресі (2001 жылдан бастап)}} {{!!}} {{ «Мәдениет пен өнерді дамытуға қосқан үлесі үшін» алтын медалі}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{ Мемлекеттік қызметтегі ерекшелігі үшін медалі}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Ұлттық ғылым медалі АҚШ|2003}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] (2002)
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{Вольф сыйлығы (физика)|1987}} 
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}}{{ Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі|Астрономия саласында, 1982}} [[Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі]]
{{!}}}
}}
'''Риккардо Джаккони''' ({{Lang-it|Riccardo Giacconi}} ([[6 қазан]] [[1931 жыл]], [[Генуя]], [[Италия]] – [[9 желтоқсан]] [[2018 жыл]], [[Сан-Диего]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — итальяндық американдық физик және [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] мүшесі (1971). Ол [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2002): сыйлықтың жартысын «ғарыштық рентген көздерін ашуға әкелген астрофизика саласындағы зерттеулері үшін» алды; екінші жартысы [[нейтрино]] астрономиясына қосқан үлестері үшін [[Раймонд Дэвис]] пен [[Масатоси Косиба|Масатоши Кошибаға]] берілді.

== Өмірбаян ==
Риккардо Джаккони шағын фирманың иесі Антонио Джаккони мен оның әйелі, физика және [[математика]] мұғалімі Эльза Канни Джакконидің отбасында дүниеге келген. Риккардо Джаккони сегіз жаста болғанда, ата-анасы ажырасып, [[Милан|Миланға]] анасымен бірге тұруға көшті. [[1954 жыл|1954 жылы]]  Милан университетінде диссертация қорғағаннан кейін, ол сол жерде физика бойынша доцент қызметін атқарды. [[1956 жыл|1956 жылы]] ол Блумингтондағы Индиана университетіне, ал [[1958 жыл|1958 жылы]] [[Принстон университеті|Принстон университетіне]] ауысты. [[1959 жыл|1959 жылдан]] бастап ол Бруно Росси үкімет қаражатымен зерттеу жүргізу үшін құрған Кембридждегі — Америка ғылым және технология корпорациясында (ACST) жұмыс істеді. [[1966 жыл|1966 жылы]] ол компанияның директорлар кеңесіне тағайындалды және [[1969 жыл|1969 жылдан]] вице-президент болды.

[[1973 жыл|1973 жылы]] ол Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Гарвард-Смитсон астрофизика орталығының Жоғары энергиялы астрофизика бөлімінің директорының орынбасары қызметіне ауысты. [[1981 жыл|1981 жылдан]] бастап ол Ғарыштық телескоп ғылымы институтының директоры және [[Балтимор|Балтимордағы]] [[Джонс Хопкинс университеті|Джонс Хопкинс университетінің]] профессоры қызметін атқарды. 1991 жылдан 1999 жылға дейін Миланда физика және астрономия профессоры болды. [[1993 жыл|1993 жылдан]] [[1999 жыл|1999 жылға]] дейін [[Мюнхен]] маңындағы Гархингтегі Еуропалық Оңтүстік обсерваториясының бас директоры болды. [[1999 жыл|1999 жылы]] ол [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарына]] оралды және содан бері Вашингтон Біріккен университеттерінің президенті және Балтимордағы Джонс Хопкинс университетінде зерттеуші профессор болып қызмет етті.

«Ғалымдардың адамзатқа ескертуіне» (1992) қол қойды.

Риккардо Джаккони мектептен білетін және MIT-те аудармашы болып жұмыс істеген Мирелла Джаккониге үйленген. Олардың Джина және Анна есімді екі қызы бар.

== Жетістіктер ==
Джаконидің [[1959 жыл|1959 жылға]] дейінгі мансабы бірқатар сәтсіздіктермен ерекшеленді. Өзінің айтуынша, ол ''ACNT''-де жаңа бастама алды және корпорациядағы жылдары оның өміріндегі ең өнімді жылдар болды. [[1959 жыл|1959 жылдан]] [[1962 жыл|1962 жылға]] дейін ол 23 зерттеу [[Ракета|зымыранының]], алты спутниктің және бір [[ұшақ]] ұшуының пайдалы жүктемелерін әзірлеуге қатысты.

[[1962 жыл|1962 жылы]] 12 маусымда бортында [[Рентген сәулелері|рентген]] детекторы бар Aerobee биіктіктегі зерттеу зымыраны ұшырылды. Мақсаты [[Ай (серік)|Айды]] рентген сәулелерімен [[Фотография|суретке түсіру]] болды. Бұл мақсатқа қол жеткізілмегенімен — қазір, сол кездегі детекторлардың сезімталдығы үшін сәулелену қарқындылығының жеткіліксіз екені белгілі, ол [[Сарышаян (шоқжұлдыз)|Сарышаян шоқжұлдызындағы]] жарқын нысанды — Сарышаян X-1-ді анықтады. Джаконидің келесі жобасы [[1970 жыл|1970 жылы]] ұшырылған және аспанды рентген сәулелерімен алғашқы толық зерттеу үшін пайдаланылған [[Uhuru|Ухуру]] рентген спутнигі болды. 2-ден 6 [[Кило-|кЭв-ке]] дейінгі диапазонда [[Электронвольт|барлығы]] 339 нысан табылды. Келесі спутниктік жоба 1978 жылы 12 қарашада ұшырылған Эйнштейн обсерваториясы болды.

1981 жылдан 1993 жылға дейін Джаккони [[Хаббл ғарыш телескопы|Хаббл ғарыштық телескопын]] жобалау мен салуға жауапты болды.

Джакони келесі рентгендік спутник ROSAT-ты әзірлеуге қатыспады, бірақ ол американдық қаржыландыруды тарту, соның ішінде тегін ұшыру арқылы айтарлықтай үлес қосты. Бұл ол белсенділігі өте пайдалы болды, себебі сол кездегі Германияның Зерттеу және технология министрлігі жобаларды қаржылық қолдаудың шарты ретінде кең ауқымды халықаралық ынтымақтастықты белгіледі.

Джаккони рентген астрономиясына қосқан үлесі, әсіресе Сарышаян X-1-ді ашқаны үшін [[2002 жыл|2002 жылы]] физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды.

== Марапаттар ==
* Фулбрайт шәкірақысы, 1956—1958
* Хелена Уорнер сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы, 1966
* Комо сыйлығы, Италия физикалық қоғамы, 1967
* Астрофизика саласындағы рентген сыйлығы, Вюрцбург физикалық-медициналық қоғамы, 1971
* NASA-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі, 1971
* NASA-ның қоғамдық қызмет саласындағы жетістіктері үшін марапаты, 1972
* Рихтмерді еске алу сыйлығы, 1975
* NASA-ның ғылыми жетістіктері үшін медалі, 1980
* Эллиотт Крессон медалі, Франклин институты, Филадельфия, 1980 
* Кэтрин Брюс алтын медалі, Тынық мұхиты астрономиялық қоғамы, 1981
* Астрофизика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы/Америка физика институты, 1981
* Генри Норрис Рассел сыйлығы, Америка астрономиялық қоғамы, 1981
* Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі, 1982
* Нью-Йорк ғылым академиясының жаратылыстану ғылымдары саласындағы Кресси Моррисон сыйлығы, 1982
* Физика саласындағы Вульф сыйлығы, 1987
* Марсель Гроссман сыйлығы, 2000 ж. Физика бойынша Нобель сыйлығы, 2002
* Италия Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденінің Үлкен кресі, 2002&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/91446|title=Giacconi Prof. Riccardo. 2002|accessdate=2024-02-25|archivedate=2024-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225080744/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/91446}}&lt;/ref&gt;
* АҚШ Ұлттық ғылым медалі, 2003
* Германия астрономиялық қоғамының Карл Шварцшильд медалі, 2004
* «Мәдениет пен өнердің дамуына қосқан үлесі үшін» алтын медалі, 2005&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/161471|title=Giacconi Prof. Riccardo. 2005|accessdate=2024-02-25|archivedate=2024-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225080844/https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/161471}}&lt;/ref&gt;
* Американдық астронавтика қоғамының Карл Саган мемориалдық сыйлығы, 2012

== Әдебиет ==
*  Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-ші бас., өңд. және тол. — Киев: Наукова думка, 1986. — Б. 89. — 512 б.
* Fabbiano G. Riccardo Giacconi (1931-2018) (англ.) // Nature. — 2019. — Vol. 565. — P. 430. — doi:10.1038/d41586-019-00216-8.
* Rosati P. Riccardo Giacconi (1931-2018) (англ.) // Science. — 2019. — Vol. 363. — P. 349. — doi:10.1126/science.aaw5309.
* Schreier E.J., Tananbaum H., Tucker W. Riccardo Giacconi // Physics Today. — 2019. — Vol. 72, № 2. — P. 71. — doi:10.1063/PT.3.4149.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2002/giacconi/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
* Джиаккони Р. Рентген астрономиясының пайда болуы (Нобель дәрісі) (Орысша) // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер . — Ресей ғылым академиясы, 2004. — 174-бет, № 4 . — 427—438 беттер . - doi : 10.3367/UFNr.0174.200404i.0427.
{{Clear}}
[[Санат:Фулбрайт стипендиясы иегерлері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Италия физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар]]
[[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>dq828hf66p354yfw79rs1k9rkeatg7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777743</id>
    <revision>
      <id>3572858</id>
      <timestamp>2026-03-29T16:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 038.jpg|нобай|1994 жылғы Қазақстан пошта маркасы]] [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 13–25 ақпан аралығында [[Хамар]]дағы [[Викингскипет]] шатырлы мұз айдынында өткізілді.  Ерлер барлық дистанцияда Олимпиада ре...</comment>
      <origin>3572858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4861" sha1="8bv7cvh0cifa5wupdrcfm8n3idr6p93" xml:space="preserve">[[Сурет:Stamp of Kazakhstan 038.jpg|нобай|1994 жылғы Қазақстан пошта маркасы]]
[[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 13–25 ақпан аралығында [[Хамар]]дағы [[Викингскипет]] шатырлы мұз айдынында өткізілді.

Ерлер барлық дистанцияда [[Олимпиада рекорды]]н жаңартқан болатын, 500 метрден басқа барлық сайыстарда әлем рекордтары да жаңарды.&lt;ref name=ISUWR&gt;{{cite web | title= ISU – Speed Skating – Records – World Records | url= http://www.isu.html.infostradasports.com/cache/TheASP.asp@PageID%3D103171&amp;SportID%3D103&amp;RecordtypeID%3D10&amp;StadiumID%3D-1&amp;TaalCode%3D2&amp;StyleID%3D0&amp;Cache%3D2.html?328731 | work = International Skating Union | access-date =}}&lt;/ref&gt;

== Медалистер ==
=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|Ресей}}&lt;br&gt;[[Александр Вячеславович Голубев|Александр Голубев]]
| {{байрақ|Ресей}}&lt;br&gt;[[Сергей Константинович Клевченя|Сергей Клевченя]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Манабу Хории]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Дэн Дженсен]]
| [[Сурет:Flag_of_Belarus_(1918,_1991–1995).svg|24px|]] [[Беларусь]]&lt;br&gt;[[Игорь Николаевич Железовский|Игорь Железовский]]
| {{байрақ|Ресей}}&lt;br&gt;[[Сергей Константинович Клевченя|Сергей Клевченя]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Йоханн Улав Косс]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ринтье Ритсма]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Фалько Зандстра]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Йоханн Улав Косс]]
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Хьелль Стурелид]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ринтье Ритсма]]
|-
| 10000 метр
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Йоханн Улав Косс]]
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Хьелль Стурелид]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Барт Велдкамп]]
|}
=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Бонни Блэйр]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Сьюзан Ош]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Франциска Шенк]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Бонни Блэйр]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Анке Байер]]
| {{байрақ|Қытай}}&lt;br&gt;[[Е Цяобо]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|Аустрия}}&lt;br&gt;[[Эмеше Хуньяди]]
| {{байрақ|Ресей}}&lt;br&gt;[[Светлана Александровна Федоткина|Светлана Федоткина]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
|-
| 3000 метр
| {{байрақ|Ресей}}&lt;br&gt;[[Светлана Валерьевна Бажанова|Светлана Бажанова]]
| {{байрақ|Аустрия}}&lt;br&gt;[[Эмеше Хуньяди]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Клаудия Пехштайн]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Клаудия Пехштайн]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Хироми Ямамото]]
|}

== Қатысқан елдер ==
Сайыстарға 21 елдің 150 спортшысы қатысқан.

{{Col-begin}}
{{Col-3}}
* {{USA}} (16)
* {{AUS}} (2)
* {{AUT}} (5)
* [[Сурет:Flag_of_Belarus_(1918,_1991–1995).svg|24px|]] [[Беларусь]] (2)
* {{GER}} (15)
* {{JPN}} (17)
* {{ITA}} (5)
{{Col-3}}
* {{CAN}} (13)
* {{KOR}} (9)
* {{KAZ}} (8)
* {{CHN}} (6)
* {{LAT}} (1)
* {{HUN}} (1)
* {{NED}} (13)
{{Col-3}}
* {{NOR}} (8)
* {{POL}} (5)
* {{RUS}} (12)
* {{ROM}} (4)
* {{UKR}} (2)
* {{SUI}} (1)
* {{SWE}} (5)
{{Col-end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]
[[Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру]]</text>
      <sha1>8bv7cvh0cifa5wupdrcfm8n3idr6p93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Энтони Джеймс Леггетт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777744</id>
    <revision>
      <id>3572877</id>
      <timestamp>2026-03-29T16:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/152264883|Леггетт, Энтони Джеймс]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3572877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8345" sha1="a0407ab1v0gp7637di11p3879b9s1nr" xml:space="preserve">
'''Энтони Джеймс Леггетт''' ({{Lang-en|Anthony James Leggett}}  ([[26 наурыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Лондон]] – [[8 наурыз]] [[2026 жыл|2026]]) – [[Ұлыбритания|британдық]]-[[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]], 2003 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] және төмен температуралы физика теориясы саласындағы көрнекті маман. Ол Иллинойс университетінің профессоры, онда 1983 жылдан бері мүше. Ол Лондон Корольдік қоғамының (1980), Америка философиялық қоғамының (1991)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1991|title=APS Member History|accessdate=2022-04-11|archivedate=2022-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329052723/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1991}}&lt;/ref&gt;, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] (1997) және [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (1999).

Леггетттің жұмысы макроскопиялық диссипативті жүйелерде [[Квант физикасы|кванттық физиканы]] зерттеуге және [[Кванттық механика|кванттық механиканың]] негіздерін тексеру үшін конденсацияланған жүйелерді пайдалануға негіз болды.

Ол Оксфордтан магистр, PhD және ғылым докторы дәрежелерін алды. 1983 жылдан бастап Иллинойс университетінде физика профессоры болып сабақ берді. Қос британдық-американдық азаматтығы болды. Америка өнер және ғылым академиясының (1996), Америка физикалық қоғамының, Америка физика институтының мүшесі және Физика институтының (Ұлыбритания) құрметті мүшесі болды. Сондай-ақ, ол Оксфордтағы Баллиол колледжінің құрметті мүшесі болды.

2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМА]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}&lt;/ref&gt;.

Ол Харуко Кинасеге (1972 жылдан бері) үйленген, олардың қызы Асако 1978 жылы дүниеге келген.

2026 жылдың 8 наурызында қайтыс болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.riken.jp/en/news_pubs/news/2026/20260309_1/index.html|title=Remembering Anthony J. Leggett (1938-2026) {{!}} RIKEN|lang=en|work=www.riken.jp|accessdate=2026-03-09}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар мен құрметтер ==

* Максвелл медалі және сыйлығы (1975)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iop.org/about/awards/bronze-early-career-medals/james-clerk-maxwell-medal-and-prize-recipients|title=Архивированная копия|accessdate=2022-04-11|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127071602/https://www.iop.org/about/awards/bronze-early-career-medals/james-clerk-maxwell-medal-and-prize-recipients}}&lt;/ref&gt;
* Фриц Лондон сыйлығы (1981)
* Саймон мемориалдық сыйлығы (1981)
* Британ физика институтының Дирак медалі (1992)
* Джон Бардин сыйлығы (1994)
* Физика бойынша Вульф сыйлығы (2002/2003)
* [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласында Нобель сыйлығы]] (2003) (А. А. Абрикосов және В. Л. Гинзбургпен бірге) &quot;екінші ретті асқын өткізгіштік теориясын және сұйық гелий-3 асқын сұйықтығы теориясын жасағаны үшін&quot;
* Британ империясы орденінің рыцарь-командоры (2004) — &quot;физикаға сіңірген еңбегі үшін&quot;
* Шредингер дәрісі, Вена кванттық ғылым және технология орталығы (2011)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
* ''Э. Дж. Леггетт.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2004/11/h/ «Асқын сұйықтық 3-He: Теоретиктің көзімен ерте тарих». Нобель дәрісі] // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер, 174-том, 11-шығарылым, 2004 жылғы қараша.
{{Clear}}
[[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:Оксфорд университеті түлектері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]]
[[Санат:XX ғасыр физиктері]]
[[Санат:Ұлыбритания физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Британ империясы орденінің рыцар-командорлары]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:2026 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:8 наурызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Лондонда туғандар]]
[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]
[[Санат:1938 жылы туғандар]]
[[Санат:26 наурызда туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>a0407ab1v0gp7637di11p3879b9s1nr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572882</id>
      <parentid>3572877</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3572882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9413" sha1="olxt04n05gity2u3827j3qy4pjwk5vu" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі           = Энтони Леггетт
|Шынайы есімі    = {{lang-en|Anthony J. Leggett}}
|Суреті          = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007.jpg
|Сурет ені       = 250px
|Сурет тақырыбы  = 
|Туған күні      = 26.03.1938
|Туған жері      = {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Англия]]
|Қайтыс болған күні    = 08.032026
|Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Эрбана|Эрбанада}}, [[АҚШ]]
|Азаматтығы      = {{UK}}&lt;br&gt;{{USA}}
|Ғылыми аясы     = [[физика]]
|Альма-матер    = [[Оксфорд университет]]
|Ғылыми жетекші  = {{Аударылмаған 5|Dirk ter Haar| Дирк тер Хаар}}
|Марапаттары = {{Вольф сыйлығы (физика)|[[2002]]/[[2003|3]]}}&lt;br&gt;{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2003]]){{Британ империясының ордені|азаматтық|KBE}}
}}
'''Энтони Джеймс Леггетт''' ({{Lang-en|Anthony James Leggett}}  ([[26 наурыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Лондон]] – [[8 наурыз]] [[2026 жыл|2026]]) – [[Ұлыбритания|британдық]]-[[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]], 2003 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] және төмен температуралы физика теориясы саласындағы көрнекті маман. Ол Иллинойс университетінің профессоры, онда 1983 жылдан бері мүше. Ол Лондон Корольдік қоғамының (1980), Америка философиялық қоғамының (1991)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1991|title=APS Member History|accessdate=2022-04-11|archivedate=2022-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329052723/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1991}}&lt;/ref&gt;, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] (1997) және [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (1999).

Леггетттің жұмысы макроскопиялық диссипативті жүйелерде [[Квант физикасы|кванттық физиканы]] зерттеуге және [[Кванттық механика|кванттық механиканың]] негіздерін тексеру үшін конденсацияланған жүйелерді пайдалануға негіз болды.

Ол Оксфордтан магистр, PhD және ғылым докторы дәрежелерін алды. 1983 жылдан бастап Иллинойс университетінде физика профессоры болып сабақ берді. Қос британдық-американдық азаматтығы болды. Америка өнер және ғылым академиясының (1996), Америка физикалық қоғамының, Америка физика институтының мүшесі және Физика институтының (Ұлыбритания) құрметті мүшесі болды. Сондай-ақ, ол Оксфордтағы Баллиол колледжінің құрметті мүшесі болды.

2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМА]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}&lt;/ref&gt;.

Ол Харуко Кинасеге (1972 жылдан бері) үйленген, олардың қызы Асако 1978 жылы дүниеге келген.

2026 жылдың 8 наурызында қайтыс болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.riken.jp/en/news_pubs/news/2026/20260309_1/index.html|title=Remembering Anthony J. Leggett (1938-2026) {{!}} RIKEN|lang=en|work=www.riken.jp|accessdate=2026-03-09}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар мен құрметтер ==
* Максвелл медалі және сыйлығы (1975)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iop.org/about/awards/bronze-early-career-medals/james-clerk-maxwell-medal-and-prize-recipients|title=Архивированная копия|accessdate=2022-04-11|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127071602/https://www.iop.org/about/awards/bronze-early-career-medals/james-clerk-maxwell-medal-and-prize-recipients}}&lt;/ref&gt;
* Фриц Лондон сыйлығы (1981)
* Саймон мемориалдық сыйлығы (1981)
* Британ физика институтының Дирак медалі (1992)
* Джон Бардин сыйлығы (1994)
* Физика бойынша Вульф сыйлығы (2002/2003)
* [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласында Нобель сыйлығы]] (2003) (А. А. Абрикосов және В. Л. Гинзбургпен бірге) &quot;екінші ретті асқын өткізгіштік теориясын және сұйық гелий-3 асқын сұйықтығы теориясын жасағаны үшін&quot;
* Британ империясы орденінің рыцарь-командоры (2004) — &quot;физикаға сіңірген еңбегі үшін&quot;
* Шредингер дәрісі, Вена кванттық ғылым және технология орталығы (2011)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
* ''Э. Дж. Леггетт.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2004/11/h/ «Асқын сұйықтық 3-He: Теоретиктің көзімен ерте тарих». Нобель дәрісі] // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер, 174-том, 11-шығарылым, 2004 жылғы қараша.
{{Clear}}
[[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:Оксфорд университеті түлектері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]]
[[Санат:XX ғасыр физиктері]]
[[Санат:Ұлыбритания физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Британ империясы орденінің рыцар-командорлары]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:2026 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:8 наурызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Лондонда туғандар]]
[[Санат:1938 жылы туғандар]]
[[Санат:26 наурызда туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>olxt04n05gity2u3827j3qy4pjwk5vu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572885</id>
      <parentid>3572882</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T16:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3572885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9412" sha1="1vab8q9li3e1x15zzgs1suaz6pxirns" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі           = Энтони Леггетт
|Шынайы есімі    = {{lang-en|Anthony J. Leggett}}
|Суреті          = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007.jpg
|Сурет ені       = 250px
|Сурет тақырыбы  = 
|Туған күні      = 26.03.1938
|Туған жері      = {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Англия]]
|Қайтыс болған күні    = 08.032026
|Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Эрбана|Эрбанада}}, [[АҚШ]]
|Азаматтығы      = {{UK}}&lt;br&gt;{{USA}}
|Ғылыми аясы     = [[физика]]
|Альма-матер    = [[Оксфорд университет]]
|Ғылыми жетекші  = {{Аударылмаған 5|Dirk ter Haar| Дирк тер Хаар}}
|Марапаттары = {{Вольф сыйлығы (физика)|[[2002]]/[[2003|3]]}}&lt;br&gt;{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2003]]){{Британ империясының ордені|азаматтық|KBE}}
}}
'''Энтони Джеймс Леггетт''' ({{Lang-en|Anthony James Leggett}}, [[26 наурыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Лондон]] – [[8 наурыз]] [[2026 жыл|2026]]) – [[Ұлыбритания|британдық]]-[[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]], 2003 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] және төмен температуралы физика теориясы саласындағы көрнекті маман. Ол Иллинойс университетінің профессоры, онда 1983 жылдан бері мүше. Ол Лондон Корольдік қоғамының (1980), Америка философиялық қоғамының (1991)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1991|title=APS Member History|accessdate=2022-04-11|archivedate=2022-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329052723/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1991}}&lt;/ref&gt;, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] (1997) және [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (1999).

Леггетттің жұмысы макроскопиялық диссипативті жүйелерде [[Квант физикасы|кванттық физиканы]] зерттеуге және [[Кванттық механика|кванттық механиканың]] негіздерін тексеру үшін конденсацияланған жүйелерді пайдалануға негіз болды.

Ол Оксфордтан магистр, PhD және ғылым докторы дәрежелерін алды. 1983 жылдан бастап Иллинойс университетінде физика профессоры болып сабақ берді. Қос британдық-американдық азаматтығы болды. Америка өнер және ғылым академиясының (1996), Америка физикалық қоғамының, Америка физика институтының мүшесі және Физика институтының (Ұлыбритания) құрметті мүшесі болды. Сондай-ақ, ол Оксфордтағы Баллиол колледжінің құрметті мүшесі болды.

2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМА]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}&lt;/ref&gt;.

Ол Харуко Кинасеге (1972 жылдан бері) үйленген, олардың қызы Асако 1978 жылы дүниеге келген.

2026 жылдың 8 наурызында қайтыс болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.riken.jp/en/news_pubs/news/2026/20260309_1/index.html|title=Remembering Anthony J. Leggett (1938-2026) {{!}} RIKEN|lang=en|work=www.riken.jp|accessdate=2026-03-09}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар мен құрметтер ==
* Максвелл медалі және сыйлығы (1975)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iop.org/about/awards/bronze-early-career-medals/james-clerk-maxwell-medal-and-prize-recipients|title=Архивированная копия|accessdate=2022-04-11|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127071602/https://www.iop.org/about/awards/bronze-early-career-medals/james-clerk-maxwell-medal-and-prize-recipients}}&lt;/ref&gt;
* Фриц Лондон сыйлығы (1981)
* Саймон мемориалдық сыйлығы (1981)
* Британ физика институтының Дирак медалі (1992)
* Джон Бардин сыйлығы (1994)
* Физика бойынша Вульф сыйлығы (2002/2003)
* [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласында Нобель сыйлығы]] (2003) (А. А. Абрикосов және В. Л. Гинзбургпен бірге) &quot;екінші ретті асқын өткізгіштік теориясын және сұйық гелий-3 асқын сұйықтығы теориясын жасағаны үшін&quot;
* Британ империясы орденінің рыцарь-командоры (2004) — &quot;физикаға сіңірген еңбегі үшін&quot;
* Шредингер дәрісі, Вена кванттық ғылым және технология орталығы (2011)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
* ''Э. Дж. Леггетт.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2004/11/h/ «Асқын сұйықтық 3-He: Теоретиктің көзімен ерте тарих». Нобель дәрісі] // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер, 174-том, 11-шығарылым, 2004 жылғы қараша.
{{Clear}}
[[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:Оксфорд университеті түлектері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]]
[[Санат:XX ғасыр физиктері]]
[[Санат:Ұлыбритания физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Британ империясы орденінің рыцар-командорлары]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:2026 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:8 наурызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Лондонда туғандар]]
[[Санат:1938 жылы туғандар]]
[[Санат:26 наурызда туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>1vab8q9li3e1x15zzgs1suaz6pxirns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572932</id>
      <parentid>3572885</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>− 5 санат ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3572932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9139" sha1="gfezcnwrpo22y3qqjwhlj6ma5dt2dsb" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі           = Энтони Леггетт
|Шынайы есімі    = {{lang-en|Anthony J. Leggett}}
|Суреті          = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007.jpg
|Сурет ені       = 250px
|Сурет тақырыбы  = 
|Туған күні      = 26.03.1938
|Туған жері      = {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Англия]]
|Қайтыс болған күні    = 08.03.2026
|Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Эрбана|Эрбанада}}, [[АҚШ]]
|Азаматтығы      = {{UK}}&lt;br&gt;{{USA}}
|Ғылыми аясы     = [[физика]]
|Альма-матер    = [[Оксфорд университет]]
|Ғылыми жетекші  = {{Аударылмаған 5|Dirk ter Haar| Дирк тер Хаар}}
|Марапаттары = {{Вольф сыйлығы (физика)|[[2002]]/[[2003|3]]}}&lt;br&gt;{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2003]]){{Британ империясының ордені|азаматтық|KBE}}
}}
'''Энтони Джеймс Леггетт''' ({{Lang-en|Anthony James Leggett}}, [[26 наурыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Лондон]] – [[8 наурыз]] [[2026 жыл|2026]]) – [[Ұлыбритания|британдық]]-[[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]], 2003 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] және төмен температуралы физика теориясы саласындағы көрнекті маман. Ол Иллинойс университетінің профессоры, онда 1983 жылдан бері мүше. Ол Лондон Корольдік қоғамының (1980), Америка философиялық қоғамының (1991)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1991|title=APS Member History|accessdate=2022-04-11|archivedate=2022-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329052723/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1991}}&lt;/ref&gt;, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] (1997) және [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (1999).

Леггетттің жұмысы макроскопиялық диссипативті жүйелерде [[Квант физикасы|кванттық физиканы]] зерттеуге және [[Кванттық механика|кванттық механиканың]] негіздерін тексеру үшін конденсацияланған жүйелерді пайдалануға негіз болды.

Ол Оксфордтан магистр, PhD және ғылым докторы дәрежелерін алды. 1983 жылдан бастап Иллинойс университетінде физика профессоры болып сабақ берді. Қос британдық-американдық азаматтығы болды. Америка өнер және ғылым академиясының (1996), Америка физикалық қоғамының, Америка физика институтының мүшесі және Физика институтының (Ұлыбритания) құрметті мүшесі болды. Сондай-ақ, ол Оксфордтағы Баллиол колледжінің құрметті мүшесі болды.

2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМА]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}&lt;/ref&gt;.

Ол Харуко Кинасеге (1972 жылдан бері) үйленген, олардың қызы Асако 1978 жылы дүниеге келген.

2026 жылдың 8 наурызында қайтыс болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.riken.jp/en/news_pubs/news/2026/20260309_1/index.html|title=Remembering Anthony J. Leggett (1938-2026) {{!}} RIKEN|lang=en|work=www.riken.jp|accessdate=2026-03-09}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар мен құрметтер ==
* Максвелл медалі және сыйлығы (1975)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iop.org/about/awards/bronze-early-career-medals/james-clerk-maxwell-medal-and-prize-recipients|title=Архивированная копия|accessdate=2022-04-11|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127071602/https://www.iop.org/about/awards/bronze-early-career-medals/james-clerk-maxwell-medal-and-prize-recipients}}&lt;/ref&gt;
* Фриц Лондон сыйлығы (1981)
* Саймон мемориалдық сыйлығы (1981)
* Британ физика институтының Дирак медалі (1992)
* Джон Бардин сыйлығы (1994)
* Физика бойынша Вульф сыйлығы (2002/2003)
* [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласында Нобель сыйлығы]] (2003) (А. А. Абрикосов және В. Л. Гинзбургпен бірге) &quot;екінші ретті асқын өткізгіштік теориясын және сұйық гелий-3 асқын сұйықтығы теориясын жасағаны үшін&quot;
* Британ империясы орденінің рыцарь-командоры (2004) — &quot;физикаға сіңірген еңбегі үшін&quot;
* Шредингер дәрісі, Вена кванттық ғылым және технология орталығы (2011)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
* ''Э. Дж. Леггетт.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2004/11/h/ «Асқын сұйықтық 3-He: Теоретиктің көзімен ерте тарих». Нобель дәрісі] // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер, 174-том, 11-шығарылым, 2004 жылғы қараша.
{{Clear}}
[[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:Оксфорд университеті түлектері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]]
[[Санат:XX ғасыр физиктері]]
[[Санат:Ұлыбритания физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Британ империясы орденінің рыцар-командорлары]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>gfezcnwrpo22y3qqjwhlj6ma5dt2dsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572933</id>
      <parentid>3572932</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сілтемелер */</comment>
      <origin>3572933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9130" sha1="papq72imnpwzmxjtxw396bz3ck2gk1f" xml:space="preserve">{{Ғалым
|Есімі           = Энтони Леггетт
|Шынайы есімі    = {{lang-en|Anthony J. Leggett}}
|Суреті          = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007.jpg
|Сурет ені       = 250px
|Сурет тақырыбы  = 
|Туған күні      = 26.03.1938
|Туған жері      = {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Англия]]
|Қайтыс болған күні    = 08.03.2026
|Қайтыс болған жері   = {{Қайтысболғанжері|Эрбана|Эрбанада}}, [[АҚШ]]
|Азаматтығы      = {{UK}}&lt;br&gt;{{USA}}
|Ғылыми аясы     = [[физика]]
|Альма-матер    = [[Оксфорд университет]]
|Ғылыми жетекші  = {{Аударылмаған 5|Dirk ter Haar| Дирк тер Хаар}}
|Марапаттары = {{Вольф сыйлығы (физика)|[[2002]]/[[2003|3]]}}&lt;br&gt;{{Нобельдік медаль}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2003]]){{Британ империясының ордені|азаматтық|KBE}}
}}
'''Энтони Джеймс Леггетт''' ({{Lang-en|Anthony James Leggett}}, [[26 наурыз]] [[1938 жыл|1938]], [[Лондон]] – [[8 наурыз]] [[2026 жыл|2026]]) – [[Ұлыбритания|британдық]]-[[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]], 2003 жылғы [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығының лауреаты]] және төмен температуралы физика теориясы саласындағы көрнекті маман. Ол Иллинойс университетінің профессоры, онда 1983 жылдан бері мүше. Ол Лондон Корольдік қоғамының (1980), Америка философиялық қоғамының (1991)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1991|title=APS Member History|accessdate=2022-04-11|archivedate=2022-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329052723/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?smode=advanced;f1-date=1991}}&lt;/ref&gt;, [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының]] (1997) және [[Ресей Ғылым академиясы|Ресей ғылым академиясының]] шетелдік мүшесі (1999).

Леггетттің жұмысы макроскопиялық диссипативті жүйелерде [[Квант физикасы|кванттық физиканы]] зерттеуге және [[Кванттық механика|кванттық механиканың]] негіздерін тексеру үшін конденсацияланған жүйелерді пайдалануға негіз болды.

Ол Оксфордтан магистр, PhD және ғылым докторы дәрежелерін алды. 1983 жылдан бастап Иллинойс университетінде физика профессоры болып сабақ берді. Қос британдық-американдық азаматтығы болды. Америка өнер және ғылым академиясының (1996), Америка физикалық қоғамының, Америка физика институтының мүшесі және Физика институтының (Ұлыбритания) құрметті мүшесі болды. Сондай-ақ, ол Оксфордтағы Баллиол колледжінің құрметті мүшесі болды.

2016 жылы ол [[Greenpeace|Greenpeace ұйымын]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Біріккен Ұлттар Ұйымын]] және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге ([[Гендік модификацияланған ағза|ГМА]]) қарсы күресті тоқтатуға шақыратын хатқа қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/|title=107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629203642/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html|title=Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)|accessdate=2016-06-30|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707040151/http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html|title=Список нобелевских лауреатов, подписавших письмо|accessdate=2016-06-30|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902012810/http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html}}&lt;/ref&gt;.

Ол Харуко Кинасеге (1972 жылдан бері) үйленген, олардың қызы Асако 1978 жылы дүниеге келген.

2026 жылдың 8 наурызында қайтыс болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.riken.jp/en/news_pubs/news/2026/20260309_1/index.html|title=Remembering Anthony J. Leggett (1938-2026) {{!}} RIKEN|lang=en|work=www.riken.jp|accessdate=2026-03-09}}&lt;/ref&gt;.

== Марапаттар мен құрметтер ==
* Максвелл медалі және сыйлығы (1975)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iop.org/about/awards/bronze-early-career-medals/james-clerk-maxwell-medal-and-prize-recipients|title=Архивированная копия|accessdate=2022-04-11|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127071602/https://www.iop.org/about/awards/bronze-early-career-medals/james-clerk-maxwell-medal-and-prize-recipients}}&lt;/ref&gt;
* Фриц Лондон сыйлығы (1981)
* Саймон мемориалдық сыйлығы (1981)
* Британ физика институтының Дирак медалі (1992)
* Джон Бардин сыйлығы (1994)
* Физика бойынша Вульф сыйлығы (2002/2003)
* [[Физика саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Физика саласында Нобель сыйлығы]] (2003) (А. А. Абрикосов және В. Л. Гинзбургпен бірге) &quot;екінші ретті асқын өткізгіштік теориясын және сұйық гелий-3 асқын сұйықтығы теориясын жасағаны үшін&quot;
* Британ империясы орденінің рыцарь-командоры (2004) — &quot;физикаға сіңірген еңбегі үшін&quot;
* Шредингер дәрісі, Вена кванттық ғылым және технология орталығы (2011)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/ Нобель комитетінің веб-сайтынан алынған ақпарат]{{In lang|en}}
* ''Э. Дж. Леггетт.'' [http://ufn.ru/ru/articles/2004/11/h/ «Асқын сұйықтық 3-He: Теоретиктің көзімен ерте тарих». Нобель дәрісі] // Физикалық ғылымдардағы жетістіктер, 174-том, 11-шығарылым, 2004 жылғы қараша.

[[Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:Оксфорд университеті түлектері]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)]]
[[Санат:XX ғасыр физиктері]]
[[Санат:Ұлыбритания физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Британ империясы орденінің рыцар-командорлары]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>papq72imnpwzmxjtxw396bz3ck2gk1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Aishildebayeva</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777745</id>
    <revision>
      <id>3572889</id>
      <timestamp>2026-03-29T16:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="ijvhgef2fgeaa7g867u3itqbyeaa3zh" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Aishildebayeva}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 21:58, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>ijvhgef2fgeaa7g867u3itqbyeaa3zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джим Пиблс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777746</id>
    <revision>
      <id>3572904</id>
      <timestamp>2026-03-29T17:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:ru:Special:Redirect/revision/151462522|Пиблс, Джим]]» бетінен аударылып түзілді</comment>
      <origin>3572904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10047" sha1="18u6nutlzu4at2e7j6nxjjabrmhjm0n" xml:space="preserve">'''Джим Пиблс''' ({{Lang-en|Jim Peebles}}, толық аты-жөні — Филлип Джеймс Эдвин Пиблз [{{Lang-en|Phillip James Edwin Peebles}}]; [[25 сәуір]] [[1935 жыл|1935]], Сен-Бонифаc, &lt;a href=&quot;./Виннипег&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; data-linkid=&quot;87&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;sourceTitle&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Виннипег&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;thumbnail&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;source&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Flag_of_Winnipeg.svg/120px-Flag_of_Winnipeg.svg.png&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;width&amp;amp;quot;:80,&amp;amp;quot;height&amp;amp;quot;:46},&amp;amp;quot;description&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;город в Канаде, административный центр провинции Манитоба&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;pageprops&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wikibase_item&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Q2135&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;pagelanguage&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;ru&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;targetFrom&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;source&amp;amp;quot;}&quot; class=&quot;cx-link&quot; id=&quot;mwFg&quot; title=&quot;Виннипег&quot;&gt;Виннипег,&lt;/a&gt; &lt;a href=&quot;./Канада&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; data-linkid=&quot;88&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;sourceTitle&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Канада&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;thumbnail&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;source&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Flag_of_Canada_%28Pantone%29.svg/120px-Flag_of_Canada_%28Pantone%29.svg.png&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;width&amp;amp;quot;:80,&amp;amp;quot;height&amp;amp;quot;:40},&amp;amp;quot;description&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;государство в Северной Америке&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;pageprops&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wikibase_item&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Q16&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;pagelanguage&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;ru&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;targetTitle&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Канада&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;thumbnail&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;source&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Flag_of_Canada_%28Pantone%29.svg/120px-Flag_of_Canada_%28Pantone%29.svg.png&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;width&amp;amp;quot;:80,&amp;amp;quot;height&amp;amp;quot;:40},&amp;amp;quot;description&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Солтүстік Америкадағы егемен мемлекет&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;pageprops&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wikibase_item&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Q16&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;pagelanguage&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;kk&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;targetFrom&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;link&amp;amp;quot;}&quot; class=&quot;cx-link&quot; id=&quot;mwFw&quot; title=&quot;Канада&quot;&gt;Канада&lt;/a&gt;) — теориялық [[космология]] саласында жұмыс істейтін [[Канада|канадалық]]-[[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]]. [[Принстон университеті|Принстон университетінің]] Альберт Эйнштейн атындағы құрметті ғылыми профессоры ({{Lang-en|Albert Einstein Professor of Science Emeritus}}). [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2019, Дидье Кело және [[Мишель Майор|Мишель Майормен]] бірлесіп).

== Өмірбаян ==
1971 жылы Виннипегтің маңына айналған француз тілді қала — Сен-Бонифаста дүниеге келген ол, Сен-Виталда өсті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://globetrotter.berkeley.edu/people6/Peebles/peebles-con1.html|title=Conversations with History; Institute of International Studies, UC Berkeley|accessdate=2019-10-08|archivedate=2020-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811130909/http://globetrotter.berkeley.edu/people6/Peebles/peebles-con1.html}}&lt;/ref&gt;. Әкесі Виннипег астық биржасында хатшы болып жұмыс істеген, ал анасы үй шаруасындағы әйел болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4814|title=Oral Histories|accessdate=2019-10-08|archivedate=2019-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191008105133/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4814}}&lt;/ref&gt;.

Ол [[Манитоба университеті|Манитоба университетін]] бітірген. 1958 жылдан бері Америка Құрама Штаттарында тұрады[[Принстон университеті|. Принстон университетінде]] [[астрономия]] бойынша [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Кейінірек сол жерде [[Профессор|профессорлық]] алды. Қазіргі уақытта ол сол жерде Альберт Эйнштейн атындағы құрметті профессор ({{Lang-en|Albert Einstein Professor of Science Emeritus}}).

== Академияларға мүшелік ==

== Марапаттар ==

* 1981 — Эддингтон медалі, Корольдік астрономиялық қоғам
* 1982 — Америка астрономиялық қоғамының астрофизика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығы
* 1992 — Америка астрономиялық қоғамының Генри Норрис Рассел сыйлығы
* 1995 — Кэтрин Брюс медалі, Тынық мұхиты астрономиялық қоғамы
* 1997 — Оскар Клейн медалі
* 1997 — Карл Янскийдің дәрісі
* 1998 —  Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі
* 2000 — Космология саласындағы Грубер сыйлығы
* 2003 — [[Женева университеті]] Томалла сыйлығы
* 2004 — Астрономия бойынша [[Шао жүлдесі|Шоу сыйлығы]]
* 2005 — Крафурд сыйлығы
* 2013 — Дирак медалі
* 2019 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]]

== Оның құрметіне аталған ==

* 18242 Peebles [[Астероид|астероиды]]

== Библиография ==
{{Refbegin}}
* ''Peebles, P. J. E.'' Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1971
* ''Peebles, P. J. E.'' The large-scale structure of the universe. Princeton: Princeton University Press, 1980
* ''Peebles, P. J. E.'' Principles of Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1993
* ''Пиблс П.'' Физическая космология: Пер. с англ. — М.: Мир, 1975
* ''Пиблс Ф. Дж. Э.'' Структура Вселенной в больших масштабах: Пер. с англ. — М.: Мир, 1983
* ''Peebles, P. J. E.'' Cosmology’s Century: An Inside History of Our Modern Understanding of the Universe. Princeton University Press, 2020
{{Refend}}

=== Мақалалар ===

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==

* {{Cite web|date=|url=http://www.princeton.edu/physics/people/faculty/jim-peebles/|title=Jim Peebles|publisher=[[Принстон университеті]]|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090816162039/http://www.princeton.edu/physics/people/faculty/jim-peebles/|archivedate=2009-08-16}}
* {{Cite web|date=|url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/peebles/PeeblesRefs.html|title=James Peebles Bibliography|publisher=|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/67QEbNzcv?url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/peebles/PeeblesRefs.html|archivedate=2012-05-05}}
* {{Cite web|date=|url=http://www.cascaeducation.ca/files/cdn_profile_peebles.html|title=Astronomer Profile: Jim Peebles|publisher=Casca Education|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/67QEboxqd?url=http://www.cascaeducation.ca/files/cdn_profile_peebles.html|archivedate=2012-05-05}}
* {{Cite web|date=2002-04-05|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/25507-1|title=Oral History Transcript — P.J.E. Peebles|publisher=[[Америкалық физика институты]]|accessdate=2010-08-19|description=Интервью с Джимом Пиблсом|lang=en|archivedate=2016-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216131252/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/25507-1}}
[[Санат:Манитоба университеті құрметті докторлары]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Канада)]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Принстон университеті түлектері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:XX ғасыр астрономдары]]
[[Санат:XX ғасыр физиктері]]
[[Санат:Канада физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:1935 жылы туғандар]]
[[Санат:25 сәуірде туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>18u6nutlzu4at2e7j6nxjjabrmhjm0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572929</id>
      <parentid>3572904</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurkhan</username>
        <id>13652</id>
      </contributor>
      <origin>3572929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9676" sha1="4zi1l1figg7rttun0p06u3qbq956wi7" xml:space="preserve">{{Ғалым 
|Есімі                  = Джим Пиблс
|Шынайы есімі       = {{lang-en|Jim Peebles}}
|Суреті          = Jim Peebles.jpg
|Сурет ені               = 250 px
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні       = 25.04.1935
|Туған жері         = {{Туғанжері|Сен-Бонифас|Сен-Бонифаста}}, [[Манитоба]], [[Канада]]
|Ғылыми аясы        = [[космология]]
|Жұмыс орны         = [[Принстон университеті]]
|Ғылыми дәрежесі       = астрономия бойынша [[философия докторы]]
|Альма-матер          = [[Манитоба университеті]], &lt;br&gt;[[Принстон университеті]]
|Ғылыми жетекші =
|Знаменитые ученики   =
|Несімен белгілі         =
|Марапаттары     = {{Канада орденінің компаньоны}}&lt;br&gt;{{ Манитоба ордені}}
{{K.A.O. алтын медалі}}&lt;br&gt;{{Шао сыйлығының медалі}}&lt;br&gt;[[Сурет:Liberty_$50_Obverse.png|21px|link=Грубер сыйлығы]]&lt;br&gt;{{Нобельдік медаль|2019|физика|nocat=1}}
|Қолтаңбасы              =
|Қолтаңба ені       =
| Сайты                 =
}}
'''Джим Пиблс''' ({{Lang-en|Jim Peebles}}, толық аты-жөні — Филлип Джеймс Эдвин Пиблз [{{Lang-en|Phillip James Edwin Peebles}}]; [[25 сәуір]] [[1935 жыл|1935]], [[Сен-Бонифаc]], [[Виннипег]], [[Канада]]) — теориялық [[космология]] саласында жұмыс істейтін [[Канада|канадалық]]-[[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]]. [[Принстон университеті|Принстон университетінің]] Альберт Эйнштейн атындағы құрметті ғылыми профессоры ({{Lang-en|Albert Einstein Professor of Science Emeritus}}). [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2019, Дидье Кело және [[Мишель Майор|Мишель Майормен]] бірлесіп).

== Өмірбаян ==
1971 жылы Виннипегтің маңына айналған француз тілді қала — Сен-Бонифаста дүниеге келген ол, Сен-Виталда өсті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://globetrotter.berkeley.edu/people6/Peebles/peebles-con1.html|title=Conversations with History; Institute of International Studies, UC Berkeley|accessdate=2019-10-08|archivedate=2020-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811130909/http://globetrotter.berkeley.edu/people6/Peebles/peebles-con1.html}}&lt;/ref&gt;. Әкесі Виннипег астық биржасында хатшы болып жұмыс істеген, ал анасы үй шаруасындағы әйел болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4814|title=Oral Histories|accessdate=2019-10-08|archivedate=2019-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191008105133/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4814}}&lt;/ref&gt;.

Ол [[Манитоба университеті|Манитоба университетін]] бітірген. 1958 жылдан бері Америка Құрама Штаттарында тұрады[[Принстон университеті|. Принстон университетінде]] [[астрономия]] бойынша [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Кейінірек сол жерде [[Профессор|профессорлық]] алды. Қазіргі уақытта ол сол жерде Альберт Эйнштейн атындағы құрметті профессор ({{Lang-en|Albert Einstein Professor of Science Emeritus}}).

== Академияларға мүшелік ==
* Америкалық физикалық қоғам (1964)
* [[Американдық өнер және ғылым академиясы]] (1977)
* [[Лондон корольдік қоғамы]] (1982)[5]
* Канада корольдік қоғамы (1987)
* [[Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясы]] (Шетелдік серіктес; 1988)
* Американдық философиялық қоғам (2004)
* Американдық астрономиялық қоғам
* Ғылымды дамыту жөніндегі Америка қауымдастығы

== Марапаттар ==
* 1981 — Эддингтон медалі, Корольдік астрономиялық қоғам
* 1982 — Америка астрономиялық қоғамының астрофизика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығы
* 1992 — Америка астрономиялық қоғамының Генри Норрис Рассел сыйлығы
* 1995 — Кэтрин Брюс медалі, Тынық мұхиты астрономиялық қоғамы
* 1997 — Оскар Клейн медалі
* 1997 — Карл Янскийдің дәрісі
* 1998 —  Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі
* 2000 — Космология саласындағы Грубер сыйлығы
* 2003 — [[Женева университеті]] Томалла сыйлығы
* 2004 — Астрономия бойынша [[Шао жүлдесі|Шоу сыйлығы]]
* 2005 — Крафурд сыйлығы
* 2013 — Дирак медалі
* 2019 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]]

== Оның құрметіне аталған ==
* 18242 Peebles [[Астероид|астероиды]]

== Библиография ==
{{Refbegin}}
* ''Peebles, P. J. E.'' Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1971
* ''Peebles, P. J. E.'' The large-scale structure of the universe. Princeton: Princeton University Press, 1980
* ''Peebles, P. J. E.'' Principles of Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1993
* ''Пиблс П.'' Физическая космология: Пер. с англ. — М.: Мир, 1975
* ''Пиблс Ф. Дж. Э.'' Структура Вселенной в больших масштабах: Пер. с англ. — М.: Мир, 1983
* ''Peebles, P. J. E.'' Cosmology’s Century: An Inside History of Our Modern Understanding of the Universe. Princeton University Press, 2020
{{Refend}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{Cite web|date=|url=http://www.princeton.edu/physics/people/faculty/jim-peebles/|title=Jim Peebles|publisher=[[Принстон университеті]]|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090816162039/http://www.princeton.edu/physics/people/faculty/jim-peebles/|archivedate=2009-08-16}}
* {{Cite web|date=|url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/peebles/PeeblesRefs.html|title=James Peebles Bibliography|publisher=|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/67QEbNzcv?url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/peebles/PeeblesRefs.html|archivedate=2012-05-05}}
* {{Cite web|date=|url=http://www.cascaeducation.ca/files/cdn_profile_peebles.html|title=Astronomer Profile: Jim Peebles|publisher=Casca Education|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/67QEboxqd?url=http://www.cascaeducation.ca/files/cdn_profile_peebles.html|archivedate=2012-05-05}}
* {{Cite web|date=2002-04-05|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/25507-1|title=Oral History Transcript — P.J.E. Peebles|publisher=[[Америкалық физика институты]]|accessdate=2010-08-19|description=Интервью с Джимом Пиблсом|lang=en|archivedate=2016-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216131252/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/25507-1}}
[[Санат:Манитоба университеті құрметті докторлары]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Канада)]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Принстон университеті түлектері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:XX ғасыр астрономдары]]
[[Санат:XX ғасыр физиктері]]
[[Санат:Канада физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Тірі тұлғалар]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:1935 жылы туғандар]]
[[Санат:25 сәуірде туғандар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>4zi1l1figg7rttun0p06u3qbq956wi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572934</id>
      <parentid>3572929</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T17:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasymov</username>
        <id>10777</id>
      </contributor>
      <comment>−[[Санат:25 сәуірде туғандар]]; −[[Санат:1935 жылы туғандар]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3572934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9539" sha1="d7cln18zwqvvaxsb1ltjx8fne1nl9ij" xml:space="preserve">{{Ғалым 
|Есімі                  = Джим Пиблс
|Шынайы есімі       = {{lang-en|Jim Peebles}}
|Суреті          = Jim Peebles.jpg
|Сурет ені               = 250 px
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні       = 25.04.1935
|Туған жері         = {{Туғанжері|Сен-Бонифас|Сен-Бонифаста}}, [[Манитоба]], [[Канада]]
|Ғылыми аясы        = [[космология]]
|Жұмыс орны         = [[Принстон университеті]]
|Ғылыми дәрежесі       = астрономия бойынша [[философия докторы]]
|Альма-матер          = [[Манитоба университеті]], &lt;br&gt;[[Принстон университеті]]
|Ғылыми жетекші =
|Знаменитые ученики   =
|Несімен белгілі         =
|Марапаттары     = {{Канада орденінің компаньоны}}&lt;br&gt;{{ Манитоба ордені}}
{{K.A.O. алтын медалі}}&lt;br&gt;{{Шао сыйлығының медалі}}&lt;br&gt;[[Сурет:Liberty_$50_Obverse.png|21px|link=Грубер сыйлығы]]&lt;br&gt;{{Нобельдік медаль|2019|физика|nocat=1}}
|Қолтаңбасы              =
|Қолтаңба ені       =
| Сайты                 =
}}
'''Джим Пиблс''' ({{Lang-en|Jim Peebles}}, толық аты-жөні — Филлип Джеймс Эдвин Пиблз [{{Lang-en|Phillip James Edwin Peebles}}]; [[25 сәуір]] [[1935 жыл|1935]], [[Сен-Бонифаc]], [[Виннипег]], [[Канада]]) — теориялық [[космология]] саласында жұмыс істейтін [[Канада|канадалық]]-[[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]]. [[Принстон университеті|Принстон университетінің]] Альберт Эйнштейн атындағы құрметті ғылыми профессоры ({{Lang-en|Albert Einstein Professor of Science Emeritus}}). [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2019, Дидье Кело және [[Мишель Майор|Мишель Майормен]] бірлесіп).

== Өмірбаян ==
1971 жылы Виннипегтің маңына айналған француз тілді қала — Сен-Бонифаста дүниеге келген ол, Сен-Виталда өсті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://globetrotter.berkeley.edu/people6/Peebles/peebles-con1.html|title=Conversations with History; Institute of International Studies, UC Berkeley|accessdate=2019-10-08|archivedate=2020-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811130909/http://globetrotter.berkeley.edu/people6/Peebles/peebles-con1.html}}&lt;/ref&gt;. Әкесі Виннипег астық биржасында хатшы болып жұмыс істеген, ал анасы үй шаруасындағы әйел болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4814|title=Oral Histories|accessdate=2019-10-08|archivedate=2019-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191008105133/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4814}}&lt;/ref&gt;.

Ол [[Манитоба университеті|Манитоба университетін]] бітірген. 1958 жылдан бері Америка Құрама Штаттарында тұрады[[Принстон университеті|. Принстон университетінде]] [[астрономия]] бойынша [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Кейінірек сол жерде [[Профессор|профессорлық]] алды. Қазіргі уақытта ол сол жерде Альберт Эйнштейн атындағы құрметті профессор ({{Lang-en|Albert Einstein Professor of Science Emeritus}}).

== Академияларға мүшелік ==
* Америкалық физикалық қоғам (1964)
* [[Американдық өнер және ғылым академиясы]] (1977)
* [[Лондон корольдік қоғамы]] (1982)[5]
* Канада корольдік қоғамы (1987)
* [[Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясы]] (Шетелдік серіктес; 1988)
* Американдық философиялық қоғам (2004)
* Американдық астрономиялық қоғам
* Ғылымды дамыту жөніндегі Америка қауымдастығы

== Марапаттар ==
* 1981 — Эддингтон медалі, Корольдік астрономиялық қоғам
* 1982 — Америка астрономиялық қоғамының астрофизика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығы
* 1992 — Америка астрономиялық қоғамының Генри Норрис Рассел сыйлығы
* 1995 — Кэтрин Брюс медалі, Тынық мұхиты астрономиялық қоғамы
* 1997 — Оскар Клейн медалі
* 1997 — Карл Янскийдің дәрісі
* 1998 —  Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі
* 2000 — Космология саласындағы Грубер сыйлығы
* 2003 — [[Женева университеті]] Томалла сыйлығы
* 2004 — Астрономия бойынша [[Шао жүлдесі|Шоу сыйлығы]]
* 2005 — Крафурд сыйлығы
* 2013 — Дирак медалі
* 2019 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]]

== Оның құрметіне аталған ==
* 18242 Peebles [[Астероид|астероиды]]

== Библиография ==
{{Refbegin}}
* ''Peebles, P. J. E.'' Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1971
* ''Peebles, P. J. E.'' The large-scale structure of the universe. Princeton: Princeton University Press, 1980
* ''Peebles, P. J. E.'' Principles of Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1993
* ''Пиблс П.'' Физическая космология: Пер. с англ. — М.: Мир, 1975
* ''Пиблс Ф. Дж. Э.'' Структура Вселенной в больших масштабах: Пер. с англ. — М.: Мир, 1983
* ''Peebles, P. J. E.'' Cosmology’s Century: An Inside History of Our Modern Understanding of the Universe. Princeton University Press, 2020
{{Refend}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{Cite web|date=|url=http://www.princeton.edu/physics/people/faculty/jim-peebles/|title=Jim Peebles|publisher=[[Принстон университеті]]|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090816162039/http://www.princeton.edu/physics/people/faculty/jim-peebles/|archivedate=2009-08-16}}
* {{Cite web|date=|url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/peebles/PeeblesRefs.html|title=James Peebles Bibliography|publisher=|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/67QEbNzcv?url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/peebles/PeeblesRefs.html|archivedate=2012-05-05}}
* {{Cite web|date=|url=http://www.cascaeducation.ca/files/cdn_profile_peebles.html|title=Astronomer Profile: Jim Peebles|publisher=Casca Education|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/67QEboxqd?url=http://www.cascaeducation.ca/files/cdn_profile_peebles.html|archivedate=2012-05-05}}
* {{Cite web|date=2002-04-05|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/25507-1|title=Oral History Transcript — P.J.E. Peebles|publisher=[[Америкалық физика институты]]|accessdate=2010-08-19|description=Интервью с Джимом Пиблсом|lang=en|archivedate=2016-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216131252/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/25507-1}}
[[Санат:Манитоба университеті құрметті докторлары]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Канада)]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Принстон университеті түлектері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:XX ғасыр астрономдары]]
[[Санат:XX ғасыр физиктері]]
[[Санат:Канада физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>d7cln18zwqvvaxsb1ltjx8fne1nl9ij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572947</id>
      <parentid>3572934</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3572947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9538" sha1="ro94azfd49s04ix3wzrfg79914dq1ii" xml:space="preserve">{{Ғалым 
|Есімі                  = Джим Пиблс
|Шынайы есімі       = {{lang-en|Jim Peebles}}
|Суреті          = Jim Peebles.jpg
|Сурет ені               = 250 px
|Сурет тақырыбы = 
|Туған күні       = 25.04.1935
|Туған жері         = {{Туғанжері|Сен-Бонифас|Сен-Бонифаста}}, [[Манитоба]], [[Канада]]
|Ғылыми аясы        = [[космология]]
|Жұмыс орны         = [[Принстон университеті]]
|Ғылыми дәрежесі       = астрономия бойынша [[философия докторы]]
|Альма-матер          = [[Манитоба университеті]], &lt;br&gt;[[Принстон университеті]]
|Ғылыми жетекші =
|Знаменитые ученики   =
|Несімен белгілі         =
|Марапаттары     = {{Канада орденінің компаньоны}}&lt;br&gt;{{ Манитоба ордені}}
{{K.A.O. алтын медалі}}&lt;br&gt;{{Шао сыйлығының медалі}}&lt;br&gt;[[Сурет:Liberty_$50_Obverse.png|21px|link=Грубер сыйлығы]]&lt;br&gt;{{Нобельдік медаль|2019|физика|nocat=1}}
|Қолтаңбасы              =
|Қолтаңба ені       =
| Сайты                 =
}}
'''Джим Пиблс''' ({{lang-en|Jim Peebles}}, толық аты-жөні — Филлип Джеймс Эдвин Пиблз, {{lang-en|Phillip James Edwin Peebles}}; [[25 сәуір]] [[1935 жыл|1935]], [[Сен-Бонифаc]], [[Виннипег]], [[Канада]]) — теориялық [[космология]] саласында жұмыс істейтін [[Канада|канадалық]]-[[Америка Құрама Штаттары|американдық]] [[Физика|физик]]. [[Принстон университеті|Принстон университетінің]] Альберт Эйнштейн атындағы құрметті ғылыми профессоры ({{Lang-en|Albert Einstein Professor of Science Emeritus}}). [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (2019, Дидье Кело және [[Мишель Майор|Мишель Майормен]] бірлесіп).

== Өмірбаян ==
1971 жылы Виннипегтің маңына айналған француз тілді қала — Сен-Бонифаста дүниеге келген ол, Сен-Виталда өсті&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://globetrotter.berkeley.edu/people6/Peebles/peebles-con1.html|title=Conversations with History; Institute of International Studies, UC Berkeley|accessdate=2019-10-08|archivedate=2020-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811130909/http://globetrotter.berkeley.edu/people6/Peebles/peebles-con1.html}}&lt;/ref&gt;. Әкесі Виннипег астық биржасында хатшы болып жұмыс істеген, ал анасы үй шаруасындағы әйел болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4814|title=Oral Histories|accessdate=2019-10-08|archivedate=2019-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191008105133/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4814}}&lt;/ref&gt;.

Ол [[Манитоба университеті|Манитоба университетін]] бітірген. 1958 жылдан бері Америка Құрама Штаттарында тұрады[[Принстон университеті|. Принстон университетінде]] [[астрономия]] бойынша [[PhD-доктор|PhD дәрежесін]] алды. Кейінірек сол жерде [[Профессор|профессорлық]] алды. Қазіргі уақытта ол сол жерде Альберт Эйнштейн атындағы құрметті профессор ({{Lang-en|Albert Einstein Professor of Science Emeritus}}).

== Академияларға мүшелік ==
* Америкалық физикалық қоғам (1964)
* [[Американдық өнер және ғылым академиясы]] (1977)
* [[Лондон корольдік қоғамы]] (1982)[5]
* Канада корольдік қоғамы (1987)
* [[Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясы]] (Шетелдік серіктес; 1988)
* Американдық философиялық қоғам (2004)
* Американдық астрономиялық қоғам
* Ғылымды дамыту жөніндегі Америка қауымдастығы

== Марапаттар ==
* 1981 — Эддингтон медалі, Корольдік астрономиялық қоғам
* 1982 — Америка астрономиялық қоғамының астрофизика саласындағы Дэнни Хайнеман сыйлығы
* 1992 — Америка астрономиялық қоғамының Генри Норрис Рассел сыйлығы
* 1995 — Кэтрин Брюс медалі, Тынық мұхиты астрономиялық қоғамы
* 1997 — Оскар Клейн медалі
* 1997 — Карл Янскийдің дәрісі
* 1998 —  Корольдік астрономиялық қоғамның алтын медалі
* 2000 — Космология саласындағы Грубер сыйлығы
* 2003 — [[Женева университеті]] Томалла сыйлығы
* 2004 — Астрономия бойынша [[Шао жүлдесі|Шоу сыйлығы]]
* 2005 — Крафурд сыйлығы
* 2013 — Дирак медалі
* 2019 — [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Физика бойынша Нобель сыйлығы]]

== Оның құрметіне аталған ==
* 18242 Peebles [[Астероид|астероиды]]

== Библиография ==
{{Refbegin}}
* ''Peebles, P. J. E.'' Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1971
* ''Peebles, P. J. E.'' The large-scale structure of the universe. Princeton: Princeton University Press, 1980
* ''Peebles, P. J. E.'' Principles of Physical Cosmology. Princeton: Princeton University Press, 1993
* ''Пиблс П.'' Физическая космология: Пер. с англ. — М.: Мир, 1975
* ''Пиблс Ф. Дж. Э.'' Структура Вселенной в больших масштабах: Пер. с англ. — М.: Мир, 1983
* ''Peebles, P. J. E.'' Cosmology’s Century: An Inside History of Our Modern Understanding of the Universe. Princeton University Press, 2020
{{Refend}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{Cite web|date=|url=http://www.princeton.edu/physics/people/faculty/jim-peebles/|title=Jim Peebles|publisher=[[Принстон университеті]]|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090816162039/http://www.princeton.edu/physics/people/faculty/jim-peebles/|archivedate=2009-08-16}}
* {{Cite web|date=|url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/peebles/PeeblesRefs.html|title=James Peebles Bibliography|publisher=|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/67QEbNzcv?url=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/peebles/PeeblesRefs.html|archivedate=2012-05-05}}
* {{Cite web|date=|url=http://www.cascaeducation.ca/files/cdn_profile_peebles.html|title=Astronomer Profile: Jim Peebles|publisher=Casca Education|accessdate=2010-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/67QEboxqd?url=http://www.cascaeducation.ca/files/cdn_profile_peebles.html|archivedate=2012-05-05}}
* {{Cite web|date=2002-04-05|url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/25507-1|title=Oral History Transcript — P.J.E. Peebles|publisher=[[Америкалық физика институты]]|accessdate=2010-08-19|description=Интервью с Джимом Пиблсом|lang=en|archivedate=2016-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216131252/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/25507-1}}
[[Санат:Манитоба университеті құрметті докторлары]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Канада)]]
[[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]]
[[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Принстон университеті түлектері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері]]
[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]
[[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]]
[[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]]
[[Санат:XX ғасыр астрономдары]]
[[Санат:XX ғасыр физиктері]]
[[Санат:Канада физиктері]]
[[Санат:АҚШ физиктері]]
[[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]]
[[Санат:Физиктер]]</text>
      <sha1>ro94azfd49s04ix3wzrfg79914dq1ii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-03-30</title>
    <ns>10</ns>
    <id>777747</id>
    <revision>
      <id>3572938</id>
      <timestamp>2026-03-29T18:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-03-30|POTD 2026-03-30]]: filename only</comment>
      <origin>3572938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="m8rtmdktxixf03ho8u4zeud1lvt7jdm" xml:space="preserve">Dunes, Désert du Thar.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m8rtmdktxixf03ho8u4zeud1lvt7jdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Рейпназар Әсемай</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777748</id>
    <revision>
      <id>3572939</id>
      <timestamp>2026-03-29T18:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258" sha1="iztse4rbd4u2wpqr0psfkzubuug6v9b" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Рейпназар Әсемай}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>iztse4rbd4u2wpqr0psfkzubuug6v9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777749</id>
    <revision>
      <id>3572940</id>
      <timestamp>2026-03-29T18:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Сурет:M-wave rink.JPG|нобай|M-wave мұз айдыны]] [[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 8–20 ақпан аралығында [[Нагано]]дағы [[M-wave]] спорт кешенінде өткізілді.  Сайыстарда әлем рекорды бес рет жаңарған болатын.&lt;ref name=ISUWR&gt;{{cite web | title= ISU – Speed Skatin...</comment>
      <origin>3572940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4312" sha1="orv528lvy7t3ixmdgqjqlza0v0skez1" xml:space="preserve">[[Сурет:M-wave rink.JPG|нобай|M-wave мұз айдыны]]
[[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 8–20 ақпан аралығында [[Нагано]]дағы [[M-wave]] спорт кешенінде өткізілді.

Сайыстарда әлем рекорды бес рет жаңарған болатын.&lt;ref name=ISUWR&gt;{{cite web | title= ISU – Speed Skating – Records – World Records | url= http://www.isu.html.infostradasports.com/cache/TheASP.asp@PageID%3D103171&amp;SportID%3D103&amp;RecordtypeID%3D10&amp;StadiumID%3D-1&amp;TaalCode%3D2&amp;StyleID%3D0&amp;Cache%3D2.html?328731 | work = International Skating Union | access-date =}}&lt;/ref&gt;

== Медалистер ==
=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Хироясу Симидзу]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Джереми Уотерспун]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Кевин Оверленд]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Идс Постма]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ян Бос]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Хироясу Симидзу]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Одне Сёндрол]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Идс Постма]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ринтье Ритсма]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Джанни Ромме]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ринтье Ритсма]]
| {{байрақ|Бельгия}}&lt;br&gt;[[Барт Велдкамп]]
|-
| 10000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Джанни Ромме]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Боб де Йонг]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ринтье Ритсма]]
|}
=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Катриона Лемей-Доан]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Сьюзан Ош]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Томоми Окадзаки]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Марианне Тиммер]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Крис Уитти]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Катриона Лемей-Доан]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Марианне Тиммер]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Крис Уитти]]
|-
| 3000 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Клаудия Пехштайн]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Анни Фризингер]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Клаудия Пехштайн]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
| {{байрақ|Қазақстан}}&lt;br&gt;[[Людмила Вячеславовна Прокашева|Людмила Прокашёва]]
|}

== Қатысқан елдер ==
Сайыстарға 25 елдің 169 спортшысы қатысқан.

{{Col-begin}}
{{Col-4}}
* {{USA}} (14)
* {{AUT}} (4)
* {{BLR}} (4)
* {{BEL}} (1)
* {{GER}} (13)
* {{NZL}} (1)
{{Col-4}}
* {{JPN}} (17)
* {{ITA}} (4)
* {{CAN}} (17)
* {{KOR}} (13)
* {{PRK}} (2)
* {{KAZ}} (7)
{{Col-4}}
* {{CHN}} (12)
* {{LAT}} (1)
* {{HUN}} (2)
* {{NED}} (16)
* {{NOR}} (10)
* {{POL}} (3)
{{Col-4}}
* {{POR}} (1)
* {{RUS}} (18)
* {{ROM}} (2)
* {{UKR}} (4)
* {{FIN}} (1)
* {{FRA}} (1)
* {{SUI}} (1)
{{Col-end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]
[[Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру]]</text>
      <sha1>orv528lvy7t3ixmdgqjqlza0v0skez1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572943</id>
      <parentid>3572940</parentid>
      <timestamp>2026-03-29T18:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[Санат:Олимпиада ойындарындағы коньки спорты]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]])</comment>
      <origin>3572943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4399" sha1="ns7rr7pbkj7vnq2nnnkyp4nt5erlwik" xml:space="preserve">[[Сурет:M-wave rink.JPG|нобай|M-wave мұз айдыны]]
[[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 8–20 ақпан аралығында [[Нагано]]дағы [[M-wave]] спорт кешенінде өткізілді.

Сайыстарда әлем рекорды бес рет жаңарған болатын.&lt;ref name=ISUWR&gt;{{cite web | title= ISU – Speed Skating – Records – World Records | url= http://www.isu.html.infostradasports.com/cache/TheASP.asp@PageID%3D103171&amp;SportID%3D103&amp;RecordtypeID%3D10&amp;StadiumID%3D-1&amp;TaalCode%3D2&amp;StyleID%3D0&amp;Cache%3D2.html?328731 | work = International Skating Union | access-date =}}&lt;/ref&gt;

== Медалистер ==
=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Хироясу Симидзу]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Джереми Уотерспун]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Кевин Оверленд]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Идс Постма]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ян Бос]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Хироясу Симидзу]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Одне Сёндрол]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Идс Постма]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ринтье Ритсма]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Джанни Ромме]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ринтье Ритсма]]
| {{байрақ|Бельгия}}&lt;br&gt;[[Барт Велдкамп]]
|-
| 10000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Джанни Ромме]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Боб де Йонг]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ринтье Ритсма]]
|}
=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Катриона Лемей-Доан]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Сьюзан Ош]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Томоми Окадзаки]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Марианне Тиммер]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Крис Уитти]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Катриона Лемей-Доан]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Марианне Тиммер]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Крис Уитти]]
|-
| 3000 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Клаудия Пехштайн]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Анни Фризингер]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Клаудия Пехштайн]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Гунда Ниман]]
| {{байрақ|Қазақстан}}&lt;br&gt;[[Людмила Вячеславовна Прокашева|Людмила Прокашёва]]
|}

== Қатысқан елдер ==
Сайыстарға 25 елдің 169 спортшысы қатысқан.

{{Col-begin}}
{{Col-4}}
* {{USA}} (14)
* {{AUT}} (4)
* {{BLR}} (4)
* {{BEL}} (1)
* {{GER}} (13)
* {{NZL}} (1)
{{Col-4}}
* {{JPN}} (17)
* {{ITA}} (4)
* {{CAN}} (17)
* {{KOR}} (13)
* {{PRK}} (2)
* {{KAZ}} (7)
{{Col-4}}
* {{CHN}} (12)
* {{LAT}} (1)
* {{HUN}} (2)
* {{NED}} (16)
* {{NOR}} (10)
* {{POL}} (3)
{{Col-4}}
* {{POR}} (1)
* {{RUS}} (18)
* {{ROM}} (2)
* {{UKR}} (4)
* {{FIN}} (1)
* {{FRA}} (1)
* {{SUI}} (1)
{{Col-end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]
[[Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру]]
[[Санат:Олимпиада ойындарындағы коньки спорты]]</text>
      <sha1>ns7rr7pbkj7vnq2nnnkyp4nt5erlwik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Peculiarduck</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777750</id>
    <revision>
      <id>3572942</id>
      <timestamp>2026-03-29T18:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="2f6nmeyce4pawxsh5tza8lar9ji081b" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Peculiarduck}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:10, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>2f6nmeyce4pawxsh5tza8lar9ji081b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Aszx5000</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777751</id>
    <revision>
      <id>3572946</id>
      <timestamp>2026-03-29T18:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="1icybg4rmzljzqztl5j7uixchga4q0b" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Aszx5000}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 23:26, 2026 ж. наурыздың 29 (+05)</text>
      <sha1>1icybg4rmzljzqztl5j7uixchga4q0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777752</id>
    <revision>
      <id>3572951</id>
      <timestamp>2026-03-29T18:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ерден Карсыбеков</username>
        <id>3744</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[Сурет:M-wave rink.JPG|нобай|M-wave мұз айдыны]] [[2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 9–23 ақпан аралығында [[Солт-Лейк-Сити]]де өткізілді.  Ерлер мен әйелдер арасындағы 500 метрге жүгіруден басқа барлық дистанцияларда жаңа әлем рекордта...</comment>
      <origin>3572951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4306" sha1="sjrhysb76couotre2y3oxwkwsuhos0z" xml:space="preserve">[[Сурет:M-wave rink.JPG|нобай|M-wave мұз айдыны]]
[[2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ндағы [[конькимен жүгіру]] сайыстары 9–23 ақпан аралығында [[Солт-Лейк-Сити]]де өткізілді.

Ерлер мен әйелдер арасындағы 500 метрге жүгіруден басқа барлық дистанцияларда жаңа әлем рекордтары орнатылған болатын.&lt;ref name=ISUWR&gt;{{cite web | title= ISU – Speed Skating – Records – World Records | url= http://www.isu.html.infostradasports.com/cache/TheASP.asp@PageID%3D103171&amp;SportID%3D103&amp;RecordtypeID%3D10&amp;StadiumID%3D-1&amp;TaalCode%3D2&amp;StyleID%3D0&amp;Cache%3D2.html?328731 | work = International Skating Union | access-date =}}&lt;/ref&gt;

== Медалистер ==
=== Ерлер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Кейси Фитцрэндольф]]
| {{байрақ|Жапония}}&lt;br&gt;[[Хироясу Симидзу]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Кип Карпентер]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Герард ван Велде]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ян Бос]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Джоуи Чик]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Дерек Парра]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Йохем Эйтдехаге]]
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Одне Сёндрол]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Йохем Эйтдехаге]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Дерек Парра]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Йенс Боден]]
|-
| 10000 метр
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Йохем Эйтдехаге]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Джанни Ромме]]
| {{байрақ|Норвегия}}&lt;br&gt;[[Лассе Сетре]]
|}
=== Әйелдер ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=center
|width=200 bgcolor=efefef|'''Дисциплина'''
|width=200 bgcolor=gold|'''Алтын'''
|width=200 bgcolor=silver|'''Күміс'''
|width=200 bgcolor=cc9966|'''Қола'''
|-
| 500 метр
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Катриона Лемей-Доан]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Моник Гарбрехт-Энфельдт]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Сабине Фёлькер]]
|-
| 1000 метр
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Крис Уитти]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Сабине Фёлькер]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Дженнифер Родригес]]
|-
| 1500 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Анни Фризингер]]
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Сабине Фёлькер]]
| {{байрақ|АҚШ}}&lt;br&gt;[[Дженнифер Родригес]]
|-
| 3000 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Клаудия Пехштайн]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Ренате Груневолд]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Синди Классен]]
|-
| 5000 метр
| {{байрақ|Германия}}&lt;br&gt;[[Клаудия Пехштайн]]
| {{байрақ|Нидерланд}}&lt;br&gt;[[Грета Смит]]
| {{байрақ|Канада}}&lt;br&gt;[[Клара Хьюз]]
|}

== Қатысқан елдер ==
Сайыстарға 23 елдің 166 спортшысы қатысқан.

{{Col-begin}}
{{Col-4}}
* {{USA}} (17)
* {{AUT}} (1)
* {{BLR}} (5)
* {{BEL}} (1)
* {{GER}} (13)
* {{JPN}} (20)
{{Col-4}}
* {{ITA}} (8)
* {{CAN}} (15)
* {{KOR}} (12)
* {{KAZ}} (8)
* {{CHN}} (12)
* {{LAT}} (1)
{{Col-4}}
* {{HUN}} (2)
* {{NED}} (17)
* {{NOR}} (7)
* {{POL}} (4)
* {{RUS}} (13)
* {{ROM}} (2)
{{Col-4}}
* {{UKR}} (2)
* {{FIN}} (3)
* {{FRA}} (1)
* {{CZE}} (1)
* {{SWE}} (1)
{{Col-end}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:2002 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]
[[Санат:Олимпиада ойындарындағы конькимен жүгіру]]</text>
      <sha1>sjrhysb76couotre2y3oxwkwsuhos0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Loplopis4</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777753</id>
    <revision>
      <id>3572956</id>
      <timestamp>2026-03-29T19:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="nc5zgl18utotj1g0xwdph5dd5oom8y8" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Loplopis4}}

-- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 00:04, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>nc5zgl18utotj1g0xwdph5dd5oom8y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Geepsltg812</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777754</id>
    <revision>
      <id>3572963</id>
      <timestamp>2026-03-29T21:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="2tpmyeg4i9i4jgq5kd0ntvyt2xoj4ko" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Geepsltg812}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 02:02, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>2tpmyeg4i9i4jgq5kd0ntvyt2xoj4ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:DimaMaghrib34</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777755</id>
    <revision>
      <id>3572969</id>
      <timestamp>2026-03-29T21:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="ps64sv2f8rmn0ero6dlz7mxaaatoqq9" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=DimaMaghrib34}}

-- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 02:50, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>ps64sv2f8rmn0ero6dlz7mxaaatoqq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Kuanyshbek Sayabek</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777756</id>
    <revision>
      <id>3572975</id>
      <timestamp>2026-03-29T22:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="ibt74gzao20qlyto3sobf2gc5g91l3i" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Kuanyshbek Sayabek}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 03:36, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>ibt74gzao20qlyto3sobf2gc5g91l3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Nonztp</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777757</id>
    <revision>
      <id>3572986</id>
      <timestamp>2026-03-29T23:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="4m4ehhcmu9eo3eyz5jp4mgbzwl5jhbn" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Nonztp}}

-- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 04:18, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>4m4ehhcmu9eo3eyz5jp4mgbzwl5jhbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Әйел дирижёрлер тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777758</id>
    <revision>
      <id>3572991</id>
      <timestamp>2026-03-30T01:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: = Әйел дирижёрлер тізімі = ''Бұл мақалада XI ғасырдан XXI ғасырға дейін опералық, симфониялық, халық аспаптары, хор, камералық, үрмелі, әскери және эстрадалық оркестрлермен жұмыс жасаған әйел дирижёрлер туралы мәлімет беріледі.''  '''А'''  * :en:Antonia_Brico|Антония Луиза Б...</comment>
      <origin>3572991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41017" sha1="emzgduwk360gne5gindq0d4b8h3y1j6" xml:space="preserve">= Әйел дирижёрлер тізімі =
''Бұл мақалада XI ғасырдан XXI ғасырға дейін опералық, симфониялық, халық аспаптары, хор, камералық, үрмелі, әскери және эстрадалық оркестрлермен жұмыс жасаған әйел дирижёрлер туралы мәлімет беріледі.''

'''А'''

* [[:en:Antonia_Brico|Антония Луиза Брик]]&lt;nowiki/&gt;о (1902-1989) АҚШ
* [[:ru:Иоффе,_Алевтина_Николаевна|Алевтина Николаевна Иоффе]] (Ресей)
* [[:ru:Тали,_Ану|Ану Тали]] (1972) Эстония
* [[:en:Alondra_de_la_Parra|Алондра де ла Парра]] (1980) Мексика
* [https://unionzal.ru/node/952 Анастасия Вельт] (Ресей)
* [[:ru:Скрылёва,_Анна|Анна Скрылëва]] (1975) КСРО, Ресей, Германия
* [https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm Анна Закирова-Гулишамбарова] (Татарстан)
* [https://www.annarakitina.com/ Анна Ракитина] (Ресей)
* [[:ru:Кульбаба,_Алла_Анатольевна|Алла Анатольевна Кульбаба]] (1968) КСРО, Украина
* [https://alenahron.cz/en/calendar/ Алëна Грон] (1992) Чехия
* [[:en:Agnieszka_Duczmal|Агнешка Дучмаль]] (1946) Польша
* [[:fr:Amandine_Beyer|Амандин Бейер]] (1974) Франция
* [[:en:Alice_Farnham|Алиса Фарнем]] (1970) Британия


'''Ә'''

* [https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru Әлия Темірбекова] (Қазақстан)


'''Б'''

* [[:ru:Ханниган,_Барбара|Барбара Ханниган]] (1971) Канада
* [[:de:Bar_Avni|Бар Авни-Палентин]] (1989) Израиль
* [https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece Барбара Поплавска] (Қазақстан)


'''В'''

* [[:ru:Дударова,_Вероника_Борисовна|Вероника Борисовна Дударова]] (1916-2009) КСРО, Ресей
* [[:ru:Добровольская,_Виктория_Леонидовна|Виктория Леонидовна Добровольская]] (1986) Ресей
* [https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra Валентина Викторовна Голубева] (Ресей)
* [https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor Валерия Александровна Рыбинская] (Беларусь)
* [[:ru:Капралова,_Витезслава|Витезслава Капралова]] (1915-1940) Чехия
* [[:ru:Алеотти,_Виттория|Виттория Алеотти (Раффаэлла)]] (1575-*1646) (маэстра хора) Италия


'''Г'''

* [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан)

* [[:ru:Кривошапко,_Галина_Михайловна|Галина Михайловна Кривошапко]] (1916-2013) КСРО, Ресей
* [[:en:Avril_Coleridge-Taylor|Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор]] (1903-1998) Англия
* [[:ru:Рамос,_Глория_Исабель|Глория Исабель Рамос Триано]] (1964) Испания
* [[:en:Golnoush_Khaleghi|Голнуш Халеги]] (1941-2021) Иран, АҚШ


'''Д'''

* [https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423 Даяна Айдаровна Гофман] (1991) Ресей
* [[:ru:Абдурахманова,_Дильбар_Гулямовна|Дильбар Гулямовна Абдурахманова]] (1936-2018) КСРО, Өзбекстан
* [[:en:JoAnn_Falletta|Джоанн Фаллетта]] (1954) АҚШ
* [[:en:Julia_Jones_(conductor)|Джулия Джонс]] (1961) Британия
* [[:en:Deniola_Kuraja|Дениола Кураджа]] (Албания)
* [[:ru:Тлендиева,_Динара_Нургисовна|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан
* [https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402 Далия Атлас] (1933) Израиль, АҚШ
* [https://juhibansal.com/ Джухи Бансал] (Үндістан, Гонконг)
* [https://filarman.ru/murievad/ Дана Муриева] (2000) Ресей
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Jessica%20Cottis Джессика Коттис] (1979) Австралия, Британия
* [[:en:Ruth_Gipps|Джипсс Рут]] (1921-1999) Британия


'''Е'''

* [[:ru:Кудрявцева,_Елизавета_Петровна|Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина]] (1914-2004) КСРО, Ресей
* [[:en:Yip_Wing-sie|Еп Вин Си]] (1960) Қытай
* [https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/ Елена Евстратенко] (Қазақстан)
* [https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/ Елизавета Сергеевна Корнеева] (Ресей)


'''Ë'''

* [https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/ Ëко Мацуо] (1953) Жапония


'''Ж'''

* [[:ru:Эврар,_Жанна|Жанна (Шевалье) Эврар]] (1893-1984) Франция
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FGis%25C3%25A8le_Ben-Dor Жизель Бен-Дор] (1955) Уругвай, Израиль, АҚШ
* [[:ru:Содре,_Жоанидия|Жоанидия Нуньес Содре]] (1903-1975) Бразилия
* [[:ru:Буланже,_Надя|Жюльетт Надя Буланже]] (1887-1979) Франция


'''З'''

* [http://en.wikipedia.org/wiki/Zoe%20Zeniodi Зои Зениоди] (1976) Грекия
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FZahia_Ziouani Захия-Дихия Зиуани] (1978) Франция
* [http://женщинадагестана.рф/node/3952 Зарифа Ахмедовна Абдуллаева] (1952) Дағыстан


'''И'''

* [[:en:Iris_Lemare|Ирис Маргарет Элси Лемар]] (1902-1997) Британия


'''Й'''

* [[:ru:Мальвиц,_Йоана|Йоана Мальвиц]] (1986) Германия
* [[:en:Josephine_Amann-Weinlich|Йозефина Аманн Вайнлих]] (1848-1887) Австрия


'''К'''

* [[:ru:Кольчинская,_Камилла_Александровна|Камилла Александровна Кольчинская]] (1937-2016) КСРО, Ресей
* [https://katharinamorin.de/ Катарина Морин] (1994) Германия
* [[:ru:Жарко,_Ксения_Геннадиевна|Ксения Геннадиевна Жарко]] (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Жибо,_Клер|Клер Жибо]] (1945) Франция
* [[:en:Karina_Canellakis|Карина Канеллакис]] (1981) АҚШ
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FKristiina_Poska Кристиина Поска] (1978) Эстония
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Lina%20Coen Каролин Мари (Лина) Коэн] (1878-1952) Франция, АҚШ


'''Л'''

* [https://www.miralamarduo.com/biographies#:~:text=Lamar%20Elias%20violinist%2C%20composer%20and,Norway%2C%20Netherlands%2C%20Denmark%20and%20Sweden Ламар Элиас] (Палестина)
* [https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996 Людмила Александровна, Павлова-Арбенина] (1916-1996) (КСРО, Ресей)
* [[:fr:Laëtitia_Trouvé|Летиция Труве]] (Франция)
* [[:en:Lidiya_Yankovskaya|Лидия Янковская]] (1986) Ресей, АҚШ
* [https://liubov-nosova.com/ru Любовь Носова] (Ресей)


'''М'''

* [[:ru:Олсоп,_Марин|Марин Олсоп]] (1956) АҚШ
* [[:ru:Дварёнайте,_Маргарита|Маргарита Дварëнайте]] (1928-2008) Литва
* [https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999 Маргарита Львовна Хейфец] (1921-1999) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Саморукова,_Маргарита_Александровна|Маргарита Александровна Саморукова]] (1925-2002) (КСРО, Ресей)
* [https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/ Марина Николаевна Третьякова] (Беларусь)
* [[:en:Maria_Badstue|Мария Бадстуэ]] (1982) Дания
* [[:ru:Гражините-Тила,_Мирга|Мирга Гражините-Тила]] (1986) Литва
* [[:ru:Вурм,_Мэри|Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм)]] (1860-1938) Британия, Германия
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FArmande_de_Polignac Мария Арманда Матильда де Полиньяк] (1876-1962) Франция
* [https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420 Мария Константиновна Курочкина] (1989) Ресей
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMartha_Remmert Марта Реммерт] (1853-1941) Германия
* [http://de.wikipedia.org/wiki/Marta%20Linz Марта Линц фон Кригнер] (1898-1982) Австро-Венгрия
* [[:en:Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор]] (1879-1960) Франция
* [https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru Михаэла Сильвия Рошка] (Румыния)
* [https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/ Маралжан Қазбекқызы Мырзақұлова] (1974-2025) Қазақстан
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMargaret_Hillis Маргарет Хилис] (1921-1998) АҚШ
* [https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자) Мун-ён Хо] (1960) КХДР (Корей Халық Демократиялық Республикасы)


'''Н'''

* [http://de.wikipedia.org/wiki/Nil%20Venditti Нил Вендитти] (Түркия, Италия)
* [[:en:Negin_Khpalwak|Негин Хпалвак]] (1997) Ауғаныстан)
* [https://music-college.kz/news/46/single/82 Нина Дмитриевна Кравченко] (1952) (КСРО, Қазақстан)
* [[:ru:Базалева,_Наталья_Владимировна|Наталья Владимировна Базалева]] (1958) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Штуцман,_Натали|Натали Штуцман]] (1965) Франция
* [https://nisanak.com/ Нисан Ак] (Түркия)
* [https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/ Нина Ракич] (Сербия)
* [https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080 Нежат Амири] (Иран)
* [[:en:Nazanin_Aghakhani|Назанин Агахани]] (1980) Австрия


'''О'''

* [https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992 Ольга Евгеньевна Вольф] (1907-1992) (КСРО, Ресей)
* [https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991 Ольга Максимилиановна Берг] (1907-1991) (КСРО, Ресей)
* [https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/ Ольга Власова] (Ресей)
* [[:ru:Лынив,_Оксана_Ярославовна|Оксана Ярославовна Лынив]] (1978) Украина
* [https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en Оксана Кротик] (Украина)
* [[:en:Ofentse_Pitse#:~:text=Ofentse%20Pitse%20(born%201%20July,an%20all-black%20orchestra%2C%20Anchored%20Sound|Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице]] (1992) Оңтүстік Африка Республикасы


'''П'''

* [https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/ Полина Лебедева] (Украина)
* [https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/ Паниз Фарьюсефи] (Иран)


'''Р'''

* [[Райса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944-2020) (Қазақстан)
* [https://www.rebeccatong.com/ Ребекка Тонг] (1985) Индонезия
* [https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева)] Қазақстан
* [[:bg:Радосвета_Бояджиева|Радосвета Бояджиева]] (1923-2018) Болгария


'''С'''

* [[:ru:Бекирова,_Сабрие_Искандеровна|Сабрие Искандеровна Бекирова]] (1965) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Колдуэлл,_Сара|Сара Колдуэлл]] (1924-2006) АҚШ
* [http://ru.wikipedia.org/wiki/Кадуфф,%20Сильвия Сильвия Кадуфф] (1937) Швейцария
* [https://wiki2.org/en/Shi-Yeon_Sung#:~:text=Shi-Yeon%20Sung%20(born%201975%2C%20in,prize%20was%20given%20that%20year) Сиëн Сон] (1975) Оңтүстік Корея
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Celia%20Torrá Селия Томаса Торра] (1884-1962) Аргентина
* [[:ru:Безродная,_Светлана_Борисовна|Светлана Борисовна Безродная]] (1934) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Мялкки,_Сусанна|Сусанна Мялкки]] (1969) Финляндия
* [[:ru:Янг,_Симона|Симона Маргарет Янг]] (1961) Австралия
* [[:ru:София_Шарлотта_Ганноверская|София Шарлотта Ганноверская]] (1668-1705) Германия
* [[:en:Sian_Edwards#:~:text=Sian%20Edwards%20(born%2027%20August,National%20Opera%20in%20the%201990s|Сиан (Шарн) Эдвардс]] (1959) Британия
* [https://suzannapavlovsky.com/ Сузанна Павловски] (Колумбия)
* [https://www.stephanierhodesrussell.com/ Стефани Роудс Рассел] (АҚШ)


'''Т'''

* [[:ru:Коломийцева,_Татьяна_Михайловна|Татьяна Михайловна Коломийцева]] (1914-1994) (КСРО, Ресей)
* [https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en Татьяна Перес Эрнандес] (Колумбия)
* [https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh Татьяна Александровна Шипулина] (1950-2021) (КСРО, Татарстан)
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FTomomi_Nishimoto Томоми Нисимото] (1970) Жапония


'''Ф'''

* [[:ru:Белинфанте,_Фрида|Фрида Белинфанте]] (1904-1995) Нидерланды
* [http://de.wikipedia.org/wiki/Fiona%20Monbet Фиона Монбет] (1989) Франция, Ирландия
* [https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu Флорика Димитриу] (1915-1993) Румыния
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Frédérique%20Petrides Фредерика Петридис] (1903-1983) Бельгия, АҚШ
* [[:ru:Мендельсон,_Фанни|Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель)]] (1805-1847) Германия
* [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия Тажина] (1990) Қазақстан


'''Х'''

* [[:ru:Чан_Хан_На|Хан На-Чанг]] (1982) Оңтүстік Корея
* [[:en:Hildegard_Werner|Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер]] (1834-1911) Швеция
* [[:ru:Хильдегарда_Бингенская|Хильдегарда Бингенская]] (1098-1179) (шіркеу хор маэстрасы) Рим империясы
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Helen%20Quach Хелен Куач] (1940-2013) Вьетнам


'''Ч'''

* [[:ru:Чжэн_Сяоин|Чжэн Сяоин]] (1929) Қытай
* [https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/ Чонним Чо] (1940)  КХДР


'''Ш'''

* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FChiquinha_Gonzaga Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес] (1847-1935) Бразилия


'''Э'''

* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElim_Chan Элим Чан] (1986) Британдық Гонконг
* [[:en:Elisabeth_Kuyper|Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер]] (1877-1953)
* [[:en:Ethel_Leginska|Этель Легинска]] (1886-1970) Нидерланды
* [[:ru:Браун,_Элизабет_Айона|Элизабет Айона Браун]] (1941-2004) Британия
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElfrida_Andr%25C3%25A9e Эльфрида Андре] (1841-1929) Швеция
* [https://www.esinaydingoz.com/ Эсин Айдингоз] (1993) Түркия

== Қолданылған әдебиеттер тізімі: ==

# ''Д.Орлов «Женщины-дирижеры в оркестрах стран мира» М. : КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. &lt;ref&gt;https://kino.rambler.ru/movies/52871699-zhenschina-tozhe-dirizher-kniga-dmitriya-orlova-zhenschiny-dirizhery-v-orkestrah-stran-mira/&lt;/ref&gt;''
# ''Т.Н.Бабич  «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.''&lt;ref&gt;http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/2089/ZHENSHHINYI-DIRIZHERYI%20SIMFONICHESKIH%20I%20TEATRAL'NYIH%20ORKESTRO.pdf?sequence=1&lt;/ref&gt;
# ''L.Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf &lt;ref&gt;https://oro.open.ac.uk/72365/1/Women%20on%20the%20Podium%20-%20Issues%20and%20Strategies%20of%20Women%20Conductors%2C%20Article%20Version%20%28L%20Hamer%29%20.pdf&lt;/ref&gt;''
# ''KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991&lt;ref&gt;https://womeninmusic.voices.wooster.edu/wp-content/uploads/sites/123/2017/12/Lawson-Women-Conductors.pdf&lt;/ref&gt;''
# ''Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 &lt;ref&gt;https://thesis.eur.nl/pub/44685/Zhang-450143.pdf&lt;/ref&gt;''

== Сілтемелер: ==

# ''Antonia Brico | American Female Conductor &amp; Musician | Britannica https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico''
# ''Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/''
# ''Единственные и неповторимые: эстонцы, которых знают все | Политическая жизнь | Baltnews - новостной портал на русском языке в Эстонии, Прибалтика, сводки событий, мнения, комментарии. https://ee.baltnews.com/Estonia_politika_novosti/20200106/1018172273/Edinstvennye-i-nepovtorimye-estontsy-kotorykh-znayut-vse.html''
# ''Alondra de la Parra - Mexican Conductor https://alondradelaparra.com/en/''
# ''МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ | Липецкая государственная филармония (Унион) https://unionzal.ru/node/952''
# ''Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home https://www.annaskryleva.com/''
# ''Министерство культуры Республики Татарстан.Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание &quot;Народный артист Республики Татарстан&quot;https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm''
# ''Anna Rakitina | conductor https://www.annarakitina.com/''
# ''Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України https://esu.com.ua/article-51417''
# ''Calendar – Alena Hron https://alenahron.cz/en/calendar/''
# ''Agnieszka Duczmal - Biography | Artist | Culture.pl https://culture.pl/en/artist/agnieszka-duczmal''
# ''Amandine Beyer / Baroque violin https://amandinebeyer.com/en/home.html''
# ''Home https://alicefarnham.com/''
# ''Aliya Temirbekova - Видео | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/videos/ru''
# ''Официальный сайт - КазНТОБ имени Абая https://abaykazntob.kz/'' 
# ''Бывший главный хормейстер ГАТОБ через суд доказала, что её незаконно уволили - informburo.kz https://informburo.kz/novosti/byvshiy-glavnyy-hormeyster-gatob-cherez-sud-dokazala-chto-eyo-nezakonno-uvolili.html''
# ''Barbara Hannigan https://www.barbarahannigan.com/''
# ''Bar Avni–Pallentin | Malko Competition https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin''
# ''Filarmoniia ūjymynyŋ erekşe bastamasy  | “Adyrna” ūlttyq portaly https://adyrna.kz/lt/post/145606''
# ''Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece''
# ''Қазақ мемлекеттік филармониясы Халықаралық Жаңа есімдер жобасын бастайды | Aikyn.kz https://aikyn.kz/238866/kazak-memlekettik-filarmoniyasy-halykaralyk-zhana-esimder-zhobasyn-bastaydy''
# ''Вероника Дударова: женщина, продолжавшая дирижировать, даже упав с пульта - МК https://www.mk.ru/culture/2017/12/05/veronika-dudarova-zhenshhina-prodolzhavshaya-dirizhirovat-dazhe-upav-s-pulta.html''
# ''Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/''
# ''Филармоническое собрание | Симфонический оркестр https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra''
# ''Рыбинская Валерия (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor''
# ''Витезслава Капралова | Radio Prague International https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711''
# ''Биография Виттории Алеотти | Музыка эпохи Барокко https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria''
# ''Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/''
# ''Ізденіс, шабыттану, шарықтау (Гауһар Мұрзабекова) https://musicnews.kz/izdenis-shabyttanu-sharyқtau-gauһar-mұrzabekova/''
# ''Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna''
# ''Women Conductors Who Broke Through the Glass Ceiling https://interlude.hk/women-conductors-breaking-through-the-glass-ceiling/''
# ''Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/''
# ''DIRIGENTIN | ramostriano.com https://www.ramostriano.com/?lang=en''
# ''WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home https://golnava.com/index.html''
# ''Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423''
# ''Поэтесса дирижерской палочки | UZA.uz https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020''
# ''JoAnn Falletta - Conductor https://joannfalletta.com/''
# ''Portrait of the artist: Julia Jones, conductor | Classical music | The Guardian https://www.theguardian.com/music/2010/feb/01/julia-jones-conductor''
# ''deniolakuraja.com | Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach https://deniolakuraja.com/''
# ''Динара Тілендиева - Qazaq radiosy | Қазақ Радиосы / Казрадио / Kazradio / Qazradio https://qazradio.fm/kz/person/10249/''
# ''Динара Тлендиева: Дирижировать оркестром – колоссальное удовольствие https://mir24.tv/news/16454385/R0lGODlhAQABAIAAAP/wAAACH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAICRAEAOw==''
# ''Dalia Atlas (born November 14, 1935), Israel conductor, pianist | World Biographical Encyclopedia https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402''
# ''Дана Муриева | Тольяттинская филармония https://filarman.ru/murievad/''
# ''HOME | jessicacottis https://www.jessicacottis.com/''
# ''Gipps, Ruth - Classical Music https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth''
# ''КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004''
# ''Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80 https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie''
# ''В Казахстане живёт единственная в СНГ женщина-дирижёр военного оркестра - Первый канал Евразия https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/''
# ''Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin''
# ''Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и.. https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/''
# ''Elizaveta Korneyeva, Дирижер | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/elizaveta-korneyeva-a2330679/ru''
# ''Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/''
# ''Jane Evrard, une femme à la baguette | France Musique https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048''
# ''Gisele Ben-Dor Conductor – A champion of Latin American music https://giseleben-dor.com/''
# ''Joanídia Sodré https://www.earsense.org/chamber-music/composer/Joanidia-Sodre/''
# ''О Наде Буланже https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe''
# ''Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi''
# ''Зиуани Зайя — Радио Орфей (Москва 99,2 FM) https://radio.orpheus.ru/persons/id/70023''
# ''Музыка – она во мне… | ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»https://женщинадагестана.рф/node/3952''
# ''Iris Lemare, Composer – HerStoryYork https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/''
# ''Joana Mallwitz - Conductor | Home https://www.joanamallwitz.com/''
# ''First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/''
# ''simfoniya_sudby_1ch.pdf https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf''
# ''Творческий репертуар дирижёра Камиллы Кольчинской https://golden-craft.by/26579.html''
# ''Karina Canellakis https://karinacanellakis.com/''
# ''Ксения Жарко. Официальный сайт. https://ksenia-zharko.ru/''
# ''Клэр Гибо https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault''
# ''Katharina Morin https://katharinamorin.de/''
# ''Kristiina Poska | Conductor https://www.kristiinaposka.com/''
# ''WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of &quot;Carmen&quot; in Garden Theatre. - The New York Times https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html''
# ''Lamar Elias - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en''
# ''ПАВЛОВА-АРБЕНИНА, Людмила Александровна (1916–1996) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996''
# ''Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre https://laetitiatrouve.fr/''
# ''Lidiya Yankovskaya https://lidiyayankovskaya.com/''
# ''Любовь Носова — Дирижер&lt;nowiki/&gt;https://liubov-nosova.com/ru''
# ''Marin Alsop https://www.marinalsop.com/''
# ''Mirė dirigentė Margarita Dvarionaitė - Delfi kultūra https://www.delfi.lt/kultura/naujienos/mire-dirigente-margarita-dvarionaite-16326799''
# ''ХЕЙФЕЦ, Маргарита Львовна (1921–1999) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999''
# ''«ВЕК САМОРУКОВОЙ» https://www.music-nn.ru/afisha/11032025''
# ''Третьякова Марина (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/tretyakova-marina-dirizhyor''
# ''MARIA BADSTUE https://www.mariabadstue.com/''
# ''Mirga Gražinytė-Tyla https://mirgagrazinytetyla.com/''
# ''Mary Wurm - Discography of American Historical Recordings https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/112595/Wurm_Mary''
# ''Armande de Polignac Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac''
# ''Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420''
# ''Martha Remmert https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/''
# ''Martha Linz https://www.schott-music.com/en/person/marta-linz''
# ''Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure''
# ''Mihaela Silvia Rosca, Conductor | Archive, Performances, Tickets &amp; Video | Operabase https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/en''
# ''Мырзакулова Маралжан Казбековна - KazTheatre https://kaztheatre.kz/ru/priests/мырзакулова-маралжан-казбековна/''
# ''Мәдениет саласының үздігі, қазақстандық дирижер өмірден өтті https://kaz.nur.kz/society/2234114-madeniet-salasynyng-uzdigi-qazaqstandyq-dirizher-omirden-otti/''
# ''Маралжан Мырзакулова https://meloman.ru/performer/maralzhan-myrzakulova/''
# ''Margaret Hillis, 76, Conductor; Led Chicago Symphony Chorus - The New York Times https://www.nytimes.com/1998/02/06/arts/margaret-hillis-76-conductor-led-chicago-symphony-chorus.html''
# ''Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)''
# ''NILVENDITTI https://www.nilvenditti.com/''
# ''Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf https://www.osj.org.uk/2019/wp-content/uploads/2019/02/Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf''
# ''Taliban Anti Music First Afghan Woman Conductor https://www.refinery29.com/en-us/2017/03/143521/taliban-afghanistan-overthrow-first-female-conductor''
# ''Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского https://music-college.kz/news/46/single/82''
# ''Баян тарихы XVIII. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАЯН ӨНЕРІНІҢ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІ МЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНКУРСТАРДЫҢ ЛАУРЕАТТАРЫ (өмірбаяндық мәліметтер) https://textbook.tou.edu.kz/books/065/31.html''
# ''Наталья Базалева — Сайт Базалевой Натальи https://bazaleva.filarmony.ru/''
# ''Nathalie Stutzmann, conductor and contralto https://nathaliestutzmann.com/''
# ''Nisan Ak | Conductor - Home https://nisanak.com/''
# ''Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/''
# ''İran’da ilk kez bir kadın orkestra yönetti - Anadolu Ajansı https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/iran-da-ilk-kez-bir-kadin-orkestra-yonetti''
# ''İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080''
# ''Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer https://www.nazaninaghakhani.com/''
# ''ВОЛЬФ, Ольга Евгеньевна (1907–1992) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992''
# ''БЕРГ, Ольга Максимилиановна (1907–1991) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991''
# ''Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/''
# ''Oksana Lyniv https://oksanalyniv.com/en''
# ''Oksana Krotyk - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en''
# ''Pioneering conductor mixes opera with South African dance music https://www.thesouthafrican.com/culture/music/pioneering-black-conductor-ofentse-pitse-mixes-opera-with-south-african-dance-music-proudly-sa/''
# ''Polina Lebedieva - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/''
# ''#SHOWBIZ: Paniz Faryoussefi is Iran's first woman philharmonic conductor https://www.nst.com.my/lifestyle/groove/2025/11/1317100/showbiz-paniz-faryoussefi-irans-first-woman-philharmonic-conductor?source=widget''
# ''Раиса Садыкова https://qazaqculture.com/ru/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0''
# ''Театр имени Абая отметил 80-летие со дня рождения первой женщины-дирижера РК Раисы Садыковой | Новое Поколение https://np.kz/news/kultura/teatr/osvobozhdennaya-muzykoj''
# ''Первая казашка, ставшая профессиональным дирижером: скончалась Раиса Садыкова https://www.nur.kz/society/1858884-pervaa-kazaska-stavsaa-professionalnym-dirizerom-skoncalas-raisa-sadykova/''
# ''Rebecca Tong https://www.rebeccatong.com/''
# ''«Қазақ оркестрінің қарлығашы» - Атырау газеті https://atr.kz/zhanalyqtar/aza-orkestrini-arlyi-ashyi/''
# ''Дирижер https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher''
# ''Атыраулық Д.Нұрпейісова атындағы Академиялық қазақ халық аспаптар оркестрі Сарыарқа төрінде өнер көрсетті | Новости https://www.inatyrau.kz/news/3679598/atyraulyk-dnrpejisova-atyndagy-akademialyk-kazak-halyk-aspaptar-orkestri-saryarka-trinde-ner-krsetti''
# ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/''
# ''Сабрие Бекирова - дирижер https://sabrie-bekirova.ru/''
# ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/56054/''
# ''Sylvia Caduff (born January 7, 1938), Swiss orchestra conductor | World Biographical Encyclopedia&lt;nowiki/&gt;https://prabook.com/web/sylvia.caduff/484561'' 
# ''Conductor Shiyeon Sung Trailblazes In Classical Music Industry — CLASSICAL POST https://classicalpost.com/read/2019/1/24/conductor-shiyeon-sung-conductor-seattle-symphony''
# ''Celia Torrá Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá''
# ''Исполнилось 90 лет народной артистке России Светлане Безродной - Родина https://rodina-history.ru/2024/02/12/hudruk-vivaldi-orkestra-svetlana-bezrodnaia-otmechaet-iubilej.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F''
# ''Susanna Mälkki https://susannamalkki.com/''
# ''Simone Young » https://www.simoneyoung.com/''
# ''Знаменитые женщины. София Шарлотта Ганноверская описание фото https://www.lgroutes.com/Famous/famous_women/sohie_charlotte.html''
# ''Sian Edwards | Conductor | English National Opera https://www.eno.org/people/sian-edwards/''
# ''meet the maestra https://suzannapavlovsky.com/''
# ''Conductor | Stephanie Rhodes Russell https://www.stephanierhodesrussell.com/''
# ''Почему Татьяна Коломийцева осталась единственной женщиной‑дирижёром в БССР https://smartpress.by/news/pervaya-i-poslednyaya-istoriya-tatyany-kolomiytsevoy-edinstvennoy-zhenshchiny-dirizhyera-bssr/''
# ''Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en''
# ''Tomomi Nishimoto Official Website https://www.tomomi-n.com/''
# ''Шипулина Татьяна Александровна https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh''
# ''Frieda Belinfante | Stadsarchief Amsterdam https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/beroemd/frieda-belinfante/''
# ''- Fiona Monbet https://fionamonbet.com/''
# ''Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, &amp; More | Discogs https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu''
# ''Мадам дирижер: как Фредерика Петридес помогала женщинам добиваться успеха в музыке | Forbes Woman https://www.forbes.ru/forbes-woman/486990-madam-dirizer-kak-frederika-petrides-pomogala-zensinam-dobivat-sa-uspeha-v-muzyke''
# ''Фанни Гензель (Мендельсон) : биография и концерты Фанни Гензель (Мендельсон) в Москве и Санкт-Петербурге, афиша 2026-2027, билеты https://www.belcantofund.com/people/genzel-mendelson-f/''
# ''Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/''
# ''Чжэн Сяоин -- первая женщина-дирижёр в Китае | Культура | Селдон Новости https://myseldon.com/ru/news/index/211996691''
# ''First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/''
# ''Chiquinha Gonzaga: Brazilian First Conductor and First Choro Composer https://interlude.hk/brazilian-first-conductor-and-first-choro-composer-chiquinha-gonzaga-1847-1935/''
# ''Conductor - Elim Chan - Conductor https://www.elimchan.nl/''
# ''Kuyper, Elisabeth | Encyclopedia.com&lt;nowiki/&gt;https://www.encyclopedia.com/arts/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/kuyper-elisabeth'' 
# ''Ethel Leginska | Encyclopedia.com https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska''
# ''Elizabeth Iona Brown biography. British violinist and conductor https://biographs.org/elizabeth-iona-brown''
# ''Elfrida Andrée: Sweden's First Woman Organist &amp; Conductor https://interlude.hk/elfrida-andree-the-rebellious-first-female-conductor-in-sweden/''
# ''Esin Aydingoz | Home https://www.esinaydingoz.com/''
# ''Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher https://juhibansal.com/''
# ''Кем были первые женщины-дирижёры и почему их не пускали в профессию - Горящая изба&lt;nowiki/&gt;https://burninghut.ru/zhenshhiny-dirizhery/''</text>
      <sha1>emzgduwk360gne5gindq0d4b8h3y1j6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572992</id>
      <parentid>3572991</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T02:34:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tuttiorchestra687 [[Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана]] бетін [[Әйел дирижёрлер тізімі]] бетіне жылжытты: Дайын зертхананы негізгі бетке ауыстыру</comment>
      <origin>3572991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41017" sha1="emzgduwk360gne5gindq0d4b8h3y1j6" xml:space="preserve">= Әйел дирижёрлер тізімі =
''Бұл мақалада XI ғасырдан XXI ғасырға дейін опералық, симфониялық, халық аспаптары, хор, камералық, үрмелі, әскери және эстрадалық оркестрлермен жұмыс жасаған әйел дирижёрлер туралы мәлімет беріледі.''

'''А'''

* [[:en:Antonia_Brico|Антония Луиза Брик]]&lt;nowiki/&gt;о (1902-1989) АҚШ
* [[:ru:Иоффе,_Алевтина_Николаевна|Алевтина Николаевна Иоффе]] (Ресей)
* [[:ru:Тали,_Ану|Ану Тали]] (1972) Эстония
* [[:en:Alondra_de_la_Parra|Алондра де ла Парра]] (1980) Мексика
* [https://unionzal.ru/node/952 Анастасия Вельт] (Ресей)
* [[:ru:Скрылёва,_Анна|Анна Скрылëва]] (1975) КСРО, Ресей, Германия
* [https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm Анна Закирова-Гулишамбарова] (Татарстан)
* [https://www.annarakitina.com/ Анна Ракитина] (Ресей)
* [[:ru:Кульбаба,_Алла_Анатольевна|Алла Анатольевна Кульбаба]] (1968) КСРО, Украина
* [https://alenahron.cz/en/calendar/ Алëна Грон] (1992) Чехия
* [[:en:Agnieszka_Duczmal|Агнешка Дучмаль]] (1946) Польша
* [[:fr:Amandine_Beyer|Амандин Бейер]] (1974) Франция
* [[:en:Alice_Farnham|Алиса Фарнем]] (1970) Британия


'''Ә'''

* [https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru Әлия Темірбекова] (Қазақстан)


'''Б'''

* [[:ru:Ханниган,_Барбара|Барбара Ханниган]] (1971) Канада
* [[:de:Bar_Avni|Бар Авни-Палентин]] (1989) Израиль
* [https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece Барбара Поплавска] (Қазақстан)


'''В'''

* [[:ru:Дударова,_Вероника_Борисовна|Вероника Борисовна Дударова]] (1916-2009) КСРО, Ресей
* [[:ru:Добровольская,_Виктория_Леонидовна|Виктория Леонидовна Добровольская]] (1986) Ресей
* [https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra Валентина Викторовна Голубева] (Ресей)
* [https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor Валерия Александровна Рыбинская] (Беларусь)
* [[:ru:Капралова,_Витезслава|Витезслава Капралова]] (1915-1940) Чехия
* [[:ru:Алеотти,_Виттория|Виттория Алеотти (Раффаэлла)]] (1575-*1646) (маэстра хора) Италия


'''Г'''

* [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан)

* [[:ru:Кривошапко,_Галина_Михайловна|Галина Михайловна Кривошапко]] (1916-2013) КСРО, Ресей
* [[:en:Avril_Coleridge-Taylor|Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор]] (1903-1998) Англия
* [[:ru:Рамос,_Глория_Исабель|Глория Исабель Рамос Триано]] (1964) Испания
* [[:en:Golnoush_Khaleghi|Голнуш Халеги]] (1941-2021) Иран, АҚШ


'''Д'''

* [https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423 Даяна Айдаровна Гофман] (1991) Ресей
* [[:ru:Абдурахманова,_Дильбар_Гулямовна|Дильбар Гулямовна Абдурахманова]] (1936-2018) КСРО, Өзбекстан
* [[:en:JoAnn_Falletta|Джоанн Фаллетта]] (1954) АҚШ
* [[:en:Julia_Jones_(conductor)|Джулия Джонс]] (1961) Британия
* [[:en:Deniola_Kuraja|Дениола Кураджа]] (Албания)
* [[:ru:Тлендиева,_Динара_Нургисовна|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан
* [https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402 Далия Атлас] (1933) Израиль, АҚШ
* [https://juhibansal.com/ Джухи Бансал] (Үндістан, Гонконг)
* [https://filarman.ru/murievad/ Дана Муриева] (2000) Ресей
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Jessica%20Cottis Джессика Коттис] (1979) Австралия, Британия
* [[:en:Ruth_Gipps|Джипсс Рут]] (1921-1999) Британия


'''Е'''

* [[:ru:Кудрявцева,_Елизавета_Петровна|Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина]] (1914-2004) КСРО, Ресей
* [[:en:Yip_Wing-sie|Еп Вин Си]] (1960) Қытай
* [https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/ Елена Евстратенко] (Қазақстан)
* [https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/ Елизавета Сергеевна Корнеева] (Ресей)


'''Ë'''

* [https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/ Ëко Мацуо] (1953) Жапония


'''Ж'''

* [[:ru:Эврар,_Жанна|Жанна (Шевалье) Эврар]] (1893-1984) Франция
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FGis%25C3%25A8le_Ben-Dor Жизель Бен-Дор] (1955) Уругвай, Израиль, АҚШ
* [[:ru:Содре,_Жоанидия|Жоанидия Нуньес Содре]] (1903-1975) Бразилия
* [[:ru:Буланже,_Надя|Жюльетт Надя Буланже]] (1887-1979) Франция


'''З'''

* [http://en.wikipedia.org/wiki/Zoe%20Zeniodi Зои Зениоди] (1976) Грекия
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FZahia_Ziouani Захия-Дихия Зиуани] (1978) Франция
* [http://женщинадагестана.рф/node/3952 Зарифа Ахмедовна Абдуллаева] (1952) Дағыстан


'''И'''

* [[:en:Iris_Lemare|Ирис Маргарет Элси Лемар]] (1902-1997) Британия


'''Й'''

* [[:ru:Мальвиц,_Йоана|Йоана Мальвиц]] (1986) Германия
* [[:en:Josephine_Amann-Weinlich|Йозефина Аманн Вайнлих]] (1848-1887) Австрия


'''К'''

* [[:ru:Кольчинская,_Камилла_Александровна|Камилла Александровна Кольчинская]] (1937-2016) КСРО, Ресей
* [https://katharinamorin.de/ Катарина Морин] (1994) Германия
* [[:ru:Жарко,_Ксения_Геннадиевна|Ксения Геннадиевна Жарко]] (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Жибо,_Клер|Клер Жибо]] (1945) Франция
* [[:en:Karina_Canellakis|Карина Канеллакис]] (1981) АҚШ
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FKristiina_Poska Кристиина Поска] (1978) Эстония
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Lina%20Coen Каролин Мари (Лина) Коэн] (1878-1952) Франция, АҚШ


'''Л'''

* [https://www.miralamarduo.com/biographies#:~:text=Lamar%20Elias%20violinist%2C%20composer%20and,Norway%2C%20Netherlands%2C%20Denmark%20and%20Sweden Ламар Элиас] (Палестина)
* [https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996 Людмила Александровна, Павлова-Арбенина] (1916-1996) (КСРО, Ресей)
* [[:fr:Laëtitia_Trouvé|Летиция Труве]] (Франция)
* [[:en:Lidiya_Yankovskaya|Лидия Янковская]] (1986) Ресей, АҚШ
* [https://liubov-nosova.com/ru Любовь Носова] (Ресей)


'''М'''

* [[:ru:Олсоп,_Марин|Марин Олсоп]] (1956) АҚШ
* [[:ru:Дварёнайте,_Маргарита|Маргарита Дварëнайте]] (1928-2008) Литва
* [https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999 Маргарита Львовна Хейфец] (1921-1999) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Саморукова,_Маргарита_Александровна|Маргарита Александровна Саморукова]] (1925-2002) (КСРО, Ресей)
* [https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/ Марина Николаевна Третьякова] (Беларусь)
* [[:en:Maria_Badstue|Мария Бадстуэ]] (1982) Дания
* [[:ru:Гражините-Тила,_Мирга|Мирга Гражините-Тила]] (1986) Литва
* [[:ru:Вурм,_Мэри|Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм)]] (1860-1938) Британия, Германия
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FArmande_de_Polignac Мария Арманда Матильда де Полиньяк] (1876-1962) Франция
* [https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420 Мария Константиновна Курочкина] (1989) Ресей
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMartha_Remmert Марта Реммерт] (1853-1941) Германия
* [http://de.wikipedia.org/wiki/Marta%20Linz Марта Линц фон Кригнер] (1898-1982) Австро-Венгрия
* [[:en:Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор]] (1879-1960) Франция
* [https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru Михаэла Сильвия Рошка] (Румыния)
* [https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/ Маралжан Қазбекқызы Мырзақұлова] (1974-2025) Қазақстан
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMargaret_Hillis Маргарет Хилис] (1921-1998) АҚШ
* [https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자) Мун-ён Хо] (1960) КХДР (Корей Халық Демократиялық Республикасы)


'''Н'''

* [http://de.wikipedia.org/wiki/Nil%20Venditti Нил Вендитти] (Түркия, Италия)
* [[:en:Negin_Khpalwak|Негин Хпалвак]] (1997) Ауғаныстан)
* [https://music-college.kz/news/46/single/82 Нина Дмитриевна Кравченко] (1952) (КСРО, Қазақстан)
* [[:ru:Базалева,_Наталья_Владимировна|Наталья Владимировна Базалева]] (1958) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Штуцман,_Натали|Натали Штуцман]] (1965) Франция
* [https://nisanak.com/ Нисан Ак] (Түркия)
* [https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/ Нина Ракич] (Сербия)
* [https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080 Нежат Амири] (Иран)
* [[:en:Nazanin_Aghakhani|Назанин Агахани]] (1980) Австрия


'''О'''

* [https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992 Ольга Евгеньевна Вольф] (1907-1992) (КСРО, Ресей)
* [https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991 Ольга Максимилиановна Берг] (1907-1991) (КСРО, Ресей)
* [https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/ Ольга Власова] (Ресей)
* [[:ru:Лынив,_Оксана_Ярославовна|Оксана Ярославовна Лынив]] (1978) Украина
* [https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en Оксана Кротик] (Украина)
* [[:en:Ofentse_Pitse#:~:text=Ofentse%20Pitse%20(born%201%20July,an%20all-black%20orchestra%2C%20Anchored%20Sound|Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице]] (1992) Оңтүстік Африка Республикасы


'''П'''

* [https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/ Полина Лебедева] (Украина)
* [https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/ Паниз Фарьюсефи] (Иран)


'''Р'''

* [[Райса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944-2020) (Қазақстан)
* [https://www.rebeccatong.com/ Ребекка Тонг] (1985) Индонезия
* [https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева)] Қазақстан
* [[:bg:Радосвета_Бояджиева|Радосвета Бояджиева]] (1923-2018) Болгария


'''С'''

* [[:ru:Бекирова,_Сабрие_Искандеровна|Сабрие Искандеровна Бекирова]] (1965) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Колдуэлл,_Сара|Сара Колдуэлл]] (1924-2006) АҚШ
* [http://ru.wikipedia.org/wiki/Кадуфф,%20Сильвия Сильвия Кадуфф] (1937) Швейцария
* [https://wiki2.org/en/Shi-Yeon_Sung#:~:text=Shi-Yeon%20Sung%20(born%201975%2C%20in,prize%20was%20given%20that%20year) Сиëн Сон] (1975) Оңтүстік Корея
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Celia%20Torrá Селия Томаса Торра] (1884-1962) Аргентина
* [[:ru:Безродная,_Светлана_Борисовна|Светлана Борисовна Безродная]] (1934) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Мялкки,_Сусанна|Сусанна Мялкки]] (1969) Финляндия
* [[:ru:Янг,_Симона|Симона Маргарет Янг]] (1961) Австралия
* [[:ru:София_Шарлотта_Ганноверская|София Шарлотта Ганноверская]] (1668-1705) Германия
* [[:en:Sian_Edwards#:~:text=Sian%20Edwards%20(born%2027%20August,National%20Opera%20in%20the%201990s|Сиан (Шарн) Эдвардс]] (1959) Британия
* [https://suzannapavlovsky.com/ Сузанна Павловски] (Колумбия)
* [https://www.stephanierhodesrussell.com/ Стефани Роудс Рассел] (АҚШ)


'''Т'''

* [[:ru:Коломийцева,_Татьяна_Михайловна|Татьяна Михайловна Коломийцева]] (1914-1994) (КСРО, Ресей)
* [https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en Татьяна Перес Эрнандес] (Колумбия)
* [https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh Татьяна Александровна Шипулина] (1950-2021) (КСРО, Татарстан)
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FTomomi_Nishimoto Томоми Нисимото] (1970) Жапония


'''Ф'''

* [[:ru:Белинфанте,_Фрида|Фрида Белинфанте]] (1904-1995) Нидерланды
* [http://de.wikipedia.org/wiki/Fiona%20Monbet Фиона Монбет] (1989) Франция, Ирландия
* [https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu Флорика Димитриу] (1915-1993) Румыния
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Frédérique%20Petrides Фредерика Петридис] (1903-1983) Бельгия, АҚШ
* [[:ru:Мендельсон,_Фанни|Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель)]] (1805-1847) Германия
* [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия Тажина] (1990) Қазақстан


'''Х'''

* [[:ru:Чан_Хан_На|Хан На-Чанг]] (1982) Оңтүстік Корея
* [[:en:Hildegard_Werner|Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер]] (1834-1911) Швеция
* [[:ru:Хильдегарда_Бингенская|Хильдегарда Бингенская]] (1098-1179) (шіркеу хор маэстрасы) Рим империясы
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Helen%20Quach Хелен Куач] (1940-2013) Вьетнам


'''Ч'''

* [[:ru:Чжэн_Сяоин|Чжэн Сяоин]] (1929) Қытай
* [https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/ Чонним Чо] (1940)  КХДР


'''Ш'''

* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FChiquinha_Gonzaga Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес] (1847-1935) Бразилия


'''Э'''

* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElim_Chan Элим Чан] (1986) Британдық Гонконг
* [[:en:Elisabeth_Kuyper|Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер]] (1877-1953)
* [[:en:Ethel_Leginska|Этель Легинска]] (1886-1970) Нидерланды
* [[:ru:Браун,_Элизабет_Айона|Элизабет Айона Браун]] (1941-2004) Британия
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElfrida_Andr%25C3%25A9e Эльфрида Андре] (1841-1929) Швеция
* [https://www.esinaydingoz.com/ Эсин Айдингоз] (1993) Түркия

== Қолданылған әдебиеттер тізімі: ==

# ''Д.Орлов «Женщины-дирижеры в оркестрах стран мира» М. : КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. &lt;ref&gt;https://kino.rambler.ru/movies/52871699-zhenschina-tozhe-dirizher-kniga-dmitriya-orlova-zhenschiny-dirizhery-v-orkestrah-stran-mira/&lt;/ref&gt;''
# ''Т.Н.Бабич  «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.''&lt;ref&gt;http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/2089/ZHENSHHINYI-DIRIZHERYI%20SIMFONICHESKIH%20I%20TEATRAL'NYIH%20ORKESTRO.pdf?sequence=1&lt;/ref&gt;
# ''L.Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf &lt;ref&gt;https://oro.open.ac.uk/72365/1/Women%20on%20the%20Podium%20-%20Issues%20and%20Strategies%20of%20Women%20Conductors%2C%20Article%20Version%20%28L%20Hamer%29%20.pdf&lt;/ref&gt;''
# ''KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991&lt;ref&gt;https://womeninmusic.voices.wooster.edu/wp-content/uploads/sites/123/2017/12/Lawson-Women-Conductors.pdf&lt;/ref&gt;''
# ''Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 &lt;ref&gt;https://thesis.eur.nl/pub/44685/Zhang-450143.pdf&lt;/ref&gt;''

== Сілтемелер: ==

# ''Antonia Brico | American Female Conductor &amp; Musician | Britannica https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico''
# ''Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/''
# ''Единственные и неповторимые: эстонцы, которых знают все | Политическая жизнь | Baltnews - новостной портал на русском языке в Эстонии, Прибалтика, сводки событий, мнения, комментарии. https://ee.baltnews.com/Estonia_politika_novosti/20200106/1018172273/Edinstvennye-i-nepovtorimye-estontsy-kotorykh-znayut-vse.html''
# ''Alondra de la Parra - Mexican Conductor https://alondradelaparra.com/en/''
# ''МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ | Липецкая государственная филармония (Унион) https://unionzal.ru/node/952''
# ''Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home https://www.annaskryleva.com/''
# ''Министерство культуры Республики Татарстан.Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание &quot;Народный артист Республики Татарстан&quot;https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm''
# ''Anna Rakitina | conductor https://www.annarakitina.com/''
# ''Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України https://esu.com.ua/article-51417''
# ''Calendar – Alena Hron https://alenahron.cz/en/calendar/''
# ''Agnieszka Duczmal - Biography | Artist | Culture.pl https://culture.pl/en/artist/agnieszka-duczmal''
# ''Amandine Beyer / Baroque violin https://amandinebeyer.com/en/home.html''
# ''Home https://alicefarnham.com/''
# ''Aliya Temirbekova - Видео | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/videos/ru''
# ''Официальный сайт - КазНТОБ имени Абая https://abaykazntob.kz/'' 
# ''Бывший главный хормейстер ГАТОБ через суд доказала, что её незаконно уволили - informburo.kz https://informburo.kz/novosti/byvshiy-glavnyy-hormeyster-gatob-cherez-sud-dokazala-chto-eyo-nezakonno-uvolili.html''
# ''Barbara Hannigan https://www.barbarahannigan.com/''
# ''Bar Avni–Pallentin | Malko Competition https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin''
# ''Filarmoniia ūjymynyŋ erekşe bastamasy  | “Adyrna” ūlttyq portaly https://adyrna.kz/lt/post/145606''
# ''Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece''
# ''Қазақ мемлекеттік филармониясы Халықаралық Жаңа есімдер жобасын бастайды | Aikyn.kz https://aikyn.kz/238866/kazak-memlekettik-filarmoniyasy-halykaralyk-zhana-esimder-zhobasyn-bastaydy''
# ''Вероника Дударова: женщина, продолжавшая дирижировать, даже упав с пульта - МК https://www.mk.ru/culture/2017/12/05/veronika-dudarova-zhenshhina-prodolzhavshaya-dirizhirovat-dazhe-upav-s-pulta.html''
# ''Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/''
# ''Филармоническое собрание | Симфонический оркестр https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra''
# ''Рыбинская Валерия (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor''
# ''Витезслава Капралова | Radio Prague International https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711''
# ''Биография Виттории Алеотти | Музыка эпохи Барокко https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria''
# ''Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/''
# ''Ізденіс, шабыттану, шарықтау (Гауһар Мұрзабекова) https://musicnews.kz/izdenis-shabyttanu-sharyқtau-gauһar-mұrzabekova/''
# ''Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna''
# ''Women Conductors Who Broke Through the Glass Ceiling https://interlude.hk/women-conductors-breaking-through-the-glass-ceiling/''
# ''Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/''
# ''DIRIGENTIN | ramostriano.com https://www.ramostriano.com/?lang=en''
# ''WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home https://golnava.com/index.html''
# ''Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423''
# ''Поэтесса дирижерской палочки | UZA.uz https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020''
# ''JoAnn Falletta - Conductor https://joannfalletta.com/''
# ''Portrait of the artist: Julia Jones, conductor | Classical music | The Guardian https://www.theguardian.com/music/2010/feb/01/julia-jones-conductor''
# ''deniolakuraja.com | Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach https://deniolakuraja.com/''
# ''Динара Тілендиева - Qazaq radiosy | Қазақ Радиосы / Казрадио / Kazradio / Qazradio https://qazradio.fm/kz/person/10249/''
# ''Динара Тлендиева: Дирижировать оркестром – колоссальное удовольствие https://mir24.tv/news/16454385/R0lGODlhAQABAIAAAP/wAAACH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAICRAEAOw==''
# ''Dalia Atlas (born November 14, 1935), Israel conductor, pianist | World Biographical Encyclopedia https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402''
# ''Дана Муриева | Тольяттинская филармония https://filarman.ru/murievad/''
# ''HOME | jessicacottis https://www.jessicacottis.com/''
# ''Gipps, Ruth - Classical Music https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth''
# ''КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004''
# ''Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80 https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie''
# ''В Казахстане живёт единственная в СНГ женщина-дирижёр военного оркестра - Первый канал Евразия https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/''
# ''Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin''
# ''Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и.. https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/''
# ''Elizaveta Korneyeva, Дирижер | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/elizaveta-korneyeva-a2330679/ru''
# ''Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/''
# ''Jane Evrard, une femme à la baguette | France Musique https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048''
# ''Gisele Ben-Dor Conductor – A champion of Latin American music https://giseleben-dor.com/''
# ''Joanídia Sodré https://www.earsense.org/chamber-music/composer/Joanidia-Sodre/''
# ''О Наде Буланже https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe''
# ''Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi''
# ''Зиуани Зайя — Радио Орфей (Москва 99,2 FM) https://radio.orpheus.ru/persons/id/70023''
# ''Музыка – она во мне… | ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»https://женщинадагестана.рф/node/3952''
# ''Iris Lemare, Composer – HerStoryYork https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/''
# ''Joana Mallwitz - Conductor | Home https://www.joanamallwitz.com/''
# ''First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/''
# ''simfoniya_sudby_1ch.pdf https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf''
# ''Творческий репертуар дирижёра Камиллы Кольчинской https://golden-craft.by/26579.html''
# ''Karina Canellakis https://karinacanellakis.com/''
# ''Ксения Жарко. Официальный сайт. https://ksenia-zharko.ru/''
# ''Клэр Гибо https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault''
# ''Katharina Morin https://katharinamorin.de/''
# ''Kristiina Poska | Conductor https://www.kristiinaposka.com/''
# ''WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of &quot;Carmen&quot; in Garden Theatre. - The New York Times https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html''
# ''Lamar Elias - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en''
# ''ПАВЛОВА-АРБЕНИНА, Людмила Александровна (1916–1996) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996''
# ''Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre https://laetitiatrouve.fr/''
# ''Lidiya Yankovskaya https://lidiyayankovskaya.com/''
# ''Любовь Носова — Дирижер&lt;nowiki/&gt;https://liubov-nosova.com/ru''
# ''Marin Alsop https://www.marinalsop.com/''
# ''Mirė dirigentė Margarita Dvarionaitė - Delfi kultūra https://www.delfi.lt/kultura/naujienos/mire-dirigente-margarita-dvarionaite-16326799''
# ''ХЕЙФЕЦ, Маргарита Львовна (1921–1999) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999''
# ''«ВЕК САМОРУКОВОЙ» https://www.music-nn.ru/afisha/11032025''
# ''Третьякова Марина (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/tretyakova-marina-dirizhyor''
# ''MARIA BADSTUE https://www.mariabadstue.com/''
# ''Mirga Gražinytė-Tyla https://mirgagrazinytetyla.com/''
# ''Mary Wurm - Discography of American Historical Recordings https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/112595/Wurm_Mary''
# ''Armande de Polignac Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac''
# ''Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420''
# ''Martha Remmert https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/''
# ''Martha Linz https://www.schott-music.com/en/person/marta-linz''
# ''Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure''
# ''Mihaela Silvia Rosca, Conductor | Archive, Performances, Tickets &amp; Video | Operabase https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/en''
# ''Мырзакулова Маралжан Казбековна - KazTheatre https://kaztheatre.kz/ru/priests/мырзакулова-маралжан-казбековна/''
# ''Мәдениет саласының үздігі, қазақстандық дирижер өмірден өтті https://kaz.nur.kz/society/2234114-madeniet-salasynyng-uzdigi-qazaqstandyq-dirizher-omirden-otti/''
# ''Маралжан Мырзакулова https://meloman.ru/performer/maralzhan-myrzakulova/''
# ''Margaret Hillis, 76, Conductor; Led Chicago Symphony Chorus - The New York Times https://www.nytimes.com/1998/02/06/arts/margaret-hillis-76-conductor-led-chicago-symphony-chorus.html''
# ''Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)''
# ''NILVENDITTI https://www.nilvenditti.com/''
# ''Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf https://www.osj.org.uk/2019/wp-content/uploads/2019/02/Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf''
# ''Taliban Anti Music First Afghan Woman Conductor https://www.refinery29.com/en-us/2017/03/143521/taliban-afghanistan-overthrow-first-female-conductor''
# ''Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского https://music-college.kz/news/46/single/82''
# ''Баян тарихы XVIII. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАЯН ӨНЕРІНІҢ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІ МЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНКУРСТАРДЫҢ ЛАУРЕАТТАРЫ (өмірбаяндық мәліметтер) https://textbook.tou.edu.kz/books/065/31.html''
# ''Наталья Базалева — Сайт Базалевой Натальи https://bazaleva.filarmony.ru/''
# ''Nathalie Stutzmann, conductor and contralto https://nathaliestutzmann.com/''
# ''Nisan Ak | Conductor - Home https://nisanak.com/''
# ''Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/''
# ''İran’da ilk kez bir kadın orkestra yönetti - Anadolu Ajansı https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/iran-da-ilk-kez-bir-kadin-orkestra-yonetti''
# ''İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080''
# ''Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer https://www.nazaninaghakhani.com/''
# ''ВОЛЬФ, Ольга Евгеньевна (1907–1992) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992''
# ''БЕРГ, Ольга Максимилиановна (1907–1991) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991''
# ''Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/''
# ''Oksana Lyniv https://oksanalyniv.com/en''
# ''Oksana Krotyk - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en''
# ''Pioneering conductor mixes opera with South African dance music https://www.thesouthafrican.com/culture/music/pioneering-black-conductor-ofentse-pitse-mixes-opera-with-south-african-dance-music-proudly-sa/''
# ''Polina Lebedieva - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/''
# ''#SHOWBIZ: Paniz Faryoussefi is Iran's first woman philharmonic conductor https://www.nst.com.my/lifestyle/groove/2025/11/1317100/showbiz-paniz-faryoussefi-irans-first-woman-philharmonic-conductor?source=widget''
# ''Раиса Садыкова https://qazaqculture.com/ru/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0''
# ''Театр имени Абая отметил 80-летие со дня рождения первой женщины-дирижера РК Раисы Садыковой | Новое Поколение https://np.kz/news/kultura/teatr/osvobozhdennaya-muzykoj''
# ''Первая казашка, ставшая профессиональным дирижером: скончалась Раиса Садыкова https://www.nur.kz/society/1858884-pervaa-kazaska-stavsaa-professionalnym-dirizerom-skoncalas-raisa-sadykova/''
# ''Rebecca Tong https://www.rebeccatong.com/''
# ''«Қазақ оркестрінің қарлығашы» - Атырау газеті https://atr.kz/zhanalyqtar/aza-orkestrini-arlyi-ashyi/''
# ''Дирижер https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher''
# ''Атыраулық Д.Нұрпейісова атындағы Академиялық қазақ халық аспаптар оркестрі Сарыарқа төрінде өнер көрсетті | Новости https://www.inatyrau.kz/news/3679598/atyraulyk-dnrpejisova-atyndagy-akademialyk-kazak-halyk-aspaptar-orkestri-saryarka-trinde-ner-krsetti''
# ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/''
# ''Сабрие Бекирова - дирижер https://sabrie-bekirova.ru/''
# ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/56054/''
# ''Sylvia Caduff (born January 7, 1938), Swiss orchestra conductor | World Biographical Encyclopedia&lt;nowiki/&gt;https://prabook.com/web/sylvia.caduff/484561'' 
# ''Conductor Shiyeon Sung Trailblazes In Classical Music Industry — CLASSICAL POST https://classicalpost.com/read/2019/1/24/conductor-shiyeon-sung-conductor-seattle-symphony''
# ''Celia Torrá Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá''
# ''Исполнилось 90 лет народной артистке России Светлане Безродной - Родина https://rodina-history.ru/2024/02/12/hudruk-vivaldi-orkestra-svetlana-bezrodnaia-otmechaet-iubilej.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F''
# ''Susanna Mälkki https://susannamalkki.com/''
# ''Simone Young » https://www.simoneyoung.com/''
# ''Знаменитые женщины. София Шарлотта Ганноверская описание фото https://www.lgroutes.com/Famous/famous_women/sohie_charlotte.html''
# ''Sian Edwards | Conductor | English National Opera https://www.eno.org/people/sian-edwards/''
# ''meet the maestra https://suzannapavlovsky.com/''
# ''Conductor | Stephanie Rhodes Russell https://www.stephanierhodesrussell.com/''
# ''Почему Татьяна Коломийцева осталась единственной женщиной‑дирижёром в БССР https://smartpress.by/news/pervaya-i-poslednyaya-istoriya-tatyany-kolomiytsevoy-edinstvennoy-zhenshchiny-dirizhyera-bssr/''
# ''Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en''
# ''Tomomi Nishimoto Official Website https://www.tomomi-n.com/''
# ''Шипулина Татьяна Александровна https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh''
# ''Frieda Belinfante | Stadsarchief Amsterdam https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/beroemd/frieda-belinfante/''
# ''- Fiona Monbet https://fionamonbet.com/''
# ''Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, &amp; More | Discogs https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu''
# ''Мадам дирижер: как Фредерика Петридес помогала женщинам добиваться успеха в музыке | Forbes Woman https://www.forbes.ru/forbes-woman/486990-madam-dirizer-kak-frederika-petrides-pomogala-zensinam-dobivat-sa-uspeha-v-muzyke''
# ''Фанни Гензель (Мендельсон) : биография и концерты Фанни Гензель (Мендельсон) в Москве и Санкт-Петербурге, афиша 2026-2027, билеты https://www.belcantofund.com/people/genzel-mendelson-f/''
# ''Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/''
# ''Чжэн Сяоин -- первая женщина-дирижёр в Китае | Культура | Селдон Новости https://myseldon.com/ru/news/index/211996691''
# ''First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/''
# ''Chiquinha Gonzaga: Brazilian First Conductor and First Choro Composer https://interlude.hk/brazilian-first-conductor-and-first-choro-composer-chiquinha-gonzaga-1847-1935/''
# ''Conductor - Elim Chan - Conductor https://www.elimchan.nl/''
# ''Kuyper, Elisabeth | Encyclopedia.com&lt;nowiki/&gt;https://www.encyclopedia.com/arts/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/kuyper-elisabeth'' 
# ''Ethel Leginska | Encyclopedia.com https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska''
# ''Elizabeth Iona Brown biography. British violinist and conductor https://biographs.org/elizabeth-iona-brown''
# ''Elfrida Andrée: Sweden's First Woman Organist &amp; Conductor https://interlude.hk/elfrida-andree-the-rebellious-first-female-conductor-in-sweden/''
# ''Esin Aydingoz | Home https://www.esinaydingoz.com/''
# ''Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher https://juhibansal.com/''
# ''Кем были первые женщины-дирижёры и почему их не пускали в профессию - Горящая изба&lt;nowiki/&gt;https://burninghut.ru/zhenshhiny-dirizhery/''</text>
      <sha1>emzgduwk360gne5gindq0d4b8h3y1j6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3572995</id>
      <parentid>3572992</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T02:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3572995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40971" sha1="e2nnhqlbdzpvt6slngtwk6gmnax88bz" xml:space="preserve">
''Бұл мақалада XI ғасырдан XXI ғасырға дейін опералық, симфониялық, халық аспаптары, хор, камералық, үрмелі, әскери және эстрадалық оркестрлермен жұмыс жасаған әйел дирижёрлер туралы мәлімет беріледі.''

'''А'''

* [[:en:Antonia_Brico|Антония Луиза Брик]]&lt;nowiki/&gt;о (1902-1989) АҚШ
* [[:ru:Иоффе,_Алевтина_Николаевна|Алевтина Николаевна Иоффе]] (Ресей)
* [[:ru:Тали,_Ану|Ану Тали]] (1972) Эстония
* [[:en:Alondra_de_la_Parra|Алондра де ла Парра]] (1980) Мексика
* [https://unionzal.ru/node/952 Анастасия Вельт] (Ресей)
* [[:ru:Скрылёва,_Анна|Анна Скрылëва]] (1975) КСРО, Ресей, Германия
* [https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm Анна Закирова-Гулишамбарова] (Татарстан)
* [https://www.annarakitina.com/ Анна Ракитина] (Ресей)
* [[:ru:Кульбаба,_Алла_Анатольевна|Алла Анатольевна Кульбаба]] (1968) КСРО, Украина
* [https://alenahron.cz/en/calendar/ Алëна Грон] (1992) Чехия
* [[:en:Agnieszka_Duczmal|Агнешка Дучмаль]] (1946) Польша
* [[:fr:Amandine_Beyer|Амандин Бейер]] (1974) Франция
* [[:en:Alice_Farnham|Алиса Фарнем]] (1970) Британия


'''Ә'''

* [https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru Әлия Темірбекова] (Қазақстан)


'''Б'''

* [[:ru:Ханниган,_Барбара|Барбара Ханниган]] (1971) Канада
* [[:de:Bar_Avni|Бар Авни-Палентин]] (1989) Израиль
* [https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece Барбара Поплавска] (Қазақстан)


'''В'''

* [[:ru:Дударова,_Вероника_Борисовна|Вероника Борисовна Дударова]] (1916-2009) КСРО, Ресей
* [[:ru:Добровольская,_Виктория_Леонидовна|Виктория Леонидовна Добровольская]] (1986) Ресей
* [https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra Валентина Викторовна Голубева] (Ресей)
* [https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor Валерия Александровна Рыбинская] (Беларусь)
* [[:ru:Капралова,_Витезслава|Витезслава Капралова]] (1915-1940) Чехия
* [[:ru:Алеотти,_Виттория|Виттория Алеотти (Раффаэлла)]] (1575-*1646) (маэстра хора) Италия


'''Г'''

* [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан)

* [[:ru:Кривошапко,_Галина_Михайловна|Галина Михайловна Кривошапко]] (1916-2013) КСРО, Ресей
* [[:en:Avril_Coleridge-Taylor|Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор]] (1903-1998) Англия
* [[:ru:Рамос,_Глория_Исабель|Глория Исабель Рамос Триано]] (1964) Испания
* [[:en:Golnoush_Khaleghi|Голнуш Халеги]] (1941-2021) Иран, АҚШ


'''Д'''

* [https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423 Даяна Айдаровна Гофман] (1991) Ресей
* [[:ru:Абдурахманова,_Дильбар_Гулямовна|Дильбар Гулямовна Абдурахманова]] (1936-2018) КСРО, Өзбекстан
* [[:en:JoAnn_Falletta|Джоанн Фаллетта]] (1954) АҚШ
* [[:en:Julia_Jones_(conductor)|Джулия Джонс]] (1961) Британия
* [[:en:Deniola_Kuraja|Дениола Кураджа]] (Албания)
* [[:ru:Тлендиева,_Динара_Нургисовна|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан
* [https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402 Далия Атлас] (1933) Израиль, АҚШ
* [https://juhibansal.com/ Джухи Бансал] (Үндістан, Гонконг)
* [https://filarman.ru/murievad/ Дана Муриева] (2000) Ресей
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Jessica%20Cottis Джессика Коттис] (1979) Австралия, Британия
* [[:en:Ruth_Gipps|Джипсс Рут]] (1921-1999) Британия


'''Е'''

* [[:ru:Кудрявцева,_Елизавета_Петровна|Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина]] (1914-2004) КСРО, Ресей
* [[:en:Yip_Wing-sie|Еп Вин Си]] (1960) Қытай
* [https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/ Елена Евстратенко] (Қазақстан)
* [https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/ Елизавета Сергеевна Корнеева] (Ресей)


'''Ë'''

* [https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/ Ëко Мацуо] (1953) Жапония


'''Ж'''

* [[:ru:Эврар,_Жанна|Жанна (Шевалье) Эврар]] (1893-1984) Франция
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FGis%25C3%25A8le_Ben-Dor Жизель Бен-Дор] (1955) Уругвай, Израиль, АҚШ
* [[:ru:Содре,_Жоанидия|Жоанидия Нуньес Содре]] (1903-1975) Бразилия
* [[:ru:Буланже,_Надя|Жюльетт Надя Буланже]] (1887-1979) Франция


'''З'''

* [http://en.wikipedia.org/wiki/Zoe%20Zeniodi Зои Зениоди] (1976) Грекия
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FZahia_Ziouani Захия-Дихия Зиуани] (1978) Франция
* [http://женщинадагестана.рф/node/3952 Зарифа Ахмедовна Абдуллаева] (1952) Дағыстан


'''И'''

* [[:en:Iris_Lemare|Ирис Маргарет Элси Лемар]] (1902-1997) Британия


'''Й'''

* [[:ru:Мальвиц,_Йоана|Йоана Мальвиц]] (1986) Германия
* [[:en:Josephine_Amann-Weinlich|Йозефина Аманн Вайнлих]] (1848-1887) Австрия


'''К'''

* [[:ru:Кольчинская,_Камилла_Александровна|Камилла Александровна Кольчинская]] (1937-2016) КСРО, Ресей
* [https://katharinamorin.de/ Катарина Морин] (1994) Германия
* [[:ru:Жарко,_Ксения_Геннадиевна|Ксения Геннадиевна Жарко]] (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Жибо,_Клер|Клер Жибо]] (1945) Франция
* [[:en:Karina_Canellakis|Карина Канеллакис]] (1981) АҚШ
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FKristiina_Poska Кристиина Поска] (1978) Эстония
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Lina%20Coen Каролин Мари (Лина) Коэн] (1878-1952) Франция, АҚШ


'''Л'''

* [https://www.miralamarduo.com/biographies#:~:text=Lamar%20Elias%20violinist%2C%20composer%20and,Norway%2C%20Netherlands%2C%20Denmark%20and%20Sweden Ламар Элиас] (Палестина)
* [https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996 Людмила Александровна, Павлова-Арбенина] (1916-1996) (КСРО, Ресей)
* [[:fr:Laëtitia_Trouvé|Летиция Труве]] (Франция)
* [[:en:Lidiya_Yankovskaya|Лидия Янковская]] (1986) Ресей, АҚШ
* [https://liubov-nosova.com/ru Любовь Носова] (Ресей)


'''М'''

* [[:ru:Олсоп,_Марин|Марин Олсоп]] (1956) АҚШ
* [[:ru:Дварёнайте,_Маргарита|Маргарита Дварëнайте]] (1928-2008) Литва
* [https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999 Маргарита Львовна Хейфец] (1921-1999) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Саморукова,_Маргарита_Александровна|Маргарита Александровна Саморукова]] (1925-2002) (КСРО, Ресей)
* [https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/ Марина Николаевна Третьякова] (Беларусь)
* [[:en:Maria_Badstue|Мария Бадстуэ]] (1982) Дания
* [[:ru:Гражините-Тила,_Мирга|Мирга Гражините-Тила]] (1986) Литва
* [[:ru:Вурм,_Мэри|Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм)]] (1860-1938) Британия, Германия
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FArmande_de_Polignac Мария Арманда Матильда де Полиньяк] (1876-1962) Франция
* [https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420 Мария Константиновна Курочкина] (1989) Ресей
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMartha_Remmert Марта Реммерт] (1853-1941) Германия
* [http://de.wikipedia.org/wiki/Marta%20Linz Марта Линц фон Кригнер] (1898-1982) Австро-Венгрия
* [[:en:Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор]] (1879-1960) Франция
* [https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru Михаэла Сильвия Рошка] (Румыния)
* [https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/ Маралжан Қазбекқызы Мырзақұлова] (1974-2025) Қазақстан
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-kk&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMargaret_Hillis Маргарет Хилис] (1921-1998) АҚШ
* [https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자) Мун-ён Хо] (1960) КХДР (Корей Халық Демократиялық Республикасы)


'''Н'''

* [http://de.wikipedia.org/wiki/Nil%20Venditti Нил Вендитти] (Түркия, Италия)
* [[:en:Negin_Khpalwak|Негин Хпалвак]] (1997) Ауғаныстан)
* [https://music-college.kz/news/46/single/82 Нина Дмитриевна Кравченко] (1952) (КСРО, Қазақстан)
* [[:ru:Базалева,_Наталья_Владимировна|Наталья Владимировна Базалева]] (1958) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Штуцман,_Натали|Натали Штуцман]] (1965) Франция
* [https://nisanak.com/ Нисан Ак] (Түркия)
* [https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/ Нина Ракич] (Сербия)
* [https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080 Нежат Амири] (Иран)
* [[:en:Nazanin_Aghakhani|Назанин Агахани]] (1980) Австрия


'''О'''

* [https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992 Ольга Евгеньевна Вольф] (1907-1992) (КСРО, Ресей)
* [https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991 Ольга Максимилиановна Берг] (1907-1991) (КСРО, Ресей)
* [https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/ Ольга Власова] (Ресей)
* [[:ru:Лынив,_Оксана_Ярославовна|Оксана Ярославовна Лынив]] (1978) Украина
* [https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en Оксана Кротик] (Украина)
* [[:en:Ofentse_Pitse#:~:text=Ofentse%20Pitse%20(born%201%20July,an%20all-black%20orchestra%2C%20Anchored%20Sound|Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице]] (1992) Оңтүстік Африка Республикасы


'''П'''

* [https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/ Полина Лебедева] (Украина)
* [https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/ Паниз Фарьюсефи] (Иран)


'''Р'''

* [[Райса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944-2020) (Қазақстан)
* [https://www.rebeccatong.com/ Ребекка Тонг] (1985) Индонезия
* [https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева)] Қазақстан
* [[:bg:Радосвета_Бояджиева|Радосвета Бояджиева]] (1923-2018) Болгария


'''С'''

* [[:ru:Бекирова,_Сабрие_Искандеровна|Сабрие Искандеровна Бекирова]] (1965) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Колдуэлл,_Сара|Сара Колдуэлл]] (1924-2006) АҚШ
* [http://ru.wikipedia.org/wiki/Кадуфф,%20Сильвия Сильвия Кадуфф] (1937) Швейцария
* [https://wiki2.org/en/Shi-Yeon_Sung#:~:text=Shi-Yeon%20Sung%20(born%201975%2C%20in,prize%20was%20given%20that%20year) Сиëн Сон] (1975) Оңтүстік Корея
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Celia%20Torrá Селия Томаса Торра] (1884-1962) Аргентина
* [[:ru:Безродная,_Светлана_Борисовна|Светлана Борисовна Безродная]] (1934) (КСРО, Ресей)
* [[:ru:Мялкки,_Сусанна|Сусанна Мялкки]] (1969) Финляндия
* [[:ru:Янг,_Симона|Симона Маргарет Янг]] (1961) Австралия
* [[:ru:София_Шарлотта_Ганноверская|София Шарлотта Ганноверская]] (1668-1705) Германия
* [[:en:Sian_Edwards#:~:text=Sian%20Edwards%20(born%2027%20August,National%20Opera%20in%20the%201990s|Сиан (Шарн) Эдвардс]] (1959) Британия
* [https://suzannapavlovsky.com/ Сузанна Павловски] (Колумбия)
* [https://www.stephanierhodesrussell.com/ Стефани Роудс Рассел] (АҚШ)


'''Т'''

* [[:ru:Коломийцева,_Татьяна_Михайловна|Татьяна Михайловна Коломийцева]] (1914-1994) (КСРО, Ресей)
* [https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en Татьяна Перес Эрнандес] (Колумбия)
* [https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh Татьяна Александровна Шипулина] (1950-2021) (КСРО, Татарстан)
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FTomomi_Nishimoto Томоми Нисимото] (1970) Жапония


'''Ф'''

* [[:ru:Белинфанте,_Фрида|Фрида Белинфанте]] (1904-1995) Нидерланды
* [http://de.wikipedia.org/wiki/Fiona%20Monbet Фиона Монбет] (1989) Франция, Ирландия
* [https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu Флорика Димитриу] (1915-1993) Румыния
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Frédérique%20Petrides Фредерика Петридис] (1903-1983) Бельгия, АҚШ
* [[:ru:Мендельсон,_Фанни|Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель)]] (1805-1847) Германия
* [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия Тажина] (1990) Қазақстан


'''Х'''

* [[:ru:Чан_Хан_На|Хан На-Чанг]] (1982) Оңтүстік Корея
* [[:en:Hildegard_Werner|Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер]] (1834-1911) Швеция
* [[:ru:Хильдегарда_Бингенская|Хильдегарда Бингенская]] (1098-1179) (шіркеу хор маэстрасы) Рим империясы
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Helen%20Quach Хелен Куач] (1940-2013) Вьетнам


'''Ч'''

* [[:ru:Чжэн_Сяоин|Чжэн Сяоин]] (1929) Қытай
* [https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/ Чонним Чо] (1940)  КХДР


'''Ш'''

* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FChiquinha_Gonzaga Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес] (1847-1935) Бразилия


'''Э'''

* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElim_Chan Элим Чан] (1986) Британдық Гонконг
* [[:en:Elisabeth_Kuyper|Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер]] (1877-1953)
* [[:en:Ethel_Leginska|Этель Легинска]] (1886-1970) Нидерланды
* [[:ru:Браун,_Элизабет_Айона|Элизабет Айона Браун]] (1941-2004) Британия
* [https://tr-page.yandex.ru/translate?lang=en-ru&amp;url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FElfrida_Andr%25C3%25A9e Эльфрида Андре] (1841-1929) Швеция
* [https://www.esinaydingoz.com/ Эсин Айдингоз] (1993) Түркия

== Қолданылған әдебиеттер тізімі: ==

# ''Д.Орлов «Женщины-дирижеры в оркестрах стран мира» М. : КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. &lt;ref&gt;https://kino.rambler.ru/movies/52871699-zhenschina-tozhe-dirizher-kniga-dmitriya-orlova-zhenschiny-dirizhery-v-orkestrah-stran-mira/&lt;/ref&gt;''
# ''Т.Н.Бабич  «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г.''&lt;ref&gt;http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/2089/ZHENSHHINYI-DIRIZHERYI%20SIMFONICHESKIH%20I%20TEATRAL'NYIH%20ORKESTRO.pdf?sequence=1&lt;/ref&gt;
# ''L.Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf &lt;ref&gt;https://oro.open.ac.uk/72365/1/Women%20on%20the%20Podium%20-%20Issues%20and%20Strategies%20of%20Women%20Conductors%2C%20Article%20Version%20%28L%20Hamer%29%20.pdf&lt;/ref&gt;''
# ''KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991&lt;ref&gt;https://womeninmusic.voices.wooster.edu/wp-content/uploads/sites/123/2017/12/Lawson-Women-Conductors.pdf&lt;/ref&gt;''
# ''Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 &lt;ref&gt;https://thesis.eur.nl/pub/44685/Zhang-450143.pdf&lt;/ref&gt;''

== Сілтемелер: ==

# ''Antonia Brico | American Female Conductor &amp; Musician | Britannica https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico''
# ''Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/''
# ''Единственные и неповторимые: эстонцы, которых знают все | Политическая жизнь | Baltnews - новостной портал на русском языке в Эстонии, Прибалтика, сводки событий, мнения, комментарии. https://ee.baltnews.com/Estonia_politika_novosti/20200106/1018172273/Edinstvennye-i-nepovtorimye-estontsy-kotorykh-znayut-vse.html''
# ''Alondra de la Parra - Mexican Conductor https://alondradelaparra.com/en/''
# ''МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ | Липецкая государственная филармония (Унион) https://unionzal.ru/node/952''
# ''Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home https://www.annaskryleva.com/''
# ''Министерство культуры Республики Татарстан.Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание &quot;Народный артист Республики Татарстан&quot;https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm''
# ''Anna Rakitina | conductor https://www.annarakitina.com/''
# ''Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України https://esu.com.ua/article-51417''
# ''Calendar – Alena Hron https://alenahron.cz/en/calendar/''
# ''Agnieszka Duczmal - Biography | Artist | Culture.pl https://culture.pl/en/artist/agnieszka-duczmal''
# ''Amandine Beyer / Baroque violin https://amandinebeyer.com/en/home.html''
# ''Home https://alicefarnham.com/''
# ''Aliya Temirbekova - Видео | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/videos/ru''
# ''Официальный сайт - КазНТОБ имени Абая https://abaykazntob.kz/'' 
# ''Бывший главный хормейстер ГАТОБ через суд доказала, что её незаконно уволили - informburo.kz https://informburo.kz/novosti/byvshiy-glavnyy-hormeyster-gatob-cherez-sud-dokazala-chto-eyo-nezakonno-uvolili.html''
# ''Barbara Hannigan https://www.barbarahannigan.com/''
# ''Bar Avni–Pallentin | Malko Competition https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin''
# ''Filarmoniia ūjymynyŋ erekşe bastamasy  | “Adyrna” ūlttyq portaly https://adyrna.kz/lt/post/145606''
# ''Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece''
# ''Қазақ мемлекеттік филармониясы Халықаралық Жаңа есімдер жобасын бастайды | Aikyn.kz https://aikyn.kz/238866/kazak-memlekettik-filarmoniyasy-halykaralyk-zhana-esimder-zhobasyn-bastaydy''
# ''Вероника Дударова: женщина, продолжавшая дирижировать, даже упав с пульта - МК https://www.mk.ru/culture/2017/12/05/veronika-dudarova-zhenshhina-prodolzhavshaya-dirizhirovat-dazhe-upav-s-pulta.html''
# ''Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/''
# ''Филармоническое собрание | Симфонический оркестр https://philarmonia.wixsite.com/philarmonia-cher/orchestra''
# ''Рыбинская Валерия (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor''
# ''Витезслава Капралова | Radio Prague International https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711''
# ''Биография Виттории Алеотти | Музыка эпохи Барокко https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria''
# ''Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/''
# ''Ізденіс, шабыттану, шарықтау (Гауһар Мұрзабекова) https://musicnews.kz/izdenis-shabyttanu-sharyқtau-gauһar-mұrzabekova/''
# ''Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna''
# ''Women Conductors Who Broke Through the Glass Ceiling https://interlude.hk/women-conductors-breaking-through-the-glass-ceiling/''
# ''Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/''
# ''DIRIGENTIN | ramostriano.com https://www.ramostriano.com/?lang=en''
# ''WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home https://golnava.com/index.html''
# ''Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423''
# ''Поэтесса дирижерской палочки | UZA.uz https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020''
# ''JoAnn Falletta - Conductor https://joannfalletta.com/''
# ''Portrait of the artist: Julia Jones, conductor | Classical music | The Guardian https://www.theguardian.com/music/2010/feb/01/julia-jones-conductor''
# ''deniolakuraja.com | Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach https://deniolakuraja.com/''
# ''Динара Тілендиева - Qazaq radiosy | Қазақ Радиосы / Казрадио / Kazradio / Qazradio https://qazradio.fm/kz/person/10249/''
# ''Динара Тлендиева: Дирижировать оркестром – колоссальное удовольствие https://mir24.tv/news/16454385/R0lGODlhAQABAIAAAP/wAAACH5BAEAAAAALAAAAAABAAEAAAICRAEAOw==''
# ''Dalia Atlas (born November 14, 1935), Israel conductor, pianist | World Biographical Encyclopedia https://prabook.com/web/dalia.atlas/3672402''
# ''Дана Муриева | Тольяттинская филармония https://filarman.ru/murievad/''
# ''HOME | jessicacottis https://www.jessicacottis.com/''
# ''Gipps, Ruth - Classical Music https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth''
# ''КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004''
# ''Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80 https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie''
# ''В Казахстане живёт единственная в СНГ женщина-дирижёр военного оркестра - Первый канал Евразия https://1tv.kz/v-kazahstane-zhivyot-edinstvennaya-v-sng-zhenshhina-dirizhyor-voennogo-orkestra/''
# ''Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin''
# ''Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и.. https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/''
# ''Elizaveta Korneyeva, Дирижер | Архив, выступления, билеты и видео | Operabase https://www.operabase.com/elizaveta-korneyeva-a2330679/ru''
# ''Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/''
# ''Jane Evrard, une femme à la baguette | France Musique https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048''
# ''Gisele Ben-Dor Conductor – A champion of Latin American music https://giseleben-dor.com/''
# ''Joanídia Sodré https://www.earsense.org/chamber-music/composer/Joanidia-Sodre/''
# ''О Наде Буланже https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe''
# ''Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi''
# ''Зиуани Зайя — Радио Орфей (Москва 99,2 FM) https://radio.orpheus.ru/persons/id/70023''
# ''Музыка – она во мне… | ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»https://женщинадагестана.рф/node/3952''
# ''Iris Lemare, Composer – HerStoryYork https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/''
# ''Joana Mallwitz - Conductor | Home https://www.joanamallwitz.com/''
# ''First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/''
# ''simfoniya_sudby_1ch.pdf https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf''
# ''Творческий репертуар дирижёра Камиллы Кольчинской https://golden-craft.by/26579.html''
# ''Karina Canellakis https://karinacanellakis.com/''
# ''Ксения Жарко. Официальный сайт. https://ksenia-zharko.ru/''
# ''Клэр Гибо https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault''
# ''Katharina Morin https://katharinamorin.de/''
# ''Kristiina Poska | Conductor https://www.kristiinaposka.com/''
# ''WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of &quot;Carmen&quot; in Garden Theatre. - The New York Times https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html''
# ''Lamar Elias - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en''
# ''ПАВЛОВА-АРБЕНИНА, Людмила Александровна (1916–1996) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996''
# ''Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre https://laetitiatrouve.fr/''
# ''Lidiya Yankovskaya https://lidiyayankovskaya.com/''
# ''Любовь Носова — Дирижер&lt;nowiki/&gt;https://liubov-nosova.com/ru''
# ''Marin Alsop https://www.marinalsop.com/''
# ''Mirė dirigentė Margarita Dvarionaitė - Delfi kultūra https://www.delfi.lt/kultura/naujienos/mire-dirigente-margarita-dvarionaite-16326799''
# ''ХЕЙФЕЦ, Маргарита Львовна (1921–1999) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999''
# ''«ВЕК САМОРУКОВОЙ» https://www.music-nn.ru/afisha/11032025''
# ''Третьякова Марина (дирижёр) | Белорусская государственная филармония https://philharmonic.by/ru/artists/tretyakova-marina-dirizhyor''
# ''MARIA BADSTUE https://www.mariabadstue.com/''
# ''Mirga Gražinytė-Tyla https://mirgagrazinytetyla.com/''
# ''Mary Wurm - Discography of American Historical Recordings https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/112595/Wurm_Mary''
# ''Armande de Polignac Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac''
# ''Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420''
# ''Martha Remmert https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/''
# ''Martha Linz https://www.schott-music.com/en/person/marta-linz''
# ''Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure''
# ''Mihaela Silvia Rosca, Conductor | Archive, Performances, Tickets &amp; Video | Operabase https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/en''
# ''Мырзакулова Маралжан Казбековна - KazTheatre https://kaztheatre.kz/ru/priests/мырзакулова-маралжан-казбековна/''
# ''Мәдениет саласының үздігі, қазақстандық дирижер өмірден өтті https://kaz.nur.kz/society/2234114-madeniet-salasynyng-uzdigi-qazaqstandyq-dirizher-omirden-otti/''
# ''Маралжан Мырзакулова https://meloman.ru/performer/maralzhan-myrzakulova/''
# ''Margaret Hillis, 76, Conductor; Led Chicago Symphony Chorus - The New York Times https://www.nytimes.com/1998/02/06/arts/margaret-hillis-76-conductor-led-chicago-symphony-chorus.html''
# ''Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)''
# ''NILVENDITTI https://www.nilvenditti.com/''
# ''Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf https://www.osj.org.uk/2019/wp-content/uploads/2019/02/Orchestra-of-St-Johns-Afghan-Womens-Orchestra-project.pdf''
# ''Taliban Anti Music First Afghan Woman Conductor https://www.refinery29.com/en-us/2017/03/143521/taliban-afghanistan-overthrow-first-female-conductor''
# ''Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского https://music-college.kz/news/46/single/82''
# ''Баян тарихы XVIII. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАЯН ӨНЕРІНІҢ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІ МЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНКУРСТАРДЫҢ ЛАУРЕАТТАРЫ (өмірбаяндық мәліметтер) https://textbook.tou.edu.kz/books/065/31.html''
# ''Наталья Базалева — Сайт Базалевой Натальи https://bazaleva.filarmony.ru/''
# ''Nathalie Stutzmann, conductor and contralto https://nathaliestutzmann.com/''
# ''Nisan Ak | Conductor - Home https://nisanak.com/''
# ''Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/''
# ''İran’da ilk kez bir kadın orkestra yönetti - Anadolu Ajansı https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/iran-da-ilk-kez-bir-kadin-orkestra-yonetti''
# ''İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080''
# ''Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer https://www.nazaninaghakhani.com/''
# ''ВОЛЬФ, Ольга Евгеньевна (1907–1992) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992''
# ''БЕРГ, Ольга Максимилиановна (1907–1991) | Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991''
# ''Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/''
# ''Oksana Lyniv https://oksanalyniv.com/en''
# ''Oksana Krotyk - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en''
# ''Pioneering conductor mixes opera with South African dance music https://www.thesouthafrican.com/culture/music/pioneering-black-conductor-ofentse-pitse-mixes-opera-with-south-african-dance-music-proudly-sa/''
# ''Polina Lebedieva - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/''
# ''#SHOWBIZ: Paniz Faryoussefi is Iran's first woman philharmonic conductor https://www.nst.com.my/lifestyle/groove/2025/11/1317100/showbiz-paniz-faryoussefi-irans-first-woman-philharmonic-conductor?source=widget''
# ''Раиса Садыкова https://qazaqculture.com/ru/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0''
# ''Театр имени Абая отметил 80-летие со дня рождения первой женщины-дирижера РК Раисы Садыковой | Новое Поколение https://np.kz/news/kultura/teatr/osvobozhdennaya-muzykoj''
# ''Первая казашка, ставшая профессиональным дирижером: скончалась Раиса Садыкова https://www.nur.kz/society/1858884-pervaa-kazaska-stavsaa-professionalnym-dirizerom-skoncalas-raisa-sadykova/''
# ''Rebecca Tong https://www.rebeccatong.com/''
# ''«Қазақ оркестрінің қарлығашы» - Атырау газеті https://atr.kz/zhanalyqtar/aza-orkestrini-arlyi-ashyi/''
# ''Дирижер https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher''
# ''Атыраулық Д.Нұрпейісова атындағы Академиялық қазақ халық аспаптар оркестрі Сарыарқа төрінде өнер көрсетті | Новости https://www.inatyrau.kz/news/3679598/atyraulyk-dnrpejisova-atyndagy-akademialyk-kazak-halyk-aspaptar-orkestri-saryarka-trinde-ner-krsetti''
# ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/''
# ''Сабрие Бекирова - дирижер https://sabrie-bekirova.ru/''
# ''Персоны https://100philharmonia.spb.ru/persons/56054/''
# ''Sylvia Caduff (born January 7, 1938), Swiss orchestra conductor | World Biographical Encyclopedia&lt;nowiki/&gt;https://prabook.com/web/sylvia.caduff/484561'' 
# ''Conductor Shiyeon Sung Trailblazes In Classical Music Industry — CLASSICAL POST https://classicalpost.com/read/2019/1/24/conductor-shiyeon-sung-conductor-seattle-symphony''
# ''Celia Torrá Facts for Kids https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá''
# ''Исполнилось 90 лет народной артистке России Светлане Безродной - Родина https://rodina-history.ru/2024/02/12/hudruk-vivaldi-orkestra-svetlana-bezrodnaia-otmechaet-iubilej.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F''
# ''Susanna Mälkki https://susannamalkki.com/''
# ''Simone Young » https://www.simoneyoung.com/''
# ''Знаменитые женщины. София Шарлотта Ганноверская описание фото https://www.lgroutes.com/Famous/famous_women/sohie_charlotte.html''
# ''Sian Edwards | Conductor | English National Opera https://www.eno.org/people/sian-edwards/''
# ''meet the maestra https://suzannapavlovsky.com/''
# ''Conductor | Stephanie Rhodes Russell https://www.stephanierhodesrussell.com/''
# ''Почему Татьяна Коломийцева осталась единственной женщиной‑дирижёром в БССР https://smartpress.by/news/pervaya-i-poslednyaya-istoriya-tatyany-kolomiytsevoy-edinstvennoy-zhenshchiny-dirizhyera-bssr/''
# ''Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en''
# ''Tomomi Nishimoto Official Website https://www.tomomi-n.com/''
# ''Шипулина Татьяна Александровна https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh''
# ''Frieda Belinfante | Stadsarchief Amsterdam https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/beroemd/frieda-belinfante/''
# ''- Fiona Monbet https://fionamonbet.com/''
# ''Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, &amp; More | Discogs https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu''
# ''Мадам дирижер: как Фредерика Петридес помогала женщинам добиваться успеха в музыке | Forbes Woman https://www.forbes.ru/forbes-woman/486990-madam-dirizer-kak-frederika-petrides-pomogala-zensinam-dobivat-sa-uspeha-v-muzyke''
# ''Фанни Гензель (Мендельсон) : биография и концерты Фанни Гензель (Мендельсон) в Москве и Санкт-Петербурге, афиша 2026-2027, билеты https://www.belcantofund.com/people/genzel-mendelson-f/''
# ''Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/''
# ''Чжэн Сяоин -- первая женщина-дирижёр в Китае | Культура | Селдон Новости https://myseldon.com/ru/news/index/211996691''
# ''First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/''
# ''Chiquinha Gonzaga: Brazilian First Conductor and First Choro Composer https://interlude.hk/brazilian-first-conductor-and-first-choro-composer-chiquinha-gonzaga-1847-1935/''
# ''Conductor - Elim Chan - Conductor https://www.elimchan.nl/''
# ''Kuyper, Elisabeth | Encyclopedia.com&lt;nowiki/&gt;https://www.encyclopedia.com/arts/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/kuyper-elisabeth'' 
# ''Ethel Leginska | Encyclopedia.com https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska''
# ''Elizabeth Iona Brown biography. British violinist and conductor https://biographs.org/elizabeth-iona-brown''
# ''Elfrida Andrée: Sweden's First Woman Organist &amp; Conductor https://interlude.hk/elfrida-andree-the-rebellious-first-female-conductor-in-sweden/''
# ''Esin Aydingoz | Home https://www.esinaydingoz.com/''
# ''Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher https://juhibansal.com/''
# ''Кем были первые женщины-дирижёры и почему их не пускали в профессию - Горящая изба&lt;nowiki/&gt;https://burninghut.ru/zhenshhiny-dirizhery/''</text>
      <sha1>e2nnhqlbdzpvt6slngtwk6gmnax88bz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:内存溢出的猫</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777760</id>
    <revision>
      <id>3572998</id>
      <timestamp>2026-03-30T03:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3572998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="314" sha1="s58svmqkvlcvf0pl2nk2tzj07gnls84" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=内存溢出的猫}}

-- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 08:18, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>s58svmqkvlcvf0pl2nk2tzj07gnls84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Жанель Тұрсынбек</title>
    <ns>2</ns>
    <id>777761</id>
    <revision>
      <id>3572999</id>
      <timestamp>2026-03-30T03:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жанель Тұрсынбек</username>
        <id>179092</id>
      </contributor>
      <comment>В</comment>
      <origin>3572999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="ooot2xx32x0mxanse4gd8kqzmwgx3m6" xml:space="preserve">'''Қанипа Бітібаева'''</text>
      <sha1>ooot2xx32x0mxanse4gd8kqzmwgx3m6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573000</id>
      <parentid>3572999</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T03:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Жанель Тұрсынбек</username>
        <id>179092</id>
      </contributor>
      <origin>3573000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8" sha1="2xrrnb7dfe4mwm5smydmjm65ar9x0go" xml:space="preserve">'''Қ'''</text>
      <sha1>2xrrnb7dfe4mwm5smydmjm65ar9x0go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Sapoq</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777762</id>
    <revision>
      <id>3573005</id>
      <timestamp>2026-03-30T03:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="avuqcef95pskq60g680z5u6rcrqe61p" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sapoq}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 08:58, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>avuqcef95pskq60g680z5u6rcrqe61p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Шукуриллаева Асемай</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777763</id>
    <revision>
      <id>3573014</id>
      <timestamp>2026-03-30T04:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="crhuq0eaw38ekm0m1z7tvwdbq27zjf9" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Шукуриллаева Асемай}}

-- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 09:18, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>crhuq0eaw38ekm0m1z7tvwdbq27zjf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Demon Days</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777764</id>
    <revision>
      <id>3573025</id>
      <timestamp>2026-03-30T04:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Музыкалық альбом  | Атауы                  = Demon Days  | Шынайы атауы           =   | Түрі                   = студиялық альбом  | Орындаушы              = [[Gorillaz]]  | Мұқабасы               =   | Мұқаба ені             =   | Шығарылған күні        = {{Ту|Жапония}} 11 мамыр 2005&lt;br&gt;{{Ту|Ұлыбритания}} 23 мамыр 2005&lt;br&gt;{{Ту|АҚШ}} 24 мам...</comment>
      <origin>3573025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7195" sha1="fkm8ajhrflbfqxk8foeut7hpraii1d7" xml:space="preserve">{{Музыкалық альбом
 | Атауы                  = Demon Days
 | Шынайы атауы           = 
 | Түрі                   = студиялық альбом
 | Орындаушы              = [[Gorillaz]]
 | Мұқабасы               = 
 | Мұқаба ені             = 
 | Шығарылған күні        = {{Ту|Жапония}} 11 мамыр 2005&lt;br&gt;{{Ту|Ұлыбритания}} 23 мамыр 2005&lt;br&gt;{{Ту|АҚШ}} 24 мамыр 2005
 | Жазылған күні          = 2004
 | Жазылған орны          = Studio 13
 | Жанрлары               = [[альтернативті рок]]&lt;br&gt;[[хип-хоп]]&lt;br&gt;[[трип-хоп]]&lt;br&gt;[[рэп-рок]]&lt;br&gt;[[поп-музыка]]&lt;br&gt;[[арт-рок]]
 | Ұзақтығы               = 50:44
 | Ел                     = [[Ұлыбритания]]
 | тілі                   = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 | Лейблдері              = [[Parlophone Records]],&lt;br&gt; [[Virgin Records]]
 | Продюсерлері           = [[Gorillaz]], [[Danger Mouse]], Jason Cox, James Dring
 | Шолу                   = [[Allmusic]] {{rating|4.5|5}}&lt;br&gt;
[[Би-би-си|BBC]]&lt;br&gt;
''[[The Guardian]]'' {{rating|4|5}}&lt;br&gt;
''[[New Musical Express|NME]]''&lt;br&gt;
''[[The Observer]]'' {{rating|5|5}}&lt;br&gt;
[[Pitchfork]] {{rating|6.9|10}}&lt;br&gt;
[[PopMatters]] {{rating|9|10}}&lt;br&gt;
''[[Rolling Stone]]'' {{rating|3|5}}
 | Алдыңғы                = [[Gorillaz (альбом)|Gorillaz]]
 | Алд_жыл                = 2001
 | Жыл                    = 2005
 | Келесі                 = [[Plastic Beach]]
 | Кел_жыл                = 2010
 | Тағы                   = 
 | Басқада                = {{Синглдер
  | Атауы      = Demon Days
  | Түрі       = студиялық альбом
   | Сингл 1        = [[Feel Good Inc.]]
   | Сингл 1 күні   = 9 мамыр 2005
   | Сингл 2        = [[DARE (Gorillaz әні)|DARE]]
   | Сингл 2 күні   = 29 тамыз 2005
   | Сингл 3        = Dirty Harry
   | Сингл 3 күні   = 21 қараша 2005
   | Сингл 4        = El Mañana/Kids with Guns
   | Сингл 4 күні   = 10 сәуір 2006
  }}
}}
'''''Demon Days''''' ({{Tr-en|Жын күндері}}) — [[2005 жыл]]ы жарық көрген [[Gorillaz]] виртуалды тобының екінші студиялық альбомы. Ең танымал композициялары: «[[Feel Good Inc.]]&lt;nowiki/&gt;», «[[DARE (Gorillaz әні)|DARE]]&lt;nowiki/&gt;», «Dirty Harry», «El Mañana» және «Kids With Guns». Бұл топтың ең табысты альбомы болып саналады.

== Альбом туралы ==
''Demon Days'' альбомы [[Danger Mouse]] лақап атымен танымал жаңа продюсер Брайан Бёртонмен бірге жазылды. Альбомды жазуға әртүрлі жанрдағы әртістер қатысты: [[De La Soul]] («Feel Good Inc.»), Roots Manuva («All Alone»), [[Нене Черри]] («Kids With Guns»), [[Шон Райдер]] («DARE»), [[MF DOOM]] («November Has Come»), [[Айк Тернер]] («Every Planet We Reach Is Dead» әніндегі фортепиано солосы), [[Деннис Хоппер]] («Fire Coming Out of the Monkey's Head») және [[Bootie Brown]] («Dirty Harry»). Осының арқасында әр әннің өзіндік ерекше түсі мен көңіл-күйі бар.

Бұл альбомда топ көптеген музыкалық стильдерді араластыруды жалғастырып қана қоймай, сапа жағынан әлдеқайда жоғары деңгейге көтерілді. [[Хип-хоп]], электроника, гитара поп, [[кантри]]-энд-вестерн — бұл [[фьюжн]]-альбомдағы жанрлардың толық тізімі емес.

«Demon Days» мұқабасы [[The Beatles]] тобының ''[[Let It Be]]'' альбомының мұқабасына жасалған [[аллюзия]] болып табылады.

2006 жылы 23 наурызда [[Американың дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] (RIAA) альбомға екі мәрте платина мәртебесін берді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|title=RIAA Gold &amp; Platinum|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2012-11-29|archivedate=2014-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140830055854/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|lang=en}}&lt;/ref&gt; [[New Musical Express|NME]] журналы «Demon Days»-ті онжылдықтың ({{Lang-en|The Top 100 Greatest Albums of the Decade}}, 2000 жылдың қаңтарынан бастап 2009 жылдың желтоқсанына дейін) ең керемет 100 альбомы тізімінде 98-орынға қойды.&lt;ref&gt;{{cite web|author=|date=2009-11-18|url=http://www.nme.com/list/the-top-100-greatest-albums-of-the-decade/158049/article/158181|title=The Top 100 Greatest Albums Of The Decade: #98 Gorillaz — Demon Days|lang=en|publisher=[[NME]]|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2010-04-03|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/65kMrQP2Q?url=http://www.nme.com/list/the-top-100-greatest-albums-of-the-decade/158049/article/158181}}&lt;/ref&gt; Ал Vice порталының нұсқасы бойынша альбом «барлық уақыттағы ең үздік 99 би альбомы» тізімінде 60-шы орында тұр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thump.vice.com/en_us/article/d7jpej/the-99-greatest-dance-albums-of-all-time|title=The 99 Greatest Dance Albums of All Time|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2018-06-10|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612143350/https://thump.vice.com/en_us/article/d7jpej/the-99-greatest-dance-albums-of-all-time|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Композициялар тізімі ==
{{tracklist|title1=Intro|length1=1:03|title2=Last Living Souls|length2=3:10|title3=Kids With Guns|length3=3:45|title4=O Green World|length4=4:31|title5=Dirty Harry|length5=3:43|title6=[[Feel Good Inc.]]|length6=3:41|title7=El Mañana|length7=3:50|title8=Every Planet We Reach Is Dead|length8=4:53|title9=November Has Come|length9=2:41|title10=All Alone|length10=3:30|title11=White Light|length11=2:08|title12=[[DARE (Gorillaz әні)|DARE]]|length12=4:04|title13=Fire Coming Out of the Monkey’s Head|length13=3:16|title14=Don’t Get Lost In Heaven|length14=2:00|title15=Demon Days|length15=4:28}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://gorillaz.com Топтың ресми сайты] 
* [[Allmusic]] сайтындағы «Demon Days» 
* [[Discogs]] сайтындағы ''Demon Days''
* Demon Days Album Review &amp; Analysis</text>
      <sha1>fkm8ajhrflbfqxk8foeut7hpraii1d7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573029</id>
      <parentid>3573025</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыртқы сілтемелер */</comment>
      <origin>3573029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7574" sha1="0dnecqaq542ghornsbo7eh3hp56v6vt" xml:space="preserve">{{Музыкалық альбом
 | Атауы                  = Demon Days
 | Шынайы атауы           = 
 | Түрі                   = студиялық альбом
 | Орындаушы              = [[Gorillaz]]
 | Мұқабасы               = 
 | Мұқаба ені             = 
 | Шығарылған күні        = {{Ту|Жапония}} 11 мамыр 2005&lt;br&gt;{{Ту|Ұлыбритания}} 23 мамыр 2005&lt;br&gt;{{Ту|АҚШ}} 24 мамыр 2005
 | Жазылған күні          = 2004
 | Жазылған орны          = Studio 13
 | Жанрлары               = [[альтернативті рок]]&lt;br&gt;[[хип-хоп]]&lt;br&gt;[[трип-хоп]]&lt;br&gt;[[рэп-рок]]&lt;br&gt;[[поп-музыка]]&lt;br&gt;[[арт-рок]]
 | Ұзақтығы               = 50:44
 | Ел                     = [[Ұлыбритания]]
 | тілі                   = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 | Лейблдері              = [[Parlophone Records]],&lt;br&gt; [[Virgin Records]]
 | Продюсерлері           = [[Gorillaz]], [[Danger Mouse]], Jason Cox, James Dring
 | Шолу                   = [[Allmusic]] {{rating|4.5|5}}&lt;br&gt;
[[Би-би-си|BBC]]&lt;br&gt;
''[[The Guardian]]'' {{rating|4|5}}&lt;br&gt;
''[[New Musical Express|NME]]''&lt;br&gt;
''[[The Observer]]'' {{rating|5|5}}&lt;br&gt;
[[Pitchfork]] {{rating|6.9|10}}&lt;br&gt;
[[PopMatters]] {{rating|9|10}}&lt;br&gt;
''[[Rolling Stone]]'' {{rating|3|5}}
 | Алдыңғы                = [[Gorillaz (альбом)|Gorillaz]]
 | Алд_жыл                = 2001
 | Жыл                    = 2005
 | Келесі                 = [[Plastic Beach]]
 | Кел_жыл                = 2010
 | Тағы                   = 
 | Басқада                = {{Синглдер
  | Атауы      = Demon Days
  | Түрі       = студиялық альбом
   | Сингл 1        = [[Feel Good Inc.]]
   | Сингл 1 күні   = 9 мамыр 2005
   | Сингл 2        = [[DARE (Gorillaz әні)|DARE]]
   | Сингл 2 күні   = 29 тамыз 2005
   | Сингл 3        = Dirty Harry
   | Сингл 3 күні   = 21 қараша 2005
   | Сингл 4        = El Mañana/Kids with Guns
   | Сингл 4 күні   = 10 сәуір 2006
  }}
}}
'''''Demon Days''''' ({{Tr-en|Жын күндері}}) — [[2005 жыл]]ы жарық көрген [[Gorillaz]] виртуалды тобының екінші студиялық альбомы. Ең танымал композициялары: «[[Feel Good Inc.]]&lt;nowiki/&gt;», «[[DARE (Gorillaz әні)|DARE]]&lt;nowiki/&gt;», «Dirty Harry», «El Mañana» және «Kids With Guns». Бұл топтың ең табысты альбомы болып саналады.

== Альбом туралы ==
''Demon Days'' альбомы [[Danger Mouse]] лақап атымен танымал жаңа продюсер Брайан Бёртонмен бірге жазылды. Альбомды жазуға әртүрлі жанрдағы әртістер қатысты: [[De La Soul]] («Feel Good Inc.»), Roots Manuva («All Alone»), [[Нене Черри]] («Kids With Guns»), [[Шон Райдер]] («DARE»), [[MF DOOM]] («November Has Come»), [[Айк Тернер]] («Every Planet We Reach Is Dead» әніндегі фортепиано солосы), [[Деннис Хоппер]] («Fire Coming Out of the Monkey's Head») және [[Bootie Brown]] («Dirty Harry»). Осының арқасында әр әннің өзіндік ерекше түсі мен көңіл-күйі бар.

Бұл альбомда топ көптеген музыкалық стильдерді араластыруды жалғастырып қана қоймай, сапа жағынан әлдеқайда жоғары деңгейге көтерілді. [[Хип-хоп]], электроника, гитара поп, [[кантри]]-энд-вестерн — бұл [[фьюжн]]-альбомдағы жанрлардың толық тізімі емес.

«Demon Days» мұқабасы [[The Beatles]] тобының ''[[Let It Be]]'' альбомының мұқабасына жасалған [[аллюзия]] болып табылады.

2006 жылы 23 наурызда [[Американың дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] (RIAA) альбомға екі мәрте платина мәртебесін берді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|title=RIAA Gold &amp; Platinum|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2012-11-29|archivedate=2014-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140830055854/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|lang=en}}&lt;/ref&gt; [[New Musical Express|NME]] журналы «Demon Days»-ті онжылдықтың ({{Lang-en|The Top 100 Greatest Albums of the Decade}}, 2000 жылдың қаңтарынан бастап 2009 жылдың желтоқсанына дейін) ең керемет 100 альбомы тізімінде 98-орынға қойды.&lt;ref&gt;{{cite web|author=|date=2009-11-18|url=http://www.nme.com/list/the-top-100-greatest-albums-of-the-decade/158049/article/158181|title=The Top 100 Greatest Albums Of The Decade: #98 Gorillaz — Demon Days|lang=en|publisher=[[NME]]|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2010-04-03|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/65kMrQP2Q?url=http://www.nme.com/list/the-top-100-greatest-albums-of-the-decade/158049/article/158181}}&lt;/ref&gt; Ал Vice порталының нұсқасы бойынша альбом «барлық уақыттағы ең үздік 99 би альбомы» тізімінде 60-шы орында тұр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thump.vice.com/en_us/article/d7jpej/the-99-greatest-dance-albums-of-all-time|title=The 99 Greatest Dance Albums of All Time|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2018-06-10|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612143350/https://thump.vice.com/en_us/article/d7jpej/the-99-greatest-dance-albums-of-all-time|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Композициялар тізімі ==
{{tracklist|title1=Intro|length1=1:03|title2=Last Living Souls|length2=3:10|title3=Kids With Guns|length3=3:45|title4=O Green World|length4=4:31|title5=Dirty Harry|length5=3:43|title6=[[Feel Good Inc.]]|length6=3:41|title7=El Mañana|length7=3:50|title8=Every Planet We Reach Is Dead|length8=4:53|title9=November Has Come|length9=2:41|title10=All Alone|length10=3:30|title11=White Light|length11=2:08|title12=[[DARE (Gorillaz әні)|DARE]]|length12=4:04|title13=Fire Coming Out of the Monkey’s Head|length13=3:16|title14=Don’t Get Lost In Heaven|length14=2:00|title15=Demon Days|length15=4:28}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://gorillaz.com Топтың ресми сайты] 
* [[Allmusic]] сайтындағы «Demon Days» 
* [[Discogs]] сайтындағы ''Demon Days''
* Demon Days Album Review &amp; Analysis

[[Санат:Gorillaz альбомдары]]
[[Санат:Virgin Records альбомдары]]
[[Санат:Parlophone альбомдары]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі альбомдар]]
[[Санат:UK Albums Chart-ты басқарған альбомдар]]
[[Санат:Top Dance Albums альбомдарын басқарған альбомдар]]</text>
      <sha1>0dnecqaq542ghornsbo7eh3hp56v6vt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573030</id>
      <parentid>3573029</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T04:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3573030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7555" sha1="m31fx8tj8a7tyy1j37smfv44dto6qry" xml:space="preserve">{{Музыкалық альбом
 | Атауы                  = Demon Days
 | Шынайы атауы           = 
 | Түрі                   = студиялық альбом
 | Орындаушы              = [[Gorillaz]]
 | Мұқабасы               = 
 | Мұқаба ені             = 
 | Шығарылған күні        = {{Ту|Жапония}} 11 мамыр 2005&lt;br&gt;{{Ту|Ұлыбритания}} 23 мамыр 2005&lt;br&gt;{{Ту|АҚШ}} 24 мамыр 2005
 | Жазылған күні          = 2004
 | Жазылған орны          = Studio 13
 | Жанрлары               = [[альтернативті рок]]&lt;br&gt;[[хип-хоп]]&lt;br&gt;[[трип-хоп]]&lt;br&gt;[[рэп-рок]]&lt;br&gt;[[поп-музыка]]&lt;br&gt;[[арт-рок]]
 | Ұзақтығы               = 50:44
 | Ел                     = {{GBR}}
 | тілі                   = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
 | Лейблдері              = [[Parlophone Records]],&lt;br&gt; [[Virgin Records]]
 | Продюсерлері           = [[Gorillaz]], [[Danger Mouse]], Jason Cox, James Dring
 | Шолу                   = [[Allmusic]] {{rating|4.5|5}}&lt;br&gt;
[[Би-би-си|BBC]]&lt;br&gt;
''[[The Guardian]]'' {{rating|4|5}}&lt;br&gt;
''[[New Musical Express|NME]]''&lt;br&gt;
''[[The Observer]]'' {{rating|5|5}}&lt;br&gt;
[[Pitchfork]] {{rating|6.9|10}}&lt;br&gt;
[[PopMatters]] {{rating|9|10}}&lt;br&gt;
''[[Rolling Stone]]'' {{rating|3|5}}
 | Алдыңғы                = [[Gorillaz (альбом)|Gorillaz]]
 | Алд_жыл                = 2001
 | Жыл                    = 2005
 | Келесі                 = [[Plastic Beach]]
 | Кел_жыл                = 2010
 | Тағы                   = 
 | Басқада                = {{Синглдер
  | Атауы      = Demon Days
  | Түрі       = студиялық альбом
   | Сингл 1        = [[Feel Good Inc.]]
   | Сингл 1 күні   = 9 мамыр 2005
   | Сингл 2        = [[DARE (Gorillaz әні)|DARE]]
   | Сингл 2 күні   = 29 тамыз 2005
   | Сингл 3        = Dirty Harry
   | Сингл 3 күні   = 21 қараша 2005
   | Сингл 4        = El Mañana/Kids with Guns
   | Сингл 4 күні   = 10 сәуір 2006
  }}
}}
'''''Demon Days''''' ({{Tr-en|Жын күндері}}) — [[2005 жыл]]ы жарық көрген [[Gorillaz]] виртуалды тобының екінші студиялық альбомы. Ең танымал композициялары: «[[Feel Good Inc.]]&lt;nowiki/&gt;», «[[DARE (Gorillaz әні)|DARE]]&lt;nowiki/&gt;», «Dirty Harry», «El Mañana» және «Kids With Guns». Бұл топтың ең табысты альбомы болып саналады.

== Альбом туралы ==
''Demon Days'' альбомы [[Danger Mouse]] лақап атымен танымал жаңа продюсер Брайан Бёртонмен бірге жазылды. Альбомды жазуға әртүрлі жанрдағы әртістер қатысты: [[De La Soul]] («Feel Good Inc.»), Roots Manuva («All Alone»), [[Нене Черри]] («Kids With Guns»), [[Шон Райдер]] («DARE»), [[MF DOOM]] («November Has Come»), [[Айк Тернер]] («Every Planet We Reach Is Dead» әніндегі фортепиано солосы), [[Деннис Хоппер]] («Fire Coming Out of the Monkey's Head») және [[Bootie Brown]] («Dirty Harry»). Осының арқасында әр әннің өзіндік ерекше түсі мен көңіл-күйі бар.

Бұл альбомда топ көптеген музыкалық стильдерді араластыруды жалғастырып қана қоймай, сапа жағынан әлдеқайда жоғары деңгейге көтерілді. [[Хип-хоп]], электроника, гитара поп, [[кантри]]-энд-вестерн — бұл [[фьюжн]]-альбомдағы жанрлардың толық тізімі емес.

«Demon Days» мұқабасы [[The Beatles]] тобының ''[[Let It Be]]'' альбомының мұқабасына жасалған [[аллюзия]] болып табылады.

2006 жылы 23 наурызда [[Американың дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] (RIAA) альбомға екі мәрте платина мәртебесін берді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|title=RIAA Gold &amp; Platinum|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2012-11-29|archivedate=2014-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140830055854/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|lang=en}}&lt;/ref&gt; [[New Musical Express|NME]] журналы «Demon Days»-ті онжылдықтың ({{Lang-en|The Top 100 Greatest Albums of the Decade}}, 2000 жылдың қаңтарынан бастап 2009 жылдың желтоқсанына дейін) ең керемет 100 альбомы тізімінде 98-орынға қойды.&lt;ref&gt;{{cite web|author=|date=2009-11-18|url=http://www.nme.com/list/the-top-100-greatest-albums-of-the-decade/158049/article/158181|title=The Top 100 Greatest Albums Of The Decade: #98 Gorillaz — Demon Days|lang=en|publisher=[[NME]]|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2010-04-03|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://www.webcitation.org/65kMrQP2Q?url=http://www.nme.com/list/the-top-100-greatest-albums-of-the-decade/158049/article/158181}}&lt;/ref&gt; Ал Vice порталының нұсқасы бойынша альбом «барлық уақыттағы ең үздік 99 би альбомы» тізімінде 60-шы орында тұр.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thump.vice.com/en_us/article/d7jpej/the-99-greatest-dance-albums-of-all-time|title=The 99 Greatest Dance Albums of All Time|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2018-06-10|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612143350/https://thump.vice.com/en_us/article/d7jpej/the-99-greatest-dance-albums-of-all-time|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Композициялар тізімі ==
{{tracklist|title1=Intro|length1=1:03|title2=Last Living Souls|length2=3:10|title3=Kids With Guns|length3=3:45|title4=O Green World|length4=4:31|title5=Dirty Harry|length5=3:43|title6=[[Feel Good Inc.]]|length6=3:41|title7=El Mañana|length7=3:50|title8=Every Planet We Reach Is Dead|length8=4:53|title9=November Has Come|length9=2:41|title10=All Alone|length10=3:30|title11=White Light|length11=2:08|title12=[[DARE (Gorillaz әні)|DARE]]|length12=4:04|title13=Fire Coming Out of the Monkey’s Head|length13=3:16|title14=Don’t Get Lost In Heaven|length14=2:00|title15=Demon Days|length15=4:28}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://gorillaz.com Топтың ресми сайты] 
* [[Allmusic]] сайтындағы «Demon Days» 
* [[Discogs]] сайтындағы ''Demon Days''
* Demon Days Album Review &amp; Analysis

[[Санат:Gorillaz альбомдары]]
[[Санат:Virgin Records альбомдары]]
[[Санат:Parlophone альбомдары]]
[[Санат:Ағылшын тіліндегі альбомдар]]
[[Санат:UK Albums Chart-ты басқарған альбомдар]]
[[Санат:Top Dance Albums альбомдарын басқарған альбомдар]]</text>
      <sha1>m31fx8tj8a7tyy1j37smfv44dto6qry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Sauce1807</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777765</id>
    <revision>
      <id>3573044</id>
      <timestamp>2026-03-30T05:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="opzvlqjytcbrc1g2hon7p81u6aflv8b" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sauce1807}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 10:29, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>opzvlqjytcbrc1g2hon7p81u6aflv8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санат:Ресей комиктері</title>
    <ns>14</ns>
    <id>777766</id>
    <redirect title="Санат:Ресей әзілкештері" />
    <revision>
      <id>3573076</id>
      <timestamp>2026-03-30T06:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>І Хәріполла</username>
        <id>155001</id>
      </contributor>
      <comment>І Хәріполла [[Санат:Ресей комиктері]] бетін [[Санат:Ресей әзілкештері]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3573076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="3mldcjauaqnvfcxm6ik6ifozo3fnrhr" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[:Санат:Ресей әзілкештері]]</text>
      <sha1>3mldcjauaqnvfcxm6ik6ifozo3fnrhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Bangtnz</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777767</id>
    <revision>
      <id>3573081</id>
      <timestamp>2026-03-30T06:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="tnx2d8q40b1y9pntmlcsk9yzarkk7cs" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Bangtnz}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 11:25, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>tnx2d8q40b1y9pntmlcsk9yzarkk7cs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Қарағанды обл. тіл басқармасы</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777768</id>
    <revision>
      <id>3573085</id>
      <timestamp>2026-03-30T06:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="nmvutdfp9s988gxw5jyb34voteaui7y" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қарағанды обл. тіл басқармасы}}

-- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 11:35, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>nmvutdfp9s988gxw5jyb34voteaui7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777769</id>
    <revision>
      <id>3573087</id>
      <timestamp>2026-03-30T06:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="408" sha1="ljdmfvzl17cyq8w5fuumjekuagh3a82" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}

-- ''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:40, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>ljdmfvzl17cyq8w5fuumjekuagh3a82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Аяулым Бауржанқызы</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777770</id>
    <revision>
      <id>3573090</id>
      <timestamp>2026-03-30T06:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="343" sha1="llffwxmsrrdiav7j0tkxqyfkf0tvvy5" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Аяулым Бауржанқызы}}

-- [[Қатысушы:GanS NIS|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Fани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 11:55, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>llffwxmsrrdiav7j0tkxqyfkf0tvvy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бақыт Қайруловна Мусина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777771</id>
    <revision>
      <id>3573093</id>
      <timestamp>2026-03-30T07:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тұлға|Есімі=Мусина Бақыт|Толық есімі=Мусина Бақыт Қайруловна|Туған күні=27.11.1956|Қайтыс болған күні=04.09.2023|Туған жері=[[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған жері=[[Астана]], [[Қазақстан]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|...</comment>
      <origin>3573093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="362fufpljq9tsywim2wlae1416stypt" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Мусина Бақыт|Толық есімі=Мусина Бақыт Қайруловна|Туған күні=27.11.1956|Қайтыс болған күні=04.09.2023|Туған жері=[[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған жері=[[Астана]], [[Қазақстан]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}}|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=1980–2023|Мамандығы=Физика пәні мұғалімі|Марапаттары=Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;&lt;br&gt;
Ыбырай Алтынсарин ат. төсбелгісі.|Әкесі=Қайролла Мусин|Білімі=Целиноградтың мемлекеттік педагогика институты}}

'''Бақыт Қайруловна Мусина''' ([[27 қараша]] [[1956]], [[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]] – [[4 қыркүйек]] [[2023]], [[Астана]]) — Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері, физика пәнінің құрметті мұғалімі.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Ұстаз жолы - Ұлық жол''//МУСИНА Б.Қ.&lt;/ref&gt;

Бақыт Қайруловнаның физика пәнін оқыту әдістемесі [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дағы үздік деп танылған. Қазіргі кезде де, оның әдістемесі біліктілік арттыру институттарында іс-тәжірибе ретінде таратылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Өмірбаяны ==
Мусина Бақыт Қайруловна 1956 жылғы 27 қараша күні Ақмола облысының, Ерейментау ауданындағы Торғай ауылында дүниеге келген. 1973 жылы Торғай орта мектебін бітіріп, Целиноградтың мемлекеттік педагогика институтына оқуға түсті. Аталған оқу орның 1980 жылы бітіріп, өз еңбек жолын бастайды.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Тарихтағы ұлы іс -'' Мусина Бақыт Қайруловна&lt;/ref&gt;

* 1981 жылдан 2000 жылға дейін Ерейментау аудандық оқу-ағарту министрлігінде жұмыс істеген.

* 2001–2006 жылдары Астана қаласының №27 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

* 2006–2009 жылдары Астана қаласының №54 мектебінің физика пәнінің мұғалімі.

* 2009–2023 жылдары №54 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

== Өлімі ==
Бақыт Қайруловна [[2023 жыл]]ғы [[4 қыркүйек]] күні кенеттен Астана қаласында өз үйінде қайтыс болды.

== Еңбектері ==

* 1989 – «Ұстаз жолы – ұлық жол»
* 2001 — «Тарихтағы ұлы іс»

== Марапаттары ==
* 1990 – Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;
* 2011 — Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгі.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>362fufpljq9tsywim2wlae1416stypt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573097</id>
      <parentid>3573093</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Астанада қайтыс болғандар|Астанада қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3573097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3742" sha1="lsmcenmash4d25j01j32cl5ggf5un4o" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Мусина Бақыт|Толық есімі=Мусина Бақыт Қайруловна|Туған күні=27.11.1956|Қайтыс болған күні=04.09.2023|Туған жері=[[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған жері=[[Астана]], [[Қазақстан]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}}|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=1980–2023|Мамандығы=Физика пәні мұғалімі|Марапаттары=Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;&lt;br&gt;
Ыбырай Алтынсарин ат. төсбелгісі.|Әкесі=Қайролла Мусин|Білімі=Целиноградтың мемлекеттік педагогика институты}}

'''Бақыт Қайруловна Мусина''' ([[27 қараша]] [[1956]], [[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]] – [[4 қыркүйек]] [[2023]], [[Астана]]) — Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері, физика пәнінің құрметті мұғалімі.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Ұстаз жолы - Ұлық жол''//МУСИНА Б.Қ.&lt;/ref&gt;

Бақыт Қайруловнаның физика пәнін оқыту әдістемесі [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дағы үздік деп танылған. Қазіргі кезде де, оның әдістемесі біліктілік арттыру институттарында іс-тәжірибе ретінде таратылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Өмірбаяны ==
Мусина Бақыт Қайруловна 1956 жылғы 27 қараша күні Ақмола облысының, Ерейментау ауданындағы Торғай ауылында дүниеге келген. 1973 жылы Торғай орта мектебін бітіріп, Целиноградтың мемлекеттік педагогика институтына оқуға түсті. Аталған оқу орның 1980 жылы бітіріп, өз еңбек жолын бастайды.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Тарихтағы ұлы іс -'' Мусина Бақыт Қайруловна&lt;/ref&gt;

* 1981 жылдан 2000 жылға дейін Ерейментау аудандық оқу-ағарту министрлігінде жұмыс істеген.

* 2001–2006 жылдары Астана қаласының №27 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

* 2006–2009 жылдары Астана қаласының №54 мектебінің физика пәнінің мұғалімі.

* 2009–2023 жылдары №54 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

== Өлімі ==
Бақыт Қайруловна [[2023 жыл]]ғы [[4 қыркүйек]] күні кенеттен Астана қаласында өз үйінде қайтыс болды.

== Еңбектері ==

* 1989 – «Ұстаз жолы – ұлық жол»
* 2001 — «Тарихтағы ұлы іс»

== Марапаттары ==
* 1990 – Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;
* 2011 — Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгі.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==

[[Санат:Астанада қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>lsmcenmash4d25j01j32cl5ggf5un4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573099</id>
      <parentid>3573097</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар|Ерейментау ауданында туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3573099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3814" sha1="2giwlwu2cp63o0ijplfwk8ng9b9g5v2" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Мусина Бақыт|Толық есімі=Мусина Бақыт Қайруловна|Туған күні=27.11.1956|Қайтыс болған күні=04.09.2023|Туған жері=[[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған жері=[[Астана]], [[Қазақстан]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}}|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=1980–2023|Мамандығы=Физика пәні мұғалімі|Марапаттары=Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;&lt;br&gt;
Ыбырай Алтынсарин ат. төсбелгісі.|Әкесі=Қайролла Мусин|Білімі=Целиноградтың мемлекеттік педагогика институты}}

'''Бақыт Қайруловна Мусина''' ([[27 қараша]] [[1956]], [[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]] – [[4 қыркүйек]] [[2023]], [[Астана]]) — Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері, физика пәнінің құрметті мұғалімі.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Ұстаз жолы - Ұлық жол''//МУСИНА Б.Қ.&lt;/ref&gt;

Бақыт Қайруловнаның физика пәнін оқыту әдістемесі [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дағы үздік деп танылған. Қазіргі кезде де, оның әдістемесі біліктілік арттыру институттарында іс-тәжірибе ретінде таратылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Өмірбаяны ==
Мусина Бақыт Қайруловна 1956 жылғы 27 қараша күні Ақмола облысының, Ерейментау ауданындағы Торғай ауылында дүниеге келген. 1973 жылы Торғай орта мектебін бітіріп, Целиноградтың мемлекеттік педагогика институтына оқуға түсті. Аталған оқу орның 1980 жылы бітіріп, өз еңбек жолын бастайды.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Тарихтағы ұлы іс -'' Мусина Бақыт Қайруловна&lt;/ref&gt;

* 1981 жылдан 2000 жылға дейін Ерейментау аудандық оқу-ағарту министрлігінде жұмыс істеген.

* 2001–2006 жылдары Астана қаласының №27 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

* 2006–2009 жылдары Астана қаласының №54 мектебінің физика пәнінің мұғалімі.

* 2009–2023 жылдары №54 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

== Өлімі ==
Бақыт Қайруловна [[2023 жыл]]ғы [[4 қыркүйек]] күні кенеттен Астана қаласында өз үйінде қайтыс болды.

== Еңбектері ==

* 1989 – «Ұстаз жолы – ұлық жол»
* 2001 — «Тарихтағы ұлы іс»

== Марапаттары ==
* 1990 – Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;
* 2011 — Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгі.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==

[[Санат:Астанада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]]</text>
      <sha1>2giwlwu2cp63o0ijplfwk8ng9b9g5v2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573101</id>
      <parentid>3573099</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3573101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3814" sha1="toaak0kntqr30cib053jv3i0elboqm2" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Мусина Бақыт|Толық есімі=Мусина Бақыт Қайруловна|Туған күні=27.11.1956|Қайтыс болған күні=04.09.2023|Туған жері=[[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған жері=[[Астана]], [[Қазақстан]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}}|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=1980–2023|Мамандығы=Физика пәні мұғалімі|Марапаттары=Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;&lt;br&gt;
Ыбырай Алтынсарин ат. төсбелгісі.|Әкесі=Қайролла Мусин|Білімі=Целиноградтың мемлекеттік педагогика институты}}

'''Бақыт Қайруловна Мусина''' ([[27 қараша]] [[1956]], [[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]] – [[4 қыркүйек]] [[2023]], [[Астана]]) — Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері, физика пәнінің құрметті мұғалімі.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Ұстаз жолы - Ұлық жол''//МУСИНА Б.Қ.&lt;/ref&gt;

Бақыт Қайруловнаның физика пәнін оқыту әдістемесі [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дағы үздік деп танылған. Қазіргі кезде де, оның әдістемесі біліктілік арттыру институттарында іс-тәжірибе ретінде таратылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Өмірбаяны ==
Мусина Бақыт Қайруловна 1956 жылғы 27 қараша күні Ақмола облысының, Ерейментау ауданындағы Торғай ауылында дүниеге келген. 1973 жылы Торғай орта мектебін бітіріп, Целиноградтың мемлекеттік педагогика институтына оқуға түсті. Аталған оқу орның 1980 жылы бітіріп, өз еңбек жолын бастайды.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Тарихтағы ұлы іс -'' Мусина Бақыт Қайруловна&lt;/ref&gt;

* 1981 жылдан 2000 жылға дейін Ерейментау аудандық оқу-ағарту министрлігінде жұмыс істеген.

* 2001–2006 жылдары Астана қаласының №27 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

* 2006–2009 жылдары Астана қаласының №54 мектебінің физика пәнінің мұғалімі.

* 2009–2023 жылдары №54 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

== Өлімі ==
Бақыт Қайруловна [[2023 жыл]]ғы [[4 қыркүйек]] күні кенеттен Астана қаласында өз үйінде қайтыс болды.

== Еңбектері ==

* 1989 – «Ұстаз жолы – ұлық жол»
* 2001 – «Тарихтағы ұлы іс»

== Марапаттары ==
* 1990 – Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;
* 2011 — Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгі.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==

[[Санат:Астанада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]]</text>
      <sha1>toaak0kntqr30cib053jv3i0elboqm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573102</id>
      <parentid>3573101</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақ КСР Халыққа білім беру ісінің үздіктері|Қазақ КСР Халыққа білім беру ісінің үздіктері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3573102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3914" sha1="fmcnlm0zg8wirt4jpk8cu7nphfqkwu9" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Мусина Бақыт|Толық есімі=Мусина Бақыт Қайруловна|Туған күні=27.11.1956|Қайтыс болған күні=04.09.2023|Туған жері=[[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған жері=[[Астана]], [[Қазақстан]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}}|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=1980–2023|Мамандығы=Физика пәні мұғалімі|Марапаттары=Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;&lt;br&gt;
Ыбырай Алтынсарин ат. төсбелгісі.|Әкесі=Қайролла Мусин|Білімі=Целиноградтың мемлекеттік педагогика институты}}

'''Бақыт Қайруловна Мусина''' ([[27 қараша]] [[1956]], [[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]] – [[4 қыркүйек]] [[2023]], [[Астана]]) — Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері, физика пәнінің құрметті мұғалімі.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Ұстаз жолы - Ұлық жол''//МУСИНА Б.Қ.&lt;/ref&gt;

Бақыт Қайруловнаның физика пәнін оқыту әдістемесі [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дағы үздік деп танылған. Қазіргі кезде де, оның әдістемесі біліктілік арттыру институттарында іс-тәжірибе ретінде таратылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Өмірбаяны ==
Мусина Бақыт Қайруловна 1956 жылғы 27 қараша күні Ақмола облысының, Ерейментау ауданындағы Торғай ауылында дүниеге келген. 1973 жылы Торғай орта мектебін бітіріп, Целиноградтың мемлекеттік педагогика институтына оқуға түсті. Аталған оқу орның 1980 жылы бітіріп, өз еңбек жолын бастайды.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Тарихтағы ұлы іс -'' Мусина Бақыт Қайруловна&lt;/ref&gt;

* 1981 жылдан 2000 жылға дейін Ерейментау аудандық оқу-ағарту министрлігінде жұмыс істеген.

* 2001–2006 жылдары Астана қаласының №27 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

* 2006–2009 жылдары Астана қаласының №54 мектебінің физика пәнінің мұғалімі.

* 2009–2023 жылдары №54 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

== Өлімі ==
Бақыт Қайруловна [[2023 жыл]]ғы [[4 қыркүйек]] күні кенеттен Астана қаласында өз үйінде қайтыс болды.

== Еңбектері ==

* 1989 – «Ұстаз жолы – ұлық жол»
* 2001 – «Тарихтағы ұлы іс»

== Марапаттары ==
* 1990 – Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;
* 2011 — Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгі.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Дереккөздер ==

[[Санат:Астанада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақ КСР Халыққа білім беру ісінің үздіктері]]</text>
      <sha1>fmcnlm0zg8wirt4jpk8cu7nphfqkwu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573106</id>
      <parentid>3573102</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3573106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4072" sha1="4bjmf8v59z1xnat7ok288atcy3kp44f" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Мусина Бақыт|Толық есімі=Мусина Бақыт Қайруловна|Туған күні=27.11.1956|Қайтыс болған күні=04.09.2023|Туған жері=[[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған жері=[[Астана]], [[Қазақстан]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}}|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=1980–2023|Мамандығы=Физика пәні мұғалімі|Марапаттары=Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;&lt;br&gt;
Ыбырай Алтынсарин ат. төсбелгісі.|Әкесі=Қайролла Мусин|Білімі=Целиноградтың мемлекеттік педагогика институты}}

'''Бақыт Қайруловна Мусина''' ([[27 қараша]] [[1956]], [[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]] – [[4 қыркүйек]] [[2023]], [[Астана]]) — Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері, физика пәнінің құрметті мұғалімі.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Ұстаз жолы - Ұлық жол''//МУСИНА Б.Қ.&lt;/ref&gt;

Бақыт Қайруловнаның физика пәнін оқыту әдістемесі [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дағы үздік деп танылған. Қазіргі кезде де, оның әдістемесі біліктілік арттыру институттарында іс-тәжірибе ретінде таратылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Өмірбаяны ==
Мусина Бақыт Қайруловна 1956 жылғы 27 қараша күні Ақмола облысының, Ерейментау ауданындағы Торғай ауылында дүниеге келген. 1973 жылы Торғай орта мектебін бітіріп, Целиноградтың мемлекеттік педагогика институтына оқуға түсті. Аталған оқу орның 1980 жылы бітіріп, өз еңбек жолын бастайды.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Тарихтағы ұлы іс -'' Мусина Бақыт Қайруловна&lt;/ref&gt;

* 1981 жылдан 2000 жылға дейін Ерейментау аудандық оқу-ағарту министрлігінде жұмыс істеген.

* 2001–2006 жылдары Астана қаласының №27 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

* 2006–2009 жылдары Астана қаласының №54 мектебінің физика пәнінің мұғалімі.

* 2009–2023 жылдары №54 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

== Өлімі ==
Бақыт Қайруловна [[2023 жыл]]ғы [[4 қыркүйек]] күні кенеттен Астана қаласында өз үйінде қайтыс болды.

== Еңбектері ==

* 1989 – «Ұстаз жолы – ұлық жол»
* 2001 – «Тарихтағы ұлы іс»

== Марапаттары ==
* 1990 – Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;
* 2011 — Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгі.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Естелік ==
Бақыт Қайруловна атына [[Астана]] қаласының №54 мектептегі №109 кабинеті ие.

== Дереккөздер ==

[[Санат:Астанада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақ КСР Халыққа білім беру ісінің үздіктері]]</text>
      <sha1>4bjmf8v59z1xnat7ok288atcy3kp44f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573130</id>
      <parentid>3573106</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T08:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4098" sha1="5xhzc76h54ishlgsoteacpemc5j4pud" xml:space="preserve">{{Тұлға|Есімі=Мусина Бақыт|Толық есімі=Мусина Бақыт Қайруловна|Туған күні=27.11.1956|Қайтыс болған күні=04.09.2023|Туған жері=[[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]], [[Қазақ КСР]]|Қайтыс болған жері=[[Астана]], [[Қазақстан]]|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}}|Ұлты=[[Қазақ]]|Белсенді жылдары=1980–2023|Мамандығы=Физика пәні мұғалімі|Марапаттары=Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;&lt;br&gt;
Ыбырай Алтынсарин ат. төсбелгісі.|Әкесі=Қайролла Мусин|Білімі=Целиноградтың мемлекеттік педагогика институты}}
'''Бақыт Қайруловна Мусина''' ([[27 қараша]] [[1956]], [[Торғай (Ақмола облысы)|Торғай]], [[Ерейментау ауданы]] – [[4 қыркүйек]] [[2023]], [[Астана]]) — Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері, физика пәнінің құрметті мұғалімі.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Ұстаз жолы - Ұлық жол''//МУСИНА Б.Қ.&lt;/ref&gt;

Бақыт Қайруловнаның физика пәнін оқыту әдістемесі [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дағы үздік деп танылған. Қазіргі кезде де, оның әдістемесі біліктілік арттыру институттарында іс-тәжірибе ретінде таратылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Өмірбаяны ==
Мусина Бақыт Қайруловна 1956 жылғы 27 қараша күні Ақмола облысының, Ерейментау ауданындағы Торғай ауылында дүниеге келген. 1973 жылы Торғай орта мектебін бітіріп, Целиноградтың мемлекеттік педагогика институтына оқуға түсті. Аталған оқу орның 1980 жылы бітіріп, өз еңбек жолын бастайды.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Тарихтағы ұлы іс -'' Мусина Бақыт Қайруловна&lt;/ref&gt;

* 1981 жылдан 2000 жылға дейін Ерейментау аудандық оқу-ағарту министрлігінде жұмыс істеген.

* 2001–2006 жылдары Астана қаласының №27 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

* 2006–2009 жылдары Астана қаласының №54 мектебінің физика пәнінің мұғалімі.

* 2009–2023 жылдары №54 мектебінің физика пәнінің мұғалім комитетінің төрағасы.

== Өлімі ==
Бақыт Қайруловна [[2023 жыл]]ғы [[4 қыркүйек]] күні кенеттен Астана қаласында өз үйінде қайтыс болды.

== Еңбектері ==

* 1989 – «Ұстаз жолы – ұлық жол»
* 2001 – «Тарихтағы ұлы іс»

== Марапаттары ==
* 1990 – Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері;
* 2011 — Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгі.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Естелік ==
Бақыт Қайруловна атына [[Астана]] қаласының №54 мектептегі №109 кабинеті ие.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Астанада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақ КСР Халыққа білім беру ісінің үздіктері]]</text>
      <sha1>5xhzc76h54ishlgsoteacpemc5j4pud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ирина Каримова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777772</id>
    <revision>
      <id>3573096</id>
      <timestamp>2026-03-30T07:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Ирина Холовна Каримова''' — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.  == Дереккөздер == {{де...</comment>
      <origin>3573096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="t2nyiztzzap09cuivd7pk1fvj6e9pph" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>t2nyiztzzap09cuivd7pk1fvj6e9pph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573098</id>
      <parentid>3573096</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Тәжікстан ғалымдары|Тәжікстан ғалымдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3573098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="548" sha1="0sck94qlnqzzyxf4yf9ih7gwfuj5jny" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>0sck94qlnqzzyxf4yf9ih7gwfuj5jny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573104</id>
      <parentid>3573098</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3573104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="1kep17oshzy7x8voyamxqnid9ro1x8u" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Ирина Холовна Каримова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>1kep17oshzy7x8voyamxqnid9ro1x8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573105</id>
      <parentid>3573104</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3573105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="2dl376m6wes9dg7ic26mvnrqxg2lgpb" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Каримова Ирина Холовна |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Ирина Каримова 1956 жылы 9 қыркүйекте [[Қорғантөбе]] қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Тәжік ұлттық университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, оны сәтті бітірді. Каримова И.Х. еңбек жолын Рудаки ауданындағы №81 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады, ал 1978-1992 жылдары бастауыш сынып мұғалімі, директордың орынбасары, жоғарыда аталған орта мектептің директоры лауазымдарына дейін жұмыс істеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>2dl376m6wes9dg7ic26mvnrqxg2lgpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573107</id>
      <parentid>3573105</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3573107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3349" sha1="2zm0ij64dg8ew12kpi7596o4a96hxqm" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Каримова Ирина Холовна |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

Ирина Каримова 1956 жылы 9 қыркүйекте [[Қорғантөбе]] қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Тәжік ұлттық университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, оны сәтті бітірді. Каримова И.Х. еңбек жолын Рудаки ауданындағы №81 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады, ал 1978-1992 жылдары бастауыш сынып мұғалімі, директордың орынбасары, жоғарыда аталған орта мектептің директоры лауазымдарына дейін жұмыс істеді.

Сондай-ақ, жоғары оқу орындарында да жұмыстар атқарды. 1992-1996 жылдары Мемлекеттік педагогикалық университеттің педагогика кафедрасының мұғалімі және доценті, ал 1996-2005 жылдары Тәжік-Орыс славян университетінің лицей директорының өкілеттігімен дайындық факультетінің доценті, профессоры және деканы қызметтерін атқарды. 
2005-2008 жылдары Тәжікстан Білім министрінің орынбасары, ал 2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Тәжікстан Білім академиясының президенті қызметін атқарады. 2009 жылы Тәжікстан Білім академиясының академигі атағын алды. Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері және «Достық» орденінің иегері (2001 жылы туған). 1990 жылы кандидаттық диссертациясын, ал 2000 жылы педагогикалық ғылымдар бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 70-тен астам ғылыми мақаланың, 2 оқу құралының және 3 монографияның авторы, сондай-ақ үшінші сыныпқа арналған «Орыс тілі» оқулығының авторы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>2zm0ij64dg8ew12kpi7596o4a96hxqm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573108</id>
      <parentid>3573107</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3573108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="3nb0yaop9r2mez2lcjco0jucb3h0lb4" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Каримова Ирина Холовна |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірі және шығармашылығы ==
Ирина Каримова 1956 жылы 9 қыркүйекте [[Қорғантөбе]] қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Тәжік ұлттық университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, оны сәтті бітірді. Каримова И.Х. еңбек жолын Рудаки ауданындағы №81 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады, ал 1978-1992 жылдары бастауыш сынып мұғалімі, директордың орынбасары, жоғарыда аталған орта мектептің директоры лауазымдарына дейін жұмыс істеді.

Сондай-ақ, жоғары оқу орындарында да жұмыстар атқарды. 1992-1996 жылдары Мемлекеттік педагогикалық университеттің педагогика кафедрасының мұғалімі және доценті, ал 1996-2005 жылдары Тәжік-Орыс славян университетінің лицей директорының өкілеттігімен дайындық факультетінің доценті, профессоры және деканы қызметтерін атқарды. 
2005-2008 жылдары Тәжікстан Білім министрінің орынбасары, ал 2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Тәжікстан Білім академиясының президенті қызметін атқарады. 2009 жылы Тәжікстан Білім академиясының академигі атағын алды. Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері және «Достық» орденінің иегері (2001 жылы туған). 1990 жылы кандидаттық диссертациясын, ал 2000 жылы педагогикалық ғылымдар бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 70-тен астам ғылыми мақаланың, 2 оқу құралының және 3 монографияның авторы, сондай-ақ үшінші сыныпқа арналған «Орыс тілі» оқулығының авторы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>3nb0yaop9r2mez2lcjco0jucb3h0lb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573112</id>
      <parentid>3573108</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3573112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4866" sha1="p1gsxb4nsp17jzentxudc8keocxk2ke" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Каримова Ирина Холовна |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірі және шығармашылығы ==
Ирина Каримова 1956 жылы 9 қыркүйекте [[Қорғантөбе]] қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Тәжік ұлттық университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, оны сәтті бітірді. Каримова И.Х. еңбек жолын Рудаки ауданындағы №81 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады, ал 1978-1992 жылдары бастауыш сынып мұғалімі, директордың орынбасары, жоғарыда аталған орта мектептің директоры лауазымдарына дейін жұмыс істеді.

Сондай-ақ, жоғары оқу орындарында да жұмыстар атқарды. 1992-1996 жылдары Мемлекеттік педагогикалық университеттің педагогика кафедрасының мұғалімі және доценті, ал 1996-2005 жылдары Тәжік-Орыс славян университетінің лицей директорының өкілеттігімен дайындық факультетінің доценті, профессоры және деканы қызметтерін атқарды. 
2005-2008 жылдары Тәжікстан Білім министрінің орынбасары, ал 2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Тәжікстан Білім академиясының президенті қызметін атқарады. 2009 жылы Тәжікстан Білім академиясының академигі атағын алды. Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері және «Достық» орденінің иегері (2001 жылы туған). 

Білім беру академиясының президенті қызметіне кіріскеннен кейін Ирина Каримова Гендерлік педагогика орталығын, Балаларды дамыту орталығын, «Тәжікстан білім беру академиясының хабары» ғылыми журналын және мұражайды іске қосты. Халықаралық ұйымдармен тығыз ынтымақтастықта ол академияны зерттеу және жабдықтау бойынша бірлескен жобаларды бастады. Оның академиясындағы жұмыс ортасы өте қолайлы және жігерлендіреді.

== Ғылыми қызметі ==
Академик И.Х.Каримованың қызметінің тағы бір маңызды бағыты — тәжік педагогикасы саласында жоғары білікті мамандарды даярлау. Бұл бағытта оның қажырлы еңбегі де айқын сезіледі. Ирина Каримованың басшылығымен 18 докторант және магистрант диссертация қорғады. Академик И.Х.Каримова педагогика саласында құнды еңбектер жасауда жоғары талантқа ие. Ол екі оқулықтың, 3 монографияның және 100-ден астам ғылыми мақалалардың авторы, білім беру саласындағы ондаған халықаралық, республикалық және аймақтық семинарлар мен конференцияларға қатысқан, сондай-ақ үшінші сыныпқа арналған «Орыс тілі» оқулығының авторы.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>p1gsxb4nsp17jzentxudc8keocxk2ke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573114</id>
      <parentid>3573112</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірі және шығармашылығы */ дереккөз</comment>
      <origin>3573114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4996" sha1="9w2qau057yc29ouiw5hzb4d1dc3wu8k" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Каримова Ирина Холовна |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірі және шығармашылығы ==
Ирина Каримова 1956 жылы 9 қыркүйекте [[Қорғантөбе]] қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Тәжік ұлттық университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, оны сәтті бітірді. Каримова И.Х. еңбек жолын Рудаки ауданындағы №81 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады, ал 1978-1992 жылдары бастауыш сынып мұғалімі, директордың орынбасары, жоғарыда аталған орта мектептің директоры лауазымдарына дейін жұмыс істеді.

Сондай-ақ, жоғары оқу орындарында да жұмыстар атқарды. 1992-1996 жылдары Мемлекеттік педагогикалық университеттің педагогика кафедрасының мұғалімі және доценті, ал 1996-2005 жылдары Тәжік-Орыс славян университетінің лицей директорының өкілеттігімен дайындық факультетінің доценті, профессоры және деканы қызметтерін атқарды. 
2005-2008 жылдары Тәжікстан Білім министрінің орынбасары, ал 2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Тәжікстан Білім академиясының президенті қызметін атқарады. 2009 жылы Тәжікстан Білім академиясының академигі атағын алды. Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері және «Достық» орденінің иегері (2001 жылы туған). 

Білім беру академиясының президенті қызметіне кіріскеннен кейін Ирина Каримова Гендерлік педагогика орталығын, Балаларды дамыту орталығын, «Тәжікстан білім беру академиясының хабары» ғылыми журналын және мұражайды іске қосты. Халықаралық ұйымдармен тығыз ынтымақтастықта ол академияны зерттеу және жабдықтау бойынша бірлескен жобаларды бастады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://peshina.bonuvon.tj/index.php/tj/fe-rist/far-ang/903-akademik-karimova|title=Вақте ба сӯҳбати академикхонум Ирина Каримова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ғылыми қызметі ==
Академик И.Х.Каримованың қызметінің тағы бір маңызды бағыты — тәжік педагогикасы саласында жоғары білікті мамандарды даярлау. Бұл бағытта оның қажырлы еңбегі де айқын сезіледі. Ирина Каримованың басшылығымен 18 докторант және магистрант диссертация қорғады. Академик И.Х.Каримова педагогика саласында құнды еңбектер жасауда жоғары талантқа ие. Ол екі оқулықтың, 3 монографияның және 100-ден астам ғылыми мақалалардың авторы, білім беру саласындағы ондаған халықаралық, республикалық және аймақтық семинарлар мен конференцияларға қатысқан, сондай-ақ үшінші сыныпқа арналған «Орыс тілі» оқулығының авторы.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>9w2qau057yc29ouiw5hzb4d1dc3wu8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573115</id>
      <parentid>3573114</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірі және шығармашылығы */ толықтыру</comment>
      <origin>3573115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6374" sha1="0g5wfi7uwuh2za1id93anq90b7zhguz" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Каримова Ирина Холовна |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірі және шығармашылығы ==
Ирина Каримова 1956 жылы 9 қыркүйекте [[Қорғантөбе]] қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Тәжік ұлттық университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, оны сәтті бітірді. Каримова И.Х. еңбек жолын Рудаки ауданындағы №81 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады, ал 1978-1992 жылдары бастауыш сынып мұғалімі, директордың орынбасары, жоғарыда аталған орта мектептің директоры лауазымдарына дейін жұмыс істеді.

Сондай-ақ, жоғары оқу орындарында да жұмыстар атқарды. 1992-1996 жылдары Мемлекеттік педагогикалық университеттің педагогика кафедрасының мұғалімі және доценті, ал 1996-2005 жылдары Тәжік-Орыс славян университетінің лицей директорының өкілеттігімен дайындық факультетінің доценті, профессоры және деканы қызметтерін атқарды. 
2005-2008 жылдары Тәжікстан Білім министрінің орынбасары, ал 2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Тәжікстан Білім академиясының президенті қызметін атқарады. 2009 жылы Тәжікстан Білім академиясының академигі атағын алды. Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері және «Достық» орденінің иегері (2001 жылы туған). 

Білім беру академиясының президенті қызметіне кіріскеннен кейін Ирина Каримова Гендерлік педагогика орталығын, Балаларды дамыту орталығын, «Тәжікстан білім беру академиясының хабары» ғылыми журналын және мұражайды іске қосты. Халықаралық ұйымдармен тығыз ынтымақтастықта ол академияны зерттеу және жабдықтау бойынша бірлескен жобаларды бастады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://peshina.bonuvon.tj/index.php/tj/fe-rist/far-ang/903-akademik-karimova|title=Вақте ба сӯҳбати академикхонум Ирина Каримова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
*2011 – Тәжікстан Республикасы Білім министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталды. 
*2012 – Ресей Білім академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.
*2013 – Мәскеудегі «Педагогикалық ғылым және білім» журналының редакциялық алқасының мүшесі.
*2014 – Ресей Федерациясының Жоғары аттестациялық комиссиясы ұсынған рецензияланатын ғылыми журналдар тізіміне енген «Нижний Новгород білімі» журналының редакциялық алқасына қосылды.
*2014 – Тәжікстан-Қазақстан ынтымақтастығын дамытуға қосқан үлесі үшін Қазақстан Республикасының «ДРУЖБА» медалімен марапатталды. 
*2014 жылғы 6 маусым – Россотрудничествоның «Достық және ынтымақтастық үшін» құрмет белгісімен марапатталды. 
*2015 жылғы 11 ақпан - «Үздік баспагер» төсбелгісімен марапатталды.

== Ғылыми қызметі ==
Академик И.Х.Каримованың қызметінің тағы бір маңызды бағыты — тәжік педагогикасы саласында жоғары білікті мамандарды даярлау. Бұл бағытта оның қажырлы еңбегі де айқын сезіледі. Ирина Каримованың басшылығымен 18 докторант және магистрант диссертация қорғады. Академик И.Х.Каримова педагогика саласында құнды еңбектер жасауда жоғары талантқа ие. Ол екі оқулықтың, 3 монографияның және 100-ден астам ғылыми мақалалардың авторы, білім беру саласындағы ондаған халықаралық, республикалық және аймақтық семинарлар мен конференцияларға қатысқан, сондай-ақ үшінші сыныпқа арналған «Орыс тілі» оқулығының авторы.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>0g5wfi7uwuh2za1id93anq90b7zhguz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573116</id>
      <parentid>3573115</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марапаттары */ толықтыру</comment>
      <origin>3573116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7502" sha1="hk3muynrigmjf8veic5l3t4cdm12ifg" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Каримова Ирина Холовна |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірі және шығармашылығы ==
Ирина Каримова 1956 жылы 9 қыркүйекте [[Қорғантөбе]] қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Тәжік ұлттық университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, оны сәтті бітірді. Каримова И.Х. еңбек жолын Рудаки ауданындағы №81 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады, ал 1978-1992 жылдары бастауыш сынып мұғалімі, директордың орынбасары, жоғарыда аталған орта мектептің директоры лауазымдарына дейін жұмыс істеді.

Сондай-ақ, жоғары оқу орындарында да жұмыстар атқарды. 1992-1996 жылдары Мемлекеттік педагогикалық университеттің педагогика кафедрасының мұғалімі және доценті, ал 1996-2005 жылдары Тәжік-Орыс славян университетінің лицей директорының өкілеттігімен дайындық факультетінің доценті, профессоры және деканы қызметтерін атқарды. 
2005-2008 жылдары Тәжікстан Білім министрінің орынбасары, ал 2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Тәжікстан Білім академиясының президенті қызметін атқарады. 2009 жылы Тәжікстан Білім академиясының академигі атағын алды. Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері және «Достық» орденінің иегері (2001 жылы туған). 

Білім беру академиясының президенті қызметіне кіріскеннен кейін Ирина Каримова Гендерлік педагогика орталығын, Балаларды дамыту орталығын, «Тәжікстан білім беру академиясының хабары» ғылыми журналын және мұражайды іске қосты. Халықаралық ұйымдармен тығыз ынтымақтастықта ол академияны зерттеу және жабдықтау бойынша бірлескен жобаларды бастады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://peshina.bonuvon.tj/index.php/tj/fe-rist/far-ang/903-akademik-karimova|title=Вақте ба сӯҳбати академикхонум Ирина Каримова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
*2011 – Тәжікстан Республикасы Білім министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталды. 
*2012 – Ресей Білім академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.
*2013 – Мәскеудегі «Педагогикалық ғылым және білім» журналының редакциялық алқасының мүшесі.
*2014 – Ресей Федерациясының Жоғары аттестациялық комиссиясы ұсынған рецензияланатын ғылыми журналдар тізіміне енген «Нижний Новгород білімі» журналының редакциялық алқасына қосылды.
*2014 – Тәжікстан-Қазақстан ынтымақтастығын дамытуға қосқан үлесі үшін Қазақстан Республикасының «ДРУЖБА» медалімен марапатталды. 
*2014 жылғы 6 маусым – Россотрудничествоның «Достық және ынтымақтастық үшін» құрмет белгісімен марапатталды. 
*2015 жылғы 11 ақпан - «Үздік баспагер» төсбелгісімен марапатталды.

'''Үкіметтік марапаттар:'''
*2001 ж. - Халықтар арасындағы бейбітшілікті, достықты және ынтымақтастықты нығайтудағы, адам құқықтары мен әлеуметтік мүдделерді қорғаудағы белсенді және жемісті еңбегі үшін, сондай-ақ Тәжікстан Республикасының рухани және интеллектуалдық әлеуетін дамыту мен арттыруға қосқан елеулі жеке үлесі үшін Үкіметтің «Дусти» (Достық) орденімен марапатталды.
*2013 ж. - Еңбектегі ерекше жетістіктері үшін «Корманди Шойстаи Таджикистон» (Тәжікстанның еңбек сіңірген қайраткері) үкіметтік марапатымен марапатталды.
*2015 ж. – Ресей Федерациясының мемлекеттік марапаты Пушкин медалімен марапатталды.

== Ғылыми қызметі ==
Академик И.Х.Каримованың қызметінің тағы бір маңызды бағыты — тәжік педагогикасы саласында жоғары білікті мамандарды даярлау. Бұл бағытта оның қажырлы еңбегі де айқын сезіледі. Ирина Каримованың басшылығымен 18 докторант және магистрант диссертация қорғады. Академик И.Х.Каримова педагогика саласында құнды еңбектер жасауда жоғары талантқа ие. Ол екі оқулықтың, 3 монографияның және 100-ден астам ғылыми мақалалардың авторы, білім беру саласындағы ондаған халықаралық, республикалық және аймақтық семинарлар мен конференцияларға қатысқан, сондай-ақ үшінші сыныпқа арналған «Орыс тілі» оқулығының авторы.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>hk3muynrigmjf8veic5l3t4cdm12ifg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573117</id>
      <parentid>3573116</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3573117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7718" sha1="b6udg2ak7z8hyyp7t2mkegz0ijnwxmc" xml:space="preserve">'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Каримова Ирина Холовна |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірі және шығармашылығы ==
Ирина Каримова 1956 жылы 9 қыркүйекте [[Қорғантөбе]] қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Тәжік ұлттық университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, оны сәтті бітірді. Каримова И.Х. еңбек жолын Рудаки ауданындағы №81 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады, ал 1978-1992 жылдары бастауыш сынып мұғалімі, директордың орынбасары, жоғарыда аталған орта мектептің директоры лауазымдарына дейін жұмыс істеді.

Сондай-ақ, жоғары оқу орындарында да жұмыстар атқарды. 1992-1996 жылдары Мемлекеттік педагогикалық университеттің педагогика кафедрасының мұғалімі және доценті, ал 1996-2005 жылдары Тәжік-Орыс славян университетінің лицей директорының өкілеттігімен дайындық факультетінің доценті, профессоры және деканы қызметтерін атқарды. 
2005-2008 жылдары Тәжікстан Білім министрінің орынбасары, ал 2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Тәжікстан Білім академиясының президенті қызметін атқарады. 2009 жылы Тәжікстан Білім академиясының академигі атағын алды. Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері және «Достық» орденінің иегері (2001 жылы туған). 

Білім беру академиясының президенті қызметіне кіріскеннен кейін Ирина Каримова Гендерлік педагогика орталығын, Балаларды дамыту орталығын, «Тәжікстан білім беру академиясының хабары» ғылыми журналын және мұражайды іске қосты. Халықаралық ұйымдармен тығыз ынтымақтастықта ол академияны зерттеу және жабдықтау бойынша бірлескен жобаларды бастады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://peshina.bonuvon.tj/index.php/tj/fe-rist/far-ang/903-akademik-karimova|title=Вақте ба сӯҳбати академикхонум Ирина Каримова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ғылыми қызметі ==
Академик И.Х.Каримованың қызметінің тағы бір маңызды бағыты — тәжік педагогикасы саласында жоғары білікті мамандарды даярлау. Бұл бағытта оның қажырлы еңбегі де айқын сезіледі. Ирина Каримованың басшылығымен 18 докторант және магистрант диссертация қорғады. Академик И.Х.Каримова педагогика саласында құнды еңбектер жасауда жоғары талантқа ие. Ол екі оқулықтың, 3 монографияның және 100-ден астам ғылыми мақалалардың авторы, білім беру саласындағы ондаған халықаралық, республикалық және аймақтық семинарлар мен конференцияларға қатысқан, сондай-ақ үшінші сыныпқа арналған «Орыс тілі» оқулығының авторы.

== Марапаттары ==
*2011 – Тәжікстан Республикасы Білім министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталды. 
*2012 – Ресей Білім академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.
*2013 – Мәскеудегі «Педагогикалық ғылым және білім» журналының редакциялық алқасының мүшесі.
*2014 – Ресей Федерациясының Жоғары аттестациялық комиссиясы ұсынған рецензияланатын ғылыми журналдар тізіміне енген «Нижний Новгород білімі» журналының редакциялық алқасына қосылды.
*2014 – Тәжікстан-Қазақстан ынтымақтастығын дамытуға қосқан үлесі үшін Қазақстан Республикасының «ДРУЖБА» медалімен марапатталды. 
*2014 жылғы 6 маусым – Россотрудничествоның «Достық және ынтымақтастық үшін» құрмет белгісімен марапатталды. 
*2015 жылғы 11 ақпан - «Үздік баспагер» төсбелгісімен марапатталды.

'''Үкіметтік марапаттар:'''
*2001 ж. - Халықтар арасындағы бейбітшілікті, достықты және ынтымақтастықты нығайтудағы, адам құқықтары мен әлеуметтік мүдделерді қорғаудағы белсенді және жемісті еңбегі үшін, сондай-ақ Тәжікстан Республикасының рухани және интеллектуалдық әлеуетін дамыту мен арттыруға қосқан елеулі жеке үлесі үшін Үкіметтің «Дусти» (Достық) орденімен марапатталды.
*2013 ж. - Еңбектегі ерекше жетістіктері үшін «Корманди Шойстаи Таджикистон» (Тәжікстанның еңбек сіңірген қайраткері) үкіметтік марапатымен марапатталды.
*2015 ж. – Ресей Федерациясының мемлекеттік марапаты Пушкин медалімен марапатталды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1281632573&amp;ysclid=mncuifdtpj927150412#gsc.tab=0|title=КАРИМОВА Ирина Холовна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>b6udg2ak7z8hyyp7t2mkegz0ijnwxmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573154</id>
      <parentid>3573117</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3573154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8715" sha1="e9w62sxa43c7cmtty4wgqqr10ne4lga" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Ирина Каримова
 |Шынайы есімі        = Ирина Холовна Каримова
 |Суреті              = 
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 9.09.1956
 |Туған жері          = {{туғанжері|Душанбе|Душанбеде}}
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{Байрақ|Тәжікстан}}
 |Ғылыми аясы         = 
 |Жұмыс орны          = 
 |Ғылыми дәрежесі     = 
 |Ғылыми атағы        = 
 |Альма-матер         = 
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Каримова Ирина Холовна |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірі және шығармашылығы ==
Ирина Каримова 1956 жылы 9 қыркүйекте [[Қорғантөбе]] қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Тәжік ұлттық университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, оны сәтті бітірді. Каримова И.Х. еңбек жолын Рудаки ауданындағы №81 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады, ал 1978-1992 жылдары бастауыш сынып мұғалімі, директордың орынбасары, жоғарыда аталған орта мектептің директоры лауазымдарына дейін жұмыс істеді.

Сондай-ақ, жоғары оқу орындарында да жұмыстар атқарды. 1992-1996 жылдары Мемлекеттік педагогикалық университеттің педагогика кафедрасының мұғалімі және доценті, ал 1996-2005 жылдары Тәжік-Орыс славян университетінің лицей директорының өкілеттігімен дайындық факультетінің доценті, профессоры және деканы қызметтерін атқарды. 
2005-2008 жылдары Тәжікстан Білім министрінің орынбасары, ал 2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Тәжікстан Білім академиясының президенті қызметін атқарады. 2009 жылы Тәжікстан Білім академиясының академигі атағын алды. Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері және «Достық» орденінің иегері (2001 жылы туған). 

Білім беру академиясының президенті қызметіне кіріскеннен кейін Ирина Каримова Гендерлік педагогика орталығын, Балаларды дамыту орталығын, «Тәжікстан білім беру академиясының хабары» ғылыми журналын және мұражайды іске қосты. Халықаралық ұйымдармен тығыз ынтымақтастықта ол академияны зерттеу және жабдықтау бойынша бірлескен жобаларды бастады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://peshina.bonuvon.tj/index.php/tj/fe-rist/far-ang/903-akademik-karimova|title=Вақте ба сӯҳбати академикхонум Ирина Каримова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ғылыми қызметі ==
Академик И.Х.Каримованың қызметінің тағы бір маңызды бағыты — тәжік педагогикасы саласында жоғары білікті мамандарды даярлау. Бұл бағытта оның қажырлы еңбегі де айқын сезіледі. Ирина Каримованың басшылығымен 18 докторант және магистрант диссертация қорғады. Академик И.Х.Каримова педагогика саласында құнды еңбектер жасауда жоғары талантқа ие. Ол екі оқулықтың, 3 монографияның және 100-ден астам ғылыми мақалалардың авторы, білім беру саласындағы ондаған халықаралық, республикалық және аймақтық семинарлар мен конференцияларға қатысқан, сондай-ақ үшінші сыныпқа арналған «Орыс тілі» оқулығының авторы.

== Марапаттары ==
*2011 – Тәжікстан Республикасы Білім министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталды. 
*2012 – Ресей Білім академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.
*2013 – Мәскеудегі «Педагогикалық ғылым және білім» журналының редакциялық алқасының мүшесі.
*2014 – Ресей Федерациясының Жоғары аттестациялық комиссиясы ұсынған рецензияланатын ғылыми журналдар тізіміне енген «Нижний Новгород білімі» журналының редакциялық алқасына қосылды.
*2014 – Тәжікстан-Қазақстан ынтымақтастығын дамытуға қосқан үлесі үшін Қазақстан Республикасының «ДРУЖБА» медалімен марапатталды. 
*2014 жылғы 6 маусым – Россотрудничествоның «Достық және ынтымақтастық үшін» құрмет белгісімен марапатталды. 
*2015 жылғы 11 ақпан - «Үздік баспагер» төсбелгісімен марапатталды.

'''Үкіметтік марапаттар:'''
*2001 ж. - Халықтар арасындағы бейбітшілікті, достықты және ынтымақтастықты нығайтудағы, адам құқықтары мен әлеуметтік мүдделерді қорғаудағы белсенді және жемісті еңбегі үшін, сондай-ақ Тәжікстан Республикасының рухани және интеллектуалдық әлеуетін дамыту мен арттыруға қосқан елеулі жеке үлесі үшін Үкіметтің «Дусти» (Достық) орденімен марапатталды.
*2013 ж. - Еңбектегі ерекше жетістіктері үшін «Корманди Шойстаи Таджикистон» (Тәжікстанның еңбек сіңірген қайраткері) үкіметтік марапатымен марапатталды.
*2015 ж. – Ресей Федерациясының мемлекеттік марапаты Пушкин медалімен марапатталды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1281632573&amp;ysclid=mncuifdtpj927150412#gsc.tab=0|title=КАРИМОВА Ирина Холовна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>e9w62sxa43c7cmtty4wgqqr10ne4lga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573157</id>
      <parentid>3573154</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3573157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9264" sha1="npj7sl52w6qow3g40cs5sfx1ywgxpwk" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Ирина Каримова
 |Шынайы есімі        = Ирина Холовна Каримова
 |Суреті              = 
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 9.09.1956
 |Туған жері          = {{туғанжері|Қорғантөбе|Қорғантөбеде}}
 |Қайтыс болған күні  = 
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{Байрақ|Тәжікстан}}
 |Ғылыми аясы         = 
 |Жұмыс орны          = Орыс-Тәжік славян университеті, Тәжікстан Республикасының Білім министрлігі, Тәжікстан Білім академиясы
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогикалық ғылымдардың докторы
 |Ғылыми атағы        = Профессор
 |Альма-матер         = Тәжік мемлекеттік университеті
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = Тәжікстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері, Тәжікстанның құрметті қызметкері (2013), А.Пушкин медалі (РФ)
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
 |Commons             = 
}}
'''Ирина Холовна Каримова''' ( [[9 қыркүйек]] [[1956]] ж., [[Қорғантөбе]], [[Тәжікстан]]) — педагог, белгілі ғалым, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Тәжікстан Білім академиясының академигі, Тәжікстан Білім академиясының вице-президенті, Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rusacademedu.ru/akademiya/inostrannye-chleny-rao/karimova-irina-holovna/?ysclid=mncud7poyg876068824|title=Каримова Ирина Холовна |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Өмірі және шығармашылығы ==
Ирина Каримова 1956 жылы 9 қыркүйекте [[Қорғантөбе]] қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Тәжік ұлттық университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетіне түсіп, оны сәтті бітірді. Каримова И.Х. еңбек жолын Рудаки ауданындағы №81 орта мектепте орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі болып бастады, ал 1978-1992 жылдары бастауыш сынып мұғалімі, директордың орынбасары, жоғарыда аталған орта мектептің директоры лауазымдарына дейін жұмыс істеді.

Сондай-ақ, жоғары оқу орындарында да жұмыстар атқарды. 1992-1996 жылдары Мемлекеттік педагогикалық университеттің педагогика кафедрасының мұғалімі және доценті, ал 1996-2005 жылдары Тәжік-Орыс славян университетінің лицей директорының өкілеттігімен дайындық факультетінің доценті, профессоры және деканы қызметтерін атқарды. 
2005-2008 жылдары Тәжікстан Білім министрінің орынбасары, ал 2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Тәжікстан Білім академиясының президенті қызметін атқарады. 2009 жылы Тәжікстан Білім академиясының академигі атағын алды. Тәжікстанның еңбек сіңірген білім беру қызметкері және «Достық» орденінің иегері (2001 жылы туған). 

Білім беру академиясының президенті қызметіне кіріскеннен кейін Ирина Каримова Гендерлік педагогика орталығын, Балаларды дамыту орталығын, «Тәжікстан білім беру академиясының хабары» ғылыми журналын және мұражайды іске қосты. Халықаралық ұйымдармен тығыз ынтымақтастықта ол академияны зерттеу және жабдықтау бойынша бірлескен жобаларды бастады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://peshina.bonuvon.tj/index.php/tj/fe-rist/far-ang/903-akademik-karimova|title=Вақте ба сӯҳбати академикхонум Ирина Каримова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Ғылыми қызметі ==
Академик И.Х.Каримованың қызметінің тағы бір маңызды бағыты — тәжік педагогикасы саласында жоғары білікті мамандарды даярлау. Бұл бағытта оның қажырлы еңбегі де айқын сезіледі. Ирина Каримованың басшылығымен 18 докторант және магистрант диссертация қорғады. Академик И.Х.Каримова педагогика саласында құнды еңбектер жасауда жоғары талантқа ие. Ол екі оқулықтың, 3 монографияның және 100-ден астам ғылыми мақалалардың авторы, білім беру саласындағы ондаған халықаралық, республикалық және аймақтық семинарлар мен конференцияларға қатысқан, сондай-ақ үшінші сыныпқа арналған «Орыс тілі» оқулығының авторы.

== Марапаттары ==
*2011 – Тәжікстан Республикасы Білім министрлігінің Құрмет грамотасымен марапатталды. 
*2012 – Ресей Білім академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.
*2013 – Мәскеудегі «Педагогикалық ғылым және білім» журналының редакциялық алқасының мүшесі.
*2014 – Ресей Федерациясының Жоғары аттестациялық комиссиясы ұсынған рецензияланатын ғылыми журналдар тізіміне енген «Нижний Новгород білімі» журналының редакциялық алқасына қосылды.
*2014 – Тәжікстан-Қазақстан ынтымақтастығын дамытуға қосқан үлесі үшін Қазақстан Республикасының «ДРУЖБА» медалімен марапатталды. 
*2014 жылғы 6 маусым – Россотрудничествоның «Достық және ынтымақтастық үшін» құрмет белгісімен марапатталды. 
*2015 жылғы 11 ақпан - «Үздік баспагер» төсбелгісімен марапатталды.

'''Үкіметтік марапаттар:'''
*2001 ж. - Халықтар арасындағы бейбітшілікті, достықты және ынтымақтастықты нығайтудағы, адам құқықтары мен әлеуметтік мүдделерді қорғаудағы белсенді және жемісті еңбегі үшін, сондай-ақ Тәжікстан Республикасының рухани және интеллектуалдық әлеуетін дамыту мен арттыруға қосқан елеулі жеке үлесі үшін Үкіметтің «Дусти» (Достық) орденімен марапатталды.
*2013 ж. - Еңбектегі ерекше жетістіктері үшін «Корманди Шойстаи Таджикистон» (Тәжікстанның еңбек сіңірген қайраткері) үкіметтік марапатымен марапатталды.
*2015 ж. – Ресей Федерациясының мемлекеттік марапаты Пушкин медалімен марапатталды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1281632573&amp;ysclid=mncuifdtpj927150412#gsc.tab=0|title=КАРИМОВА Ирина Холовна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-30|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тәжікстан ғалымдары]]</text>
      <sha1>npj7sl52w6qow3g40cs5sfx1ywgxpwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қорғалған айлақ (Дюссельдорф)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777773</id>
    <revision>
      <id>3573103</id>
      <timestamp>2026-03-30T07:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нұрғиса Ажиров</username>
        <id>178216</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;  '''Қорғалған айлақ ([[Дюссельдорф]])''' (нем. Sicherheitshafen (Дюссельдорф)), сондай — ақ &quot;Наполеон айлағы&quot; деп аталады&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = http://www.cl-historia.de/archivportal/geschichte.html#03 |title = &quot;Ист...</comment>
      <origin>3573103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12211" sha1="qsqh1hx05ylbsknd8osgxxj9qgvqsm8" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Қорғалған айлақ ([[Дюссельдорф]])''' (нем. Sicherheitshafen (Дюссельдорф)), сондай — ақ &quot;Наполеон айлағы&quot; деп аталады&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = http://www.cl-historia.de/archivportal/geschichte.html#03 |title = &quot;История Дюссельдорфа'' |lang = de |website = www.cl-historia.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2020-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200124070421/http://www.cl-historia.de/archivportal/geschichte.html#03 }}, соответствующая страница портала ''cl-historia.de'', выставленная 3 апреля 2016 (нем.)&lt;/ref&gt; - [[Рейн]]&lt;nowiki/&gt;дегі ескі Дюссельдорф қаласының солтүстік шетіндегі бұрыннан бар ішкі айлақ. Ол өзен кемелерін ауа-райының қолайсыздығынан, өзеннің таяздануынан немесе су тасқынынан, сондай-ақ мұзда жүру кезеңдерінен қорғауға қызмет етті.

== Тарихы ==

=== Құрылысы ===
1801 жылы 9 ақпанда Қасиетті [[Рим империясы]] мен [[Франция]] арасында жасалған Луневиль келісімінің алтыншы бабы орындалмас бұрын, Дюссельдорф қаласының қабырғаларын (Бірінші коалиция соғысы кезінде қатты зақымданған) бұзуды көздейтін, Франц Карл Джозеф Антон фон Гомпеш цу Больхаймның (сот қаржы министрі) басшылығымен және [[Бавария]] сайлаушысы Максимилианның өтініші бойынша босатылған аумақты жаңа мақсатта пайдалану жоспары жасалды&lt;ref&gt;''Ирена Марковиц'', статья: Новый Дюссельдорф — город-сад. В книге: ''Виланд Кёниг'': Düsseldorfer Gartenlust, Изд-во Городского музея, Дюссельдорф 1987, стр. 89.&lt;/ref&gt;. Бұл бағдарлама қаланы эспланадалармен түрлендіру және көркейтумен қатар, Дюссель өзенімен қоректенетін жаңа су қоймаларын салуды қамтыды. Оларға: жаңа даңғыл (қазіргі Генрих-Гейн-Алле), қала каналы (қазіргі Кёнигсалле), Хофгартендегі тоған (қазіргі «Ландскроне» деп аталады), Сот бағының өзі (Хофгартеннің өзі) және қорғалатын айлақ кірді&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = https://www.duesseldorf.de/stadtarchiv/stadtgeschichte/gestern_heute/data_stadtgeschichte_detail/b_08_01.shtml |title = ''Панорама Дюссельдорфа'' (городской план, около 1809) |lang = de |website = www.duesseldorf.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2016-04-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160402232058/https://www.duesseldorf.de/stadtarchiv/stadtgeschichte/gestern_heute/data_stadtgeschichte_detail/b_08_01.shtml }}, страница портала ''duesseldorf.de'', опубликованная 2 апреля 2016 (нем.)&lt;/ref&gt;. Бұл айлақ XVI ғасырдан бері қазіргі Хафенштрассе (Hafenstraße) аймағында - қаланың ескі бөлігі мен цитадель арасында орналасқан ескі қорғалатын айлақты ауыстыруы керек еді.

Жаңа аумақтарды игеруге дейінгі техникалық жоспарлауды 1802 жылдың 28 қаңтарында Сот кеңесшісі Георг Арнольд Якоби (1768–1845) басқарған арнайы комиссия&lt;ref&gt;''Ottomar Moeller'', статья: История возведения Дюссельдорфа. В книге: История города Дюссельдорфа. Юбилейная публикация к 600-летию города. Спонсор: Историческое общество Дюссельдорфа. Изд-во : Verlag von C. Kraus, Дюссельдорф, 1888, стр. 381 ({{cite web |author =  |url = http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-27603 |title = интернет-версия |lang = de |website = digital.ub.uni-duesseldorf.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2021-06-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210604064302/http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-27603 }}) (нем).&lt;/ref&gt; әзірледі. Оның құрамына сарай сәулетшісі Каспар Антон Хушбергер, инженер-капитан Ф. Х. фон Дуве және бас гидротехник Кристиан Вильгельм Г. Бауэр кірді. 1800 жылдан 1804 жылға дейін бұл комиссияға жоспарлауды өзінің ағылшын ландшафт саябағының жобасымен біріктірген ландшафт сәулетшісі Максимилиан Фридрих Вейене[нем.] де кірді.

Наполеон 1806 жылы Берг Ұлы Герцогтігін құрып, оны күйеу баласы Иоахим Мураттың бақылауына берген кезде, оның мұрагері, кәмелетке толмаған [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] Луи Бонапарттың кезіндегідей жоспарлау жалғасты. 1811 жылдың қарашасында император Наполеон князьдіктің астанасын тексерген кезде, онымен Дюссельдорфты қалалық қайта құру жоспарлары да талқыланды. 1811 жылдың 17 желтоқсанында император Дюссельдорфты «Әсемдеу туралы жарлық» шығарды. Бұл жарлықта, басқалармен қатар, қорғаныс айлағын салу (екі жыл ішінде) және құрылыс үшін тиісті аумақты беру көзделген. Дюссельдорф қаласы жобаны қаржыландыруы тиіс болды.
Жер қазу жұмыстары мәжбүрлі түрде жүргізілді. Таңдалған жер массасын Максимилиан Вей хофгартеннің ландшафты дизайнын жақсарту үшін пайдаланды. Осылайша, қазіргі Инсель-страссе көшесінің жанындағы &quot;Наполеон тауы&quot; төбесі (Inselstraße) және Ландскрон тоғанының жанындағы &quot;Ананас тауы&quot; төбесі, сондай-ақ қорғалған порттың солтүстігінде Рейн маңында шағын жағалау сызығы көтерілді. Порт жағалауындағы аллея жұмысын &quot;әдемі көрініс&quot; деп аталатын ағаш ротундамен аяқтады (Schöne Aussicht). Сот бағы (Хофгартен) Рейнге дейін жалғасты.

Наполеон империясы құлағандықтан, 1813 жылы Берг Ұлы Герцогтігі таратылғандықтан және 1815 жылы Рейн аумақтары Пруссияға берілгендіктен, айлақ толық ашылмады. Соған қарамастан, қорғалған айлақты пайдалану стандарттарына сәйкестендіру жұмыстары жалғасты. 1822 жылы 12 наурызда ол ішкі ережелерін қабылдап, ашылды&lt;ref&gt;Порядок работы защищённой гавани города Дюссельдорф, 12 марта 1822, {{cite web |author =  |url = http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ihd/content/pageview/1449381 |title = интернет-версия |lang = de |website = digital.ub.uni-duesseldorf.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2018-03-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180311141043/http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ihd/content/pageview/1449381 }} портала ''digital.ub.uni-duesseldorf.de''&lt;/ref&gt;.  Мұнда 50-ге дейін өзен кемелері айлақпен байлауға болатын еді&lt;ref&gt;Статья: Дюссельдорф, столица округа. В книге: Всеобщая энциклопедия науки и искусства. Первый том A-G, 27-я часть. F.A. Brockhaus, 1836, стр. 435 ({{cite web |author =  |url = https://books.google.de/books?id=J79FAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA435&amp;lpg=RA1-PA435&amp;dq=Sicherheitshafen+Napoleon&amp;source=bl&amp;ots=C_ij_SwUyD&amp;sig=hiFq_XnBbfUTlrbBnIXUy_ajTHY&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjsiMr2y_DLAhWBkg8KHR2WDOM4ChDoAQgoMAQ#v=onepage&amp;q=Sicherheitshafen%20Napoleon&amp;f=false |title = ''Google Books'' |lang = de |website = books.google.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2018-03-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180311081256/https://books.google.de/books?id=J79FAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA435&amp;lpg=RA1-PA435&amp;dq=Sicherheitshafen+Napoleon&amp;source=bl&amp;ots=C_ij_SwUyD&amp;sig=hiFq_XnBbfUTlrbBnIXUy_ajTHY&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjsiMr2y_DLAhWBkg8KHR2WDOM4ChDoAQgoMAQ#v=onepage&amp;q=Sicherheitshafen%20Napoleon&amp;f=false }})&lt;/ref&gt;.

1875 жылы айлақтың оңтүстік жағында Дюссельдорф өнер академиясының жаңа ғимаратының құрылысы басталды. 1880 жылы жаңадан құрылған Дюссельдорф ескек есу одағы (Ruderverein 1880 e.V.) айлақта зейнетке шыққан қайық сақтау кемесін тұрақты орналастыру құқығын алды&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = http://www.drv1880.de/index.php/verein/vereinsgeschichte |title = ''Как всё начиналось…'' |lang = de |website = www.drv1880.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2019-08-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190809202732/https://drv1880.de/index.php/verein/vereinsgeschichte }}, Веб-страница хроники союза на портале ''drv1880.de'', выставлена 3 апреля 2016&lt;/ref&gt;.
=== Жабылуы ===
1896 жылы қорғалатын айлақты жаңа орынға (ескі қаланың оңтүстігіндегі Лаусвард ауданында) көшіру туралы шешім қабылданғаннан кейін, оның қараусыз қалған орны Рейн арқылы өтетін Оберкассель көпірін салуға берілді. Нәтижесінде, қорғалатын айлақ 1898 жылға қарай толтырылды. Оның орнына Оберкассель көпірінің шығыс шеті және қалаға шығатын жолы, сондай-ақ Дюссельдорф өнер академиясының суретшісі және директоры Эдуард Бендеманның есімімен аталған жасыл сызықты Бендеманнштрассе салынды. Бұл көше кейінірек Дюссельдорф өнер академиясының суретшісі және директоры болған Фриц-Ребер-штрассе деп аталды.

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>qsqh1hx05ylbsknd8osgxxj9qgvqsm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573111</id>
      <parentid>3573103</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T07:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12222" sha1="j14wto7zf4dj2ne2s6o2cy8aqbn5ru6" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
'''Қорғалған айлақ ([[Дюссельдорф]])''' (нем. Sicherheitshafen (Дюссельдорф)), сондай — ақ &quot;Наполеон айлағы&quot; деп аталады&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = http://www.cl-historia.de/archivportal/geschichte.html#03 |title = &quot;История Дюссельдорфа'' |lang = de |website = www.cl-historia.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2020-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200124070421/http://www.cl-historia.de/archivportal/geschichte.html#03 }}, соответствующая страница портала ''cl-historia.de'', выставленная 3 апреля 2016 (нем.)&lt;/ref&gt; - [[Рейн]]&lt;nowiki/&gt;дегі ескі Дюссельдорф қаласының солтүстік шетіндегі бұрыннан бар ішкі айлақ. Ол өзен кемелерін ауа-райының қолайсыздығынан, өзеннің таяздануынан немесе су тасқынынан, сондай-ақ мұзда жүру кезеңдерінен қорғауға қызмет етті.

== Тарихы ==

=== Құрылысы ===
1801 жылы 9 ақпанда Қасиетті [[Рим империясы]] мен [[Франция]] арасында жасалған Луневиль келісімінің алтыншы бабы орындалмас бұрын, Дюссельдорф қаласының қабырғаларын (Бірінші коалиция соғысы кезінде қатты зақымданған) бұзуды көздейтін, Франц Карл Джозеф Антон фон Гомпеш цу Больхаймның (сот қаржы министрі) басшылығымен және [[Бавария]] сайлаушысы Максимилианның өтініші бойынша босатылған аумақты жаңа мақсатта пайдалану жоспары жасалды&lt;ref&gt;''Ирена Марковиц'', статья: Новый Дюссельдорф — город-сад. В книге: ''Виланд Кёниг'': Düsseldorfer Gartenlust, Изд-во Городского музея, Дюссельдорф 1987, стр. 89.&lt;/ref&gt;. Бұл бағдарлама қаланы эспланадалармен түрлендіру және көркейтумен қатар, Дюссель өзенімен қоректенетін жаңа су қоймаларын салуды қамтыды. Оларға: жаңа даңғыл (қазіргі Генрих-Гейн-Алле), қала каналы (қазіргі Кёнигсалле), Хофгартендегі тоған (қазіргі «Ландскроне» деп аталады), Сот бағының өзі (Хофгартеннің өзі) және қорғалатын айлақ кірді&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = https://www.duesseldorf.de/stadtarchiv/stadtgeschichte/gestern_heute/data_stadtgeschichte_detail/b_08_01.shtml |title = ''Панорама Дюссельдорфа'' (городской план, около 1809) |lang = de |website = www.duesseldorf.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2016-04-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160402232058/https://www.duesseldorf.de/stadtarchiv/stadtgeschichte/gestern_heute/data_stadtgeschichte_detail/b_08_01.shtml }}, страница портала ''duesseldorf.de'', опубликованная 2 апреля 2016 (нем.)&lt;/ref&gt;. Бұл айлақ XVI ғасырдан бері қазіргі Хафенштрассе (Hafenstraße) аймағында - қаланың ескі бөлігі мен цитадель арасында орналасқан ескі қорғалатын айлақты ауыстыруы керек еді.

Жаңа аумақтарды игеруге дейінгі техникалық жоспарлауды 1802 жылдың 28 қаңтарында Сот кеңесшісі Георг Арнольд Якоби (1768–1845) басқарған арнайы комиссия&lt;ref&gt;''Ottomar Moeller'', статья: История возведения Дюссельдорфа. В книге: История города Дюссельдорфа. Юбилейная публикация к 600-летию города. Спонсор: Историческое общество Дюссельдорфа. Изд-во : Verlag von C. Kraus, Дюссельдорф, 1888, стр. 381 ({{cite web |author =  |url = http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-27603 |title = интернет-версия |lang = de |website = digital.ub.uni-duesseldorf.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2021-06-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210604064302/http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-27603 }}) (нем).&lt;/ref&gt; әзірледі. Оның құрамына сарай сәулетшісі Каспар Антон Хушбергер, инженер-капитан Ф. Х. фон Дуве және бас гидротехник Кристиан Вильгельм Г. Бауэр кірді. 1800 жылдан 1804 жылға дейін бұл комиссияға жоспарлауды өзінің ағылшын ландшафт саябағының жобасымен біріктірген ландшафт сәулетшісі Максимилиан Фридрих Вейене[нем.] де кірді.

Наполеон 1806 жылы Берг Ұлы Герцогтігін құрып, оны күйеу баласы Иоахим Мураттың бақылауына берген кезде, оның мұрагері, кәмелетке толмаған [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] Луи Бонапарттың кезіндегідей жоспарлау жалғасты. 1811 жылдың қарашасында император Наполеон князьдіктің астанасын тексерген кезде, онымен Дюссельдорфты қалалық қайта құру жоспарлары да талқыланды. 1811 жылдың 17 желтоқсанында император Дюссельдорфты «Әсемдеу туралы жарлық» шығарды. Бұл жарлықта, басқалармен қатар, қорғаныс айлағын салу (екі жыл ішінде) және құрылыс үшін тиісті аумақты беру көзделген. Дюссельдорф қаласы жобаны қаржыландыруы тиіс болды.
Жер қазу жұмыстары мәжбүрлі түрде жүргізілді. Таңдалған жер массасын Максимилиан Вей хофгартеннің ландшафты дизайнын жақсарту үшін пайдаланды. Осылайша, қазіргі Инсель-страссе көшесінің жанындағы &quot;Наполеон тауы&quot; төбесі (Inselstraße) және Ландскрон тоғанының жанындағы &quot;Ананас тауы&quot; төбесі, сондай-ақ қорғалған порттың солтүстігінде Рейн маңында шағын жағалау сызығы көтерілді. Порт жағалауындағы аллея жұмысын &quot;әдемі көрініс&quot; деп аталатын ағаш ротундамен аяқтады (Schöne Aussicht). Сот бағы (Хофгартен) Рейнге дейін жалғасты.

Наполеон империясы құлағандықтан, 1813 жылы Берг Ұлы Герцогтігі таратылғандықтан және 1815 жылы Рейн аумақтары Пруссияға берілгендіктен, айлақ толық ашылмады. Соған қарамастан, қорғалған айлақты пайдалану стандарттарына сәйкестендіру жұмыстары жалғасты. 1822 жылы 12 наурызда ол ішкі ережелерін қабылдап, ашылды&lt;ref&gt;Порядок работы защищённой гавани города Дюссельдорф, 12 марта 1822, {{cite web |author =  |url = http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ihd/content/pageview/1449381 |title = интернет-версия |lang = de |website = digital.ub.uni-duesseldorf.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2018-03-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180311141043/http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ihd/content/pageview/1449381 }} портала ''digital.ub.uni-duesseldorf.de''&lt;/ref&gt;.  Мұнда 50-ге дейін өзен кемелері айлақпен байлауға болатын еді&lt;ref&gt;Статья: Дюссельдорф, столица округа. В книге: Всеобщая энциклопедия науки и искусства. Первый том A-G, 27-я часть. F.A. Brockhaus, 1836, стр. 435 ({{cite web |author =  |url = https://books.google.de/books?id=J79FAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA435&amp;lpg=RA1-PA435&amp;dq=Sicherheitshafen+Napoleon&amp;source=bl&amp;ots=C_ij_SwUyD&amp;sig=hiFq_XnBbfUTlrbBnIXUy_ajTHY&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjsiMr2y_DLAhWBkg8KHR2WDOM4ChDoAQgoMAQ#v=onepage&amp;q=Sicherheitshafen%20Napoleon&amp;f=false |title = ''Google Books'' |lang = de |website = books.google.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2018-03-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180311081256/https://books.google.de/books?id=J79FAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA435&amp;lpg=RA1-PA435&amp;dq=Sicherheitshafen+Napoleon&amp;source=bl&amp;ots=C_ij_SwUyD&amp;sig=hiFq_XnBbfUTlrbBnIXUy_ajTHY&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjsiMr2y_DLAhWBkg8KHR2WDOM4ChDoAQgoMAQ#v=onepage&amp;q=Sicherheitshafen%20Napoleon&amp;f=false }})&lt;/ref&gt;.

1875 жылы айлақтың оңтүстік жағында Дюссельдорф өнер академиясының жаңа ғимаратының құрылысы басталды. 1880 жылы жаңадан құрылған Дюссельдорф ескек есу одағы (Ruderverein 1880 e.V.) айлақта зейнетке шыққан қайық сақтау кемесін тұрақты орналастыру құқығын алды&lt;ref&gt;{{cite web |author =  |url = http://www.drv1880.de/index.php/verein/vereinsgeschichte |title = ''Как всё начиналось…'' |lang = de |website = www.drv1880.de |date =  |access-date = 2020-01-24 |url-status = live |archive-date = 2019-08-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190809202732/https://drv1880.de/index.php/verein/vereinsgeschichte }}, Веб-страница хроники союза на портале ''drv1880.de'', выставлена 3 апреля 2016&lt;/ref&gt;.
=== Жабылуы ===
1896 жылы қорғалатын айлақты жаңа орынға (ескі қаланың оңтүстігіндегі Лаусвард ауданында) көшіру туралы шешім қабылданғаннан кейін, оның қараусыз қалған орны Рейн арқылы өтетін Оберкассель көпірін салуға берілді. Нәтижесінде, қорғалатын айлақ 1898 жылға қарай толтырылды. Оның орнына Оберкассель көпірінің шығыс шеті және қалаға шығатын жолы, сондай-ақ Дюссельдорф өнер академиясының суретшісі және директоры Эдуард Бендеманның есімімен аталған жасыл сызықты Бендеманнштрассе салынды. Бұл көше кейінірек Дюссельдорф өнер академиясының суретшісі және директоры болған Фриц-Ребер-штрассе деп аталды.

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>j14wto7zf4dj2ne2s6o2cy8aqbn5ru6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Պայծառ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777774</id>
    <revision>
      <id>3573113</id>
      <timestamp>2026-03-30T07:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="352" sha1="7extavis831b2k0k20kjj77gd209n6o" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Պայծառ}}

-- ''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:42, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>7extavis831b2k0k20kjj77gd209n6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Kram fam Baurx</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777775</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Abram Markus und Zerr Baurx" />
    <revision>
      <id>3573120</id>
      <timestamp>2026-03-30T08:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>131608</id>
      </contributor>
      <comment>Tanbiruzzaman [[Қатысушы талқылауы:Kram fam Baurx]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Abram Markus und Zerr Baurx]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Kram fam Baurx|Kram fam Baurx]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Abram Markus und Zerr Baurx|Abram Markus und Zerr Baurx]]&quot;</comment>
      <origin>3573120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="io8keaxbjfmtjomjeh74xq66i4c9w6t" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Abram Markus und Zerr Baurx]]</text>
      <sha1>io8keaxbjfmtjomjeh74xq66i4c9w6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зёйдерзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777776</id>
    <revision>
      <id>3573122</id>
      <timestamp>2026-03-30T08:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нұрғиса Ажиров</username>
        <id>178216</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;  '''Зёйдерзе''' &lt;ref&gt;Энциклопедия стран мира. — Справочное издание. — Экономика, 2004. — С. 259. — 1331 с.&lt;/ref&gt;, ескірген. '''Зюдерзе'''&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Немецкое море}}&lt;/ref&gt; ({{lang-nl|Zuiderzee}} {{IPA|[...</comment>
      <origin>3573122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7373" sha1="axa9fa9l5r6r3k1fglsf317wkxuddmy" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Зёйдерзе''' &lt;ref&gt;Энциклопедия стран мира. — Справочное издание. — Экономика, 2004. — С. 259. — 1331 с.&lt;/ref&gt;, ескірген. '''Зюдерзе'''&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Немецкое море}}&lt;/ref&gt; ({{lang-nl|Zuiderzee}} {{IPA|[ˌzœy̆dərˈzeː]}} — Оӊтүстік теӊіз) - [[Нидерланд|Нидерланды]]&lt;nowiki/&gt;ның солтүстік-батыс бөлігіндегі Солтүстік теңіздегі бұрынғы таяз Шығанақ. Шығанақтың ұзындығы шамамен 100 км және ені 50 км-ден асады, ең үлкен тереңдігі төрт-бес метр, бетінің ауданы 5000 км². ХХ ғасырда шығанақтың көп бөлігі [[Солтүстік теңізі|Солтүстік теңіз]]&lt;nowiki/&gt;ден бөгетпен қоршалған, нәтижесінде ондағы су тұщы болып, іс жүзінде Шығанақ шығанаққа құятын Эйссельмер өзенінің атымен аталған көлге айналды. Эйссель өзені - [[Рейн]] өзенінің сағасы.

== Тарих және оқиғалар  ==
Ежелгі уақытта шығанақтың орнында Флевон көлі болған (лат. Flēvō, тұқым. P. Flēvōnis). Оның өлшемдері кішірек болды, ал теңізге қосылатын канал Шығанақтың кейінгі түріне қарағанда әлдеқайда тар болды. Су қоймасы бір көл ретінде қарастырылатын көлдер, батпақтар, каналдар мен каналдар кешенінен тұрды. Бірте-бірте бұл су объектілері бір-бірімен қосылып, біртұтас су кеңістігін құрады. Вли (Vlie) деп аталатын бұл су аймағының солтүстік бөлігі теңізге, ең алдымен, влиланд пен Тершеллинг аралдары арасындағы Влстром бұғазы болып табылатын канал арқылы қосылды.

Ерте орта ғасырлардан бастап теңіз деңгейінің біртіндеп көтерілуіне және жиі дауылға байланысты жағалау сызығы эрозияға ұшырады (барлық әулиелердің су тасқыны (1170)). Көлді теңізбен байланыстыратын канал біртіндеп кеңейе түсті. Көл көлемі ұлғайып, Альмере деп аталды. 1287 жылы ең үлкен су тасқыны кезінде Тексель аралындағы құмды тосқауыл қирап, көл ақыры Сейдерзе деп аталатын шығанаққа айналды. Бұл табиғи апат [[Амстердам]]&lt;nowiki/&gt;ның шағын ауылын теңіз саудасының орталығына, теңізшілер үшін кездесу және сауда орнына айналдыруға жағдай жасады &lt;ref&gt;La Court P., de. Memoires de Jean de Witt. 1709, p.37&lt;/ref&gt;.

XV ғасырда жаңа жетілдірілген бөгеттер салынғанға дейін шығанақтың құрылымы аздап өзгерді, су тасқыны мен су тасқыны жиі болды. Мысалы, 1421 жылы 18 қарашада бөгеттің жарылуы 72 ауылды су басып, шамамен 10 000 адам қаза тапты. Бұл Әулие Элизабеттің екінші су тасқыны болды.

== География және дамуы  ==
Сейдерзе шығанағының айналасында көптеген балық аулау елді мекендері тез өсті, олардың кейбіреулері Оверейсельдегі Кампен, Амстердам, Хорн және [[Голландия]]&lt;nowiki/&gt;дағы Энхейзен сияқты қабырғалы сауда қалаларына айналды. Бұл қалалар, ең алдымен, [[Балтық теңізі]]&lt;nowiki/&gt;нің порттарымен, [[Англия]]&lt;nowiki/&gt;мен және Ганзалық Одақпен, кейінірек колониялар құрумен — әлемнің қалған бөлігімен сауда жасады. Бірақ кейіннен сауда белсенділігі төмендей бастады және көптеген қалалар біртіндеп балық аулау мен өнеркәсіптік өндіріске оралды. Шығанақ маңында орналасқан қаланың күнделікті өмірінен алынған эскиз Джордж Клаузеннің &quot;Голландияның Сейдерзе шығанағындағы балықшылар ауылындағы масса&quot; картинасында түсірілген (шамамен 1880). 20 ғасырдың ортасынан бастап туризм біртіндеп негізгі табыс көзіне айналуда.

Шығанақ ішінде төрт шағын арал болды: Виринген, Шокланд, Урк және Маркен. Бұл аралдардың тұрғындары негізінен балық аулау және онымен байланысты салалар арқылы өмір сүрді. Қазіргі уақытта бұл аралдардың барлығы полдерлердің бөліктеріне айналды — жасанды түрде жасалған жер учаскелері. 1932 жылы&quot; Сейдерзе &quot; жобасын жүзеге асыру кезінде шығанақ Солтүстік теңізден Афслейтдейк деп аталатын жасанды бөгетпен қоршалған. Бұл бөгеттің құрылуы 1916 жылғы қаңтардағы су тасқынына жауап болды. Сейдерзені жабу жоспарлары отыз жылдан астам уақыт бойы жасалды. 1932 жылы Афслейтдейк бөгетінің аяқталуымен Шығанақ Эйсельмер көліне айналды, нәтижесінде ауыл шаруашылығы мен коммуналдық қызметтер үшін үлкен көлемдегі Тұщы су пайда болды. Шығанақ аймағының бір бөлігі құрғатылып, Вирингермер, Нордостполдер, Шығыс және Оңтүстік Флеволанд полдерлері құрылды. Соңғы үш аумақта Флеволанд провинциясы құрылды. 1980 жылдары Эйсельмердің оңтүстік бөлігі бір Хоутрибдейк бөгетімен қоршалып, Маркермер көлін құрады.

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>axa9fa9l5r6r3k1fglsf317wkxuddmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573134</id>
      <parentid>3573122</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T09:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7384" sha1="94qjoliuqvrxhdwgplla6b69c5jpktz" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
'''Зёйдерзе''' &lt;ref&gt;Энциклопедия стран мира. — Справочное издание. — Экономика, 2004. — С. 259. — 1331 с.&lt;/ref&gt;, ескірген. '''Зюдерзе'''&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Немецкое море}}&lt;/ref&gt; ({{lang-nl|Zuiderzee}} {{IPA|[ˌzœy̆dərˈzeː]}} — Оӊтүстік теӊіз) - [[Нидерланд|Нидерланды]]&lt;nowiki/&gt;ның солтүстік-батыс бөлігіндегі Солтүстік теңіздегі бұрынғы таяз Шығанақ. Шығанақтың ұзындығы шамамен 100 км және ені 50 км-ден асады, ең үлкен тереңдігі төрт-бес метр, бетінің ауданы 5000 км². ХХ ғасырда шығанақтың көп бөлігі [[Солтүстік теңізі|Солтүстік теңіз]]&lt;nowiki/&gt;ден бөгетпен қоршалған, нәтижесінде ондағы су тұщы болып, іс жүзінде Шығанақ шығанаққа құятын Эйссельмер өзенінің атымен аталған көлге айналды. Эйссель өзені - [[Рейн]] өзенінің сағасы.

== Тарих және оқиғалар  ==
Ежелгі уақытта шығанақтың орнында Флевон көлі болған (лат. Flēvō, тұқым. P. Flēvōnis). Оның өлшемдері кішірек болды, ал теңізге қосылатын канал Шығанақтың кейінгі түріне қарағанда әлдеқайда тар болды. Су қоймасы бір көл ретінде қарастырылатын көлдер, батпақтар, каналдар мен каналдар кешенінен тұрды. Бірте-бірте бұл су объектілері бір-бірімен қосылып, біртұтас су кеңістігін құрады. Вли (Vlie) деп аталатын бұл су аймағының солтүстік бөлігі теңізге, ең алдымен, влиланд пен Тершеллинг аралдары арасындағы Влстром бұғазы болып табылатын канал арқылы қосылды.

Ерте орта ғасырлардан бастап теңіз деңгейінің біртіндеп көтерілуіне және жиі дауылға байланысты жағалау сызығы эрозияға ұшырады (барлық әулиелердің су тасқыны (1170)). Көлді теңізбен байланыстыратын канал біртіндеп кеңейе түсті. Көл көлемі ұлғайып, Альмере деп аталды. 1287 жылы ең үлкен су тасқыны кезінде Тексель аралындағы құмды тосқауыл қирап, көл ақыры Сейдерзе деп аталатын шығанаққа айналды. Бұл табиғи апат [[Амстердам]]&lt;nowiki/&gt;ның шағын ауылын теңіз саудасының орталығына, теңізшілер үшін кездесу және сауда орнына айналдыруға жағдай жасады &lt;ref&gt;La Court P., de. Memoires de Jean de Witt. 1709, p.37&lt;/ref&gt;.

XV ғасырда жаңа жетілдірілген бөгеттер салынғанға дейін шығанақтың құрылымы аздап өзгерді, су тасқыны мен су тасқыны жиі болды. Мысалы, 1421 жылы 18 қарашада бөгеттің жарылуы 72 ауылды су басып, шамамен 10 000 адам қаза тапты. Бұл Әулие Элизабеттің екінші су тасқыны болды.

== География және дамуы  ==
Сейдерзе шығанағының айналасында көптеген балық аулау елді мекендері тез өсті, олардың кейбіреулері Оверейсельдегі Кампен, Амстердам, Хорн және [[Голландия]]&lt;nowiki/&gt;дағы Энхейзен сияқты қабырғалы сауда қалаларына айналды. Бұл қалалар, ең алдымен, [[Балтық теңізі]]&lt;nowiki/&gt;нің порттарымен, [[Англия]]&lt;nowiki/&gt;мен және Ганзалық Одақпен, кейінірек колониялар құрумен — әлемнің қалған бөлігімен сауда жасады. Бірақ кейіннен сауда белсенділігі төмендей бастады және көптеген қалалар біртіндеп балық аулау мен өнеркәсіптік өндіріске оралды. Шығанақ маңында орналасқан қаланың күнделікті өмірінен алынған эскиз Джордж Клаузеннің &quot;Голландияның Сейдерзе шығанағындағы балықшылар ауылындағы масса&quot; картинасында түсірілген (шамамен 1880). 20 ғасырдың ортасынан бастап туризм біртіндеп негізгі табыс көзіне айналуда.

Шығанақ ішінде төрт шағын арал болды: Виринген, Шокланд, Урк және Маркен. Бұл аралдардың тұрғындары негізінен балық аулау және онымен байланысты салалар арқылы өмір сүрді. Қазіргі уақытта бұл аралдардың барлығы полдерлердің бөліктеріне айналды — жасанды түрде жасалған жер учаскелері. 1932 жылы&quot; Сейдерзе &quot; жобасын жүзеге асыру кезінде шығанақ Солтүстік теңізден Афслейтдейк деп аталатын жасанды бөгетпен қоршалған. Бұл бөгеттің құрылуы 1916 жылғы қаңтардағы су тасқынына жауап болды. Сейдерзені жабу жоспарлары отыз жылдан астам уақыт бойы жасалды. 1932 жылы Афслейтдейк бөгетінің аяқталуымен Шығанақ Эйсельмер көліне айналды, нәтижесінде ауыл шаруашылығы мен коммуналдық қызметтер үшін үлкен көлемдегі Тұщы су пайда болды. Шығанақ аймағының бір бөлігі құрғатылып, Вирингермер, Нордостполдер, Шығыс және Оңтүстік Флеволанд полдерлері құрылды. Соңғы үш аумақта Флеволанд провинциясы құрылды. 1980 жылдары Эйсельмердің оңтүстік бөлігі бір Хоутрибдейк бөгетімен қоршалып, Маркермер көлін құрады.

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>94qjoliuqvrxhdwgplla6b69c5jpktz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қарақат Мұқашқызы Нағымжанова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777777</id>
    <revision>
      <id>3573123</id>
      <timestamp>2026-03-30T08:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Қарақат Мұқашқызы Нағымжанова  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 04.08.1970    |Туған жері          = [[Шығыс Қазақстан облысы]], {{туғанжері|Тарбағатай ауданы|Тарбағатай ауданында}}, Жамб...</comment>
      <origin>3573123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3865" sha1="92unc75vuo09d4e2qm55o2p9yougnk3" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Қарақат Мұқашқызы Нағымжанова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 04.08.1970  
 |Туған жері          = [[Шығыс Қазақстан облысы]], {{туғанжері|Тарбағатай ауданы|Тарбағатай ауданында}}, [[Жамбыл (Тарбағатай ауданы)|Жамбыл]] ауылы.
 |Қайтыс болған күні  =  
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Педагогика
 |Жұмыс орны          = &quot;Тұран-Астана&quot; жеке меншік университеті
 |Ғылыми дәрежесі     = Педагогика ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті (қазіргі [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Қарақат Мұқашқызы Нағымжанова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1970 жыл|1970]] жылы 4 тамызда [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Тарбағатай ауданы]], [[Жамбыл (Тарбағатай ауданы)|Жамбыл]] ауылында туған.&lt;br&gt;

Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетін ([[1993 жыл|1993]], қазіргі [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]] бітірген. Оқу бітіргеннен кейін осы университетете оқытушы болып қызмет атқарды. [[2007 жыл|2007]] жылдан кафедра меңгерушісі.
Бүгінгі күні &quot;Тұран-Астана&quot; жеке меншік университетінде ғылыми қызметкер.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
&quot;Университет студенттерінің педагогикалық креативтігін инновациялық білім беру ортасында қалыптастырудың ғылыми негіздері&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
97 ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 3 оқу құралы, 2 оқу-әдістемелік құралдың авторы.

== Марапаттары ==
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2008).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.ncste.kz/ru/nagyimzhanova-karakat-mukashovna Ұлттық мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама орталығы.]
* [https://famous-scientists.ru/anketa/nagymzhanova-karakat-mukashovna-11740 Известные учёные.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>92unc75vuo09d4e2qm55o2p9yougnk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Левантия дәлізі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777779</id>
    <revision>
      <id>3573127</id>
      <timestamp>2026-03-30T08:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нұрғиса Ажиров</username>
        <id>178216</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;  Левант дәлізі-солтүстік-батыстағы Жерорта теңізі мен оңтүстік-шығыстағы шөлдер арасындағы Африканы Еуразиямен байланыстыратын және Леванттың атымен аталған сал...</comment>
      <origin>3573127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4310" sha1="97lu3dp409qwcd8xlplgt54ok6o48ma" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

Левант дәлізі-солтүстік-батыстағы Жерорта теңізі мен оңтүстік-шығыстағы шөлдер арасындағы Африканы Еуразиямен байланыстыратын және Леванттың атымен аталған салыстырмалы түрде тар құрлық. Бұл дәліз Еуразия мен Африка арасындағы жануарлардың қоныс аударуының құрлықтағы жолы болып табылады. Ерте гомининдер Африкадан Еуразияға екі жолмен тарады: 

* Левантия дәлізі 

* Африка Мүйізі &lt;ref&gt;1.      N. Goren-Inbar, John D. Speth (eds.), &quot;Human Paleoecology in the Levantine Corridor&quot;. 1994, &lt;nowiki&gt;ISBN 1-84217-155-0&lt;/nowiki&gt; (book review Архивная копия от 16 июля 2011 на Wayback Machine)&lt;/ref&gt;.

== Орналасуы және географиясы == 
Левант дәлізі-құнарлы жарты айдың батыс бөлігі. Шығыс бөлігінде Месопотамия орналасқан.

== Өсімдіктерді орналастыру жолы == 
Ботаниктер өсімдіктер Левантия дәлізі арқылы таралды деп санайды &lt;ref&gt;Bar-Yosef O. Pleistocene connections between Africa and Southwest Asia: an archaeological perspective, ''[[African Archaeological Review]]'', 1987, vol. 5, pp. 29–38.&lt;/ref&gt;.

== Адамдарды қоныстандыру жолы == 
Палеолит және мезолит кезеңдерінде Левантия дәлізі Африка мүйізіне қарағанда Африка мен Еуразия арасындағы Адамдардың екі бағытты көші-қоны үшін маңыздырақ болғаны Y хромосомасы мен mtdna гаплогруппаларының таралуын дәлелдеді&lt;ref&gt;J. R. Luis ''et al.'', &quot;The Levant versus the Horn of Africa: Evidence for Bidirectional Corridors of Human Migrations&quot; &lt;small&gt;Архивировано &lt;nowiki&gt;{{{2}}}&lt;/nowiki&gt;.&lt;/small&gt;, ''American Journal of Human Genetics'', 74: 532-544.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://antropogenez.ru/article/76/|title=О митохондриальной Еве и генетическом разнообразии современного человечества|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420085516/https://antropogenez.ru/article/76/|archive-date=2022-04-20|access-date=2023-01-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 
Бұл терминді археологтар неолиттік революция кезінде маңызды оқиғалар болған Кипрді қамтитын аумақ ретінде жиі қолданады &lt;ref name=&quot;Simmons2011&quot;&gt;''Alan H. Simmons.'' The Neolithic Revolution in the Near East: Transforming the Human Landscape. — University of Arizona Press, 2011-04-15. — P. 33–. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-8165-2966-7&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.
Алғашқы отырықшы ауылдарды левантия дәлізіндегі Тұщы су көздері мен көлдердің айналасында натуфи мәдениеті құрды &lt;ref name=&quot;Barker2000&quot;&gt;''Graeme Barker.'' Archaeology of Drylands: Living on the Margins. — Taylor &amp; Francis, 2000-12-05. — P. 68–. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-415-23001-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. Алғашқы сапиенстер алдымен Левантқа түсіп, ұзақ уақыт болды, содан кейін Азияға қоныс аударды. Шамамен 45 мың жыл бұрын, Еуропада климат қолайлы болған кезде, сапиенстер сол жерге көшті&lt;ref&gt;''Егор Антонов.'' Первые сапиенсы не торопились в Европу. ''Наука и жизнь'' (2 февраля 2015). Дата обращения: 15 февраля 2023. Архивировано 18 февраля 2023 года.&lt;/ref&gt;.
== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>97lu3dp409qwcd8xlplgt54ok6o48ma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573128</id>
      <parentid>3573127</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T08:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Нұрғиса Ажиров</username>
        <id>178216</id>
      </contributor>
      <origin>3573128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="qh9strbrpc74eitmkij3c3tbeg7vbrw" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''Левант дәлізі''' - солтүстік-батыстағы Жерорта теңізі мен оңтүстік-шығыстағы шөлдер арасындағы Африканы Еуразиямен байланыстыратын және Леванттың атымен аталған салыстырмалы түрде тар құрлық. Бұл дәліз Еуразия мен Африка арасындағы жануарлардың қоныс аударуының құрлықтағы жолы болып табылады. Ерте гомининдер Африкадан Еуразияға екі жолмен тарады: 

* Левантия дәлізі 

* Африка Мүйізі &lt;ref&gt;1.      N. Goren-Inbar, John D. Speth (eds.), &quot;Human Paleoecology in the Levantine Corridor&quot;. 1994, &lt;nowiki&gt;ISBN 1-84217-155-0&lt;/nowiki&gt; (book review Архивная копия от 16 июля 2011 на Wayback Machine)&lt;/ref&gt;.

== Орналасуы және географиясы == 
Левант дәлізі-құнарлы жарты айдың батыс бөлігі. Шығыс бөлігінде Месопотамия орналасқан.

== Өсімдіктерді орналастыру жолы == 
Ботаниктер өсімдіктер Левантия дәлізі арқылы таралды деп санайды &lt;ref&gt;Bar-Yosef O. Pleistocene connections between Africa and Southwest Asia: an archaeological perspective, ''[[African Archaeological Review]]'', 1987, vol. 5, pp. 29–38.&lt;/ref&gt;.

== Адамдарды қоныстандыру жолы == 
Палеолит және мезолит кезеңдерінде Левантия дәлізі Африка мүйізіне қарағанда Африка мен Еуразия арасындағы Адамдардың екі бағытты көші-қоны үшін маңыздырақ болғаны Y хромосомасы мен mtdna гаплогруппаларының таралуын дәлелдеді&lt;ref&gt;J. R. Luis ''et al.'', &quot;The Levant versus the Horn of Africa: Evidence for Bidirectional Corridors of Human Migrations&quot; &lt;small&gt;Архивировано &lt;nowiki&gt;{{{2}}}&lt;/nowiki&gt;.&lt;/small&gt;, ''American Journal of Human Genetics'', 74: 532-544.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://antropogenez.ru/article/76/|title=О митохондриальной Еве и генетическом разнообразии современного человечества|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420085516/https://antropogenez.ru/article/76/|archive-date=2022-04-20|access-date=2023-01-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 
Бұл терминді археологтар неолиттік революция кезінде маңызды оқиғалар болған Кипрді қамтитын аумақ ретінде жиі қолданады &lt;ref name=&quot;Simmons2011&quot;&gt;''Alan H. Simmons.'' The Neolithic Revolution in the Near East: Transforming the Human Landscape. — University of Arizona Press, 2011-04-15. — P. 33–. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-8165-2966-7&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.
Алғашқы отырықшы ауылдарды левантия дәлізіндегі Тұщы су көздері мен көлдердің айналасында натуфи мәдениеті құрды &lt;ref name=&quot;Barker2000&quot;&gt;''Graeme Barker.'' Archaeology of Drylands: Living on the Margins. — Taylor &amp; Francis, 2000-12-05. — P. 68–. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-415-23001-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. Алғашқы сапиенстер алдымен Левантқа түсіп, ұзақ уақыт болды, содан кейін Азияға қоныс аударды. Шамамен 45 мың жыл бұрын, Еуропада климат қолайлы болған кезде, сапиенстер сол жерге көшті&lt;ref&gt;''Егор Антонов.'' Первые сапиенсы не торопились в Европу. ''Наука и жизнь'' (2 февраля 2015). Дата обращения: 15 февраля 2023. Архивировано 18 февраля 2023 года.&lt;/ref&gt;.
== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>qh9strbrpc74eitmkij3c3tbeg7vbrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573133</id>
      <parentid>3573128</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T09:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4328" sha1="eahy96edqdogcu7060nt01fmac0lppl" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{wikify}}
'''Левант дәлізі''' - солтүстік-батыстағы Жерорта теңізі мен оңтүстік-шығыстағы шөлдер арасындағы Африканы Еуразиямен байланыстыратын және Леванттың атымен аталған салыстырмалы түрде тар құрлық. Бұл дәліз Еуразия мен Африка арасындағы жануарлардың қоныс аударуының құрлықтағы жолы болып табылады. Ерте гомининдер Африкадан Еуразияға екі жолмен тарады: 

* Левантия дәлізі 

* Африка Мүйізі &lt;ref&gt;1.      N. Goren-Inbar, John D. Speth (eds.), &quot;Human Paleoecology in the Levantine Corridor&quot;. 1994, &lt;nowiki&gt;ISBN 1-84217-155-0&lt;/nowiki&gt; (book review Архивная копия от 16 июля 2011 на Wayback Machine)&lt;/ref&gt;.

== Орналасуы және географиясы == 
Левант дәлізі-құнарлы жарты айдың батыс бөлігі. Шығыс бөлігінде Месопотамия орналасқан.

== Өсімдіктерді орналастыру жолы == 
Ботаниктер өсімдіктер Левантия дәлізі арқылы таралды деп санайды &lt;ref&gt;Bar-Yosef O. Pleistocene connections between Africa and Southwest Asia: an archaeological perspective, ''[[African Archaeological Review]]'', 1987, vol. 5, pp. 29–38.&lt;/ref&gt;.

== Адамдарды қоныстандыру жолы == 
Палеолит және мезолит кезеңдерінде Левантия дәлізі Африка мүйізіне қарағанда Африка мен Еуразия арасындағы Адамдардың екі бағытты көші-қоны үшін маңыздырақ болғаны Y хромосомасы мен mtdna гаплогруппаларының таралуын дәлелдеді&lt;ref&gt;J. R. Luis ''et al.'', &quot;The Levant versus the Horn of Africa: Evidence for Bidirectional Corridors of Human Migrations&quot; &lt;small&gt;Архивировано &lt;nowiki&gt;{{{2}}}&lt;/nowiki&gt;.&lt;/small&gt;, ''American Journal of Human Genetics'', 74: 532-544.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://antropogenez.ru/article/76/|title=О митохондриальной Еве и генетическом разнообразии современного человечества|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420085516/https://antropogenez.ru/article/76/|archive-date=2022-04-20|access-date=2023-01-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 
Бұл терминді археологтар неолиттік революция кезінде маңызды оқиғалар болған Кипрді қамтитын аумақ ретінде жиі қолданады &lt;ref name=&quot;Simmons2011&quot;&gt;''Alan H. Simmons.'' The Neolithic Revolution in the Near East: Transforming the Human Landscape. — University of Arizona Press, 2011-04-15. — P. 33–. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-8165-2966-7&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.
Алғашқы отырықшы ауылдарды левантия дәлізіндегі Тұщы су көздері мен көлдердің айналасында натуфи мәдениеті құрды &lt;ref name=&quot;Barker2000&quot;&gt;''Graeme Barker.'' Archaeology of Drylands: Living on the Margins. — Taylor &amp; Francis, 2000-12-05. — P. 68–. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-415-23001-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. Алғашқы сапиенстер алдымен Левантқа түсіп, ұзақ уақыт болды, содан кейін Азияға қоныс аударды. Шамамен 45 мың жыл бұрын, Еуропада климат қолайлы болған кезде, сапиенстер сол жерге көшті&lt;ref&gt;''Егор Антонов.'' Первые сапиенсы не торопились в Европу. ''Наука и жизнь'' (2 февраля 2015). Дата обращения: 15 февраля 2023. Архивировано 18 февраля 2023 года.&lt;/ref&gt;.
== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>eahy96edqdogcu7060nt01fmac0lppl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Pablussky</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777780</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Sucdemagrana" />
    <revision>
      <id>3573137</id>
      <timestamp>2026-03-30T09:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ontzak</username>
        <id>72968</id>
      </contributor>
      <comment>Ontzak [[Қатысушы талқылауы:Pablussky]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Sucdemagrana]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Pablussky|Pablussky]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Sucdemagrana|Sucdemagrana]]&quot;</comment>
      <origin>3573137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="9vo33j1vzree2cto02xe6qty21i8vk3" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Sucdemagrana]]</text>
      <sha1>9vo33j1vzree2cto02xe6qty21i8vk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ядролық эскалация баспалдақтары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777781</id>
    <revision>
      <id>3573138</id>
      <timestamp>2026-03-30T09:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arystanbek</username>
        <id>14348</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: [[File:Herman Kahn.jpg|thumb|right|Герман Кан. Ядролық эскалация баспалдағы ұғымы көбіне осы стратегтің еңбектерімен байланыстырылады.]]  '''Ядролық эскалация баспалдақтары''' — [[ядролық қару]]ы бар мемлекеттер арасындағы дағдарыс пен соғыстың бір деңгейден келесі деңгейге...</comment>
      <origin>3573138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14159" sha1="6u2188kgzmqjrrioxaudj8w7ufl64om" xml:space="preserve">[[File:Herman Kahn.jpg|thumb|right|Герман Кан. Ядролық эскалация баспалдағы ұғымы көбіне осы стратегтің еңбектерімен байланыстырылады.]]

'''Ядролық эскалация баспалдақтары''' — [[ядролық қару]]ы бар мемлекеттер арасындағы дағдарыс пен соғыстың бір деңгейден келесі деңгейге қалай күшеюі мүмкін екенін түсіндіретін талдамалық үлгі. Бұл ұғым [[Қырғи-қабақ соғыс]] кезеңіндегі [[ядролық тежеу]], дағдарысты басқару және [[әскери стратегия]] мәселелерімен тығыз байланысты.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot;&gt;{{cite book |last=Kahn |first=Herman |title=On Escalation: Metaphors and Scenarios |publisher=Frederick A. Praeger |location=New York |year=1965 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot;&gt;{{cite book |last=Kokoshin |first=Andrei A. |title=Ensuring Strategic Stability in the Past and Present: Theoretical and Applied Questions |publisher=Belfer Center for Science and International Affairs, Harvard Kennedy School |year=2011 |url=https://www.belfercenter.org/sites/default/files/pantheon_files/files/publication/Ensuring%20Strategic%20Stability%20by%20A.%20Kokoshin.pdf |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot;&gt;{{cite web |title=Escalation and Deescalation of Crises, Armed Conflicts, and Wars |url=https://www.ndc.nato.int/escalation-and-deescalation-of-crises-armed-conflicts-and-wars/ |website=NATO Defense College |date=2022-03-28 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ұғым көбіне америкалық стратег [[Герман Кан]]ның атымен байланыстырылады. Ол эскалацияны дағдарыстың жай шиеленісуінен бастап жаппай ядролық алмасуға дейін баратын бірнеше саты түрінде қарастырды.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot; /&gt; Кейін бұл үлгі түрлі зерттеушілер мен әскери мектептерде ықшамдалып, өзгертілген нұсқаларда қолданылды.&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot; /&gt;

== Тарихы ==
Ядролық эскалацияны баспалдақ ретінде түсіндіру [[1960-жылдар]]дағы стратегиялық зерттеулермен бірге қалыптасты. Бұл кезеңде ядролық державалар арасындағы кез келген ірі дағдарыс саяси қысымнан дәстүрлі соғысқа, одан әрі ядролық қару қолдануға ұласуы мүмкін деген қауіп кең талқыланды.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Schelling1966&quot;&gt;{{cite book |last=Schelling |first=Thomas C. |title=Arms and Influence |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=1966 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Кариб дағдарысы]] мұндай қауіптің қаншалықты нақты екенін көрсетті. Дағдарыстан кейін 1963 жылы АҚШ пен КСРО арасында тікелей байланыс желісін құру туралы келісім жасалды. Бұл желі кейін «қызыл телефон» деген бейнелі атаумен кең танылды, бірақ шын мәнінде ол бастапқыда мәтіндік хабар алмасуға арналған арнайы арна болды.&lt;ref name=&quot;StateHotline&quot;&gt;{{cite web |title=Hot Line Agreement |url=https://2009-2017.state.gov/t/isn/4785.htm |website=U.S. Department of State |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hotlineroom.jpg|thumb|right|Ақ үйдегі Washington–Moscow тікелей байланыс желісінің терминалы. Мұндай арналар эскалацияны тежеу тетіктерінің бірі саналады.]]

== Теориялық негізі ==
Ядролық эскалация баспалдақтары үлгісінің негізгі мақсаты — қақтығыстың қалай күшеюі мүмкін екенін сатыларға бөліп түсіндіру. Мұнда бірнеше өзекті ұғым бар:

* '''тік эскалация''' — күш қолдану қарқыны мен қиратқыштығының артуы;
* '''көлденең эскалация''' — қақтығыстың жаңа өңірлерге, жаңа майдандарға немесе жаңа салаларға таралуы;
* '''әдейі эскалация''' — қарсы жаққа қысым жасау үшін саналы түрде жоғары сатыға көтерілу;
* '''кездейсоқ эскалация''' — қате есеп, байланыс үзілуі, техникалық ақау немесе қарсы жақтың ниетін дұрыс түсінбеу салдарынан шиеленістің күшеюі.&lt;ref name=&quot;Schelling1966&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot;&gt;{{cite web |title=Nuclear Escalation Strategies and Perceptions: The United States, the Russian Federation, and China |url=https://unidir.org/publication/nuclear-escalation-strategies-and-perceptions-the-united-states-the-russian-federation-and-china/ |website=UNIDIR |date=2021-06-22 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бұл үлгі [[тежеу]] тұжырымымен де байланысты. Тежеу логикасы бойынша, қарсы жақ шабуыл жасаса, одан да ауыр зардапқа ұшырайтынын білгенде, соққы жасаудан тартынуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;BritDet&quot;&gt;{{cite web |title=Deterrence |url=https://www.britannica.com/topic/deterrence-political-and-military-strategy |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ықшамдалған баспалдақ үлгісі ==
Төмендегі кесте оқу мақсатына арналған ықшам үлгі болып табылады. Герман Канның бастапқы жүйесі бұдан әлдеқайда егжей-тегжейлі болған.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ядролық эскалация баспалдақтары
! Деңгей
! Қимыл
! Мақсат
! Тоқтату нүктесі
|-
| 1. Саяси ескерту
| Мәлімдемелер, «қызыл сызық» жариялау, ескерту ноталары
| Қарсы жақты психологиялық қысымға алу
| Дипломатиялық арналарды іске қосу, [[БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі]] араласуы
|-
| 2. Конвенциялық (ядролық емес) жауап
| Дәстүрлі әуе немесе зымыран соққылары, инфрақұрылымды нысанаға алу
| Әскери тепе-теңдікті қалпына келтіру
| Бітім, араағайындық, соғыс қимылдарын тоқтату
|-
| 3. Тактикалық ядролық қаруды қолдануға дайындық
| Тактикалық ядролық қаруды алға шығару, оқу-жаттығуларда көрсету
| Қорқыту арқылы қарсы жақты келіссөзге мәжбүрлеу
| Үшінші тараптың қысымы, қауіпсіздік кепілдіктері
|-
| 4. Тактикалық ядролық соққы
| Шектеулі аумақта, мысалы әскери базаға не ашық жерге ядролық қару қолдану
| Қарсыласты шегінуге мәжбүрлеу
| Жедел келіссөздер, эскалацияны тоқтатуға бағытталған бітімгерлік
|-
| 5. Стратегиялық ядролық соққыға дайындық
| Ракеталық әскерлерді жоғары дайындыққа көшіру
| Жаһандық тежеу
| Арнайы байланыс арналары мен дағдарыс байланысын пайдалану
|-
| 6. Стратегиялық ядролық соғыс
| Қалаларға және стратегиялық нысандарға жаппай соққы жасау
| Қарсыласты толық тізе бүктіру
| Бұл деңгейден кейін тоқтату өте қиын, бірақ шектеулі келісімге келу мүмкіндігі теориялық тұрғыда ғана сақталады
|-
| 7. Жаһандық ядролық қыс
| Көп мәрте ядролық соққылардан кейінгі климаттық апат
| Қарсы жаққа ғана емес, бүкіл адамзатқа ауыр зардап келтіреді
| Зардапты айтарлықтай жеңілдету мүмкіндігі өте шектеулі
|}

== Қырғи-қабақ соғыс кезеңіндегі орны ==
Қырғи-қабақ соғыс кезінде ядролық эскалация баспалдақтары тек теориялық ұғым емес, әскери жоспарлаудағы ойлау құралына айналды. АҚШ пен оның одақтастары ядролық соғысқа бірден өтпей, саяси, экономикалық, дәстүрлі әскери және шектеулі ядролық нұсқалардың арақатынасын қарастырды.&lt;ref name=&quot;Freedman2003&quot;&gt;{{cite book |last=Freedman |first=Lawrence |title=The Evolution of Nuclear Strategy |edition=3rd |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |year=2003 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бұл тұрғыдан [[НАТО]]-ның «икемді жауап» тұжырымы ерекше маңызды болды. Оның мәні қарсы шабуылға бір ғана алдын ала белгіленген тәсілмен емес, саяси да, дәстүрлі де, қажет болса ядролық та құралдардың кең ауқымымен жауап беру еді.&lt;ref name=&quot;BritFlex&quot;&gt;{{cite web |title=Flexible Response |url=https://www.britannica.com/topic/Flexible-Response |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі маңызы ==
XXI ғасырда ядролық эскалация баспалдақтары ұғымы қайтадан өзекті бола түсті. Бұған тек ядролық қарудың өзі емес, оған байланысты басқару, барлау, ерте ескерту және байланыс жүйелерінің осалдығы себеп болып отыр.&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot;&gt;{{cite web |title=Addressing Multidomain Nuclear Escalation Risk |url=https://www.sipri.org/publications/2026/policy-reports/addressing-multidomain-nuclear-escalation-risk |website=SIPRI |year=2026 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

Қазіргі зерттеулерде эскалация қаупі тек жер үстіндегі соғысқа ғана емес, [[кибершабуыл]], [[ғарыш]]тағы жүйелерге ықпал ету, суасты байланыс желілері мен ерте ескерту құралдарына соққы беру сияқты көпсалалы факторларға да байланыстырылып отыр.&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

== Сын ==
Ядролық эскалация баспалдақтары үлгісі пайдалы талдау құралы саналғанымен, ол әмбебап үлгі емес. Зерттеушілер оның бірнеше әлсіз тұсын көрсетеді:

* нақты дағдарыстар әрқашан сатылы және рет-ретімен өрбімейді;
* мемлекеттер кейде аралық сатыларды аттап өтіп, бірден қаттырақ қимылға бара алады;
* қате қабылдау, ақпараттың кешігуі және ішкі саяси қысым үлгінің сызықтық логикасын бұзуы мүмкін;
* жаңа технологиялар шешім қабылдау уақытын қысқартып, кездейсоқ эскалация тәуекелін өсіреді.&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

Халықаралық Қызыл Крест комитеті мен басқа да гуманитарлық ұйымдар ядролық қарудың кез келген қолданылуы жаппай адам шығынына, денсаулық сақтау жүйесінің күйреуіне, қоршаған орта мен климатқа ұзақ мерзімді зардапқа әкелетінін айтады. Сондықтан мұндай баспалдақтың жоғарғы сатылары тек әскери мәселе емес, бүкіл адамзатқа ортақ қауіп ретінде қаралады.&lt;ref name=&quot;ICRC2020&quot;&gt;{{cite web |title=Humanitarian impacts and risks of use of nuclear weapons |url=https://www.icrc.org/en/document/humanitarian-impacts-and-risks-use-nuclear-weapons |website=International Committee of the Red Cross |date=2020-08-29 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Ядролық соғыс]]
* [[Ядролық тежеу]]


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ядролық қару]]
[[Санат:Әскери стратегия]]
[[Санат:Қырғи-қабақ соғыс]]
[[Санат:Халықаралық қатынастар]]</text>
      <sha1>6u2188kgzmqjrrioxaudj8w7ufl64om</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573142</id>
      <parentid>3573138</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arystanbek</username>
        <id>14348</id>
      </contributor>
      <origin>3573142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14174" sha1="81n7mpmkajljw27cndo30liimn18bvo" xml:space="preserve">[[File:Herman Kahn.jpg|thumb|right|Герман Кан. Ядролық эскалация баспалдағы ұғымы көбіне осы стратегтің еңбектерімен байланыстырылады.]]

'''Ядролық эскалация баспалдақтары''' — [[ядролық қару]]ы бар мемлекеттер арасындағы дағдарыс пен соғыстың бір деңгейден келесі деңгейге қалай күшеюі мүмкін екенін түсіндіретін талдамалық үлгі. Бұл ұғым [[Қырғи қабақ соғысы]] кезеңіндегі [[ядролық тежеу]], дағдарысты басқару және [[әскери стратегия]] мәселелерімен тығыз байланысты.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot;&gt;{{cite book |last=Kahn |first=Herman |title=On Escalation: Metaphors and Scenarios |publisher=Frederick A. Praeger |location=New York |year=1965 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot;&gt;{{cite book |last=Kokoshin |first=Andrei A. |title=Ensuring Strategic Stability in the Past and Present: Theoretical and Applied Questions |publisher=Belfer Center for Science and International Affairs, Harvard Kennedy School |year=2011 |url=https://www.belfercenter.org/sites/default/files/pantheon_files/files/publication/Ensuring%20Strategic%20Stability%20by%20A.%20Kokoshin.pdf |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot;&gt;{{cite web |title=Escalation and Deescalation of Crises, Armed Conflicts, and Wars |url=https://www.ndc.nato.int/escalation-and-deescalation-of-crises-armed-conflicts-and-wars/ |website=NATO Defense College |date=2022-03-28 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ұғым көбіне америкалық стратег [[Герман Кан]]ның атымен байланыстырылады. Ол эскалацияны дағдарыстың жай шиеленісуінен бастап жаппай ядролық алмасуға дейін баратын бірнеше саты түрінде қарастырды.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot; /&gt; Кейін бұл үлгі түрлі зерттеушілер мен әскери мектептерде ықшамдалып, өзгертілген нұсқаларда қолданылды.&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot; /&gt;

== Тарихы ==
Ядролық эскалацияны баспалдақ ретінде түсіндіру [[1960-жылдар]]дағы стратегиялық зерттеулермен бірге қалыптасты. Бұл кезеңде ядролық державалар арасындағы кез келген ірі дағдарыс саяси қысымнан дәстүрлі соғысқа, одан әрі ядролық қару қолдануға ұласуы мүмкін деген қауіп кең талқыланды.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Schelling1966&quot;&gt;{{cite book |last=Schelling |first=Thomas C. |title=Arms and Influence |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=1966 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Кариб дағдарысы]] мұндай қауіптің қаншалықты нақты екенін көрсетті. Дағдарыстан кейін 1963 жылы АҚШ пен КСРО арасында тікелей байланыс желісін құру туралы келісім жасалды. Бұл желі кейін «қызыл телефон» деген бейнелі атаумен кең танылды, бірақ шын мәнінде ол бастапқыда мәтіндік хабар алмасуға арналған арнайы арна болды.&lt;ref name=&quot;StateHotline&quot;&gt;{{cite web |title=Hot Line Agreement |url=https://2009-2017.state.gov/t/isn/4785.htm |website=U.S. Department of State |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hotlineroom.jpg|thumb|right|Ақ үйдегі Washington–Moscow тікелей байланыс желісінің терминалы. Мұндай арналар эскалацияны тежеу тетіктерінің бірі саналады.]]

== Теориялық негізі ==
Ядролық эскалация баспалдақтары үлгісінің негізгі мақсаты — қақтығыстың қалай күшеюі мүмкін екенін сатыларға бөліп түсіндіру. Мұнда бірнеше өзекті ұғым бар:

* '''тік эскалация''' — күш қолдану қарқыны мен қиратқыштығының артуы;
* '''көлденең эскалация''' — қақтығыстың жаңа өңірлерге, жаңа майдандарға немесе жаңа салаларға таралуы;
* '''әдейі эскалация''' — қарсы жаққа қысым жасау үшін саналы түрде жоғары сатыға көтерілу;
* '''кездейсоқ эскалация''' — қате есеп, байланыс үзілуі, техникалық ақау немесе қарсы жақтың ниетін дұрыс түсінбеу салдарынан шиеленістің күшеюі.&lt;ref name=&quot;Schelling1966&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot;&gt;{{cite web |title=Nuclear Escalation Strategies and Perceptions: The United States, the Russian Federation, and China |url=https://unidir.org/publication/nuclear-escalation-strategies-and-perceptions-the-united-states-the-russian-federation-and-china/ |website=UNIDIR |date=2021-06-22 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бұл үлгі [[тежеу]] тұжырымымен де байланысты. Тежеу логикасы бойынша, қарсы жақ шабуыл жасаса, одан да ауыр зардапқа ұшырайтынын білгенде, соққы жасаудан тартынуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;BritDet&quot;&gt;{{cite web |title=Deterrence |url=https://www.britannica.com/topic/deterrence-political-and-military-strategy |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ықшамдалған баспалдақ үлгісі ==
Төмендегі кесте оқу мақсатына арналған ықшам үлгі болып табылады. Герман Канның бастапқы жүйесі бұдан әлдеқайда егжей-тегжейлі болған.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ядролық эскалация баспалдақтары
!
! Деңгей
! Қимыл
! Мақсат
! Тоқтату нүктесі
|-
| 1
|Саяси ескерту
| Мәлімдемелер, «қызыл сызық» жариялау, ескерту ноталары
| Қарсы жақты психологиялық қысымға алу
| Дипломатиялық арналарды іске қосу, [[БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі]] араласуы
|-
| 2
| Конвенциялық (ядролық емес) жауап
| Дәстүрлі әуе немесе зымыран соққылары, инфрақұрылымды нысанаға алу
| Әскери тепе-теңдікті қалпына келтіру
| Бітім, араағайындық, соғыс қимылдарын тоқтату
|-
| 3
| Тактикалық ядролық қаруды қолдануға дайындық
| Тактикалық ядролық қаруды алға шығару, оқу-жаттығуларда көрсету
| Қорқыту арқылы қарсы жақты келіссөзге мәжбүрлеу
| Үшінші тараптың қысымы, қауіпсіздік кепілдіктері
|-
| 4
| Тактикалық ядролық соққы
| Шектеулі аумақта, мысалы әскери базаға не ашық жерге ядролық қару қолдану
| Қарсыласты шегінуге мәжбүрлеу
| Жедел келіссөздер, эскалацияны тоқтатуға бағытталған бітімгерлік
|-
| 5
| Стратегиялық ядролық соққыға дайындық
| Ракеталық әскерлерді жоғары дайындыққа көшіру
| Жаһандық тежеу
| Арнайы байланыс арналары мен дағдарыс байланысын пайдалану
|-
| 6
| Стратегиялық ядролық соғыс
| Қалаларға және стратегиялық нысандарға жаппай соққы жасау
| Қарсыласты толық тізе бүктіру
| Бұл деңгейден кейін тоқтату өте қиын, бірақ шектеулі келісімге келу мүмкіндігі теориялық тұрғыда ғана сақталады
|-
| 7 
| Жаһандық ядролық қыс
| Көп мәрте ядролық соққылардан кейінгі климаттық апат
| Қарсы жаққа ғана емес, бүкіл адамзатқа ауыр зардап келтіреді
| Зардапты айтарлықтай жеңілдету мүмкіндігі өте шектеулі
|}

== Қырғи қабақ соғысы кезеңіндегі орны ==
Қырғи қабақ соғысы кезінде ядролық эскалация баспалдақтары тек теориялық ұғым емес, әскери жоспарлаудағы ойлау құралына айналды. АҚШ пен оның одақтастары ядролық соғысқа бірден өтпей, саяси, экономикалық, дәстүрлі әскери және шектеулі ядролық нұсқалардың арақатынасын қарастырды.&lt;ref name=&quot;Freedman2003&quot;&gt;{{cite book |last=Freedman |first=Lawrence |title=The Evolution of Nuclear Strategy |edition=3rd |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |year=2003 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бұл тұрғыдан [[НАТО]]-ның «икемді жауап» тұжырымы ерекше маңызды болды. Оның мәні қарсы шабуылға бір ғана алдын ала белгіленген тәсілмен емес, саяси да, дәстүрлі де, қажет болса ядролық та құралдардың кең ауқымымен жауап беру еді.&lt;ref name=&quot;BritFlex&quot;&gt;{{cite web |title=Flexible Response |url=https://www.britannica.com/topic/Flexible-Response |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі маңызы ==
XXI ғасырда ядролық эскалация баспалдақтары ұғымы қайтадан өзекті бола түсті. Бұған тек ядролық қарудың өзі емес, оған байланысты басқару, барлау, ерте ескерту және байланыс жүйелерінің осалдығы себеп болып отыр.&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot;&gt;{{cite web |title=Addressing Multidomain Nuclear Escalation Risk |url=https://www.sipri.org/publications/2026/policy-reports/addressing-multidomain-nuclear-escalation-risk |website=SIPRI |year=2026 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

Қазіргі зерттеулерде эскалация қаупі тек жер үстіндегі соғысқа ғана емес, [[кибершабуыл]], [[ғарыш]]тағы жүйелерге ықпал ету, суасты байланыс желілері мен ерте ескерту құралдарына соққы беру сияқты көпсалалы факторларға да байланыстырылып отыр.&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

== Сын ==
Ядролық эскалация баспалдақтары үлгісі пайдалы талдау құралы саналғанымен, ол әмбебап үлгі емес. Зерттеушілер оның бірнеше әлсіз тұсын көрсетеді:

* нақты дағдарыстар әрқашан сатылы және рет-ретімен өрбімейді;
* мемлекеттер кейде аралық сатыларды аттап өтіп, бірден қаттырақ қимылға бара алады;
* қате қабылдау, ақпараттың кешігуі және ішкі саяси қысым үлгінің сызықтық логикасын бұзуы мүмкін;
* жаңа технологиялар шешім қабылдау уақытын қысқартып, кездейсоқ эскалация тәуекелін өсіреді.&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

Халықаралық Қызыл Крест комитеті мен басқа да гуманитарлық ұйымдар ядролық қарудың кез келген қолданылуы жаппай адам шығынына, денсаулық сақтау жүйесінің күйреуіне, қоршаған орта мен климатқа ұзақ мерзімді зардапқа әкелетінін айтады. Сондықтан мұндай баспалдақтың жоғарғы сатылары тек әскери мәселе емес, бүкіл адамзатқа ортақ қауіп ретінде қаралады.&lt;ref name=&quot;ICRC2020&quot;&gt;{{cite web |title=Humanitarian impacts and risks of use of nuclear weapons |url=https://www.icrc.org/en/document/humanitarian-impacts-and-risks-use-nuclear-weapons |website=International Committee of the Red Cross |date=2020-08-29 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Ядролық соғыс]]
* [[Ядролық тежеу]]


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ядролық қару]]
[[Санат:Әскери стратегия]]
[[Санат:Қырғи-қабақ соғыс]]
[[Санат:Халықаралық қатынастар]]</text>
      <sha1>81n7mpmkajljw27cndo30liimn18bvo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573143</id>
      <parentid>3573142</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arystanbek</username>
        <id>14348</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[Санат:Қырғи қабақ соғысы]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]])</comment>
      <origin>3573143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14224" sha1="4ah11bsjyxrmzelyaf3dvqfvu513h8s" xml:space="preserve">[[File:Herman Kahn.jpg|thumb|right|Герман Кан. Ядролық эскалация баспалдағы ұғымы көбіне осы стратегтің еңбектерімен байланыстырылады.]]

'''Ядролық эскалация баспалдақтары''' — [[ядролық қару]]ы бар мемлекеттер арасындағы дағдарыс пен соғыстың бір деңгейден келесі деңгейге қалай күшеюі мүмкін екенін түсіндіретін талдамалық үлгі. Бұл ұғым [[Қырғи қабақ соғысы]] кезеңіндегі [[ядролық тежеу]], дағдарысты басқару және [[әскери стратегия]] мәселелерімен тығыз байланысты.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot;&gt;{{cite book |last=Kahn |first=Herman |title=On Escalation: Metaphors and Scenarios |publisher=Frederick A. Praeger |location=New York |year=1965 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot;&gt;{{cite book |last=Kokoshin |first=Andrei A. |title=Ensuring Strategic Stability in the Past and Present: Theoretical and Applied Questions |publisher=Belfer Center for Science and International Affairs, Harvard Kennedy School |year=2011 |url=https://www.belfercenter.org/sites/default/files/pantheon_files/files/publication/Ensuring%20Strategic%20Stability%20by%20A.%20Kokoshin.pdf |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot;&gt;{{cite web |title=Escalation and Deescalation of Crises, Armed Conflicts, and Wars |url=https://www.ndc.nato.int/escalation-and-deescalation-of-crises-armed-conflicts-and-wars/ |website=NATO Defense College |date=2022-03-28 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ұғым көбіне америкалық стратег [[Герман Кан]]ның атымен байланыстырылады. Ол эскалацияны дағдарыстың жай шиеленісуінен бастап жаппай ядролық алмасуға дейін баратын бірнеше саты түрінде қарастырды.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot; /&gt; Кейін бұл үлгі түрлі зерттеушілер мен әскери мектептерде ықшамдалып, өзгертілген нұсқаларда қолданылды.&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot; /&gt;

== Тарихы ==
Ядролық эскалацияны баспалдақ ретінде түсіндіру [[1960-жылдар]]дағы стратегиялық зерттеулермен бірге қалыптасты. Бұл кезеңде ядролық державалар арасындағы кез келген ірі дағдарыс саяси қысымнан дәстүрлі соғысқа, одан әрі ядролық қару қолдануға ұласуы мүмкін деген қауіп кең талқыланды.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Schelling1966&quot;&gt;{{cite book |last=Schelling |first=Thomas C. |title=Arms and Influence |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=1966 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Кариб дағдарысы]] мұндай қауіптің қаншалықты нақты екенін көрсетті. Дағдарыстан кейін 1963 жылы АҚШ пен КСРО арасында тікелей байланыс желісін құру туралы келісім жасалды. Бұл желі кейін «қызыл телефон» деген бейнелі атаумен кең танылды, бірақ шын мәнінде ол бастапқыда мәтіндік хабар алмасуға арналған арнайы арна болды.&lt;ref name=&quot;StateHotline&quot;&gt;{{cite web |title=Hot Line Agreement |url=https://2009-2017.state.gov/t/isn/4785.htm |website=U.S. Department of State |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hotlineroom.jpg|thumb|right|Ақ үйдегі Washington–Moscow тікелей байланыс желісінің терминалы. Мұндай арналар эскалацияны тежеу тетіктерінің бірі саналады.]]

== Теориялық негізі ==
Ядролық эскалация баспалдақтары үлгісінің негізгі мақсаты — қақтығыстың қалай күшеюі мүмкін екенін сатыларға бөліп түсіндіру. Мұнда бірнеше өзекті ұғым бар:

* '''тік эскалация''' — күш қолдану қарқыны мен қиратқыштығының артуы;
* '''көлденең эскалация''' — қақтығыстың жаңа өңірлерге, жаңа майдандарға немесе жаңа салаларға таралуы;
* '''әдейі эскалация''' — қарсы жаққа қысым жасау үшін саналы түрде жоғары сатыға көтерілу;
* '''кездейсоқ эскалация''' — қате есеп, байланыс үзілуі, техникалық ақау немесе қарсы жақтың ниетін дұрыс түсінбеу салдарынан шиеленістің күшеюі.&lt;ref name=&quot;Schelling1966&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot;&gt;{{cite web |title=Nuclear Escalation Strategies and Perceptions: The United States, the Russian Federation, and China |url=https://unidir.org/publication/nuclear-escalation-strategies-and-perceptions-the-united-states-the-russian-federation-and-china/ |website=UNIDIR |date=2021-06-22 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бұл үлгі [[тежеу]] тұжырымымен де байланысты. Тежеу логикасы бойынша, қарсы жақ шабуыл жасаса, одан да ауыр зардапқа ұшырайтынын білгенде, соққы жасаудан тартынуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;BritDet&quot;&gt;{{cite web |title=Deterrence |url=https://www.britannica.com/topic/deterrence-political-and-military-strategy |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ықшамдалған баспалдақ үлгісі ==
Төмендегі кесте оқу мақсатына арналған ықшам үлгі болып табылады. Герман Канның бастапқы жүйесі бұдан әлдеқайда егжей-тегжейлі болған.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ядролық эскалация баспалдақтары
!
! Деңгей
! Қимыл
! Мақсат
! Тоқтату нүктесі
|-
| 1
|Саяси ескерту
| Мәлімдемелер, «қызыл сызық» жариялау, ескерту ноталары
| Қарсы жақты психологиялық қысымға алу
| Дипломатиялық арналарды іске қосу, [[БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі]] араласуы
|-
| 2
| Конвенциялық (ядролық емес) жауап
| Дәстүрлі әуе немесе зымыран соққылары, инфрақұрылымды нысанаға алу
| Әскери тепе-теңдікті қалпына келтіру
| Бітім, араағайындық, соғыс қимылдарын тоқтату
|-
| 3
| Тактикалық ядролық қаруды қолдануға дайындық
| Тактикалық ядролық қаруды алға шығару, оқу-жаттығуларда көрсету
| Қорқыту арқылы қарсы жақты келіссөзге мәжбүрлеу
| Үшінші тараптың қысымы, қауіпсіздік кепілдіктері
|-
| 4
| Тактикалық ядролық соққы
| Шектеулі аумақта, мысалы әскери базаға не ашық жерге ядролық қару қолдану
| Қарсыласты шегінуге мәжбүрлеу
| Жедел келіссөздер, эскалацияны тоқтатуға бағытталған бітімгерлік
|-
| 5
| Стратегиялық ядролық соққыға дайындық
| Ракеталық әскерлерді жоғары дайындыққа көшіру
| Жаһандық тежеу
| Арнайы байланыс арналары мен дағдарыс байланысын пайдалану
|-
| 6
| Стратегиялық ядролық соғыс
| Қалаларға және стратегиялық нысандарға жаппай соққы жасау
| Қарсыласты толық тізе бүктіру
| Бұл деңгейден кейін тоқтату өте қиын, бірақ шектеулі келісімге келу мүмкіндігі теориялық тұрғыда ғана сақталады
|-
| 7 
| Жаһандық ядролық қыс
| Көп мәрте ядролық соққылардан кейінгі климаттық апат
| Қарсы жаққа ғана емес, бүкіл адамзатқа ауыр зардап келтіреді
| Зардапты айтарлықтай жеңілдету мүмкіндігі өте шектеулі
|}

== Қырғи қабақ соғысы кезеңіндегі орны ==
Қырғи қабақ соғысы кезінде ядролық эскалация баспалдақтары тек теориялық ұғым емес, әскери жоспарлаудағы ойлау құралына айналды. АҚШ пен оның одақтастары ядролық соғысқа бірден өтпей, саяси, экономикалық, дәстүрлі әскери және шектеулі ядролық нұсқалардың арақатынасын қарастырды.&lt;ref name=&quot;Freedman2003&quot;&gt;{{cite book |last=Freedman |first=Lawrence |title=The Evolution of Nuclear Strategy |edition=3rd |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |year=2003 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бұл тұрғыдан [[НАТО]]-ның «икемді жауап» тұжырымы ерекше маңызды болды. Оның мәні қарсы шабуылға бір ғана алдын ала белгіленген тәсілмен емес, саяси да, дәстүрлі де, қажет болса ядролық та құралдардың кең ауқымымен жауап беру еді.&lt;ref name=&quot;BritFlex&quot;&gt;{{cite web |title=Flexible Response |url=https://www.britannica.com/topic/Flexible-Response |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі маңызы ==
XXI ғасырда ядролық эскалация баспалдақтары ұғымы қайтадан өзекті бола түсті. Бұған тек ядролық қарудың өзі емес, оған байланысты басқару, барлау, ерте ескерту және байланыс жүйелерінің осалдығы себеп болып отыр.&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot;&gt;{{cite web |title=Addressing Multidomain Nuclear Escalation Risk |url=https://www.sipri.org/publications/2026/policy-reports/addressing-multidomain-nuclear-escalation-risk |website=SIPRI |year=2026 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

Қазіргі зерттеулерде эскалация қаупі тек жер үстіндегі соғысқа ғана емес, [[кибершабуыл]], [[ғарыш]]тағы жүйелерге ықпал ету, суасты байланыс желілері мен ерте ескерту құралдарына соққы беру сияқты көпсалалы факторларға да байланыстырылып отыр.&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

== Сын ==
Ядролық эскалация баспалдақтары үлгісі пайдалы талдау құралы саналғанымен, ол әмбебап үлгі емес. Зерттеушілер оның бірнеше әлсіз тұсын көрсетеді:

* нақты дағдарыстар әрқашан сатылы және рет-ретімен өрбімейді;
* мемлекеттер кейде аралық сатыларды аттап өтіп, бірден қаттырақ қимылға бара алады;
* қате қабылдау, ақпараттың кешігуі және ішкі саяси қысым үлгінің сызықтық логикасын бұзуы мүмкін;
* жаңа технологиялар шешім қабылдау уақытын қысқартып, кездейсоқ эскалация тәуекелін өсіреді.&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

Халықаралық Қызыл Крест комитеті мен басқа да гуманитарлық ұйымдар ядролық қарудың кез келген қолданылуы жаппай адам шығынына, денсаулық сақтау жүйесінің күйреуіне, қоршаған орта мен климатқа ұзақ мерзімді зардапқа әкелетінін айтады. Сондықтан мұндай баспалдақтың жоғарғы сатылары тек әскери мәселе емес, бүкіл адамзатқа ортақ қауіп ретінде қаралады.&lt;ref name=&quot;ICRC2020&quot;&gt;{{cite web |title=Humanitarian impacts and risks of use of nuclear weapons |url=https://www.icrc.org/en/document/humanitarian-impacts-and-risks-use-nuclear-weapons |website=International Committee of the Red Cross |date=2020-08-29 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Ядролық соғыс]]
* [[Ядролық тежеу]]


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ядролық қару]]
[[Санат:Әскери стратегия]]
[[Санат:Қырғи-қабақ соғыс]]
[[Санат:Халықаралық қатынастар]]
[[Санат:Қырғи қабақ соғысы]]</text>
      <sha1>4ah11bsjyxrmzelyaf3dvqfvu513h8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573144</id>
      <parentid>3573143</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arystanbek</username>
        <id>14348</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қырғи-қабақ соғыс|Қырғи-қабақ соғыс]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3573144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14176" sha1="5wwx9ifp3us6hetuhlq9sfn85luebi7" xml:space="preserve">[[File:Herman Kahn.jpg|thumb|right|Герман Кан. Ядролық эскалация баспалдағы ұғымы көбіне осы стратегтің еңбектерімен байланыстырылады.]]

'''Ядролық эскалация баспалдақтары''' — [[ядролық қару]]ы бар мемлекеттер арасындағы дағдарыс пен соғыстың бір деңгейден келесі деңгейге қалай күшеюі мүмкін екенін түсіндіретін талдамалық үлгі. Бұл ұғым [[Қырғи қабақ соғысы]] кезеңіндегі [[ядролық тежеу]], дағдарысты басқару және [[әскери стратегия]] мәселелерімен тығыз байланысты.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot;&gt;{{cite book |last=Kahn |first=Herman |title=On Escalation: Metaphors and Scenarios |publisher=Frederick A. Praeger |location=New York |year=1965 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot;&gt;{{cite book |last=Kokoshin |first=Andrei A. |title=Ensuring Strategic Stability in the Past and Present: Theoretical and Applied Questions |publisher=Belfer Center for Science and International Affairs, Harvard Kennedy School |year=2011 |url=https://www.belfercenter.org/sites/default/files/pantheon_files/files/publication/Ensuring%20Strategic%20Stability%20by%20A.%20Kokoshin.pdf |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot;&gt;{{cite web |title=Escalation and Deescalation of Crises, Armed Conflicts, and Wars |url=https://www.ndc.nato.int/escalation-and-deescalation-of-crises-armed-conflicts-and-wars/ |website=NATO Defense College |date=2022-03-28 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ұғым көбіне америкалық стратег [[Герман Кан]]ның атымен байланыстырылады. Ол эскалацияны дағдарыстың жай шиеленісуінен бастап жаппай ядролық алмасуға дейін баратын бірнеше саты түрінде қарастырды.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot; /&gt; Кейін бұл үлгі түрлі зерттеушілер мен әскери мектептерде ықшамдалып, өзгертілген нұсқаларда қолданылды.&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot; /&gt;

== Тарихы ==
Ядролық эскалацияны баспалдақ ретінде түсіндіру [[1960-жылдар]]дағы стратегиялық зерттеулермен бірге қалыптасты. Бұл кезеңде ядролық державалар арасындағы кез келген ірі дағдарыс саяси қысымнан дәстүрлі соғысқа, одан әрі ядролық қару қолдануға ұласуы мүмкін деген қауіп кең талқыланды.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Schelling1966&quot;&gt;{{cite book |last=Schelling |first=Thomas C. |title=Arms and Influence |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=1966 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Кариб дағдарысы]] мұндай қауіптің қаншалықты нақты екенін көрсетті. Дағдарыстан кейін 1963 жылы АҚШ пен КСРО арасында тікелей байланыс желісін құру туралы келісім жасалды. Бұл желі кейін «қызыл телефон» деген бейнелі атаумен кең танылды, бірақ шын мәнінде ол бастапқыда мәтіндік хабар алмасуға арналған арнайы арна болды.&lt;ref name=&quot;StateHotline&quot;&gt;{{cite web |title=Hot Line Agreement |url=https://2009-2017.state.gov/t/isn/4785.htm |website=U.S. Department of State |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hotlineroom.jpg|thumb|right|Ақ үйдегі Washington–Moscow тікелей байланыс желісінің терминалы. Мұндай арналар эскалацияны тежеу тетіктерінің бірі саналады.]]

== Теориялық негізі ==
Ядролық эскалация баспалдақтары үлгісінің негізгі мақсаты — қақтығыстың қалай күшеюі мүмкін екенін сатыларға бөліп түсіндіру. Мұнда бірнеше өзекті ұғым бар:

* '''тік эскалация''' — күш қолдану қарқыны мен қиратқыштығының артуы;
* '''көлденең эскалация''' — қақтығыстың жаңа өңірлерге, жаңа майдандарға немесе жаңа салаларға таралуы;
* '''әдейі эскалация''' — қарсы жаққа қысым жасау үшін саналы түрде жоғары сатыға көтерілу;
* '''кездейсоқ эскалация''' — қате есеп, байланыс үзілуі, техникалық ақау немесе қарсы жақтың ниетін дұрыс түсінбеу салдарынан шиеленістің күшеюі.&lt;ref name=&quot;Schelling1966&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot;&gt;{{cite web |title=Nuclear Escalation Strategies and Perceptions: The United States, the Russian Federation, and China |url=https://unidir.org/publication/nuclear-escalation-strategies-and-perceptions-the-united-states-the-russian-federation-and-china/ |website=UNIDIR |date=2021-06-22 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бұл үлгі [[тежеу]] тұжырымымен де байланысты. Тежеу логикасы бойынша, қарсы жақ шабуыл жасаса, одан да ауыр зардапқа ұшырайтынын білгенде, соққы жасаудан тартынуы мүмкін.&lt;ref name=&quot;BritDet&quot;&gt;{{cite web |title=Deterrence |url=https://www.britannica.com/topic/deterrence-political-and-military-strategy |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ықшамдалған баспалдақ үлгісі ==
Төмендегі кесте оқу мақсатына арналған ықшам үлгі болып табылады. Герман Канның бастапқы жүйесі бұдан әлдеқайда егжей-тегжейлі болған.&lt;ref name=&quot;Kahn1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kokoshin2011&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ядролық эскалация баспалдақтары
!
! Деңгей
! Қимыл
! Мақсат
! Тоқтату нүктесі
|-
| 1
|Саяси ескерту
| Мәлімдемелер, «қызыл сызық» жариялау, ескерту ноталары
| Қарсы жақты психологиялық қысымға алу
| Дипломатиялық арналарды іске қосу, [[БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі]] араласуы
|-
| 2
| Конвенциялық (ядролық емес) жауап
| Дәстүрлі әуе немесе зымыран соққылары, инфрақұрылымды нысанаға алу
| Әскери тепе-теңдікті қалпына келтіру
| Бітім, араағайындық, соғыс қимылдарын тоқтату
|-
| 3
| Тактикалық ядролық қаруды қолдануға дайындық
| Тактикалық ядролық қаруды алға шығару, оқу-жаттығуларда көрсету
| Қорқыту арқылы қарсы жақты келіссөзге мәжбүрлеу
| Үшінші тараптың қысымы, қауіпсіздік кепілдіктері
|-
| 4
| Тактикалық ядролық соққы
| Шектеулі аумақта, мысалы әскери базаға не ашық жерге ядролық қару қолдану
| Қарсыласты шегінуге мәжбүрлеу
| Жедел келіссөздер, эскалацияны тоқтатуға бағытталған бітімгерлік
|-
| 5
| Стратегиялық ядролық соққыға дайындық
| Ракеталық әскерлерді жоғары дайындыққа көшіру
| Жаһандық тежеу
| Арнайы байланыс арналары мен дағдарыс байланысын пайдалану
|-
| 6
| Стратегиялық ядролық соғыс
| Қалаларға және стратегиялық нысандарға жаппай соққы жасау
| Қарсыласты толық тізе бүктіру
| Бұл деңгейден кейін тоқтату өте қиын, бірақ шектеулі келісімге келу мүмкіндігі теориялық тұрғыда ғана сақталады
|-
| 7 
| Жаһандық ядролық қыс
| Көп мәрте ядролық соққылардан кейінгі климаттық апат
| Қарсы жаққа ғана емес, бүкіл адамзатқа ауыр зардап келтіреді
| Зардапты айтарлықтай жеңілдету мүмкіндігі өте шектеулі
|}

== Қырғи қабақ соғысы кезеңіндегі орны ==
Қырғи қабақ соғысы кезінде ядролық эскалация баспалдақтары тек теориялық ұғым емес, әскери жоспарлаудағы ойлау құралына айналды. АҚШ пен оның одақтастары ядролық соғысқа бірден өтпей, саяси, экономикалық, дәстүрлі әскери және шектеулі ядролық нұсқалардың арақатынасын қарастырды.&lt;ref name=&quot;Freedman2003&quot;&gt;{{cite book |last=Freedman |first=Lawrence |title=The Evolution of Nuclear Strategy |edition=3rd |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |year=2003 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Бұл тұрғыдан [[НАТО]]-ның «икемді жауап» тұжырымы ерекше маңызды болды. Оның мәні қарсы шабуылға бір ғана алдын ала белгіленген тәсілмен емес, саяси да, дәстүрлі де, қажет болса ядролық та құралдардың кең ауқымымен жауап беру еді.&lt;ref name=&quot;BritFlex&quot;&gt;{{cite web |title=Flexible Response |url=https://www.britannica.com/topic/Flexible-Response |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Қазіргі маңызы ==
XXI ғасырда ядролық эскалация баспалдақтары ұғымы қайтадан өзекті бола түсті. Бұған тек ядролық қарудың өзі емес, оған байланысты басқару, барлау, ерте ескерту және байланыс жүйелерінің осалдығы себеп болып отыр.&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot;&gt;{{cite web |title=Addressing Multidomain Nuclear Escalation Risk |url=https://www.sipri.org/publications/2026/policy-reports/addressing-multidomain-nuclear-escalation-risk |website=SIPRI |year=2026 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

Қазіргі зерттеулерде эскалация қаупі тек жер үстіндегі соғысқа ғана емес, [[кибершабуыл]], [[ғарыш]]тағы жүйелерге ықпал ету, суасты байланыс желілері мен ерте ескерту құралдарына соққы беру сияқты көпсалалы факторларға да байланыстырылып отыр.&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

== Сын ==
Ядролық эскалация баспалдақтары үлгісі пайдалы талдау құралы саналғанымен, ол әмбебап үлгі емес. Зерттеушілер оның бірнеше әлсіз тұсын көрсетеді:

* нақты дағдарыстар әрқашан сатылы және рет-ретімен өрбімейді;
* мемлекеттер кейде аралық сатыларды аттап өтіп, бірден қаттырақ қимылға бара алады;
* қате қабылдау, ақпараттың кешігуі және ішкі саяси қысым үлгінің сызықтық логикасын бұзуы мүмкін;
* жаңа технологиялар шешім қабылдау уақытын қысқартып, кездейсоқ эскалация тәуекелін өсіреді.&lt;ref name=&quot;NDC2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SIPRI2026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNIDIR2021&quot; /&gt;

Халықаралық Қызыл Крест комитеті мен басқа да гуманитарлық ұйымдар ядролық қарудың кез келген қолданылуы жаппай адам шығынына, денсаулық сақтау жүйесінің күйреуіне, қоршаған орта мен климатқа ұзақ мерзімді зардапқа әкелетінін айтады. Сондықтан мұндай баспалдақтың жоғарғы сатылары тек әскери мәселе емес, бүкіл адамзатқа ортақ қауіп ретінде қаралады.&lt;ref name=&quot;ICRC2020&quot;&gt;{{cite web |title=Humanitarian impacts and risks of use of nuclear weapons |url=https://www.icrc.org/en/document/humanitarian-impacts-and-risks-use-nuclear-weapons |website=International Committee of the Red Cross |date=2020-08-29 |access-date=2026-03-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Тағы қараңыз ==
* [[Ядролық соғыс]]
* [[Ядролық тежеу]]


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ядролық қару]]
[[Санат:Әскери стратегия]]
[[Санат:Халықаралық қатынастар]]
[[Санат:Қырғи қабақ соғысы]]</text>
      <sha1>5wwx9ifp3us6hetuhlq9sfn85luebi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Yusuf612</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777782</id>
    <revision>
      <id>3573139</id>
      <timestamp>2026-03-30T09:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208" sha1="dv02eka2pm53zaqof890qkpldiylhrp" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Yusuf612}}

-- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 14:48, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>dv02eka2pm53zaqof890qkpldiylhrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айнаш Пахуашқызы Науанова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777783</id>
    <revision>
      <id>3573150</id>
      <timestamp>2026-03-30T10:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Айнаш Пахуашқызы Науанова  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 21.07.1967    |Туған жері          = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}} қаласы  |Қайтыс болған күні  =    |Қайтыс болған жері  =   |...</comment>
      <origin>3573150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5416" sha1="1yac058u2hva5vifbj3705tjo0vcqpq" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Айнаш Пахуашқызы Науанова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 21.07.1967  
 |Туған жері          = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}} қаласы
 |Қайтыс болған күні  =  
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Биология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Биология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Қарағанды мемлекеттік университеті (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]); [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Қазақ агротехникалық университеті]]нің аспирантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * &quot;Қазақстан Республикасының Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2007, 2014, 2015);
* &quot;Жылдың ең нәтижелі ғалымы&quot; (2014);
* &quot;Білім беру саласының үздігі&quot; медалі (2017);
* Қазақстан Республикасының {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2019);
* &quot;Үздік ғылыми қызметкер&quot; (2021). 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Айнаш Пахуашқызы Науанова''' — биология ғылымының докторы ([[2005 жыл|2005]]), профессор ([[2009 жыл|2009]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1967 жыл|1967]] жылы 21 шілдеде [[Қарағанды]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Қарағанды мемлекеттік университетін ([[1990 жыл|1990]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]), [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Қазақ агротехникалық университеті]]нің аспирантурасын ([[1999 жыл|1999]]) бітірген. 1990-[[1996 жыл|96]] жылдары осы университетте аға оқытушы, оқу бөлімі бастығының орынбасары, аға ғылыми қызметкер, доцент ([[2000 жыл|2000]]-[[2006 жыл|06]]) қызметтерін атқарған. [[2007 жыл|2007]] жылдан кафедра меңгерушісі, топырақтану және агрохимия кафедрасының профессоры ([[2016 жыл|2016]]), агрономия факультетінің деканы ([[2020 жыл|2020]]-[[2021 жыл|2021]]).

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – микробиология, биотехнология және өсімдікті қорғау салалары.&lt;br&gt;
&quot;Астық дақылдарының тамыр шірігі және тұқымының альтернариоз қоздырғыштары – микроскоптық саңырауқұлақтардың биологиясы мен агроэкологиясы және олармен күресудің тәсілдерін жақстарту&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
150-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 2 оқу құралы, 2 әдістемелік нұсқау, 9 өнертабыстың авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* &quot;Қазақстан Республикасының Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2007, 2014, 2015);
* &quot;Жылдың ең нәтижелі ғалымы&quot; (2014);
* &quot;Білім беру саласының үздігі&quot; медалі (2017);
* Қазақстан Республикасының &quot;[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]&quot; (2019);
* &quot;Үздік ғылыми қызметкер&quot; (2021).&lt;ref&gt;[https://kazatu.edu.kz/pps/nauanova-ajnas-pahuasovna ҚАТЗУ. Айнаш Пахуашқызы Науанова.]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://kazatu.edu.kz/news/nagrazdeny-lucsie ҚАТЗУ. Үздіктер марапатталды.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>1yac058u2hva5vifbj3705tjo0vcqpq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573152</id>
      <parentid>3573150</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T10:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3573152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5468" sha1="bn6kaekpa9xub32en44zqvk47ncvpy8" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Айнаш Пахуашқызы Науанова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 21.07.1967  
 |Туған жері          = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}} қаласы
 |Қайтыс болған күні  =  
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Биология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Биология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор 
 |Альма-матер         = Қарағанды мемлекеттік университеті (қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]); [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Қазақ агротехникалық университеті]]нің аспирантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = * &quot;Қазақстан Республикасының Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2007, 2014, 2015);
* &quot;Жылдың ең нәтижелі ғалымы&quot; (2014);
* &quot;Білім беру саласының үздігі&quot; медалі (2017);
* Қазақстан Республикасының {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2019);
* &quot;Үздік ғылыми қызметкер&quot; (2021). 
 |Қолтаңбасы          = 
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Айнаш Пахуашқызы Науанова''' — биология ғылымының докторы ([[2005 жыл|2005]]), профессор ([[2009 жыл|2009]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1967 жыл|1967]] жылы 21 шілдеде [[Қарағанды]] қаласында туған.&lt;br&gt;

Қарағанды мемлекеттік университетін ([[1990 жыл|1990]], қазіргі [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]), [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|Қазақ агротехникалық университеті]]нің аспирантурасын ([[1999 жыл|1999]]) бітірген. 1990-[[1996 жыл|96]] жылдары Қазақ агротехникалық зерттеу университетінде аға оқытушы, оқу бөлімі бастығының орынбасары, аға ғылыми қызметкер, доцент ([[2000 жыл|2000]]-[[2006 жыл|06]]) қызметтерін атқарған. [[2007 жыл|2007]] жылдан кафедра меңгерушісі, топырақтану және агрохимия кафедрасының профессоры ([[2016 жыл|2016]]), агрономия факультетінің деканы ([[2020 жыл|2020]]-[[2021 жыл|2021]]).

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – микробиология, биотехнология және өсімдікті қорғау салалары.&lt;br&gt;
&quot;Астық дақылдарының тамыр шірігі және тұқымының альтернариоз қоздырғыштары – микроскоптық саңырауқұлақтардың биологиясы мен агроэкологиясы және олармен күресудің тәсілдерін жақстарту&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
150-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 2 оқу құралы, 2 әдістемелік нұсқау, 9 өнертабыстың авторы.&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
* &quot;Қазақстан Республикасының Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2007, 2014, 2015);
* &quot;Жылдың ең нәтижелі ғалымы&quot; (2014);
* &quot;Білім беру саласының үздігі&quot; медалі (2017);
* Қазақстан Республикасының &quot;[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]]&quot; (2019);
* &quot;Үздік ғылыми қызметкер&quot; (2021).&lt;ref&gt;[https://kazatu.edu.kz/pps/nauanova-ajnas-pahuasovna ҚАТЗУ. Айнаш Пахуашқызы Науанова.]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://kazatu.edu.kz/news/nagrazdeny-lucsie ҚАТЗУ. Үздіктер марапатталды.]

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>bn6kaekpa9xub32en44zqvk47ncvpy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:OriHanuna</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777785</id>
    <revision>
      <id>3573168</id>
      <timestamp>2026-03-30T10:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="tql8lkfoy2pxgnzuwvj7w8fo8ihuzse" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=OriHanuna}}

-- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 15:47, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>tql8lkfoy2pxgnzuwvj7w8fo8ihuzse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барат сұлтан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777787</id>
    <revision>
      <id>3573205</id>
      <timestamp>2026-03-30T11:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер  | түс                  =   | Қазақша есімі        = Барат сұлтан  | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}}   | Суреті               =   | Сурет ені            =   | Атауы                =   | Титулы               = [[Самарқанд уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]  | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg  | Ту2...</comment>
      <origin>3573205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3077" sha1="3l8f23zk44mm192tfyygq553df9i4tp" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқанд уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хаким би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқанд уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>3l8f23zk44mm192tfyygq553df9i4tp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573206</id>
      <parentid>3573205</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3134" sha1="g9aji47qlrft4t5xsr5hl4m744v9sxa" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқанд уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хаким би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқанд уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>g9aji47qlrft4t5xsr5hl4m744v9sxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573208</id>
      <parentid>3573206</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3411" sha1="ti447l240kaitwoapc7d213h35w2tt8" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқанд уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хаким би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқанд уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Шығу тегі ==
​Барат сұлтан өзбек [[ақсүйек]]терінің өкілі, [[Құдаяр би]]дің ұлы — Маңғыт руынан шыққан [[Мұхаммед Хәкім би]]дің отбасында дүниеге келген.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>ti447l240kaitwoapc7d213h35w2tt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573209</id>
      <parentid>3573208</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3411" sha1="9j2vls31lj8xielyt9cxdmalj7cvu1l" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқанд уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хәкім би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқанд уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Шығу тегі ==
​Барат сұлтан өзбек [[ақсүйек]]терінің өкілі, [[Құдаяр би]]дің ұлы — Маңғыт руынан шыққан [[Мұхаммед Хәкім би]]дің отбасында дүниеге келген.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>9j2vls31lj8xielyt9cxdmalj7cvu1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573213</id>
      <parentid>3573209</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шығу тегі */</comment>
      <origin>3573213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="fa18ziuxyfjenhwk0xvouh7gmykuj97" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқанд уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хәкім би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқанд уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Шығу тегі ==
​Барат сұлтан өзбек [[ақсүйек]]терінің өкілі, [[Құдаяр би]]дің ұлы — Маңғыт руынан шыққан [[Мұхаммед Хәкім би]]дің отбасында дүниеге келген.

== Тарихы ==
Өзбектің&lt;ref&gt;История Казахстана в персидских источниках. Т.2. Алматы: Дайк-пресс, 2005, с.282.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alexander Burnes, Travels into Bokhara being the account of a journey from India to Cabool, Tartary and Persia. Volume II. New Delhi, Madras, Asian educational services, 1992, p.358&lt;/ref&gt; Маңғыт әулетінің негізін қалаушы [[Мұхаммед Рахым]] Самарқанд пен Оратөбені жаулап алғаннан кейін, өзінің ағасы Барат сұлтанды Самарқандтың билеушісі (наменгері) етіп тағайындады.&lt;ref name=Sami /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>fa18ziuxyfjenhwk0xvouh7gmykuj97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573214</id>
      <parentid>3573213</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]])</comment>
      <origin>3573214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4206" sha1="mc1pxky3u0ur6a8b5oh3ht6qp6hqfr0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқанд уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хәкім би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқанд уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Шығу тегі ==
​Барат сұлтан өзбек [[ақсүйек]]терінің өкілі, [[Құдаяр би]]дің ұлы — Маңғыт руынан шыққан [[Мұхаммед Хәкім би]]дің отбасында дүниеге келген.

== Тарихы ==
Өзбектің&lt;ref&gt;История Казахстана в персидских источниках. Т.2. Алматы: Дайк-пресс, 2005, с.282.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alexander Burnes, Travels into Bokhara being the account of a journey from India to Cabool, Tartary and Persia. Volume II. New Delhi, Madras, Asian educational services, 1992, p.358&lt;/ref&gt; Маңғыт әулетінің негізін қалаушы [[Мұхаммед Рахым]] Самарқанд пен Оратөбені жаулап алғаннан кейін, өзінің ағасы Барат сұлтанды Самарқандтың билеушісі (наменгері) етіп тағайындады.&lt;ref name=Sami /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]]</text>
      <sha1>mc1pxky3u0ur6a8b5oh3ht6qp6hqfr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573215</id>
      <parentid>3573214</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Самарқан бектері|Самарқан бектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3573215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4253" sha1="eq0gep6be6szk2vk2njbnqxwgc312zy" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқанд уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хәкім би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқанд уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Шығу тегі ==
​Барат сұлтан өзбек [[ақсүйек]]терінің өкілі, [[Құдаяр би]]дің ұлы — Маңғыт руынан шыққан [[Мұхаммед Хәкім би]]дің отбасында дүниеге келген.

== Тарихы ==
Өзбектің&lt;ref&gt;История Казахстана в персидских источниках. Т.2. Алматы: Дайк-пресс, 2005, с.282.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alexander Burnes, Travels into Bokhara being the account of a journey from India to Cabool, Tartary and Persia. Volume II. New Delhi, Madras, Asian educational services, 1992, p.358&lt;/ref&gt; Маңғыт әулетінің негізін қалаушы [[Мұхаммед Рахым]] Самарқанд пен Оратөбені жаулап алғаннан кейін, өзінің ағасы Барат сұлтанды Самарқандтың билеушісі (наменгері) етіп тағайындады.&lt;ref name=Sami /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]]
[[Санат:Самарқан бектері]]</text>
      <sha1>eq0gep6be6szk2vk2njbnqxwgc312zy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573216</id>
      <parentid>3573215</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4249" sha1="k788xpzwcfer7wxhn69y45yf2uwhfey" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқан уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хәкім би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқан уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Шығу тегі ==
​Барат сұлтан өзбек [[ақсүйек]]терінің өкілі, [[Құдаяр би]]дің ұлы — Маңғыт руынан шыққан [[Мұхаммед Хәкім би]]дің отбасында дүниеге келген.

== Тарихы ==
Өзбектің&lt;ref&gt;История Казахстана в персидских источниках. Т.2. Алматы: Дайк-пресс, 2005, с.282.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alexander Burnes, Travels into Bokhara being the account of a journey from India to Cabool, Tartary and Persia. Volume II. New Delhi, Madras, Asian educational services, 1992, p.358&lt;/ref&gt; Маңғыт әулетінің негізін қалаушы [[Мұхаммед Рахым]] Самарқанд пен Оратөбені жаулап алғаннан кейін, өзінің ағасы Барат сұлтанды Самарқандтың билеушісі (наменгері) етіп тағайындады.&lt;ref name=Sami /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]]
[[Санат:Самарқан бектері]]</text>
      <sha1>k788xpzwcfer7wxhn69y45yf2uwhfey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573217</id>
      <parentid>3573216</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Әдебиет */</comment>
      <origin>3573217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4561" sha1="hh8emrzkmat14e66w690vkfn6brwv7g" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқан уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хәкім би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқан уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Шығу тегі ==
​Барат сұлтан өзбек [[ақсүйек]]терінің өкілі, [[Құдаяр би]]дің ұлы — Маңғыт руынан шыққан [[Мұхаммед Хәкім би]]дің отбасында дүниеге келген.

== Тарихы ==
Өзбектің&lt;ref&gt;История Казахстана в персидских источниках. Т.2. Алматы: Дайк-пресс, 2005, с.282.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alexander Burnes, Travels into Bokhara being the account of a journey from India to Cabool, Tartary and Persia. Volume II. New Delhi, Madras, Asian educational services, 1992, p.358&lt;/ref&gt; Маңғыт әулетінің негізін қалаушы [[Мұхаммед Рахым]] Самарқанд пен Оратөбені жаулап алғаннан кейін, өзінің ағасы Барат сұлтанды Самарқандтың билеушісі (наменгері) етіп тағайындады.&lt;ref name=Sami /&gt;

== Әдебиет ==
* Мирза 'Абдал’азим Сами. Та’рих-и Салатин-и Мангитийа. — М., 1962.
* Абдуллаев В.А., Аминов М.У., Аминова Р.Х. История Самарканда. — Т.1. — Ташкент: АН УзССР, 1969. — 485 с.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]]
[[Санат:Самарқан бектері]]</text>
      <sha1>hh8emrzkmat14e66w690vkfn6brwv7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573219</id>
      <parentid>3573217</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5084" sha1="ou5k6a87vfuhwcnsm2psmp1tsvmm88i" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқан уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хәкім би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқан уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Шығу тегі ==
​Барат сұлтан өзбек [[ақсүйек]]терінің өкілі, [[Құдаяр би]]дің ұлы — Маңғыт руынан шыққан [[Мұхаммед Хәкім би]]дің отбасында дүниеге келген.

== Тарихы ==
Өзбектің&lt;ref&gt;История Казахстана в персидских источниках. Т.2. Алматы: Дайк-пресс, 2005, с.282.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alexander Burnes, Travels into Bokhara being the account of a journey from India to Cabool, Tartary and Persia. Volume II. New Delhi, Madras, Asian educational services, 1992, p.358&lt;/ref&gt; Маңғыт әулетінің негізін қалаушы [[Мұхаммед Рахым]] Самарқанд пен Оратөбені жаулап алғаннан кейін, өзінің ағасы Барат сұлтанды Самарқандтың билеушісі (наменгері) етіп тағайындады.&lt;ref name=Sami /&gt;

1758 жылы Мұхаммед Рахым хан қайтыс болғаннан кейін, Бұхарадан бірқатар облыстар бөлініп кетті. Оратөбе мен [[Ходжент]] билеушісі, өзбектің Жүз руынан шыққан Фазыл би Самарқанд, Каттақорған, Хатыршы және Жызақты басып алып, Бұхараны да иеленуді және бүкіл елдің билеушісі болуды көздеді.

== Әдебиет ==
* Мирза 'Абдал’азим Сами. Та’рих-и Салатин-и Мангитийа. — М., 1962.
* Абдуллаев В.А., Аминов М.У., Аминова Р.Х. История Самарканда. — Т.1. — Ташкент: АН УзССР, 1969. — 485 с.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]]
[[Санат:Самарқан бектері]]</text>
      <sha1>ou5k6a87vfuhwcnsm2psmp1tsvmm88i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573220</id>
      <parentid>3573219</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5109" sha1="gwk80xoz56sn5fyxqcpmbyj7r6symge" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқан уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хәкім би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқан уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Шығу тегі ==
​Барат сұлтан өзбек [[ақсүйек]]терінің өкілі, [[Құдаяр би]]дің ұлы — Маңғыт руынан шыққан [[Мұхаммед Хәкім би]]дің отбасында дүниеге келген.

== Тарихы ==
Өзбектің&lt;ref&gt;История Казахстана в персидских источниках. Т.2. Алматы: Дайк-пресс, 2005, с.282.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alexander Burnes, Travels into Bokhara being the account of a journey from India to Cabool, Tartary and Persia. Volume II. New Delhi, Madras, Asian educational services, 1992, p.358&lt;/ref&gt; Маңғыт әулетінің негізін қалаушы [[Мұхаммед Рахым]] Самарқанд пен [[Истаравшан|Уратөбені]] жаулап алғаннан кейін, өзінің ағасы Барат сұлтанды Самарқандтың билеушісі (наменгері) етіп тағайындады.&lt;ref name=Sami /&gt;

1758 жылы Мұхаммед Рахым хан қайтыс болғаннан кейін, Бұхарадан бірқатар облыстар бөлініп кетті. Уратөбе мен [[Ходжент]] билеушісі, өзбектің Жүз руынан шыққан Фазыл би Самарқанд, Каттақорған, Хатыршы және Жызақты басып алып, Бұхараны да иеленуді және бүкіл елдің билеушісі болуды көздеді.

== Әдебиет ==
* Мирза 'Абдал’азим Сами. Та’рих-и Салатин-и Мангитийа. — М., 1962.
* Абдуллаев В.А., Аминов М.У., Аминова Р.Х. История Самарканда. — Т.1. — Ташкент: АН УзССР, 1969. — 485 с.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]]
[[Санат:Самарқан бектері]]</text>
      <sha1>gwk80xoz56sn5fyxqcpmbyj7r6symge</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573222</id>
      <parentid>3573220</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3573222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5107" sha1="9gpjtq2s3sjcrpwu4zs5xzonfgj40os" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Барат сұлтан
 | Шынайы есімі         = {{lang-uz|Barot sulton}} 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 
 | Титулы               = [[Самарқан уәлаяты]]ның [[Бек|бегі]]
 | Ту                   = War flag of Khanate of Bukhara.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1756
 | Басқаруын аяқтады    = 1758
 | Президент            = 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = Мұхаммед Хәкім би
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = 
 | Мамандығы            =  
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Барат сұлтан''' ('''Барат би''', {{lang-uz|Barot sulton}}) — билік еткен өзбек маңғыт әулетінің өкілі, Бұхара ханы [[Мұхаммед Рахым]]ның (1756–1758) ағасы. 1756–1758 жылдары [[Бұхара хандығы]]ндағы [[Самарқан уәлаяты]]ның бегі болған.&lt;ref name=Sami&gt;{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |title=Мирза 'Абдал'азим Сами. Та'рих-и Салатин-и Мангитийа. М. 1962 |access-date=2018-08-04 |archive-date=2019-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118050637/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Sami/frametext1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Шығу тегі ==
​Барат сұлтан өзбек [[ақсүйек]]терінің өкілі, [[Құдаяр би]]дің ұлы — Маңғыт руынан шыққан [[Мұхаммед Хәкім би]]дің отбасында дүниеге келген.

== Тарихы ==
Өзбектің&lt;ref&gt;История Казахстана в персидских источниках. Т.2. Алматы: Дайк-пресс, 2005, с.282.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alexander Burnes, Travels into Bokhara being the account of a journey from India to Cabool, Tartary and Persia. Volume II. New Delhi, Madras, Asian educational services, 1992, p.358&lt;/ref&gt; Маңғыт әулетінің негізін қалаушы [[Мұхаммед Рахым]] Самарқанд пен [[Истаравшан|Уратөбені]] жаулап алғаннан кейін, өзінің ағасы Барат сұлтанды Самарқандтың билеушісі (наменгері) етіп тағайындады.&lt;ref name=Sami /&gt;

1758 жылы Мұхаммед Рахым хан қайтыс болғаннан кейін, Бұхарадан бірқатар облыстар бөлініп кетті. Уратөбе мен [[Хожант]] билеушісі, өзбектің Жүз руынан шыққан Фазыл би Самарқанд, Каттақорған, Хатыршы және Жызақты басып алып, Бұхараны да иеленуді және бүкіл елдің билеушісі болуды көздеді.

== Әдебиет ==
* Мирза 'Абдал’азим Сами. Та’рих-и Салатин-и Мангитийа. — М., 1962.
* Абдуллаев В.А., Аминов М.У., Аминова Р.Х. История Самарканда. — Т.1. — Ташкент: АН УзССР, 1969. — 485 с.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер]]
[[Санат:Самарқан бектері]]</text>
      <sha1>9gpjtq2s3sjcrpwu4zs5xzonfgj40os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Он бірлік тобы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777788</id>
    <revision>
      <id>3573210</id>
      <timestamp>2026-03-30T11:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Керимкулов Батыр</username>
        <id>178203</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; «Он бірлік тобы» (N-11 немесе Next Eleven) — қазіргі заманғы 11 мемлекеттің жалпы атауы: Мексика, Нигерия, Мысыр, Түркия, Иран, Пәкістан, Бангладеш, Индонезия, Вьетнам, Оңтүсті...</comment>
      <origin>3573210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7003" sha1="0vqzxd9nhjotenm1ig9zpcnm6qpvcx9" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; «Он бірлік тобы» (N-11 немесе Next Eleven) — қазіргі заманғы 11 мемлекеттің жалпы атауы: Мексика, Нигерия, Мысыр, Түркия, Иран, Пәкістан, Бангладеш, Индонезия, Вьетнам, Оңтүстік Корея, Филиппиндер. Бұл елдер Goldman Sachs талдаушысы Джим О’Нил тарапынан XXI ғасырдағы халықаралық экономикалық қатынастар жүйесінің басты локомотивтеріне айналу мүмкіндігі жоғары елдер ретінде бөлінген, сондай-ақ БРИКС елдерімен қатар аталған. Термин агенттіктің 2005 жылғы 15 желтоқсандағы жылдық есепінде қолдануға енгізілген.&lt;ref&gt;[http://www2.goldmansachs.com/hkchina/insight/research/pdf/BRICs_3_12-1-05.pdf Global Economics Paper 134] {{Wayback|url=http://www2.goldmansachs.com/hkchina/insight/research/pdf/BRICs_3_12-1-05.pdf |date=20080227020712 }} and Jim O’Neill, BRIMCs&lt;/ref&gt;
Топқа кіретін елдер негізінен бұрын индустрияландыру жолына түскен және қазіргі таңда индустрияландыруды жүзеге асырып жатқан жаңа индустриалды елдермен (ЖИЭ) шамалас келеді.
Сондай-ақ, 11 елдің 7-сі (Нигерия, Мысыр, Түркия, Иран, Пәкістан, Бангладеш, Индонезия) бір уақытта ислам әлемінің жетекші елдері болып табылады.

«Он бірлік тобы» мен ЖИЭ елдерінің құрамдары мен ұлттық экономикаларының параметрлері
Дамыған елдер — жаңа индустриалды елдер
•	Оңтүстік Корея (Республика Корея) — ұлттық экономиканың жоғары кірістілік деңгейі бар ел&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, дамыған нарығы бар ел, жоғары білім деңгейі бар ел, дамыған демократиясы бар ел, OECD мүшесі, G20 мүшесі, APEC мүшесі.
•	Мексика — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан жоғары ел&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, дамушы нарығы бар 1-деңгейлі ел, жоғары білім деңгейі бар ел, дамушы демократиясы бар ел, OECD мүшесі, G20 мүшесі, APEC мүшесі, NAFTA мүшесі.
Ұқсас бірінші толқын жаңа индустриалды елдер — Сингапур, Тайвань, Гонконг (сондай-ақ «азиялық төрт жолбарыс» немесе «азиялық айдаһарлар») және Латын Америкасынан Аргентина, Бразилия.

Жаңа индустриалды елдер
•	Филиппиндер — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан төмен&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, дамушы демократиясы бар ел, APEC мүшесі, ASEAN мүшесі.
•	Түркия — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан жоғары&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, екі полюсті саяси жүйесі бар ел, OECD мүшесі, G20 мүшесі, EU серіктес ел, OES мүшесі, NATO мүшесі.
•	Индонезия — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан жоғары&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, орташа білім деңгейі бар, дамушы демократиясы бар ел, G20 мүшесі, APEC мүшесі, ASEAN мүшесі.
Ұқсас екінші, үшінші және төртінші толқын жаңа индустриалды елдерге Малайзия, Таиланд, Чили жатады.

Дамушы елдер — перспективалы индустриалды елдер
•	Мысыр — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан төмен&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар ел, Agadir Agreement қатысушысы, COMESA / Шығыс және Оңтүстік Африкадағы еркін экономикалық аймақ келісіміне мүше.
•	Иран — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан төмен&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, әлсіз дамыған нарығы бар ел, орташа білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар, OPEC және OES мүшесі.
•	Нигерия — ұлттық экономиканың&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt; кірістілігі төмен, әлсіз дамыған нарығы бар ел, төмен білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар, OPEC мүшесі.
•	Пәкістан — ұлттық экономиканың&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt; кірістілігі төмен, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, екі полюсті саяси жүйесі бар, OES мүшесі, SAARC мүшесі.
•	Вьетнам — ұлттық экономиканың&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt; кірістілігі төмен, әлсіз дамыған нарығы бар, орташа білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар, ASEAN мүшесі.

Ең аз дамыған елдер — мүмкін болатын индустриалды елдер
•	Бангладеш — ұлттық экономиканың&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt; кірістілігі төмен, әлсіз дамыған нарығы бар, орташа білім деңгейі бар, екі полюсті саяси жүйесі бар ел.</text>
      <sha1>0vqzxd9nhjotenm1ig9zpcnm6qpvcx9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573211</id>
      <parentid>3573210</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7015" sha1="4jleg059dzgwukfozjojy3vcjczrf34" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
«Он бірлік тобы» (N-11 немесе Next Eleven) — қазіргі заманғы 11 мемлекеттің жалпы атауы: Мексика, Нигерия, Мысыр, Түркия, Иран, Пәкістан, Бангладеш, Индонезия, Вьетнам, Оңтүстік Корея, Филиппиндер. Бұл елдер Goldman Sachs талдаушысы Джим О’Нил тарапынан XXI ғасырдағы халықаралық экономикалық қатынастар жүйесінің басты локомотивтеріне айналу мүмкіндігі жоғары елдер ретінде бөлінген, сондай-ақ БРИКС елдерімен қатар аталған. Термин агенттіктің 2005 жылғы 15 желтоқсандағы жылдық есепінде қолдануға енгізілген.&lt;ref&gt;[http://www2.goldmansachs.com/hkchina/insight/research/pdf/BRICs_3_12-1-05.pdf Global Economics Paper 134] {{Wayback|url=http://www2.goldmansachs.com/hkchina/insight/research/pdf/BRICs_3_12-1-05.pdf |date=20080227020712 }} and Jim O’Neill, BRIMCs&lt;/ref&gt;
Топқа кіретін елдер негізінен бұрын индустрияландыру жолына түскен және қазіргі таңда индустрияландыруды жүзеге асырып жатқан жаңа индустриалды елдермен (ЖИЭ) шамалас келеді.
Сондай-ақ, 11 елдің 7-сі (Нигерия, Мысыр, Түркия, Иран, Пәкістан, Бангладеш, Индонезия) бір уақытта ислам әлемінің жетекші елдері болып табылады.

«Он бірлік тобы» мен ЖИЭ елдерінің құрамдары мен ұлттық экономикаларының параметрлері
Дамыған елдер — жаңа индустриалды елдер
•	Оңтүстік Корея (Республика Корея) — ұлттық экономиканың жоғары кірістілік деңгейі бар ел&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, дамыған нарығы бар ел, жоғары білім деңгейі бар ел, дамыған демократиясы бар ел, OECD мүшесі, G20 мүшесі, APEC мүшесі.
•	Мексика — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан жоғары ел&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, дамушы нарығы бар 1-деңгейлі ел, жоғары білім деңгейі бар ел, дамушы демократиясы бар ел, OECD мүшесі, G20 мүшесі, APEC мүшесі, NAFTA мүшесі.
Ұқсас бірінші толқын жаңа индустриалды елдер — Сингапур, Тайвань, Гонконг (сондай-ақ «азиялық төрт жолбарыс» немесе «азиялық айдаһарлар») және Латын Америкасынан Аргентина, Бразилия.

Жаңа индустриалды елдер
•	Филиппиндер — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан төмен&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, дамушы демократиясы бар ел, APEC мүшесі, ASEAN мүшесі.
•	Түркия — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан жоғары&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, екі полюсті саяси жүйесі бар ел, OECD мүшесі, G20 мүшесі, EU серіктес ел, OES мүшесі, NATO мүшесі.
•	Индонезия — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан жоғары&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, орташа білім деңгейі бар, дамушы демократиясы бар ел, G20 мүшесі, APEC мүшесі, ASEAN мүшесі.
Ұқсас екінші, үшінші және төртінші толқын жаңа индустриалды елдерге Малайзия, Таиланд, Чили жатады.

Дамушы елдер — перспективалы индустриалды елдер
•	Мысыр — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан төмен&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар ел, Agadir Agreement қатысушысы, COMESA / Шығыс және Оңтүстік Африкадағы еркін экономикалық аймақ келісіміне мүше.
•	Иран — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан төмен&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt;, әлсіз дамыған нарығы бар ел, орташа білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар, OPEC және OES мүшесі.
•	Нигерия — ұлттық экономиканың&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt; кірістілігі төмен, әлсіз дамыған нарығы бар ел, төмен білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар, OPEC мүшесі.
•	Пәкістан — ұлттық экономиканың&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt; кірістілігі төмен, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, екі полюсті саяси жүйесі бар, OES мүшесі, SAARC мүшесі.
•	Вьетнам — ұлттық экономиканың&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt; кірістілігі төмен, әлсіз дамыған нарығы бар, орташа білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар, ASEAN мүшесі.

Ең аз дамыған елдер — мүмкін болатын индустриалды елдер
•	Бангладеш — ұлттық экономиканың&lt;ref name=&quot;FTSE&quot;&gt;По данным FTSE Group&lt;/ref&gt; кірістілігі төмен, әлсіз дамыған нарығы бар, орташа білім деңгейі бар, екі полюсті саяси жүйесі бар ел.</text>
      <sha1>4jleg059dzgwukfozjojy3vcjczrf34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Harvey Beans</title>
    <ns>3</ns>
    <id>777789</id>
    <revision>
      <id>3573252</id>
      <timestamp>2026-03-30T11:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3573252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="ncoz3hi514v1chtk1cyjvhns6ql91jh" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Harvey Beans}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 16:53, 2026 ж. наурыздың 30 (+05)</text>
      <sha1>ncoz3hi514v1chtk1cyjvhns6ql91jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оңтүстік–Оңтүстік кооперациясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>777790</id>
    <revision>
      <id>3573254</id>
      <timestamp>2026-03-30T11:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Керимкулов Батыр</username>
        <id>178203</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;  Оңтүстік–Оңтүстік кооперациясы — саясатта және академиялық ғылымда дамушы елдер арасындағы ресурстармен, технологиялармен және біліммен алмасуды білдіру үшін...</comment>
      <origin>3573254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11959" sha1="fv8mdn1tolaa49ey0r0vvsk7sxs9ohq" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

Оңтүстік–Оңтүстік кооперациясы — саясатта және академиялық ғылымда дамушы елдер арасындағы ресурстармен, технологиялармен және біліммен алмасуды білдіру үшін тарихи түрде қолданылатын термин.
Тарихы
1978 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы дамушы елдер арасындағы сауданы дамыту және олардың мекемелері арасындағы өзара іс-қимылды нығайту мақсатында Оңтүстік–Оңтүстік ынтымақтастығы бойынша бөлім құрды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ssc.undp.org/ |title=Special Unit for South-South Cooperation&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103064841/http://ssc.undp.org/ |archive-date=2011-01-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Алайда тек 1990-жылдары ғана дамушы елдердің ынтымақтастығы идеясы әлемдік экономикаға елеулі әсер ете бастады&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.opendemocracy.net/ |title=openDemocracy&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2021-03-10 |archive-date=2007-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609085245/http://www.opendemocracy.net/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Бұл үдеріске қатысушы елдердің географиялық ауқымына сәйкес ол «Оңтүстік Америка мен Африка ынтымақтастығы (ASA)» деп аталды.
Оңтүстік Америка мен Африка ынтымақтастығы мәселелері бойынша екі жоғары деңгейдегі саммит өткізілді. Біріншісі 2006 жылы Абуджа қаласында (Нигерия) өтіп, оған Африкадан 53 делегация және Оңтүстік Америкадан 12 делегация қатысты. Екіншісі 2009 жылдың қыркүйегінде Маргарита аралында (Венесуэла) өтті. Бұл кездесуге Африкадан 49 мемлекет басшысы және Оңтүстік Америкадан 12 мемлекет басшысы қатысты&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.southafrica.info/news/international/southsouth-280909.htm |title=Africa, South America strengthen ties — SouthAfrica.info&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004173824/http://www.southafrica.info/news/international/southsouth-280909.htm |archive-date=2009-10-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://english.pravda.ru/world/americas/01-12-2006/85748-summitlatinamericaafrica-0 |title=First Africa-South America Summit — English pravda.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606081547/http://english.pravda.ru/world/americas/01-12-2006/85748-summitlatinamericaafrica-0/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;..
Бұл ынтымақтастық дамыған елдердің көмек бағдарламаларына тәуелділікті азайтуда тиімді болып, халықаралық аренадағы күштер тепе-теңдігін өзгертуге ықпал етті&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.globalenvision.org/library/3/1371 |title=South-South Cooperation Defies the North {{!}} Global Envision&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930204533/http://www.globalenvision.org/library/3/1371 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
Бағыты
Оңтүстік Америка мен Африка елдерінің басшылары бұл ынтымақтастық жаңа әлемдік тәртіптің қалыптасуына әкеледі және экономикада, саясатта және қоғамдық өмірде Батыс елдерінің үстемдігіне нүкте қояды деп үміттенеді.
Уго Чавес бұл ынтымақтастықты «адамдарды құтқарудың бастамасы» және антиимпериалистік қозғалыстың негізгі күші ретінде қарастырды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/09/28/2698057.htm |title=Chavez, Gaddafi push Africa, South America unity — ABC News (Australian Broadcasting Corporation)&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101116134757/http://www.abc.net.au/news/stories/2009/09/28/2698057.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
Муаммар Каддафи де Уго Чавес сияқты Батыс елдерінің «үшінші әлем» елдері үстінен үстемдік жүргізуін қатты сынға алды.
Экономикалық одақ
Кооперацияның негізгі мақсаттарының бірі — экономикалық байланыстарды нығайту. Бұған энергетика және мұнай салаларына бірлескен инвестициялар салу&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/discussion_papers8_e.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2011-09-12 |archive-date=2012-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214170047/http://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/discussion_papers8_e.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ ортақ банк жүйесін құру кіреді.
2009 жылғы саммитте қол жеткізілген өңірлік сауда келісімдері Венесуэла мен Оңтүстік Африка Республикасы арасындағы мұнай келісімін, сондай-ақ Сьерра Леонемен бірлескен тау-кен өндіру компаниясын құру жөніндегі ниет туралы декларацияны қамтиды.
Сонымен қатар Бразилия көлемі 1 миллиард доллардан асатын (көптеген дәстүрлі донор елдерден де көп) шетелдік көмек көрсетудің өте табысты моделін әзірледі. Бұл көмек негізінен техникалық сараптама мен білім алмасуға бағытталған. Бразилияның бұл ынтымақтастық үлгісі «global model in waiting» (қаз. «жаһандық модельдің қалыптасуын күту») деп аталды&lt;ref&gt;Cabral and Weinstock 2010. [http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5120&amp;title=brazil-election-emerging-donor-aid Brazil: an emerging aid player] {{Wayback|url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5120&amp;title=brazil-election-emerging-donor-aid |date=20110113185641 }}. London: [[Overseas Development Institute]]&lt;/ref&gt;.
Оңтүстік Америка мен Африка елдері әлемдегі барлық энергетикалық ресурстардың шамамен төрттен бір бөлігіне ие. Олардың қатарына Боливия, Бразилия, Эквадор, Венесуэла, Алжир, Ангола, Ливия, Нигерия, Чад, Габон және Экваторлық Гвинея елдеріндегі мұнай мен табиғи газ қорлары кіреді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=48606 |title=SOUTH AMERICA-AFRICA: Summit for South-South Cooperation — IPS ipsnews.net&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402032314/http://ipsnews.net/news.asp?idnews=48606 |archive-date=2012-04-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
Әскери одақ
Бейбітшілік пен қауіпсіздік мәселелері де халықаралық ынтымақтастықтың күн тәртібінде тұр. 2009 жылғы саммитте Муаммар Каддафи екі құрлық арасында «Оңтүстік НАТО» деп атаған әскери келісім құруды ұсынды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8277016.stm |title=BBC NEWS {{!}} Americas {{!}} Venezuela summit criticises West&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-date=2009-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929194137/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8277016.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
Бұл альянс құрамында осы құрлықтардан бірде-бір тұрақты мүше жоқ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне балама ұйым болуы тиіс еді.
Саяси бірлік
Ынтымақтастықтың тағы бір бағыты — саяси аренадағы өзара әрекеттесу. Бұл ынтымақтастық саяси жүйені таңдауда толық еркіндікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Мысалы, Уго Чавес екі құрлықтың ынтымақтастығын өзі «XXI ғасыр социализмі» деп атаған бағытқа апаратын алғашқы қадам деп санаған.
 
Қиындықтар мен сын
Африка мен Оңтүстік Америка елдерінің көпшілігінің қызығушылығы артқанына қарамастан, ынтымақтастық айтарлықтай қиындықтарға тап болады. Солардың бірі — «Оңтүстік–Оңтүстік банкін» (англ. South-South bank) құру үшін жеткілікті бастапқы капиталдың болмауы, бұл банк Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банкке балама ретінде қарастырылған.
Ынтымақтастық идеясы кейбір салыстырмалы бай және ықпалды Африка мен Оңтүстік Америка елдері — мысалы, Бразилия, Оңтүстік Африка Республикасы, Венесуэла тарапынан сынға ұшырайды.

== Ескертпе ==

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20130618035607/http://en.wikipedia.org/wiki/Partners_in_South-South_Cooperation]
* [https://web.archive.org/web/20110103064841/http://ssc.undp.org/ United Nations Unit for South-South Cooperation]
* [https://web.archive.org/web/20100419141739/http://www.southsouth.info/ Task Team on South-South cooperation]
* [http://www.southsouthcases.info South-South cooperation in practice — Case stories]
* [https://web.archive.org/web/20080930084214/http://www.mediaglobal.org/south-south-voices South-South Voices]
* [http://www.fao.org/spfs/south-south-spfs/ssc-spfs/en/Special Programme for Food Security]
* [https://web.archive.org/web/20110809224738/http://ssc.undp.org/media/news/e-newsletter/ Development Challenges, South-South Solutions]
* [http://www.southsouthspark.org South-South Spark]</text>
      <sha1>fv8mdn1tolaa49ey0r0vvsk7sxs9ohq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3573256</id>
      <parentid>3573254</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T11:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3573256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11970" sha1="r9jjplhyf772np1l1p59hisd80sphio" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{cleanup}}
Оңтүстік–Оңтүстік кооперациясы — саясатта және академиялық ғылымда дамушы елдер арасындағы ресурстармен, технологиялармен және біліммен алмасуды білдіру үшін тарихи түрде қолданылатын термин.
Тарихы
1978 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы дамушы елдер арасындағы сауданы дамыту және олардың мекемелері арасындағы өзара іс-қимылды нығайту мақсатында Оңтүстік–Оңтүстік ынтымақтастығы бойынша бөлім құрды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ssc.undp.org/ |title=Special Unit for South-South Cooperation&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103064841/http://ssc.undp.org/ |archive-date=2011-01-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Алайда тек 1990-жылдары ғана дамушы елдердің ынтымақтастығы идеясы әлемдік экономикаға елеулі әсер ете бастады&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.opendemocracy.net/ |title=openDemocracy&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2021-03-10 |archive-date=2007-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609085245/http://www.opendemocracy.net/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Бұл үдеріске қатысушы елдердің географиялық ауқымына сәйкес ол «Оңтүстік Америка мен Африка ынтымақтастығы (ASA)» деп аталды.
Оңтүстік Америка мен Африка ынтымақтастығы мәселелері бойынша екі жоғары деңгейдегі саммит өткізілді. Біріншісі 2006 жылы Абуджа қаласында (Нигерия) өтіп, оған Африкадан 53 делегация және Оңтүстік Америкадан 12 делегация қатысты. Екіншісі 2009 жылдың қыркүйегінде Маргарита аралында (Венесуэла) өтті. Бұл кездесуге Африкадан 49 мемлекет басшысы және Оңтүстік Америкадан 12 мемлекет басшысы қатысты&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.southafrica.info/news/international/southsouth-280909.htm |title=Africa, South America strengthen ties — SouthAfrica.info&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004173824/http://www.southafrica.info/news/international/southsouth-280909.htm |archive-date=2009-10-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://english.pravda.ru/world/americas/01-12-2006/85748-summitlatinamericaafrica-0 |title=First Africa-South America Summit — English pravda.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606081547/http://english.pravda.ru/world/americas/01-12-2006/85748-summitlatinamericaafrica-0/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;..
Бұл ынтымақтастық дамыған елдердің көмек бағдарламаларына тәуелділікті азайтуда тиімді болып, халықаралық аренадағы күштер тепе-теңдігін өзгертуге ықпал етті&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.globalenvision.org/library/3/1371 |title=South-South Cooperation Defies the North {{!}} Global Envision&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930204533/http://www.globalenvision.org/library/3/1371 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
Бағыты
Оңтүстік Америка мен Африка елдерінің басшылары бұл ынтымақтастық жаңа әлемдік тәртіптің қалыптасуына әкеледі және экономикада, саясатта және қоғамдық өмірде Батыс елдерінің үстемдігіне нүкте қояды деп үміттенеді.
Уго Чавес бұл ынтымақтастықты «адамдарды құтқарудың бастамасы» және антиимпериалистік қозғалыстың негізгі күші ретінде қарастырды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/09/28/2698057.htm |title=Chavez, Gaddafi push Africa, South America unity — ABC News (Australian Broadcasting Corporation)&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101116134757/http://www.abc.net.au/news/stories/2009/09/28/2698057.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
Муаммар Каддафи де Уго Чавес сияқты Батыс елдерінің «үшінші әлем» елдері үстінен үстемдік жүргізуін қатты сынға алды.
Экономикалық одақ
Кооперацияның негізгі мақсаттарының бірі — экономикалық байланыстарды нығайту. Бұған энергетика және мұнай салаларына бірлескен инвестициялар салу&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/discussion_papers8_e.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2011-09-12 |archive-date=2012-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214170047/http://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/discussion_papers8_e.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ ортақ банк жүйесін құру кіреді.
2009 жылғы саммитте қол жеткізілген өңірлік сауда келісімдері Венесуэла мен Оңтүстік Африка Республикасы арасындағы мұнай келісімін, сондай-ақ Сьерра Леонемен бірлескен тау-кен өндіру компаниясын құру жөніндегі ниет туралы декларацияны қамтиды.
Сонымен қатар Бразилия көлемі 1 миллиард доллардан асатын (көптеген дәстүрлі донор елдерден де көп) шетелдік көмек көрсетудің өте табысты моделін әзірледі. Бұл көмек негізінен техникалық сараптама мен білім алмасуға бағытталған. Бразилияның бұл ынтымақтастық үлгісі «global model in waiting» (қаз. «жаһандық модельдің қалыптасуын күту») деп аталды&lt;ref&gt;Cabral and Weinstock 2010. [http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5120&amp;title=brazil-election-emerging-donor-aid Brazil: an emerging aid player] {{Wayback|url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5120&amp;title=brazil-election-emerging-donor-aid |date=20110113185641 }}. London: [[Overseas Development Institute]]&lt;/ref&gt;.
Оңтүстік Америка мен Африка елдері әлемдегі барлық энергетикалық ресурстардың шамамен төрттен бір бөлігіне ие. Олардың қатарына Боливия, Бразилия, Эквадор, Венесуэла, Алжир, Ангола, Ливия, Нигерия, Чад, Габон және Экваторлық Гвинея елдеріндегі мұнай мен табиғи газ қорлары кіреді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=48606 |title=SOUTH AMERICA-AFRICA: Summit for South-South Cooperation — IPS ipsnews.net&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402032314/http://ipsnews.net/news.asp?idnews=48606 |archive-date=2012-04-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
Әскери одақ
Бейбітшілік пен қауіпсіздік мәселелері де халықаралық ынтымақтастықтың күн тәртібінде тұр. 2009 жылғы саммитте Муаммар Каддафи екі құрлық арасында «Оңтүстік НАТО» деп атаған әскери келісім құруды ұсынды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8277016.stm |title=BBC NEWS {{!}} Americas {{!}} Venezuela summit criticises West&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2011-09-12 |archive-date=2009-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929194137/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8277016.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
Бұл альянс құрамында осы құрлықтардан бірде-бір тұрақты мүше жоқ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне балама ұйым болуы тиіс еді.
Саяси бірлік
Ынтымақтастықтың тағы бір бағыты — саяси аренадағы өзара әрекеттесу. Бұл ынтымақтастық саяси жүйені таңдауда толық еркіндікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Мысалы, Уго Чавес екі құрлықтың ынтымақтастығын өзі «XXI ғасыр социализмі» деп атаған бағытқа апаратын алғашқы қадам деп санаған.
 
Қиындықтар мен сын
Африка мен Оңтүстік Америка елдерінің көпшілігінің қызығушылығы артқанына қарамастан, ынтымақтастық айтарлықтай қиындықтарға тап болады. Солардың бірі — «Оңтүстік–Оңтүстік банкін» (англ. South-South bank) құру үшін жеткілікті бастапқы капиталдың болмауы, бұл банк Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банкке балама ретінде қарастырылған.
Ынтымақтастық идеясы кейбір салыстырмалы бай және ықпалды Африка мен Оңтүстік Америка елдері — мысалы, Бразилия, Оңтүстік Африка Республикасы, Венесуэла тарапынан сынға ұшырайды.

== Ескертпе ==

== Сілтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20130618035607/http://en.wikipedia.org/wiki/Partners_in_South-South_Cooperation]
* [https://web.archive.org/web/20110103064841/http://ssc.undp.org/ United Nations Unit for South-South Cooperation]
* [https://web.archive.org/web/20100419141739/http://www.southsouth.info/ Task Team on South-South cooperation]
* [http://www.southsouthcases.info South-South cooperation in practice — Case stories]
* [https://web.archive.org/web/20080930084214/http://www.mediaglobal.org/south-south-voices South-South Voices]
* [http://www.fao.org/spfs/south-south-spfs/ssc-spfs/en/Special Programme for Food Security]
* [https://web.archive.org/web/20110809224738/http://ssc.undp.org/media/news/e-newsletter/ Development Challenges, South-South Solutions]
* [http://www.southsouthspark.org South-South Spark]</text>
      <sha1>r9jjplhyf772np1l1p59hisd80sphio</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>